مصدق به روايت تاريخ و اسناد

روزنامه نیروی سوم مورخ 6 مرداد 1332 @mohammadmosaddegh

روزنامه باختر امروز مورخ 6 مرداد 1332 @mohammadmosaddegh

نشریه فکاهی حاجی بابا مورخ 6 مرداد 1332 @mohammadmosaddegh

📆 ۶ مرداد ۱۳۳۲ 🕰 ۲۲ روز تا کودتا در این روز، چند تحول مهم در عرصه داخلی و خارجی، موقعیت دولت دکتر مصدق را بیش از پیش با فشار مواجه ساخت: 🔹 ۱. هشدار جان فاستر دالس درباره «فعالیت حزب توده» در ۲۸ ژوئیه ۱۹۵۳ (مطابق با ۶ مرداد ۱۳۳۲)، جان فاستر دالس، وزیر خارجه ایالات متحده، در نشست خبری هفتگی خود به پرسشی درباره افزایش نفوذ حزب توده در ایران پاسخ داد: «فعالیت روزافزون حزب کمونیست غیرقانونی توده در ایران و اغماض دولت ایران از این فعالیت‌ها، نگرانی بزرگی برای دولت ما ایجاد کرده است... این تحولات، مانعی جدی بر سر راه کمک‌های بیشتر به ایران خواهد بود.» 📌 هرچند این پاسخ، در ظاهر پاسخی فی‌البداهه به خبرنگاران بود، اما طبق اسناد وزارت خارجه آمریکا و یادداشت گفت‌وگوی تلفنی دالس با برادرش الن دالس (رئیس سیا)، متن این پاسخ‌ها از پیش طراحی و توسط تیم امنیتی دولت آمریکا تهیه شده بود. 🎯 هدف این سخنان، القای ضعف دولت مصدق در مقابله با کمونیسم و زمینه‌سازی برای توجیه افکار عمومی آمریکا و جهان در برابر کودتای قریب‌الوقوع بود. 🔹 ۲. اختلاف دکتر مصدق و حسین مکی بر سر نظارت بر بانک ملی و چاپ اسکناس در همین روز، تنش میان دولت و مجلس بالا گرفت. مجلس شورای ملی، حسین مکی را به عضویت در هیئت نظارت اندوخته اسکناس انتخاب کرد؛ امری که دکتر مصدق آن را تهدیدی جدی تلقی کرد. 📌 بنابر خاطرات مصدق، یکی از انگیزه‌های اصلی او برای انحلال مجلس همین انتخاب بود. در نبود درآمد نفت، دولت ناچار شده بود ۳۱۲ میلیون تومان اسکناس بدون پشتوانه به‌صورت محرمانه چاپ کند. افشای این موضوع، می‌توانست تورم موجود را تشدید کرده و مردم را علیه دولت بشوراند. 🔻 حسین مکی همان روز در مصاحبه‌ای گفت: «اگر دولت اسكناس اضافى منتشر كرده باشد و من خبردار شوم، ملت ایران را در جریان خواهم گذاشت... لابد فعل و انفعالی صورت گرفته كه دولت از انتخاب من تا این حد نگران است.» او در نامه‌ای رسمی به رئیس بانک ملی نیز خواستار نظارت کامل بر انتشار اسکناس و پشتوانه آن شد. 🔹 ۳. زمینه‌سازی برای انحلال مجلس هفدهم در کنار بحران اقتصادی، مصدق به‌خوبی می‌دانست که اکثریت نمایندگان مجلس یا مخالف دولت هستند یا متمایل به دربار. او بیم آن داشت که هر لحظه با طرح استیضاح یا رأی عدم اعتماد مواجه شود. این عوامل، دکتر مصدق را به سوی تصمیم تاریخی انحلال مجلس از طریق رفراندوم مردمی سوق داد؛ طرحی که در روزهای آینده به صورت علنی پیگیری و اجرا شد. 📚 منابع: خاطرات دکتر محمد مصدق، مجموعه اسناد وزارت خارجه آمریکا، روزنامه اطلاعات 📌 همراه ما باشید با ادامه روزشمار وقایع منتهی به کودتای ۲۸ مرداد 📎 @mohammadmosaddegh

