کتابخانه انعکاس

📎مجموعه مقالات تازه‌انتشاریافته «عالمان مسلمانِ سده‌های میانه و پیشامدرن پشت میز تحریر» (۵۰ صفحه نخست) 🔵به‌ویراستاری زابینه اشمیتکه و جوزف ویتزتوم (لایدن: بریل، ۲۰۲۶)

Sabine Schmidtke & Joseph Witztum, Medieval and Premodern Muslim Scholars at Work (Islamic History and Civilization: Studies and Texts, Vol. 230), Leiden: Brill (2026).

مقالات این مجموعه، که به پاس جایگاه علمی اتان کلبرگ و با الهام از تک‌نگاری او درباره ابن‌طاووس و کتابخانه‌اش فراهم آمده، همگی گرد یک پرسش می‌چرخند: عالمان مسلمانِ پیشامدرن چگونه کار می‌کردند؟ چه می‌خواندند، از کدام منابع بهره می‌بردند، آن‌ها را چگونه نقل، گزینش و بازنویسی می‌کردند و تا کجا به نوشته‌ها اعتماد داشتند؟ نویسندگان این شیوه‌های کار را هم در چارچوب روش‌ها و حوزه‌های مورد توجه کلبرگ و هم فراتر از آن بررسی می‌کنند. دامنه موضوعات از پرسشی نظری آغاز می‌شود: آیا رواست کسی بی‌آموزش استاد به کتاب‌ها تکیه کند؟ پرسشی که تازغدری، فقیه مالکی فاس، در فتوایی به آن پاسخ داده است. مقاله‌ای دیگر، در امتداد کار کلبرگ، نسخه اناجیلِ کتابخانه ابن‌طاووس را از روی نقل‌های دقیق او بازمی‌سازد. دو مقاله به بازسازی منابع ازدست‌رفته می‌پردازند: منبعی مشترک که سجستانیِ اسماعیلی و روایت بلند «اثولوجیای ارسطو» از آن بهره برده‌اند، و روایت سدی از داستان یوسف که سیوطی آن را از پاره‌های پراکنده در آثار طبری و ابن‌ابی‌حاتم کنار هم چیده است. بازنویسی «احیاء علوم الدین» غزالی به دست فیض کاشانی نیز نمونه‌ای روشن از شیوه تصرف مؤلفان در منابعشان است. سرانجام، مقاله‌ای با تکیه بر کهن‌ترین منابع سنی نشان می‌دهد که هویت مذهبی راویان و مؤلفان چگونه در شکل‌گیری تصویر چهره‌ای چون امام صادق(ع) اثر گذاشته و چرا خواندن منابع از دو سوی مرزهای فرقه‌ای برای مورخ سودمند است. بدین‌سان، کتاب تصویری چندوجهی از فرهنگ کتاب و دانش در جهان اسلام، از سده‌های نخستین تا دوره صفوی، پیش روی خواننده می‌نهد. ⭐️ معرفی تفصیلی انعکاس از این مجموعه مقالات و فصل‌های آن @inekas