ادبیات فارسی متوسطه دوم

📄 نقش‌های دستوری 🔵 منادا: گروه اسمی که مورد ندا قرار می‌گیرد و اغلب همراه حرف نداست. مثال: سعديا، عمر گران‌مايه به پايان آمد همچنان قصّه سودای تو را پايان نيست «سعدی» منادا است و «ا» نقش‌نمای نداست. نقش‌نماهای منادا عبارت‌اند از: «ای»، «یا» و «آی» قبل از منادا و «ا» بعد از منادا. مثال: صورت زیبای ظاهر هیچ نیست ای برادر، سیرت زیبا بیار «ای» حرف ندا و «برادر» مناداست. يا رب، از فردوس کي رفت اين نسيم يا رب، از جنّت که آورد اين پيام «یا» حرف ندا، ««رب» مناداست. آی آدم‌ها که بر ساحل نشسته شاد و خندانید. «آی» حرف ندا، «آدم‌ها» مناداست. خدايا بر آن تربت نامدار به فضلت که باران رحمت ببار «ا» نشانهٔ ندا و «خدا» مناداست. نکتۀ 1: گاهی نشانۀ ندا حذف می‌شود و از سیاق کلام به منادا پی می‌بریم. گویند روی سرخ تو سعدی، که زرد کرد؟ اکسیر عشق بر مسم افتاد و زر شدم «سعدی» مناداست و نشانۀ ندا قبل از آن (ای) حذف شده است. نکتۀ 2: گاهی منادا حذف می شود و تنها نشانۀ ندا باقی می‌ماند. ای نام تو بهترین سرآغاز بی نام تو نامه کی کنم باز «ای» نقش‌نمای منادا و منادا (کسی که / خدایی که) حذف شده است. نکتۀ 3: مجموع نقش‌نمای منادا و منادا در شمار جمله‌ها، یک جمله محسوب می‌شوند. 📝 دکتر محمدامین شمس‌نیا کانال ادبیات فارسی متوسطهٔ دوم 🍃🌸🍃🌺🍃🌼🍃🌸🍃 🎼 @Adabiyatfarsi_2 🎼 🎼🎼🎼🎼🎼🎼🎼🎼🎼

📄 نقش‌های دستوری 🔴 نقش متمّم ◀️ متمّم گروه اسمی است که بعد از حرف اضافه می‌آید. حروف اضافۀ مشهور عبارت‌اند از: 1⃣ از از دست و زبان که برآید (از: حرف اضافه، دست: متمّم) کز عهدة شکرش به در آید نکتۀ 1: گاهی حرف اضافۀ «از» مخفّف می‌شود و به شکل «ز» به کار می‌رود. ز دست دیده و دل هر دو فریاد که هر چه دیده بیند دل کند یاد 2⃣ به به نام خداوند جان و خرد کزین برتر اندیشه برنگذرد نکتۀ 2: «به» گاهی پیشوند صفت ساز یا قید ساز است، در این صورت حرف اضافه نیست. الف) صفت ساز: سراپردۀ شاه ایران تمام به گرد آمده پهلوانی به‌نام ب) قیدساز: به‌رنج و به‌سختي بپرورديَم به گفتار هرگز نيازرديَم 3⃣ در گفت ما را هفت وادی در ره است چون گذشتی، هفت وادی درگه است نکتۀ 3: گاهی به جای «در» در متن‌های قدیمی از «اندر» استفاده می‌شود. حسنت اندر جهان نمی‌گنجد نامت اندر دهان نمی‌گنجد نکتۀ 4: «در» اگر قبل از فعل بیاید، معمولاً پیشوند فعل است و حرف اضافه محسوب نمی‌شود. از در درآمدی و من از خود به در شدم گویی کزین جهان به جهان دگر شدم 4⃣ با با شیر سپهر بسته پیمان با اختر سعد کرده پیوند نکتۀ 5: گاهی «با» پیشوند صفت ساز یا قیدساز است، در این صورت حرف اضافه