Yetim dasturchi kundaligi

Открыть в Telegram

Murakkablik - avvalgisidan unchalik yaxshi bo'lmagan voqeligingizni qabul qilishingizdir. https://manu.uz/ https://diary.manu.uz/ Bog'lanish uchun: @yetim_robot

Больше

Узбекистан1 886 Технологии и приложения3 246...

📈 Аналитический обзор Telegram-канала Yetim dasturchi kundaligi

Канал Yetim dasturchi kundaligi (@yetimdasturchi) языкового сегмента Узбекский является активным участником. Сейчас сообщество объединяет 41 556 подписчиков, занимая 3 246 место в категории Технологии и приложения и 1 886 место в регионе Узбекистан.

📊 Показатели аудитории и динамика

С момента создания невідомо проект демонстрирует стремительный рост, собрав аудиторию из 41 556 подписчиков.

Согласно последним данным от 22 июня, 2026, канал показывает стабильную активность. За последние 30 дней изменение числа участников составило -2 460, а за последние 24 часа — -80, при этом общий охват остаётся высоким.

Статус верификации: Не верифицирован
Уровень вовлечённости (ER): Средний показатель вовлечённости аудитории составляет 20.36%. В первые 24 часа после публикации контент обычно набирает 7.04% реакций от общего числа подписчиков.
Охват публикаций: В среднем каждый пост получает 8 483 просмотров. В течение первых суток публикация набирает 2 932 просмотров.
Реакции и взаимодействия: Аудитория активно поддерживает контент: среднее количество реакций на один пост — 69.

📝 Описание и контентная политика

Автор описывает ресурс как площадку для выражения субъективного мнения:
“Murakkablik - avvalgisidan unchalik yaxshi bo'lmagan voqeligingizni qabul qilishingizdir. https://manu.uz/ https://diary.manu.uz/ Bog'lanish uchun: @yetim_robot”

Благодаря высокой частоте обновлений (последние данные получены 23 июня, 2026) канал поддерживает актуальность и высокий уровень охвата публикаций. Аналитика показывает, что аудитория активно взаимодействует с контентом, что делает его важной точкой влияния в категории Технологии и приложения.

41 556

Подписчики

-8024 часа

-5347 дней

-2 46030 день

8 483

Просмотры поста

~ 2 93224 часа

~ 4 16548 часов

20.36%

Коэффициент вовлеченности

Нет данных

Постов в день

Ads index

beta

Загрузка данных...

Похожие каналы

Sardor Dushamov | 🇺🇿⚽️🏆

4.8K

Umar Sadullayev | Blog

3.4K

BM SECURITY Group 🇺🇿

Больше каналов

Облако тегов

Нет данных

Возникли проблемы? Пожалуйста, обновите страницу или обратитесь к нашему support-менеджеру .

