Эркин Абдулахатов

Оламни сақланг дўстлар! Жамиятда ноҳақликлар, адолатсизликлар ортса тез-тез кўриб турадиган ноталгия қўшиғим. Оламни сақланг дўстлар!

Нега вақтларимиз тез ўтиб кетаётгандек туюлмоқда? Манба

Озуқа занжиримизнинг асоси асаларилари ҳаёти хавф остида Манба

Негадир европаликлар бу йилги қурғоқчиликни Эронликлар каби "Исроил бизни булутни ўғирлаб, қурғоқчилик қилди" деган позицияга содиқ қолиб, Марказий Осиёликлар Европани булутини ўғирлаб олди деган ахмоқона даъво билан чиқишмаяпти. Манба

Мактаб дарсликларини яхшиибилмаслик оқибатида йилларни йўқотяпмиз. Манба

Тут дарахти афзалликлари. Биз бу неъмат ўрнига дала четларини энди сим тўсиқлар билан ўраяпмиз. Ҳа кўплаб сим тўсиқларни ранги ҳам тут каби яшил. Манба

Ҳозирги бекатлар ва ўтмиш бекатлари фарқи. Ўтмиш бекатлар илмий ёндашувлар асосида инсон қадри учун қад кўтарган.

Мен ҳақимда кўпроқ нарса билиш учун яхши подкаст. Мудофаа вазири маслаҳатчиси Олимжон Ўсаровнинг "Қароргоҳ" подкасти навбатдаги меҳмони бўлиб, урушлар ва иқлим мавзусида суҳбат қурдик. Кўриб қўйишли материал: https://youtu.be/Zljf7Fcsnmo?si=UmmcWSyYX17JFi_P

Спорт - соғлом ҳаёт. Сўнгги пайтларда ақлий меҳнат кўпайиб, организмда турли хил ноқулайликлар кўпайиб бораётган эди. Ақлий меҳнат, кўп ўй, кўп ташвишланиш, бўлаётган ҳодисалардан қайғуга тушиш ҳисси - бу, инсонни еб битириб бориши турган гап. Бундай пайтда спорт билан овуниш зарур. Майдонда ҳаммасини чиқариб ташлаш керак. Кеча куни мини футбол бўйича Ўзгидромет директор кубоги ҳам шундай шароитни яратиб берди. 10 га яқин тизим жамоалари қатнашган турнирда институтимиз билан 2-ўринни олдик ва эсдалик совғалар билан тақдирландик.

Анча мунча вазирга ўшамас Маданият вазири Озодбек Назарбеков нуқтасига урибди. Бу битта санъат соҳасида шундай! Қандайдир жинни кетти қарорлар чиқиб кетишига сабаб ам ўша соҳадаги зиё, илм аҳли профессор-академиклар ўрнига умуман соҳадан анча узоқ одамларнинг қарор чиқариши сабаб бўляпти. Зиё, илм аҳли сукут сақлаган жойда билинки, майдон бошқалар томонидан эгалланади ва улар идеологияси олд қаторга чиқади.

Shahrisabz hokimining xatti-harakatlari elga ovoza bo‘lganiga ham, mana, Xudo xohlasa, 72 soat bo‘lyapti, shekilli. Buyoqdan yana yangi-yangi sharmandalar, uyatsizlar chiqib turibdi. Es-hushi joyida bor hamma bu vallomatlarning qilayotgan ishlari odamgarchilikka ham, qonunchilikka ham to‘g‘ri kelmasligini aytyapti. Boshida davlatga aloqador bir-ikki tuzilma ham nimadir degandek bo‘ldi, ammo “yuqori”dan boshqa reaksiya bo‘lgani yo‘q. Bo‘ladiganga ham o‘xshamayapti. Joylardagi davlat xizmatchilarining bunday chidab bo‘lmas harakatlari — shuncha shovqin-suron va e’tirozlarga qaramay — hozirgidek jim kuzatib turilaversa, demak, “bu davlat siyosati ekan”, “bu quyi bo‘g‘indagi uquvsiz ijrochilarning yana bir farosatsizligi emas, balki butun hokimiyat tizimining ongli qarori va harakati ekan”, degan xulosaga kelish mumkinmi? Umuman, Mustaqillik bayrami arafasida shu bayram nomi bilan qilinayotgan bu ishlar qandaydir yakkam-dukkam holatlar yo xususiy tashabbuslar emas, balki umummilliy kampaniya ekanini ko‘pchilik anglab bo‘ldi. Lekin bu ishlar qanchalik qonuniy? Aholini “uyingni tozalamasang, falon mln so‘m jarimaga tortilasan?”, deb terror qilish uchun qonuniy asoslar bormi? Bu jarayonda aholining haq-huquqlari qanchalik buzilyapti? Davlatimizda bu savollarga javob bera oladigan dunyo jahon tuzilmalar bor: Inson huquqlari bo‘yicha markaz (eng zo‘ri shu o‘zi — rahbari Senat raisi Senat raisligidan boshqa ishni qilishga umuman majbur emasligini isbotlab bergan axir!), Bosh prokuratura (qonuniylik bo‘yicha qandaydir baho berishi mumkin-ku), oxir-oqibat, butun boshli Adliya vazirligi. To‘g‘rimi? Biror munosabat bildiring siz ham. Iloji bo‘lsa, bo‘layotgan ishlar to‘g‘ri yo noto‘g‘ri, deb dangalroq ayting. Siz ham uyma-uy yurib, hojatxona, hammom va oshxonalarni tekshirib yurgan bo‘lmasangiz agar.