نیست. الف: صفت‌ساز: باادب بنده پادشاه شود بي‌ادب کم ز خاک راه شود ب: قیدساز: چرا باشتاب آمدی گفت شاه چگونه سپردی چنين تند راه 5⃣ بر بزد بر بر و سینة اشکبوس (بر اوّل حرف اضافه است) سپهر آن زمان دست او داد بوس 6⃣ برای هرگز دلم برای کم و بیش غم نداشت آری نداشت غم که غم بیش و کم نداشت نکتۀ 6: در متن‌های گذشته، گاهی دو حرف اضافه برای یک متمّم به کار می‌رود: بگیر و به گیسوی او بر، بدوز به نیک اختر و فال گیتی‌فروز نکتهٔ 7: اغلب «را» نیز در معنای حروف اضافه به کار می‌رود. در این صورت ماقبل آن متمّم است. الف) در معنای «به»: گفت تا داروغه را (به داروغه) گوییم در مسجد بخواب گفت مسجد خوابگاه مردم بدکار نیست ب) در معنای «با»: دل هدیة تو کردم، آن را نخواستی جان تحفه می‌فرستم، این را (با این)  چگونه‌ای؟ ج) در معنای «بر»: آب بریز آتش بیداد را (بر آتش بیداد) زیرتر از خاک نشان باد را د) در معنای از: دهن ناگشاده لب آبگیر که آید لب غنچه را بوی سیر (از لب غنچه) ه‍) در معنای در: چشم را سرمهٔ فریب کشید (در چشم) ناز را بر سر عتیب (ممالِ عتاب) کشید نکتۀ 8: گاهی ضمایر پیوسته در نقش متمّم به کار می‌روند، در این صورت، می‌توان از فعل جمله به متمم و حرف اضافه پی‌برد. گفتمش (به او گفتم) روز وداع دوستان گر به زودي باز نايي، چون کنم؟ هرچه پرسيدمش (از او پرسیدم) جوابم داد (به من جواب داد) ره بدو خواستم، نشانم (نشان را به من) گفت 📝دکتر محمدامین شمس‌نیا کانال ادبیات فارسی متوسطهٔ دوم 🍃🌸🍃🌺🍃🌼🍃🌸🍃 🎼 @Adabiyatfarsi_2 🎼 🎼🎼🎼🎼🎼🎼🎼🎼🎼

📄 نقش‌های دستوری 🟢 نقش دستوری مسند ◀️ مسند: کلمه یا کلماتی که فعل اسنادی یا غیر اسنادی بدان نیاز دارد. ⬅️ حالت‌های مسند: 1⃣ مسند در افعال اسنادی: فعل‌های «است»،  «بود»،  «شد»،  «گشت»،  «گردید»  و مشتقات آن‌ها در صورتی که هم معنا باشند و بتوان آن‌ها را جانشین هم کرد، فعل اسنادی هستند و علاوه بر نهاد، به مسند هم نیاز دارند. برای تشخیص مسند، «چه جور»، «چه کس»، «چگونه» یا «چه طور» را به فعل اسنادی اضافه می‌کنیم و پاسخ آن «مسند» خواهد بود. بر مرد هشيار دنيا خس (مسند) است که هر مدتي جاي ديگر کس (مسند) است دنیا چه جور است؟ خس است. مردمي اندر جهان افسانه (مسند) شد آدمي از آدمي بيگانه (مسند) شد 🟣 نکتهٔ 1) هر چه از فعل‌های بالا مشتق شود، مانند شکل منفی آن‌ها یا صرف آن‌ها در زمان‌های مختلف فعل اسنادی خواهد بود. مگر بخت رخشنده بيدار (مسند) نيست (فعل اسنادی) وگرنه چنين کار دشوار (مسند) نيست (فعل اسنادی) آتش آب (مسند) می‌شود  (فعل اسنادی) عقل خراب (مسند) می‌شود (فعل اسنادی) دشمن خواب (مسند) می‌شود  (فعل اسنادی) ديده من براي تو 🟣 نکتهٔ 2) «شد» اگر به معنی «رفت» باشد، اسنادی نیست. «است» و «بود» اگر به معنای «وجود داشتن» باشند؛ «گشت» و «گردید» اگر به معنای «دور زدن» باشند، اسنادی نیستند. به نخچير شد (در معنای «رفت» فعل غیر اسنادی) شهريار جهان ابا رستم نامور پهلوان گر تو بر کاری خدا هم نيز هست (به معنای «وجود دارد»، فعل اسنادی نیست) قادر و داننده هر چيز هست مدتي دربدر به جان گشتم گرد ميخانه جهان گشتم (به معنای «دور زدن»، اسنادی نیست) 🟣 نکتهٔ 3) گاهی فعل اسنادی «هستم» و دیگر اشخاص آن ـ غیر از سوم شخص مفرد ـ به شکل مخفّف (ـَم، ی، یم، ید، ـَند) به کار می روند. 2⃣ مسند در افعال غیر اسنادی: افعال این بخش به چند دسته تقسیم می‌شوند و هر دسته، در صورتی مسند پذیرند که هم معنی باشند و جانشین هم شوند: 🟢 دستهٔ 1) فعل‌های «کرد»، «نمود»، «ساخت» و «گرداند» اگر هم معنی باشند، مسند پذیر خواهند بود. 🟢 دستهٔ 2) «نامیدن» و فعل‌های هم معنی آن؛ مثل «خواندن»، «گفتن»، «صدا کردن»، «صدا زدن» 🟢 دستهٔ 3) «شمردن» و فعل‌های هم معنی آن؛ مثل «به شمار آوردن»، «به حساب آوردن» 🟢 دستهٔ 4) «پنداشتن» و فعل‌های هم معنی آن؛ مثل «دیدن»، «دانستن»، «یافتن» تو را من خردمند (مسند) پنداشتم بر اسرار ملکت امين داشتم زبان کرد گويا (مسند) و دل کرد گرم (مسند) بياراست لب را به گفتار نرم خردمند بيگانه (مسند) خواند ترا هشيوار ديوانه (مسند) خواند ترا چشمه خورشيد را سراب (مسند) شمارد هرکه ببيند رخ ستاره فشانش 🟣 نکتهٔ 4) فعل‌های بالا، دارای تفاوت معنی هستند و در یکی از معانی خود مسند پذیرند، امّا در دیگر معانی ممکن است، مسندپذیر نباشند؛ مانند: این نکته را بدان: گذرا به مفعول او را دانشمند بدان: گذرا به مفعول و مسند 🟣 نکتهٔ 5) گاهی مسند تنها یک ضمیر است. چيزي که مراد دل بر آن است دلخواه من است و دلبر آن (مسند) است. 🟣 نکتهٔ 6) گاهی مسند از حرف اضافه و متمم تشکیل می‌شود. اساس کشور ارشاد، از ما(مسند)ست بناي شوق را، بنياد از ما (مسند)ست 📝 دکتر محمدامین شمس‌نیا کانال ادبیات فارسی متوسطهٔ دوم 🍃🌸🍃🌺🍃🌼🍃🌸🍃 🎼 @Adabiyatfarsi_2 🎼 🎼🎼🎼🎼🎼🎼🎼🎼🎼

📄 نقش‌های دستوری 🔴 نقش دستوری مفعول ◀️ مفعول گروه اسمی است که بعد از آن «را» می‌آید یا می‌توان «را» را قرار داد. ⏪ الف) همراه «را»: آن کسی (مفعول) را که در این ملک سلیمان کردیم ملّت امروز یقین کرد که او اهرمن است. ⏪ ب) بدون «را»: ابر و ماه و خورشید و فلک در کارند تا تو نانی (مفعول) به کف آری و به غفلت نخوری 1️⃣ نکتۀ 1: برای یافتن «مفعول» از، «چه چیز را/ چیزهایی را» و «چه کسی را / کسانی را» + فعل جمله، استفاده