3imar سیمار

‍🖊چه کسی آدم‌ها را به آخر خط می‌رساند؟ (به مناسبت ۱۰ سپتامبر، روز جهانی پیشگیری از خودکشی) ✍️ سید عبدالله هاشمی @sokhanranihaa وقتی کسی خودکشی می‌کند، معمولاً همه‌چیز خیلی زود تمام می‌شود؛ چند خبر، چند پیام تسلیت، چند جمله درباره «مشکلات روحی» و بعد سکوت. انگار یک نفر شکست خورده و پرونده‌اش بسته شده است. اما شاید پرونده درست از همین‌جا باید باز شود. چه اتفاقی برای انسانی می‌افتد که مغزش، برخلاف میلیون‌ها سال تکامل برای حفظ زندگی، دیگر ادامه دادن را ممکن نمی‌بیند؟ پاسخ، به سادگی «افسردگی» نیست. بیماری‌های روانی، به‌ویژه افسردگی، می‌توانند نقش مهمی داشته باشند، اما خودکشی معمولاً حاصل یک علت واحد نیست. زیست‌شناسی، روان، روابط اجتماعی، فرهنگ و شرایط زندگی در هم تنیده می‌شوند و گاهی انسان را به جایی می‌رسانند که آینده دیگر قابل تصور نیست. یکی از مفاهیم مهم در این میان، احساس گرفتارشدن است. آدم ممکن است رنج بکشد و هنوز امیدوار باشد؛ شکست بخورد و دوباره بلند شود؛ تنها باشد و هنوز کسی را برای تکیه کردن داشته باشد. اما وقتی رنج با این باور گره می‌خورد که «هیچ راه خروجی وجود ندارد»، وضعیت تغییر می‌کند. شاید بسیاری از کسانی که به خودکشی فکر می‌کنند، در عمق وجودشان نمی‌خواهند «زندگی» تمام شود؛ می‌خواهند این شکل از زندگی و این رنج تمام شود. انسان برای بقا تکامل یافته، اما برای بقا به دیگران هم وابسته است. تعلق، حمایت، جایگاه اجتماعی و احساس مفید بودن، تجملات زندگی نیستند. ما موجوداتی اجتماعی هستیم. وقتی کسی مدام طرد، تحقیر یا منزوی می‌شود و احساس می‌کند برای دیگران باری اضافی است، رابطه‌اش با جهان آرام‌آرام فرسوده می‌شود. اینجاست که جامعه معمولاً خودش را از صحنه کنار می‌کشد. ما آدمی را که خودکشی کرده، به «مشکل شخصی» او تقلیل می‌دهیم؛ اما کمتر می‌پرسیم چه چیزی او را ماه‌ها یا سال‌ها تحت فشار گذاشته بود. بیکاری؟ فقر؟ ناامنی اقتصادی؟ تبعیض؟ فروپاشی خانواده؟ تنهایی؟ و مهم‌تر از همه، آینده چه شکلی برای او باقی گذاشته بود؟ جامعه گاهی انسان را تا لبه پرتگاه می‌برد و بعد از او می‌خواهد خودش را نجات دهد. می‌گوید قوی باش، اما حمایت اجتماعی‌ات را فرسوده می‌کند. می‌گوید امیدوار باش، اما آینده را نامطمئن‌تر می‌کند. می‌گوید خودت مسئول زندگی خودتی، اما درباره شرایطی که زندگی را ساخته‌اند، سکوت می‌کند. بعد، وقتی کسی فرو می‌ریزد، می‌پرسیم: «چرا خودش را نجات نداد؟» این به معنای انکار مسئولیت فردی نیست؛ به معنای پنهان نکردن مسئولیت اجتماعی پشت مسئولیت فردی است. از نگاه تکاملی، انسان فقط در اکنون زندگی نمی‌کند؛ آینده را دائماً در ذهنش می‌سازد. وقتی مغز به این نتیجه برسد که «فردا هم همین است و هیچ چیز تغییر نمی‌کند»، امید، یکی از مهم‌ترین نیروهای ادامه دادن، فرسوده می‌شود. پس پیشگیری از خودکشی فقط این نیست که به انسان بگوییم «زندگی زیباست». کسی که زیر بار زندگی له شده، به شعار احتیاج ندارد؛ به راه احتیاج دارد. به کسی که واقعاً گوش بدهد. به رابطه‌ای امن. به امکان تغییر. به درمان. به امنیت. و به آینده‌ای که دوباره بتواند آن را تصور کند. شاید پیشگیری، پیش از آنکه درباره مرگ باشد، درباره بازگرداندن امکان فردا باشد. و شاید امروز، به جای اینکه فقط از آدم‌ها بخواهیم خودشان را نجات دهند، باید یک‌بار هم به خودمان نگاه کنیم. به خانواده. به مدرسه. به محیط کار. به اقتصاد. به فرهنگ. به سیاست. به تنهایی‌هایی که در میان انبوه آدم‌ها پنهان کرده‌ایم. اگر انسانی در کنار ما به این نتیجه برسد که دیگر هیچ راهی نمانده، شاید پرسش فقط این نباشد که: «چرا خودش را نجات نداد؟» پرسش سخت‌تر این است: چه شد که جهان او، آن‌قدر تنگ شد که دیگر جایی برای فردا در آن نماند؟ و سخت‌تر از آن: ما، در ساختن آن جهان، کجا ایستاده بودیم؟ @simar50