Ёзда аномал иссиқликлар фонида умуман ишламаётган отоплениядан тинимсиз қарздорлигиз бор деган смс келяпти. Айтган суммасини икки марта тўладим, бугун Пайми иловасидаги менинг уйим бўлимида яна 300 минг сўмдан кўп қарздорлигиз бор деб қизил ҳудудга киритиб қўйибди. Хуллас, Велиола қайноқ иссиқда ҳам зериктирмаяпти

Термик депрессия: Ўзбекистонни синовдан ўтказган тўрт кун 17–20 июль. Атиги тўрт кун. Аммо бу кунлар Ўзбекистон учун оддий ёз эмас, балки иқлим ўзгариши қандай оқибатларга олиб келиши мумкинлигини яққол кўрсатган давр бўлди. Бу сафар иссиқлик шунчаки юқори ҳарорат эмас, балки ҳақиқий термал тушкунлик эди. Атмосфера гўё тўхтаб қолгандек, ҳаво кечаси ҳам совимади. Қизилқумнинг Зарафшон ва Учқудуқ атрофларида тонгги минимал ҳарорат +35 °C дан пастга тушмади, кундузлари эса +50 °C га яқинлашди. Сутканинг қарийб 60–70 фоиз даври +40 °C дан юқори ҳароратда ўтди. Бу ҳудудлар ҳатто дунёдаги энг иссиқ нуқталарга айланди. Аммо рақамлар одамлар ҳис қилган азобни ифода эта олмайди. Хоналар кечаси ҳам қизиб турди, деворлардан иссиқлик уфурди. Кондиционерли уйларда ҳам тўлиқ роҳат бўлмади, кондиционерсиз хонадонларда эса тунлар ҳақиқий синовга айланди. Организм тиклана олмади, уйқу бузилди, иштаҳа пасайди, чарчоқ ва ҳолсизлик кучайди. Куннинг иккинчи ярмида ҳатто қисқа вақт очиқ ҳавода юриш ҳам инсонни лоҳас қилиб қўйди. Иссиқлик бутун инфратузилмани ҳам синовдан ўтказди. Электр тармоқларида юклама кескин ошиб, шаҳарларда трансформаторлар бирин-кетин ишдан чиқди. Электр узилишлари аҳоли учун вазиятни янада оғирлаштирди. Совитиш тизими етарли бўлмаган ишхоналарда меҳнат самарадорлиги пасайди, айрим боғчалар вақтинча фаолиятини тўхтатди. Табиат ҳам бу босимга дош беришда қийналди. Чўл ҳайвонлари салқин жой излади, айрим қушлар иссиқлик стрессидан нобуд бўлди, ўсимликлар эса кучли физиологик стрессга учради. Энг оғир оқибат инсон саломатлиги билан боғлиқ бўлди. Ёши катталар ва сурункали касаллиги бор инсонлар учун бу иссиқлик жиддий хавф туғдирди. Афсуски, айрим хонадонларда аза тутилди. Шу билан бирга, Ўзгидромет кузатув пунктларининг тахминан чорак қисмида кўп йиллик, айрим жойларда эса 100–150 йиллик ҳарорат рекордлари янгиланди. Энг ташвишлиси, бу эҳтимол якка ҳолат эмас. Иқлим ўзгариши экстремал иссиқ тўлқинларини янада тез-тез ва кучлироқ такрорламоқда. Энди соя, яшил ҳудудлар, барқарор энергетика ва иқлимга мос шаҳарсозлик ҳаётий эҳтиёжга айланиб қолди. Буни ҳар бир ўзбекистонлик онгли тушуниб ета бошлади. 2026 йил июли бизга бир ҳақиқатни англатди: табиат билан тортишиб бўлмайди. Унга фақат мослашиш мумкин. Акс ҳолда, бу тўрт кун келажакнинг оддий манзарасига айланиши ҳеч гап эмас.