Входящие и исходящие упоминания

---

Привлечение подписчиков

июнь '26

+24

в 3 каналах

май '26

+22

в 15 каналах

Get PRO

апрель '26

+254

в 2 каналах

Get PRO

март '26

+2 242

в 2 каналах

Get PRO

февраль '26

+2 872

в 7 каналах

Get PRO

январь '26

+3 877

в 5 каналах

Get PRO

декабрь '25

+4 661

в 4 каналах

Get PRO

ноябрь '25

+2 637

в 13 каналах

Get PRO

октябрь '25

+3 004

в 5 каналах

Get PRO

сентябрь '25

+4 419

в 19 каналах

Get PRO

август '25

+6 106

в 4 каналах

Get PRO

июль '25

+6 622

в 3 каналах

Get PRO

июнь '25

+6 075

в 7 каналах

Get PRO

май '25

+2 484

в 4 каналах

Get PRO

апрель '25

+3 431

в 1 каналах

Get PRO

март '25

+3 852

в 13 каналах

Get PRO

февраль '25

+2 941

в 15 каналах

Get PRO

январь '25

+2 823

в 8 каналах

Get PRO

декабрь '24

+3 071

в 5 каналах

Get PRO

ноябрь '24

+4 555

в 19 каналах

Get PRO

октябрь '24

+5 838

в 6 каналах

Get PRO

сентябрь '24

+3 707

в 12 каналах

Get PRO

август '24

+5 057

в 4 каналах

Get PRO

июль '24

+6 786

в 8 каналах

Get PRO

июнь '24

+1 416

в 13 каналах

Get PRO

май '24

+1 061

в 11 каналах

Get PRO

апрель '24

+697

в 4 каналах

Get PRO

март '24

+1 356

в 11 каналах

Get PRO

февраль '24

+2 052

в 5 каналах

Get PRO

январь '24

+6 697

в 5 каналах

Get PRO

декабрь '23

+1 287

в 8 каналах

Get PRO

ноябрь '23

+155

в 10 каналах

Get PRO

октябрь '23

+85

в 4 каналах

Get PRO

сентябрь '23

+177

в 0 каналах

Get PRO

август '23

+98

в 0 каналах

Get PRO

июль '23

+345

в 0 каналах

Get PRO

июнь '23

+34

в 0 каналах

Get PRO

май '23

+28

в 0 каналах

Get PRO

апрель '23

+639

в 0 каналах

Get PRO

март '23

+1 997

в 0 каналах

Get PRO

февраль '23

+2 195

в 0 каналах

Get PRO

январь '23

+4 778

в 0 каналах

Get PRO

декабрь '22

+52

в 0 каналах

Get PRO

ноябрь '22

+263

в 0 каналах

Get PRO

октябрь '22

+351

в 0 каналах

Get PRO

сентябрь '22

+351

в 0 каналах

Get PRO

август '22

+117

в 0 каналах

Get PRO

июль '22

+811

в 0 каналах

Get PRO

июнь '22

+262

в 0 каналах

Get PRO

май '22

+28

в 0 каналах

Get PRO

апрель '22

+17

в 0 каналах

Get PRO

март '22

в 0 каналах

Get PRO

февраль '22

в 0 каналах

Get PRO

январь '22

+26

в 0 каналах

Get PRO

декабрь '21

+33

в 0 каналах

Get PRO

ноябрь '21

+32

в 0 каналах

Get PRO

октябрь '21

+107

в 0 каналах

Get PRO

сентябрь '21

+328

в 0 каналах

Get PRO

август '21

+64

в 0 каналах

Get PRO

июль '21

+339

в 0 каналах

Дата	Привлечение подписчиков	Упоминания	Каналы
23 июня	0
22 июня	0
21 июня	+4
20 июня	0
19 июня	+1
18 июня	0
17 июня	+1
16 июня	+9
15 июня	0
14 июня	+3
13 июня	0
12 июня	+2
11 июня	0
10 июня	0
09 июня	+1
08 июня	0
07 июня	0
06 июня	0
05 июня	0
04 июня	+3
03 июня	0
02 июня	0
01 июня	0

Посты канала

40 yoshli futbolchisi bor komanda bilan 18 yoshli yigitlar tajribasida xafa bo'lish kerak emas shunchaki. Boshqa sohalardayam zimdan kuzatilsa bunaqa holatlar yetarlicha seziladi. Ya'ni ish tajribasi yuqori odam ajralib qolaveradi. Ronaldo birinchi marta O'zbekistonga kelganda jamoani yarmi endi onasini qornidan tushgan bo'lgan. Menimcha tarix endi yozilishni boshlayapti. Birinchisini o'ziga katta qadam qo'yishdi aslida. P.S: Futbolga qiziqmaydigan odam fikri.

