پنجه به خالی

هر فهمی از یک پرسش آغاز می‌شود هر آشفتگی پیش از آنکه در جهان رخ دهد، در نامی که بر آن می‌گذاریم شکل می‌گیرد. بسیاری از ما سال‌ها با چیزی می‌جنگیم که هرگز آن را نشناخته‌ایم. تا زمانی که مسئله روشن نشود، هر تلاشی تنها حرکت در تاریکی است. اما شناخت مسئله کافی نیست. ذهن، پیش از آنکه بیندیشد، احساس می‌کند. ترس، خشم، امید و دلبستگی، بی‌آنکه متوجه باشیم، مسیر نگاه ما را تغییر می‌دهند. احساس دشمن اندیشیدن نیست، تنها زمانی خطرناک می‌شود که خود را به جای حقیقت بنشاند. از اینجا پرسش آغاز می‌شود. نه برای اثبات آنچه از پیش باور داشته‌ایم، بلکه برای فرو ریختن آنچه تنها از سر عادت پذیرفته‌ایم. اندیشیدن یعنی جرئت ماندن در ابهام، بدون آنکه برای رسیدن به آرامش، نخستین پاسخ آماده را انتخاب کنیم. حقیقت معمولاً پشت پاسخ‌ها پنهان نیست، پشت کیفیت پرسش‌هاست. اگر فهمی به دست آید، دیگر نیازی نیست زندگی را با نسخه‌های دیگران اندازه بگیریم. آنچه دیده شده است، خود راه را نشان می‌دهد. عمل، زمانی ارزش پیدا می‌کند که از فهم برخاسته باشد، نه از ترس، نه از پاداش، و نه از تقلید. آرامش نیز مقصد این مسیر نیست. آرامش، پاداش دانستن نیست. گاهی نتیجه پذیرفتن این واقعیت است که جهان موظف نیست مطابق میل ما باشد. ذهنی که دیگر با واقعیت در ستیز نیست، سکوتی را تجربه می‌کند که از فراموشی به دست نیامده، از دیدن به دست آمده است. شاید تمام مسیر زندگی چیزی جز این نباشد. دیدن، احساس کردن، پرسیدن، فهمیدن، و دوباره از نو دیدن. زیرا هر حقیقتی که دیگر نتوان آن را به پرسش کشید، آرام آرام به عقیده‌ای تبدیل می‌شود که بیش از آنکه روشن کند، چشم را به تاریکی عادت می‌دهد. ح. هامون