کریم نیکونظر در پادکست «رادیو تراژدی» در سال‌های اخیر نشان داده‌است که می‌توان بدون هیاهو، با پژوهش، صداقت و احترام به مخاطب، محتوایی ارزشمند تولید کرد. تداوم چنین کارهایی تنها با حمایت مخاطبان ممکن است. اگر روایت‌های رادیو تراژدی را مفید و قابل‌اعتماد می‌دانید، یکی از بهترین راه‌های حمایت، خرید کتاب‌های تراژدی و ویژه‌نامه‌های منتشرشده در سایت این مجموعه است. این حمایت، صرفاً خرید یک نشریه نیست؛ سرمایه‌گذاری برای ادامه تولید محتوای مستقل، پژوهش‌محور و باکیفیت است تا چنین صداهایی بتوانند به کار خود ادامه دهند. radiotragedy.com @radiotragedy

روزنامه کیهان 5 مرداد 1332 @mohammadmosaddegh

روزنامه نیروی سوم مورخ 5 مرداد 1332 @mohammadmosaddegh

صفحه اول روزنامه به سوی آینده ارگان حزب توده که در 5 مرداد 1332 با نام راهنمای ملت منتشر شده است. @mohammadmosaddegh

صفحه اول باختر امروز 5 مرداد 1332 @mojammadmosaddegh

📅 ۵ مرداد ۱۳۳۲ | روزی که سرنوشت مجلس هفدهم به داوری ملت سپرده شد پنجم مرداد ۱۳۳۲ را می‌توان یکی از مهم‌ترین نقاط عطف روزهای پایانی نهضت ملی ایران دانست. در چنین روزی، دکتر محمد مصدق با انتشار پیامی خطاب به ملت ایران، از مردم خواست درباره ادامه فعالیت مجلس هفدهم شورای ملی نظر خود را اعلام کنند؛ مجلسی که به اعتقاد او، دیگر نه در مسیر خواست ملت، بلکه در جهت تضعیف دولت ملی و توقف نهضت ملی شدن صنعت نفت حرکت می‌کرد. مصدق در پیام خود، با استناد به اصل حاکمیت ملت، تأکید کرد که در نظام مشروطه، سرچشمه مشروعیت حکومت، اراده مردم است. او خطاب به مردم گفت اگر ادامه کار مجلس هفدهم را به مصلحت کشور می‌دانند، باید دولتی دیگر روی کار آید که بتواند با آن مجلس همکاری کند؛ اما اگر معتقدند دولت ملی باید برنامه‌های خود را ادامه دهد، راهی جز مراجعه مستقیم به آرای ملت و انحلال مجلس باقی نمانده است. این تصمیم در فضایی اتخاذ شد که کشور ماه‌ها با بحرانی پیچیده روبه‌رو بود. اختلاف میان دولت و بخش مهمی از نمایندگان مجلس به اوج رسیده بود، استیضاح دولت در دستور کار قرار داشت، پرونده ربایش و قتل سرتیپ محمود افشارطوس همچنان بر فضای سیاسی سایه افکنده بود و گزارش‌های متعدد از فعالیت نیروهای مخالف برای بی‌ثبات کردن دولت حکایت داشت. از نگاه مصدق، مجلس هفدهم دیگر قادر به ایفای نقش واقعی خود نبود و به محملی برای سازمان‌دهی مخالفان دولت تبدیل شده بود. در سوی دیگر، مخالفان دولت این اقدام را نقض قانون اساسی و خروج از اصول مشروطیت می‌دانستند. آیت‌الله سیدابوالقاسم کاشانی در اعلامیه‌ای شدیداللحن، همه‌پرسی را اقدامی در جهت تمرکز قدرت توصیف کرد و مصدق را به فاصله گرفتن از آرمان‌های نهضت ملی متهم ساخت. هم‌زمان، شخصیت‌های سیاسی، مطبوعات و گروه‌های مختلف نیز هر یک با انتشار بیانیه‌ها و مقالات، مواضع موافق یا مخالف خود را اعلام کردند و فضای سیاسی کشور روزبه‌روز ملتهب‌تر شد. تنها چند روز بعد، همه‌پرسی آغاز شد؛ همه‌پرسی‌ای که از همان ابتدا با موافقت‌ها و مخالفت‌های گسترده روبه‌رو بود و به یکی از بحث‌برانگیزترین تصمیم‌های دوران نخست‌وزیری دکتر مصدق تبدیل شد. موافقان آن را تلاشی برای رجوع به رأی مستقیم مردم در برابر مجلسی از کارافتاده می‌دانستند و مخالفان، آن را مغایر با سازوکارهای پیش‌بینی‌شده در قانون اساسی قلمداد می‌کردند. امروز، بیش از هفتاد سال پس از آن رخداد، همچنان این پرسش در برابر پژوهشگران تاریخ معاصر قرار دارد که آیا همه‌پرسی، آخرین راهکار دولت ملی برای عبور از بن‌بست سیاسی بود یا تصمیمی که ناخواسته مسیر رخدادهای بعدی را هموار کرد؟ پاسخ به این پرسش، تنها با مرور دقیق اسناد، نامه‌ها، مطبوعات و روایت‌های همان روزها ممکن است. مصدق به روایت تاریخ و اسناد @mohammadmosaddegh