2	+1 O‘zbekistonda ko‘p biznes yechimlar PHPda yoziladi. Ba’zida ular faqat o‘z serverimizda emas, balki mijoz tomonda offline, self-hosted yoki on-premise shaklda ham ishlatiladi. Muammo shundaki, PHP odatda compile qilinmaydi. Ya’ni project mijozga berilganda source code ham ochiq holatda ketadi. Kod ichiga license check qo‘shilgan bo‘lsa ham, source ochiq turgani uchun uni topish, o‘zgartirish yoki butunlay chetlab o‘tish mumkin. Shu muammoni hal qilish uchun YAPF (Yet Another PHP File) nomli build tool ishlab chiqdik. YAPF oddiy PHP loyihasini bitta yopiq va shifrlangan faylga aylantiradi. Build qilingan application faqat litsenziya berilgan mashinada ishga tushadi. YAPFdagi asosiy g‘oya shuki, license nazorati faqat application ichidagi oddiy tekshiruv bo‘lib qolmaydi. Runtimening o‘zi buni enforce qiladi. Ya’ni source code diskda ochiq yotmaydi, encrypted holatda saqlanadi va zend compilergacha yopiq ko‘rinishda yetkaziladi. 🔐 Xavfsizlik masalasi: YAPF deployment artifact darajasidagi himoya beradi. Utilitaning vazifasi source code diskda ochiq yotmasligini va litsenziyasiz mashinada ishga tushmasligini ta’minlash. Ya’ni tool encrypted source kodlarni Zend compilergacha yopiq holatda yetkazib beradi. Shu bilan birga, buni mutlaq himoya deb qabul qilmaslik kerak. PHP runtime qanday ishlashini source levelda yaxshi bilgan odam yetarlicha harakat qilsa, nazariy jihatdan oraga tusha oladi. Bundan tashqari, loyiha hozircha eksperimental bosqichda. Shuning uchun filesystem permissions, process isolation, memory monitoring va boshqa odatiy xavfsizlik choralari baribir kerak bo‘ladi. 🛠 Texnik cheklov: YAPF hamma framework bilan ham bir xil darajada muammosiz ishlayvermaydi. require, file_exists, opendir kabi asosiy PHP chaqiruvlari odatda muammosiz ishlaydi. Lekin chdir, glob yoki Symfonydagi SplFileInfo::getRealPath() kabi real filesystem path kutadigan joylarda muammo chiqishi mumkin. Bunday holatlarda frameworkning aynan shu qismlarini moslash yoki patch qilish kerak bo‘ladi. Alternativ yechim sifatida Workerman kabi asinxron frameworklardan foydalanish mumkin. Chunki unda transport qatlamigacha deyarli vanilla PHP bilan ishlanadi va og‘ir framework abstraksiyalariga kamroq tayaniladi. Shu sababli YAPF bilan integratsiya qilish ancha osonroq bo‘ladi. Eng ishonchli va muammosiz yo‘l esa loyihani aynan shu ish uchun boshidan vanilla yozish. ⚙️ Imkoniyatlar: — PHP projectni bitta yopiq va shifrlangan faylga aylantirish — Source codeni diskda ochiq holatda qoldirmaslik — Buildni aniq bir machinega bog‘lash — Machine, vaqt yoki run count bo‘yicha licensing qilish — Licenseni application ichida emas, runtime darajasida enforce qilish — Noto‘g‘ri machineda yoki muddati tugagan license bilan appni ishga tushirish oldini olish 🔗 Github havola: https://github.com/yetimdasturchi/yapf Hurmat bilan, Davlat axborot tizimlarini yaratish va qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha yagona integrator UZINFOCOM Apparat-dasturiy biznes yechimlarini amalga oshirish bo‘limi	4 729
3	Boshida kinesis yoqimsiz tuyulgandi, endi bo'lsa qo'l boshqa keyboard bilan chiqishmayapti. @shakhzodme keychrone oldidagi tarbiyani rasvo qildi))	5 675
