اَشَه

"رواج‌داشتن، الزاماً به‌معنای روابودن نیست." @azgozashtevaaknoon

منطقی که نگاه کنیم، می‌بینیم آنکه برای «ساختن تمدن بزرگ» خیز برمی‌دارد باید کارش را از آدم‌ها شروع کند، با تربیت یک جمع متخصص برای دستیابی به یک هسته فرهیخته‌ی بومی.

ریشارد کاپوشچینسکی، شاهنشاه

یک ژست مذهبی؛ راه تأییدگرفتن دوباره از ملت ما همین است.

ریشارد کاپوشچینسکی، شاهنشاه

ایرانی‌ها در هر دارودسته‌ای که باشند بی‌درنگ برای خودشان سلسله مراتب می‌تراشند. من اولم، تو دومی، تو هم سومی. دومی و سومی مخالفت نمی‌کنند، اما فوراً شروع می‌کنند به بو کشیدن، توطئه کردن و ترفند زدن تا شماره یک را به زیر بکشند. شماره یک باید برای بالا ماندنش سنگر بگیرد. سنگر بگیرد و ضامن تفنگش را بکشد.

ریشارد کاپوشچینسکی، شاهنشاه

پائولو کوئیلو، هیپی

یک نگرش رایج وجود دارد که مردم عمدتاً نوستالژی‌گرا هستند. اما فارغ از این بحث، ما بارها با گزاره‌هایی مواجه شده‌ایم که می‌گویند: «ایرانِ پیش از انقلاب، ایرانِ بهتری بود» یا «مردم که همه‌چیز داشتند، از سر خوشی انقلاب کردند». این نوع روایت‌ها، اغلب بدون توجه به تحلیل‌های علمی و آکادمیک درباره‌ی انقلاب و بی‌اعتنا به مجموعه‌ای از عوامل ریز و درشت اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مطرح می‌شوند که زمینه‌ساز چنین تحولی در جامعه‌ی ایرانی بوده‌اند. اما اگر این گزاره‌ها را از زاویه‌ای انسانی‌تر، کلان‌تر و انسان‌شناسانه‌تر بررسی کنیم، پرسش اصلی این است: چرا انسان همواره از وضعیت کنونی‌اش ناراضی‌ست؟ در خلال تأمل بر این پرسش، یاد جمله‌ای از کافکا افتادم (از نظر من، کافکا بی‌تردید فیلسوف است): «لحظه سرنوشت ساز رشد بشری همواره در جریان است...» این اشاره‌ی ظریف کافکا به «جریان دائمی لحظه‌ی سرنوشت‌ساز» به‌گمانم کلید فهم این ماجراست. همین پویایی دائمی است که گرایش به سوی جنبش‌های انقلابی را برمی‌انگیزد. در چنین فضایی، برخی به این نتیجه می‌رسند که هر رخدادی درست و موجه است، چرا که هنوز هیچ اتفاق قطعی و تعیین‌کننده‌ای رخ نداده است. بشر به‌طور کلی با مفهوم سکون ناآشناست و در موضعی استاتیک قرار ندارد. به همین سبب، می‌کوشد به سوی آن لحظه‌ی سرنوشت‌ساز حرکت کند؛ لحظه‌ای که هرگز به آن نمی‌رسد، زیرا مسیر، خود مقصد است. این میل به حرکت شاید ریشه در ایده‌آلیسم نهادینه‌شده در وجود انسان داشته باشد؛ رویکردی که اگرچه گاه بی‌راه می‌نماید، اما لازمه‌ی زیست انسانی‌ست. در همین زمینه، جمله‌ای از پازولینی نیز به‌خوبی این نگرش را بازتاب می‌دهد: «تمام آثار نئورئالیستی بر این باورند که آینده همواره بهتر از اکنون خواهد بود؛ این بهبود پس از انقلابی رخ خواهد داد که هیچ شناختی از ماهیت آن وجود ندارد.»