📌 پرونده ویژه | روزشمار تا کودتا 🗓 از ۵ تا ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ «۲۵ روز تا کودتا؛ روایت روزهای سرنوشت‌ساز نهضت ملی ایران» بیست‌وپنج روز؛ فاصله‌ای کوتاه که سرنوشت ایران را برای دهه‌ها دگرگون کرد. از پنجم مرداد، هر روز به همان روز در سال ۱۳۳۲ بازخواهیم گشت؛ روزهایی که در آن، دولت ملی دکتر محمد مصدق زیر فشار هم‌زمانِ بحران‌های سیاسی، توطئه‌های داخلی، مداخلات خارجی و جنگ روانی قرار داشت و کشور لحظه‌به‌لحظه به یکی از مهم‌ترین نقاط عطف تاریخ معاصر خود نزدیک می‌شد. در این مجموعه، تلاش خواهیم کرد فارغ از روایت‌های شتاب‌زده و داوری‌های کلیشه‌ای، وقایع را بر پایه اسناد، مطبوعات، خاطرات، مکاتبات رسمی و گزارش‌های تاریخی بازخوانی کنیم؛ تا مخاطب خود، مسیر شکل‌گیری کودتای ۲۸ مرداد را گام‌به‌گام دنبال کند. در این ۲۵ روز با شما خواهیم بود تا: 🔹 رویدادهای هر روز مرداد ۱۳۳۲ را به ترتیب زمانی مرور کنیم. 🔹 اسناد کمتر دیده‌شده و روایت‌های معتبر را منتشر کنیم. 🔹 فضای سیاسی، اجتماعی و رسانه‌ای آن روزها را بازسازی کنیم. 🔹 به پرسش‌هایی بپردازیم که هنوز درباره کودتای ۲۸ مرداد محل بحث و پژوهش است. این مجموعه صرفاً یک روزشمار تاریخی نیست؛ تلاشی است برای فهم دقیق‌تر یکی از تأثیرگذارترین رخدادهای تاریخ معاصر ایران؛ رخدادی که آثار آن هنوز در سیاست، جامعه و حافظه تاریخی ایرانیان باقی مانده است. از شما دعوت می‌کنیم در این روایت روزانه همراه ما باشید، آن را نقد کنید، به اشتراک بگذارید و در گفت‌وگوی تاریخی پیرامون آن مشارکت کنید. کانال «مصدق به روایت تاریخ و اسناد» @mohammadmosaddegh