4	O'zbekistonda elektron hujjatlar va tizimlarga o'tish haqidagi qonun 2004-yilda ishlab chiqilgan. Lekin hozirgacha bizda elektron hujjat aylanmasi deyilsa kompyuterda yozilgan hujjatni printerda chop etib, imzolab keyin qayta skanerlab yuklash tushuniladi. Masalan bunday narsalar men uchun yoqimsiz hisoblanadi. Bekordan bekorga qog'ozni uvol qilish (Shu joyiga Gretta opadan yurakcha), bazan printer va skaner qidirishga ham majbur bo'ladiyam odam. Shunaqa yoqimsiz holatlar oldini olish uchun kichik bash scriptni sizlarga ulashyapman. Unga word hujjatidan kiruvchi pdf fayl berilsa xuddiki printerda skan qilingan effektga o'girib beradi. Judayam ideal emasdir lekin bosh og'rig'ingiz bittaga kamayishi aniq. https://gist.github.com/yetimdasturchi/063eee362ed0b2dbcbd010ece9e8a90d @yetimdasturchi	5 824
5	Ismingni bitta harfini almashtirib yuborishganiga project uchun mantiqli gap chiqib qolsa 😄	9 837
6	+1 Butun tarmoqlardagi ozish sirlari, ideal qomat va summer body haqidagi reklamalarni ko‘raverib odamning xayoliga Rubens asarlari keladi. Chunki bugungi go‘zallik standartlari bizga qanchalik tabiiy tuyulmasin, ular doim ham shunday bo‘lmagan. XVII asr Yevropasida, ayniqsa Barokko davrida, to‘ladan kelgan ayol qomati ko‘pincha go‘zallik, salomatlik, farovonlik va fertilitet belgisi sifatida qabul qilingan. Oq va nozik teri esa og‘ir mehnatdan holi, badavlat hayot tarzining ramzi hisoblangan. Bugun ayrimlar ortiqcha vazn deb baholaydigan qomat o‘sha davrda havas qilinadigan ideal bo‘lishi mumkin edi. Bu qarashlarni san'atda ham yaqqol ko‘rish mumkin. Flamand rassomi Peter Paul Rubens asarlaridagi ayollar ozg‘in emas. Ular tirik, iliq, sog‘lom, yumshoq qomatli va hayotga to‘la tasvirlangan. Hattoki bugungi kunda ingliz tilidagi Rubenesque atamasi ham Rubens tasvirlagan ana shunday ayol go‘zalligini anglatadi. Rubensning rafiqasi Helena Fourment ham uning ko‘plab asarlariga ilhom bergan (Portrait of Helena Fourment). Oq-pushti terili, yumshoq qomatli va tabiiy go‘zallikka ega ayol obrazi rassom ijodida qayta-qayta uchraydi. Rassom tasvirlangan The Three Graces (Uch Nafosat ma'budasi) qadimgi yunon mifologiyasidagi Xaritlar (Charites), rim mifologiyasidagi Gratsiyalar (Gratiae) bo‘lib, go‘zallik, quvonch va farovonlik timsoli hisoblanadi. 🔸 Aglaia - go‘zallik, yorqinlik va joziba. 🔸 Euphrosyne - quvonch va shodlik. 🔸 Thaleia - gullash, mo‘l-ko‘llik va farovonlik. Ularning qomati tasodifiy tanlanmagan. O‘sha davr tomoshabini uchun bunday obrazlar hayot zavqi, baraka, salomatlik va go‘zallik bilan bog‘langan. Aslida bunday qarashlar bizga ham begona emas. Yaqin vaqtgacha ayrim qishloqlarda kelin tanlashda qizning jismoniy baquvvatligi, sog‘lom ko‘rinishi va gavdasi muhim mezonlardan biri bo‘lgan. Hatto xalq orasida keng sonli, boldiri baquvvat ayol farzand ko‘rishga va ro‘zg‘or tutishga kuchliroq bo‘ladi degan tasavvurlar ham uchragan. Bugungi mezonlar bilan qaraganda bu qarashlar eskicha tuyulishi mumkin, ammo ular ham o‘z davrining hayotiy tajribasi va qadriyatlaridan kelib chiqqan. Xuddi shuningdek, bugungi kunda ham ideal qomat deb targ‘ib qilinayotgan ayrim standartlar inson tanasining tabiiy xususiyatlarini kamchilik sifatida talqin qiladi. Masalan, ko‘plab ayollar qorin pastki qismidagi tabiiy bo‘rtmani yo‘qotishga harakat qiladi. Vaholanki, bu hududning mutlaqo tekis bo‘lmasligi ko‘pincha ayol anatomiyasining tabiiy tuzilishi bilan bog‘liq. Ya'ni ba'zan biz go‘zallik ortidan quvib, tananing tabiiy normalarini nuqson deb qabul qila boshlaymiz. Demak, tarixning qiziq tomoni shundaki, bugun ideal deb qabul qilinayotgan narsa ertaga o‘zgarishi mumkin. Go‘zallik mezonlari abadiy emas. Ammo inson tanasining tabiiy xususiyatlari modadan ham, reklamalardan ham uzoqroq tarixga ega.	10 721
