کَرَمُ‌الْفِداء

خطبهٔ شقشقیه، خطبهٔ سوم نهج‌البلاغه، از مشهورترین سخنان امام علی(ع) دربارهٔ حوادث پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) است. امام علی(ع) در این خطبه از جایگاه خود نسبت به خلافت، ماجرای خلافت پس از پیامبر(ص)، و اتفاقاتی که در دوران خلفای نخست رخ داد سخن می‌گوید. ایشان بیان می‌کند که خود را برای خلافت شایسته‌تر و صاحب حق می‌دانست، اما در برابر شرایطی که پیش آمد، برای مدتی طولانی صبر و سکوت کرد. در ادامه، امام(ع) به دوران خلافت ابوبکر و عمر و سپس عثمان اشاره می‌کند و از برخی رفتارها و اتفاقات آن دوران انتقاد می‌کند؛ به‌ویژه شرایطی که در زمان عثمان به وجود آمد و سرانجام به کشته‌شدن او و روی‌آوردن مردم به امام علی(ع) برای بیعت انجامید. این خطبه فقط دربارهٔ «خلافت» نیست؛ در سراسر آن می‌توان رنج امام(ع)، احساس مسئولیت او نسبت به جامعه، و دشواری انتخاب میان حفظ وحدت جامعه و پیگیری حق را دید.

علت شهرت این خطبه به شقشقیه به سبب فراز پایانی آن است، زیرا امام علیه‌السلام در حال ایراد خطبه بود که مردی از حاضران از وی سؤالاتی را پرسید و امام علیه‌اسلام پس از پاسخ آن مرد خطبه را ادامه نداد ! ابن عباس از وی خواست که خطبه را ادامه دهد و امیرالمومنین علیه‌السلام در پاسخ به ابن عباس فرمود: «تلک شقشقة هدرت ثم قرت» (ای پسر عباس این آتش درونی بود که زبانه کشید و سپس فروکش کرد) تعبیری که می‌توان آن را تصویری از فوران سخنان و احساسات درونی امام علیه‌السلام دانست که در آن لحظه بر زبان ایشان جاری شد و سپس فروکش کرد.