معرفی کتاب: دکتر محمد مصدق و کارگزاران (حکومت ملی) نویسنده: دکتر احمد شعبانی ناشر: سپاهان‌شهر اصفهان، پاییز ۱۴۰۳ این کتاب مجموعه‌ای از مقالات پژوهشی است که پیش‌تر در فصلنامه‌های تخصصی چون خاطرات سیاسی و چشم‌انداز ایران منتشر شده و اکنون برای نخستین‌بار در یک مجلد گرد آمده‌اند. محور اصلی کتاب، دکتر محمد مصدق و چند تن از نزدیک‌ترین یاران و کارگزاران دولت او در نیمهٔ نخست قرن بیستم است: دکتر سید حسین فاطمی (وزیر امور خارجه)، و دو تن از یاران نزدیک او، سید محمود نریمان و سید محمد علی کشاورز صدر. کتاب به بررسی موضوعاتی چون تشکیل مجلس مؤسسان، تشکیل کابینهٔ رزم‌آرا، مقابله با دسیسه در مجلس هفدهم، و لایحهٔ اختیارات نخست‌وزیر می‌پردازد. در ادامه روایت‌های محمد حسنین هیکل از مصدق مروری بر خاطرات و دیدارهای روزنامه‌نگار برجستهٔ مصری با مصدق. زندگی و اندیشهٔ سید حسین فاطمی از محیط خانوادگی و فعالیت‌های سیاسی جوانی تا آرا و بینش او دربارهٔ آزادی، روزنامه‌نگاری، و مطبوعات، به‌همراه گزیده‌ای از سیاحت‌نامه‌ها و قطعات ادبی او. سید محمود نریمان و اندیشهٔ دموکراسی — بررسی مواضع نریمان دربارهٔ اصول مشروطه، مجلس سنا، و نطق‌های او دربارهٔ نفت در مذاکرات مجلس شانزدهم و هفدهم. سید محمد علی کشاورز صدر — سیر نمایندگی مجلس، معاونت نخست‌وزیر، استانداری، و دوران بازداشت او. واپسین روزهای محاکمهٔ مصدق — روایت‌هایی از دادگاه نظامی و ایام پایانی، از جمله برداشت‌های ایشی یاما، ژورنالیست ژاپنی، و یادداشت‌های یک روزنامه‌نگار فرانسوی. نگاه مؤلف چنانکه در پیشگفتار کتاب آمده، هدف این مجموعه روشن‌گری دربارهٔ دورانی است که به گفتهٔ مؤلف بیش از هفتاد سال دخالت مستقیم و غیرمستقیم قدرت‌های خارجی در تاریخ ایران را در پی داشته، دورانی که اسناد و زوایای پنهان آن هنوز به‌طور کامل روشن نشده است. شعبانی تأکید می‌کند که این آثار، حاصل تلاشی پژوهشی برای زدودن ابهام از روایت‌هایی است که گاه به‌سود توجیه دخالت خارجی یا کودتای ۲۸ مرداد شکل گرفته‌اند. @mohammadmosaddegh

حاشیه‌ای بر سخنان موسی غنی‌نژاد درباره‌ی ارواند آبراهامیان و تأملی بر اخلاق اختلاف ✍️ تورج اتابکی تشبیه کتاب اروند آبراهامیان به «آشغال»، نه استدلال آن را رد می‌کند، نه شواهدش را می‌آزماید و نه روایتی بدیل عرضه می‌کند. تنها از مخاطب می‌خواهد پیش از خواندن و سنجیدن، حکم خود را صادر کند. در این‌جا، مرجعیت گوینده جای استدلال را می‌گیرد مسئله‌ی این نوشته، حق قانونی یا سیاسی غنی‌نژاد برای بیان سخنش نیست. مسئله، کیفیت معرفتی و دانشگاهی آن سخن و نسبت آن با منش لیبرالی است که غنی‌نژاد مدعی پایبندی به آن است.حق داشتن برای بیان یک داوری، آن داوری را از نقد مصون نمی‌کند و به آن اعتبار علمی نمی‌بخشد. این خطر فقط متوجه یک جریان نیست. چپ می‌تواند آثار لیبرال‌ها را «بورژوایی» و بی‌ارزش بخواند؛ اسلام‌گرایان می‌توانند پژوهش‌های سکولار را محصول «غرب‌زدگی» بدانند؛ سلطنت‌طلبان ممکن است هر نقدی بر دوران پهلوی را تبلیغات سیاسی تلقی کنند؛ و لیبرال‌ها نیز می‌توانند هر تاریخ‌نگاری متأثر از مارکسیسم را، بدون بررسی دقیق، ایدئولوژیک و غیر قابل‌اعتنا بشمارند. نام‌ها متفاوت‌اند، اما روش یکی است متن کامل نوشتار انتقادی تورج اتابکی