7	Xullas ilovada bug bor ekan. Mushukcha ushlab turgan aktivlash uchun deyilgan qr kod menimcha serverdan xatolik olib kelyapti. Bar code bilan esa hammasi joyida. Beeline developerlarini shu muammoni topolmay hammani sarso qilishgani va bepul testdan o'tkazib berilgani uchun duo qilib qo'yishsa bo'ladi.	7 598
8	😕🔫	7 684
9	+1 Bugun judayam g'alati holatga duch kelib qoldi odam. Ya'ni Toshkent va viloyatlar o'rtasidagi texnologiya tafovutini real ko'z bilan kuzatish mumkinligini sezdim. Bir yildan oshdiki juda ko'plab mobil operatorlar self registration uchun sim kartalar chiqarishgan. Bu odatda Toshkentdagi istalgan do'konda topiladigan va har qanday odam sotib olishi mumkin bo'lgan tovar. Ya'ni yangilik bo'lmay qolgan. Ana endi masalaning eng qiziq jihati. Namangan viloyatidagi birorta shu sohadagi xizmat ko'rsatuvchilar bunday narsa borligidan xabardor emas. Dahshatlisi esa Namangan shahridagi beeline markaziy ofisi xodimlari ham, beemarketdagilar ham kompaniyalari shunday imkoniyat taqdim etishini bilishmaydi. Aslida bu MyId bilan istalgan joyda o'zingizga maqul servisni ulab olishning qulay yo'li hisoblanadi. Ofisga bor, navbat kut, pasportni chiqar kabi bosh og'riqlar bo'lmaydi. Lekin yangiliklarga birov qiziqib ham ko'rmagani odamni g'alati holatga tushiradi. Xuddiki vaqt mashinasida o'tmishga qaytish kabi bu, seni uyerda hech kim tushunmaydi.	7 436
10	Odatda juda ko'plab web serverlar asosida C yotadi (nginx, lighttpd, apache). Ayniqsa socket server yozib ko'rmagan odam bo'lmasa kerak bu tilda. Bir loyiha doirasida kichikroq http server ko'tarish va web panel qilishga to'g'ri kelib qoldi. Bu narsa uchun esa ikkita qiziq project topib oldim. Sizlarga ham foydasi tegar. https://mongoose.ws/ https://github.com/h2o/picohttpparser	10 366
11	Ustaxona degani mana bunday bo'lishi kerak)	10 659
12	Docker ❌ Linux namespaces ✅ Sizga qiziq bir ma'lumotni aytaman, docker yoki kubernetes kabi konteynerlash muhitlari bunday imkoniyatni ixtiro qilib chiqmagan. Bunday mexanizm 2000-yillardayoq linux kernelda paydo bo'lishni boshlagan. Maqsad ham aslida hozirgidek edi. Bitta serverni virtualizatsiya qilib bo'lish allaqachon bor ammo resurslar moslashuvi tomondan bu ko'p bora muammolar keltirib chiqargan. Shuningdek loyihalarni bir serverdan ikkinchisiga olib ko'chishda ko'pinda resource name conflicts holatlari ham kuzatilgan. Shu sababli linux kernelga namespaces kabi imkoniyat qo'shilgan. Bunga ko'ra namespaces bitta kernel doirasida o'zining hostname, user/grouplar, PID daraxti, networklari va mount pointlarini alohida izolyatsiya qila olish imkonini beradi. Bu ham xuddi virtualizatsiya kabi, faqat kernel asosiy osdagi qolaveradi. Shuningdek util linux paketi doirasida unshare buyrug'i ham bor. Bu aynan shu namespaceslardan foydalanib konteynerlashni ta'minlab beradi. Misol: sudo unshare --pid --fork --mount-proc bash -c "ps aux" Yoki, konteyner ochamiz: sudo unshare --pid --fork --mount-proc bash Uni ichida: hostname isolated hostname top Bu haqida ko'proq o'rganish uchun sourcelar: https://man7.org/linux/man-pages/man1/unshare.1.html https://github.com/torvalds/linux/blob/master/include/linux/nsproxy.h https://github.com/torvalds/linux/blob/master/kernel/pid_namespace.c	14 252
13	Kripto kurslar qancha bo'lyapti ekan bolajonlar?) Menimcha sizlar meni taniysizlar. Nu menam endi sizlarni tanishni boshladim. P.S: O'sha nosvoydan chekib yaxshilab o'ylab ko'rganinglar durust. Qariya sifatida maslahat beraman: bilimni boshqa yaxshi ishlar uchunam ishlatsa bo'ladi. Hali ham kech emas.	13 231