می‌خواست همه چیز را عوض کند، ولی از عوض کردن خودش ناتوان بود.

پائولو کوئیلو، هیپی

پ‌ن: یک روز عزیزی بهم گفت: «می‌دونی مشکل تو چیه نیلا؟ تو با تمام وجودت مصمم شدی که دنیا رو تغییر بدی، بی‌اینکه بدونی این خود دنیاست که هر لحظه داره تو رو تغییر می‌ده.» نمی‌دونم چقدر ربط داشت، ولی با خوندن این جمله بلافاصله یاد این حرف افتادم.

تنها کاری که در زندگی‌اش کرده بود جلو زدن از بقیه بود، ولی هیچ وقت نتوانسته بود از خودش جلو بزند. به کسی که بود، عادت کرده بود، به رغم سن کمش.

‌پائولو کوئیلو، هیپی

روزها از پی هم می‌گذرند؛ من به اسکرول کردنِ رؤیا در انواع مختلفِ اپلیکیشن‌ها ادامه می‌دهم، و شب‌ها با افسوس، یا هرازگاهی یک امیدِ رو به موت، به خواب می‌روم؛ و فردایش، مجدد در جهانی چشم باز می‌کنم که رؤیاها را در ریلزهایِ سی‌ثانیه‌ای به چشمانم عاریت می‌دهند.

یک روز_روزی در آینده‌ای دور_دولت‌های سرتاسر دنیا به این نتیجه می‌رسند که بهترین کار برای پایان دادن به همه چیزهایی که از نظرشان «مشکل» است، قانونی کردن آن‌هاست‌. بخش زیادی از جذابیت حشیش غیرقانونی بودن آن است و، در نتیجه، تعداد بیشماری به دنبالش می‌روند.

پائولو کوئیلو، هیپی

ارنست همینگوی، وداع با اسلحه

دنیا همه را در هم می‌شکند، ولی پس از آن خیلی‌ها جای شکستگی‌شان قوی‌تر می‌شود.

ارنست همینگوی، وداع با اسلحه

خیلی خسته به‌نظر می‌رسی. خسته‌ام؛ ولی حق ندارم خسته باشم.

ارنست همینگوی، وداع با اسلحه

در نظریه کلاسیک، حاکمیت فرد برتر از حاکمیت قانون است و خود منشأ قانون و فارغ از محدودیت‌های قانونی است.

حسین بشریه، مبانی علم سیاست نظری و تاسیسی

من به پازولینی به دلیل ترکیب‌هایی که در اشعارش به کار برده، لقب «آقای پارادوکس» را داده‌ام. البته خود او نیز در جایی اذعان کرده که همین تضادها، عامل منحصر‌به‌فرد بودن آثارش و جذب مخاطبان بوده‌اند. برای مثال: _«فریاد شاعرانه» در نگاه نخست متضاد به نظر می‌رسد؛ چرا که شعر، در ذات خود امری‌ست لطیف و جاری و با فریاد که زمخت، راکد و صریح است، منافات دارد. _«قدرت او در ذره‌ذره تحلیل رفتن است» قدرت اینجا نه در سلطه، بلکه در فروپاشی تدریجی‌ و برساختن مجدد از جز است. _«بخت من می‌تواند آزاد باشد» ترکیبی‌ست شگفت‌انگیز؛ چرا که بخت و اقبال معمولاً با جبر و تقدیر همراه‌اند، حال آنکه آزادی، مفهومی‌ست وابسته به اختیار و انتخاب. این تضاد، خود حامل نوعی رهایی‌ست. _«همشکل با حقیقت‌های ملموس» ما می‌دانیم که حقیقت، امری‌ست مطابق با واقع؛ اما در عین حال، می‌دانیم که عینیت مطلق ممکن نیست. پس اگر چیزی هم‌شکل با حقیقت باشد، آن هم حقیقتی ملموس، خود مبتلا به پارادوکس است. پ‌ن: به زعم من، امور متناقض‌نما اساس زندگی هستند. به واقع همین پارادوکس‌ها به شعر جان می‌بخشند، و به اندیشه عمق. به همین دلیل است که معتقدم پازولینی خوب بلد است که چطور عواطف درونی انسان و زیست بیرونی‌اش را که همواره در کشمکشی تضاد‌گونه به سر می‌برند، در ظرفی به هم آمیزد و رسپی‌ زندگی (شعر) را از نو تحویل‌مان دهند.

