Crna Gora

STJEPAN ZANOVIĆ: PUSTOLOV I BUNTOVNIK ​Stjepan Zanović (1751–1786), Budvanin, poliglota i pustolov, po salonima Pariza, Amsterdama i Berlina nastupao je kao „Grof Hanibal od Kastriota” i „Princ od Crne Gore”. ​ Za putovanja po Evropi koristio je mletačka sprovodna pisma, ali najčešće sopstvene, falsifikovane pasoše sa pompeznim pečatima i titulama. Opčinjavajući zapadnu elitu pričama o nepokornim brdima, gradio je veze sa Volterom, Rusoom, Kazanovom i pruskim kraljem Fridrihom II Velikim, kome je 1779. uputio pismo tražeći savez:

​„Reći će Vam da sam avanturista. To je riječ kojom slabunjavi vladari nazivaju ljude koji imaju hrabrosti da sami sebi stvore sudbinu... Ja sam knez Crne Gore i Albanije. Tamo gdje evropski dvorovi vide samo goli krš, ja vidim jedini neosvojivi bedem slobode na Balkanu. Moji sunarodnici ne traže zlato, oni traže saveznika koji razumije vrijednost oružja i zadate riječi."

Iako je živio luksuznim salonskim životom, Zanović je uvek isticao svoje porijeklo. Kada su mletačke vlasti pokušale da ga ospore i prikažu kao svog podanika, u pismu mletačkom ministru u Beču (oko 1777) poručio je:

​„Mleci mogu tvrditi da vladaju zidinama moga rodnog grada, ali moje srce i moja krv pripadaju Crnoj Gori. Ja sam Crnogorac i po porijeklu i po duhu, i nijedan dužd me ne može lišiti toga prava.”

​Svoj stav potvrdio je i u polemičkom spisu objavljenom u Parizu 1782. godine:

​„Biti Crnogorac ne znači imati titulu koju je kupio novac; to znači nositi u sebi nepokornost. Moja domovina je Crna Gora — zemlja slobodnih ljudi koji ne priznaju drugog zakona osim svog oružja i svoje riječi.”

Iako je na Cetinju vladika Petar I Petrović Njegoš odbijao njegove samoinicijativne titule i držao ga na distanci, Zanović je nastavio sa finansijskim mahinacijama. Nakon otkrivanja velike prevare sa mjenicama u Holandiji, uhapšen je u Amsterdamu. Suočen sa gubitkom ugleda i zatvorom, 25. maja 1786. godine prerezao je vene u svojoj ćeliji u 35. godini života. Nije ostavio potomstvo, ali jeste mit koji je obilježio evropsku diplomatiju 18. vijeka. Izvori: • Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz (Berlin): Fond političke prepiske pruskog kralja Fridriha II Velikog • Archivio di Stato di Venezia, Inquisitori di Stato i Provveditori da Mar — diplomatska prepiska mletačkih rezidenata i ministara u Beču (1776–1779) • Dr Gordan Stabin: Crnogorska historiografija i zapadnoevropski spisi 18. vijeka.