14	Men to'lov tizimlarimizda tushuna olmagan narsa manashu maydonni majburiy tiqib qo'yilishi. Paymeda masalan qiziquvchalik bilan titkilab topdim fallback qismida bor ekan amountsiz. Click docda esa har doimgidek odam asabiy bo'ladi)) Qizig'i har ikki tizimning integratsiyada ishtirok etadigan dasturchilarining o'zi bunaqa narsa bor yo'qligidan bexabar)	13 657
15	Menimcha bolajonlar uchun shunaqasidan olib qo'yishyapti. Yoki uch litrli bankadagi liton ishlatishadi) Ma'lumotlar ichkaridan kimdir qasddan chiqaryapti degan taxmin bor edi menda. Bu taxmindagi odam yolg'in emaskanman. Tembole hamma narsa borgan sari o'zini tasdig'ini topib boryapti.	11 967
16	Bolajonlar o'zlari nima qilayotganini anglagani yoq menimcha hali... )	10 272
17	+2 Bugun bayram uchun judayam quvonarli bir ish bo'ldi. Rahmatli Shukrullo Turg'unov (@vodiylik) do'stimizga "Mohir aloqachi" ko'krak nishoni bilan taqdirlandi. Mukofot esa uning onasiga topshirildi.	14 882
18	DevOpsDays Tashkent qaytmoqda — bu yil AI infratuzilmasiga alohida e'tibor bilan 🚀 Toshkentda yana DevOpsDays Tashkent — zamonaviy tizimlarni qurish va qo'llab-quvvatlash bilan shug'ullanuvchi muhandislar uchun xalqaro konferensiya — bo'lib o'tadi. 2025 yilda tadbir birinchi marta o'tkazildi va 350+ ishtirokchi, 5 mamlakatdan so'zlovchilarni birlashtirdi 🌍 Bu yil jamoa keyingi qadamni qo'ymoqda — ko'proq amaliyot, ko'proq muhandislik keyslari va AI infratuzilma, hamda DevOps jarayonlarini qanday o'zgartirayotganiga alohida e'tibor 🤖 Konferensiya nimalar haqida bo'ladi: — Cloud, Kubernetes, SRE va DevSecOps bo'yicha real keyslar — AIOps va MLOps: AI ni prodakshnda qanday joriy etish — LLM va AI platformalarini ishga tushirish va qo'llab-quvvatlash — Tizimlarning xatoliklarga chidamliligi, kuzatuvchanligi va ekspluatatsiyasi — Bularni allaqachon amalga oshirayotgan muhandislarning tajribasi 🤝 Parallel ravishda — ekspertlardan workshoplar, muhokamalar, networking va infratuzilmani quruvchi jamoalar bilan muloqot imkoniyati. 📍 Toshkent, INHA, Ziyolilar ko'chasi, 9 📅 2026-yil 15-may 🎟 Chiptalarni shu yerdan sotib olishingiz mumkin!	9 215
19	Birinchi radio juda ham oddiy tuzilgan. Hech qanday ovoz yuborish yoki qabul qilish imkoniyati bo‘lmagan. Shunchaki bolg‘acha va qo‘ng‘iroqcha kabi mexanik aralash detallardan tashkil topgan. Shu sababli ham ba’zi manbalarda uchqunli telegraf-radio sifatida nom qoldirgan. Bunda antenna, kogerer, rele, elektromagnitli qo‘ng‘iroq va elektr manbasidan foydalanilgan xolos. Bu qanday ishlagan? Agar Faradey qonuniyatidan xabardor bo‘lsangiz hammasi oddiy ekanini tushunish yanada osonlashadi. Kirish konturi sifatida antenna, kogerer va yerga ulanishdan foydalanilgan bo‘lib, bunda yerning sig‘imi xuddi kondensator kabi kogererni aktivlash uchun samaraliroq ishlab bergan. Kalit ulanganda esa rele ulanib mexanik bolgacha va qo‘ng‘iroq aktivlangan. Mantiqan hozirgi kirish konturlaridan farq qilamaydi bu. Kondensator o‘rniga yer va kogerer foydalanilgan xolos. Kogerer nima o‘zi? Bu elektromagnit to‘lqinlarni aniqlash uchun ishlatilinadigan trubka bo‘lib, elektrodlar va ichki qismida metal qirindirlaridan tashkil topgan. Bunda metal qirindirlar odatiy yoyiq holatda turadi, agarda chaqnash sezilsa bir biriga yopishib o‘tkazuvchanlik hosil qiladi. Qirindi uchun nikel va kumush aralashmasi ishlatilingan bo‘lib ular oksidlanishi ortiqdan (Fe₃O₄ va