محمد ابوبکر نقشبندی

استحباب زیارت قبر پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم زیارت قبر پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم مستحب است؛ زیرا دارقطنی با سند خود از عبدالله بن عمر رضی الله عنهما روایت کرده است که رسول خدا صلی الله علیه وسلم فرمودند: «مَنْ حَجَّ، فَزَارَ قَبْرِي بَعْدَ وَفَاتِي، فَكَأَنَّمَا زَارَنِي فِي حَيَاتِي». «هرکس حج به‌جا آورد و پس از وفاتم قبر مرا زیارت کند، گویا در زمان حیاتم مرا زیارت کرده است.» و در روایت دیگری آمده است: «مَنْ زَارَ قَبْرِي وَجَبَتْ لَهُ شَفَاعَتِي». «هرکس قبر مرا زیارت کند، شفاعت من برای او واجب می‌شود.» روایت نخست را سعید با این لفظ نقل کرده است: حفص بن سلیمان از لیث، او از مجاهد و وی از عبدالله بن عمر رضی الله عنهما روایت کرده است. همچنین امام احمد در روایتی که عبدالله از ایشان نقل کرده، از یزید بن قسیط و او از ابوهریره رضی الله عنه روایت نموده است که پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم فرمودند: «مَا مِنْ أَحَدٍ يُسَلِّمُ عَلَيَّ عِنْدَ قَبْرِي، إِلَّا رَدَّ اللَّهُ عَلَيَّ رُوحِي، حَتَّى أَرُدَّ عَلَيْهِ السَّلَامَ». «هیچ‌کس نیست که نزد قبر من بر من سلام بفرستد، مگر اینکه خداوند روح مرا به من بازمی‌گرداند تا پاسخ سلام او را بدهم.» آداب سفر حج و زیارت مدینه هرگاه شخصی که تاکنون حج به‌جا نیاورده است، قصد حج کند ــ یعنی از مسیری غیر از راه شام ــ نباید مسیر خود را از راه مدینه قرار دهد؛ زیرا من بیم آن دارم که در این مسیر حادثه‌ای برای او رخ دهد. بنابراین، شایسته است که کوتاه‌ترین مسیر را برای رسیدن به مکه انتخاب کند و خود را به امور دیگر مشغول نسازد. حکایت اعرابی نزد قبر پیامبر صلی الله علیه وسلم از عُتبی نقل شده است که گفت: در کنار قبر پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم نشسته بودم که ناگهان مردی اعرابی آمد و گفت: «السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، سَمِعْتُ اللَّهَ يَقُولُ: ﴿وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّابًا رَحِيمًا﴾». ای رسول خدا! سلام بر شما باد. از خداوند شنیده‌ام که می‌فرماید: «و اگر آنان هنگامی که بر خویشتن ستم کردند، نزد تو می‌آمدند و از خداوند آمرزش می‌خواستند و پیامبر نیز برای آنان طلب آمرزش می‌کرد، قطعاً خداوند را توبه‌پذیر و مهربان می‌یافتند.» سپس آن اعرابی گفت: «وَقَدْ جِئْتُكَ مُسْتَغْفِرًا لِذَنْبِي، مُسْتَشْفِعًا بِكَ إِلَى رَبِّي». من اکنون در حالی نزد شما آمده‌ام که از گناهانم طلب آمرزش می‌کنم و شما را نزد پروردگارم شفیع قرار می‌دهم. سپس این اشعار را سرود: «يَا خَيْرَ مَنْ دُفِنَتْ بِالْقَاعِ أَعْظُمُهُ فَطَابَ مِنْ طِيبِهِنَّ الْقَاعُ وَالْأَكَمُ نَفْسِي الْفِدَاءُ لِقَبْرٍ أَنْتَ سَاكِنُهُ فِيهِ الْعَفَافُ وَفِيهِ الْجُودُ وَالْكَرَمُ» ای بهترین کسی که استخوان‌هایش در این سرزمین به خاک سپرده شده است! به برکت پاکی و طهارت آن استخوان‌ها، دشت‌ها و تپه‌ها خوشبو و پاکیزه گشته‌اند. جانم فدای قبری باد که شما در آن آرمیده‌اید؛ قبری که عفت، بخشندگی و بزرگواری در آن جای گرفته است. سپس آن اعرابی بازگشت. در همین هنگام، چشمانم بر خواب رفت و خوابیدم. در خواب پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم را دیدم که فرمودند: «يَا عُتْبِي، الْحَقِ الْأَعْرَابِيَّ، فَبَشِّرْهُ أَنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَهُ». ای عتبی! به دنبال آن اعرابی برو و به او مژده بده که خداوند او را آمرزیده است. منبع: ابن قدامه حنبلی، المغني، ج ۳، ص ۲۹۸. تخریج و بررسی حدیث «مَنْ زَارَ قَبْرِي وَجَبَتْ لَهُ شَفَاعَتِي» حدیث: «مَنْ زَارَ قَبْرِي وَجَبَتْ لَهُ شَفَاعَتِي». «هرکس قبر مرا زیارت کند، شفاعت من برای او واجب می‌شود.» این حدیث را گروهی از محدثان در آثار خود روایت کرده‌اند، از جمله: ۱. ابن خزیمه در صحیح خود؛ ۲. دارقطنی در سنن خود؛ ۳. بیهقی در سنن خود؛ ۴. ابن عدی در الکامل؛ ۵. دولابی در الکنى والأسماء؛ ۶. ترمذی حکیم در نوادر الأصول. البته برخی از علما این حدیث را ضعیف دانسته‌اند. امام ذهبی رحمه‌الله درباره طرق این حدیث فرموده است: «طُرُقُهَا كُلُّهَا لَيِّنَةٌ، لَكِنْ يَتَقَوَّى بَعْضُهَا بِبَعْضٍ». «تمامی طرق این حدیث دارای ضعف‌اند، اما برخی از آن‌ها به‌وسیله برخی دیگر تقویت می‌شوند.» از همین جهت، ابن خزیمه آن را صحیح دانسته است. همچنین حافظ، فقیه و امام سبکی رحمه‌الله درباره آن فرموده است: «حَسَنٌ أَوْ صَحِيحٌ». «این حدیث حسن یا صحیح است.» و امام ابن ملقن رحمه‌الله فرموده است: «إِسْنَادُهُ جَيِّدٌ». منابع: ۱. ابن حجر عسقلانی، التلخيص الحبير، ج ۲، ص ۲۶۷. ۲. سخاوی، المقاصد الحسنة، حدیث شماره ۱۱۲۵. ۳. عجلونی، كشف الخفاء، حدیث شماره ۲۴۸۴. ✍️نقشبندی