پیر پائولو پازولینی

بورژواهای عاشق‌پیشه و پرولتاریای مفلوک و دستمایه‌ی خنده؛ نقدی بر سینمای ایران، با تمرکز بر سریال‌های ایرانی: چند صباحی‌ست که با قدرت گرفتن شبکه‌های نمایش خانگی و عقب‌نشینی تلویزیون، سریال‌های پلتفرمی به جریان غالب بدل شده‌اند و نقل محافل‌اند. درام‌سازی به تقلید از سینمای ترکیه مدتی‌ست در ایران رواج یافته و به‌نوعی تبدیل به سبک غالب در تولیدات تصویری شده است. اما نکته‌ای که به نظر من قابل تأمل است، این است که این جریان، فارغ از میزان تعلقش به فرهنگ ایرانی، به‌طور زیرپوستی در حال کلیشه‌سازی و ارزش‌گذاری خاصی‌ست. اگر دقت کنیم، خواهیم دید که در کنار محبوبیت ژانر درام، ژانر دیگری نیز همواره مورد توجه بوده و آن ژانر کمدی‌ست؛ ژانری با پیشینه‌ای قابل قبول در ایران. اما آنچه در این میان اهمیت دارد، نحوه‌ی بازنمایی طبقات اجتماعی در این دو ژانر است. در درام‌ها عمدتاً با نوادگان ثروتمند مواجهیم؛ سرمایه‌دارانی که خرج‌های کلان می‌کنند، سبک زندگی‌شان با اکثریت جامعه متفاوت است و ارزش‌های اخلاقی‌شان نیز در تضاد با عرف عمومی‌ست. این تصویر، به مرور زمان تبدیل به یک «کد» و «اصل» شده و به‌عنوان الگوی پذیرفته‌شده در ذهن مخاطب جا می‌افتد. در این جریان‌سازی، طبقه‌ی مرفه معمولاً زیبا، کاریزماتیک، صاحب روابط رمانتیک و دارای حق اعمال سلطه بر طبقه‌ی فرودست تصویر می‌شود. اینکه در واقعیت چقدر این سلطه‌پذیری وجود دارد، امریست علی‌حده؛ اما تبدیل این تصویر به یک امر عادی و پذیرفته‌شده، وجه‌ی تلخ ماجراست. در مقابل، طبقه‌ی فرودست و کارگر عمدتاً در ژانر کمدی به نمایش درمی‌آیند؛ انسان‌هایی مفلوک، فاقد هوش و درک لازم برای تصمیم‌گیری و مدیریت زندگی، با روابط عاطفی ناکارآمد یا خارج از عرف. اغراق در بازنمایی این طبقه، آن‌ها را به کاراکترهایی مضحک و غیرواقعی بدل کرده است. من معتقدم آنچه سینمای ایران را در جهان مطرح کرد، پرداختن به واقعیت بود. فیلم‌هایی که با رویکرد رئالیستی، تلاش کردند تصویری صادقانه از جامعه و انسان ایرانی ارائه دهند. آثار کارگردانانی چون عباس کیارستمی، جعفر پناهی، اصغر فرهادی، داریوش مهرجویی و دیگران، نمونه‌های درخشانی از این سبک‌اند. در صنعت سریال‌سازی نیز، ما نیازمند سبک و زبان خودمان هستیم؛ سبکی که به جوهره‌ی سینما نزدیک‌تر باشد: هنری برای اعتراض، آموزش و روشنگری.

رهایی عظیمی است پیر شدن!