NiO) o‘zida katta qarshilik hosil qiladi. Yopishganda esa bu qarshilik tushib o‘tkazuvchan kalitga aylanadi. Lekin bunday detektorni boshqa bir texnik muammosi ham bor. Tok juda kichik kontakt yuzasidan o‘tganda shu joy qizib, metall zarrachalar bir-biriga yopishib qoladi. Shu sababli kogerer bir marta ishlagach qayta bolg‘acha bilan urib uni reset qilishga to‘g‘ri kelgan. Uzatkich qanday bo‘lgan? Popov tizimida uzatkich sifatida odatda uchqunli generator ishlatilingan. Ya’ni kuchaytiruvchi induksion g‘altakka tok berilganda yuqori kuchlanish sabab uchqun oralig‘ida chaqnash yuzaga kelgan. Ya’ni kuchlanish yetarlicha katta bo‘lganda havo izolyator bo‘lib tura olmaydi. Havo teshiladi va ikki elektrod orasidan uchqun sakraydi. Bu oddiy chaqmoqqa o‘xshaydi, faqat juda kichik ko‘rinishda. Morse yoki hozirgi binary tizimi bilan qaralsa bu hodisa ma’lumot uzatish uchun yetarlicha bo‘lgan. Shu sababli ham radio avvalo telegraf aloqada ishlay boshlagan. Birinchi uzatishlardan kemalarda SOS signallarini yuborishda qo‘llashgan. Popov, Markoni yoki Tesla? Radio tarixiga nazar solsak ixtirochilar sonini ko‘pligini ko‘rish mumkin. Hozirgacha kimdir Rus fizigi Popov desa, boshqasi Italyan muhandisi Markoni deb bahslashadi. Tesla fanatlari ham yo‘q emas. Ammo prinsip jihatdan qarasak Popov va Markoni qurilmalari deyarli bir xilda tuzilgan. Popov qo‘ng‘iroqcha bilan tushuntirgan bo‘lsa, Markonida uskuna telegrafga ulangan. Ya’ni biri impulslarni aniqlash, boshqasida telegraf aloqa tizimi uchun ishlatish xohishi bo‘lgan. Shuningdek Markoni patentlash va buni biznesga aylantirish borasida yaxshi harakatlar qila olgani uchun bu tomonda Popov va Tesladan ustunlik qila olgan. Teslachi? Tesla radio ixtirochilaridan biri deb qaralsada ammo uning uzatuvchi va qabul qiluvchi qurilmasi o'sha davr uchun absolut boshqa maqsadlar uchun boshqa prinsiplarda ishlagan. Tesla ishlari ko‘proq rezonansli yuqori chastota tizimlari, sozlangan konturlar va simsiz energiya signallar uzatish g‘oyalariga yaqin edi (mantiqan bu ham kanallar tizimiga yaqin aslida). Shu sababli aloqa tizimi rivojlangani sayin radio tizimlarda muhim bo‘lgan sozlash tuning masalasida Tesla patentlari katta ahamiyatga ega bo‘lgan. 1943-yilda AQSH Oliy sudi Marconining ayrim patent da’volarini Tesla, Lodge va Stone’ning oldingi patentlari sababli haqiqiy emas deb topgan. @yetimdasturchi	6 499
20	7-may kuni jahon fan va texnikasi tarixiga Radio tug‘ilgan kuni sifatida kirgan. Aynan shu kuni, 1895-yilda Rossiya fizika-kimyo jamiyati yig‘ilishida rossiyalik fizik Aleksandr Stepanovich Popov ma’ruza qilgan va o‘zi yaratgan dunyodagi ilk uchqunli simsiz qabul qiluvchi hamda uzatuvchi radiosistemani namoyish etgan. Ushbu qurilma axborot signallarini ishonchli almashish imkonini bergan. Rossiyada bu voqea radioaloqa tarixining boshlanishi sifatida qabul qilingan. Shu bois bugungi kunda ushbu sana barcha aloqa sohasi xodimlarining kasbiy bayrami hisoblanadi. 1945-yil 7-may kuni SSSRda radio ixtiro qilinganining 50 yilligi keng nishonlangan. Shu munosabat bilan mamlakat hukumati ushbu sanani har yili Radio kuni sifatida nishonlashga qaror qilgan. Keyinchalik bu qaror SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1980-yil 1-oktyabrdagi № 3018-X Bayram va xotira kunlari to‘g‘risidagi Farmoni bilan ham tasdiqlangan. Bugungi kungacha ushbu bayram postsovet hududidagi qator mamlakatlarda Radio kuni yoki boshqa nomlar bilan nishonlab kelinadi.	6 291

Посмотреть все записи