می‌شود. 2️⃣ نکتۀ 2: «را» همیشه نشانۀ مفعول نیست؛ گاهی در معنای حروف اضافه به کار می‌رود، در نتیجه ماقبل آن متمّم است؛ گاه نشانۀ فکّ اضافه است؛ گاه نشانۀ مالکیّت است و گاهی زائد است. مثال: با آن‌که جیب و جام من از مال و می تهی است ما را فراغتی است که جمشید جم نداشت (رای مالکیّت) ای مرغ سحر عشق ز پروانه بیاموز کان سوخته را جان شد و آواز نیامد (جان آن سوخته: فکّ اضافه) سیاوش چنین گفت کای شهریار که دوزخ مرا زین سخن گشت خوار (برای من: حرف اضافه) ز هر در سخن چون بدین گونه گشت بر آتش یکی را بباید گذشت (یکی بر آتش بباید گذشت: رای زائد) 3️⃣ نکتۀ 3: گاهی ضمایر پیوستة «ـَم، ـَت، ـَش، ـِمان، ـِتان، ـِشان» در نقش مفعول واقع می‌شوند. برای پی بردن به نقش ضمایر پیوسته، باید آن‌ها را به شکل جدا(منفصل) درآورد. مانند: بوی گلم چنان مست کرد که دامنم از دست برفت. بوی گل من (مفعول) را چنان مست کرد که دامن از دست من (مضاف‌الیه) برفت. ورایدون که زین کار هستم گناه     جهان آفرینم ندارد نگاه (جهان آفرین من را نگاه ندارد) 4️⃣ نکتۀ 4: اگر مفعول همراه وابسته‌های پیشین و پسین باشد، همیشه کلمۀ قبل از «را» مفعول نیست، بلکه هسته مفعول خواهد بود. ورنه سزاوار خداوندی‌اش (سزاوار خداوندی او را: سزاوار مفعول) کس نتواند که به جای آورد 5️⃣ نکتۀ 5: اگر پس از «گفت» و «فرمود» و افعالی از این قبیل نقل قول بیاید، نقل قول، مفعول این افعال خواهد بود. مانند: محتسب مستی به ره دید و گریبانش گرفت مست گفت: ای دوست، این پیراهن است، افسار نیست (بعد از «گفت» مفعول آن است) 6️⃣ نکتۀ 6: گاهی به خاطر کاربرد شیوۀ بلاغی، مفعول، به بعد از فعل منتقل می‌شود. گر نسازد یوسفی (مفعول) هر روز گردون جلوه‌گر تا قیامت خلق را آن حسن روزافزون بس است. 📝 دکتر محمدامین شمس‌نیا کانال ادبیات فارسی متوسطهٔ دوم 🍃🌸🍃🌺🍃🌼🍃🌸🍃 🎼 @Adabiyatfarsi_2 🎼 🎼🎼🎼🎼🎼🎼🎼🎼🎼

نقش‌های دستوری 1 ⏬ نهاد، انواع و راه‌های تشخیص آن ◀️ نهاد، قسمتی از جمله است که دربارهٔ آن خبری می‌دهیم یا  «صاحب خبر» است. مثال : علی کتاب می‌خواند. در این جمله «علی» نهاد است. ◀️ در برخی از جمله‌ها، نهاد یک کلمه است و در بعضی از جمله‌ها نهاد بیش از یک کلمه (گروه اسمی) است: مسلک مرغ گرفتار قفس(نهاد) همچو من است. ◀️ نهاد می‌تواند یک ضمیر باشد : او (نهاد) شیفتهٔ طبیعت بود. ◀️ گاهی نهاد جدا از جمله حذف می‌شود: فارسی را پاس می‌داریم: نهاد(ما) مطابقت نهاد با فعل: نهاد جمله از نظر جمع و مفرد بودن با فعل مطابقت می‌کند: بچه‌ها با صدای بلند خندیدند. بچه ها :جمع       خندیدند:فعل جمع ⏪ نکته :اگر نهاد غیر جاندار و جمع باشد، فعل می‌تواند هم به صورت جمع و هم مفرد آورده‌شود: چشمه‌های آب گرم از زمین می‌جوشد /می‌جوشند. ◀️ برای تشخیص نهاد در جمله، اغلب سؤال «چه کسی؟ / چه چیزی؟» + فعل پرسیده می‌شود و جواب «نهاد» خواهد بود: خورشید درخشید. چه چیزی درخشید؟  خورشید( نهاد) ◀️ گاهی نهاد جدا در جمله وجود ندارد، در این صورت، با نگاه به فعل یا از طریق قرینه‌های جمله قبلی به وجود نهاد پی می‌بریم. ◀️ برخی افعال غیر شخصی هستند، در این صورت جمله فاقد نهاد است: چشم‌ها را باید شست. ◀️ گاهی تشخیص نهاد در جمله دشوار است: گرت ز دست برآید (نهاد‌=آن) ◀️ زمانی که فعل جمله امر باشد، اغلب نهاد جدا محذوف است و در این صورت، نهاد در حالت مفرد  «تو» و در حالت جمع «شما» است. ای مرغ سحر، عشق ز پروانه بیاموز (نهاد: تو) فکری ای هم‌وطنان، در ره آزادی خویش بنمایید، که هر کس نکند، مثل من است بنمایید(نهاد: شما) ◀️ برای تشخیص نهاد یکی از راه‌ها که تا حدودی راه‌گشاست، پرسش‌های: چه کسی / کسانی + فعل جمله؟ چه چیزی + فعل جمله؟ در جملات اسنادی: چه کسی/چیزی + مسند + فعل اسنادی؟ 📝 دکتر محمدامین شمس‌نیا کانال ادبیات فارسی متوسطهٔ دوم 🍃🌸🍃🌺🍃🌼🍃🌸🍃 🎼 @Adabiyatfarsi_2 🎼 🎼🎼🎼🎼🎼🎼🎼🎼🎼

📣 لینک آزمون‌های مرحله دوم «راه موفقیت دانش‌آموزان» ۳۰ مهر ۱۴۰۵ شروع ساعت ۸ صبح پایان: ساعت ۱۷ عصر کارنامه: ساعت ۲۰ دانش‌آموزان عزیز 🌱 برای شرکت در آزمون، لینک مربوط به پایه و رشته خود را انتخاب کنید. 🎓 پایه دهم 🧪 دهم تجربی(ظرفیت ۵۰۰) ثبت‌نام (کلیک کنید) 📚 دهم انسانی(ظرفیت ۵۰۰) ثبت‌نام (کلیک کنید) 📐 دهم ریاضی‌(ظرفیت ۵۰۰) ثبت‌نام (کلیک کنید) 🎓 پایه یازدهم 🧪 یازدهم تجربی(ظرفیت ۵۰۰) ثبت‌نام (کلیک کنید) 📚 یازدهم انسانی(ظرفیت ۵۰۰) ثبت‌نام (کلیک کنید) 📐 یازدهم ریاضی(ظرفیت ۵۰۰) ثبت‌نام (کلیک کنید) 🎓 پایه دوازدهم 🧪 دوازدهم تجربی(ظرفیت ۵۰۰) ثبت‌نام (کلیک کنید) 📚 دوازدهم انسانی(ظرفیت ۵۰۰) ثبت‌نام (کلیک کنید) 📐 دوازدهم ریاضی(ظرفیت ۵۰۰) ثبت‌نام (کلیک کنید) ⚠️ نکته مهم برای دانش‌آموزانی که برای اولین بار شرکت می‌کنند اگر تاکنون در آزمون‌های راه موفقیت دانش‌آموزان شرکت نکرده‌اید، پس از باز کردن لینک مربوط به پایه و رشته خود، روی گزینه «ثبت‌نام» کلیک کنید و برای خود نام کاربری و رمز عبور تعریف نمایید. 🔐 نام کاربری و رمز عبور خود را حتماً یادداشت و نگهداری کنید تا در مراحل بعدی آزمون نیز از همان حساب کاربری استفاده نمایید. 📹 راهنمای ثبت نام و شرکت در آزمون‌ #برنامه‌راهبردی آزمون راه موفقیت مشاهده(کلیک کنید) 🌟 راه موفقیت دانش‌آموزان 📚 همراه شما در مسیر یادگیری، سنجش و موفقیت