Таътилнинг ҳақиқий манзили Кўп йиллар давомида меҳнат таътили мен учун фақат календардаги сана эди. Танам дам олмас, хаёлим ишхона эшигидан чиқмасди. Бу йил эса биринчи марта ишни эмас, вақтни танладим. Ва шу қарор мени ўзим туғилиб ўсган Чустга қайтарди. Бу қайтиш манзилга эмас, илдизга қайтиш эди. Чуст тумани 5-мактаб битирувчилари ўртасидаги мини футбол чемпионати майдондан анча катта воқеага айланди. Мен ҳам 1987 йил битирувчилари жамоаси сафида тўп сурдим. Майдонда ғалаба учун курашдик, трибунада эса инсонлар бир-бирини қайтадан топди. Тун яримдан ошса ҳам стадион бўшамасди. Футбол тугар, суҳбатлар бошланар, музқаймоқ қўлда эрирди, аммо хотиралар юракда қотарди. Шунда бир ҳақиқатни англадим: инсонни ёшартирувчи нарса йиллар эмас, учрашувлар экан. Вақт одамларни узоқлаштиради, хотиралар эса яна бир даврага йиғади. Энди яна пойтахт, яна иш, яна масъулият. Аммо бу сафар ўзим билан дам олган танамни эмас, тўйинган руҳимни олиб кетяпман. Чунки энг узоқ сафар — ўзинг туғилиб ўсган кўчага қайтиш экан.

Кеча биз Чуст 7-сонли ДИМИни 2001–2006 йилларда тамомлаган битирувчилари Чуст шаҳридаги шинам "Элнур" ресторанида битирганимизга 20 йил тўлишини нишонладик. Ташқарида ҳаво +43 даража эди. Лекин бу аномалия ҳам ичкаридаги самимиятни, дўстликни ва йиллар қаъридан қайтиб келган хотираларни эритолмади. Вақт одамларни ўзгартирибди: кимнидир сочига оқ туширган, кимнидир юзига ҳаёт чизиқларини ёздирган. Аммо бир-биримизни кўрган онларда, гўё яна лицей йўлакларида юрган ўша ўспиринларга айландик қолдик. Энг таъсирли лаҳзалардан бири эса бизга сабоқ берган устозларимиз билан яна юзма-юз кўришиш бўлди. Улар нафақат билим берган, балки ўз вақти, меҳри ва ҳаёт тажрибасини ҳам бизга бағишлаган инсонлар эканини яна бир бор ҳис қилдик. Бугун ортимизга қарасак, уларнинг дарслари кўплаб олийгоҳ профессорларининг маърузаларидан кам аҳамият касб этмаганини англаймиз. Йиллар барчамизнинг тақдиримизга ўз изини қолдирди. Кимдир илмда, кимдир давлат хизматида, кимдир тадбиркорликда, яна кимдир оиласи бахти учун меҳнат қилмоқда.

Ўтмиш ёз иссиқликларидан аҳолининг таъсирланиши. Айрим киноларимиз шу каби иссиқ суҳит остида тасвирга олинган. Манба

Сўлим Чуст истироҳат боғи. "Мавлоно Лутфилло" номидаги ушбу боғни бутун водийликлар, ҳатто республиканинг бошқа ҳудуд айрим кишилари ҳам билса керак. Чуст шаҳри марказида жойлашган ушбу мўъжаз сўлим боғ бир нечта юз йиллик чинорлари, булоқлари билан машҳур. Ёзнинг саратонида ташқарига нисбатан боғ ичида ҳаво ҳарорат 10 даражаларча паст юради. Боғга кираверишда чап томонда зинапоясимон сўрилар комплекси, унда ошлаш учун келган маҳаллий дам олувчилар кайфиятни кўтариб юборади. Менда ушбу боғ билан боғлиқ ажойиб хотиралар кўп. Ёшлигим шу жойда кўп сайр қилган. Айни ҳозирда бу боғда атракционлар кўпайиб кетган. Лекин бундан 25-30 йиллар олдин ёшлигимда асосий уч атракцион бўларди. Чархпалак, занжир ва поезд атракционлари. Ўғилчалар ва жиян билан шу атракционга тушиб, ёшлик хотираларини бир эслаб олдим. Ёз ўтмоқда соз... 11.07.2026 й.

Бу йил жуда кўп вақтларимни туғулиб ўсган Чустимда ўтказяпман. Йил бошидан укам оиласи билан АҚШга кўчиб кетгач, шу каби воқеалик ортиб кетди. Тез-тез ота-она олдига бориб турибман. Ота онадан хабар олиб туриш керак. Шу баҳона қариликда, қартайганда Чустга қайтиб дўстлар билан дийдорлашиш режалари олдинроққа сурилди. Пойтахт мен учун бегоналашяпти. Пойтахтга биз келиб кетувчилармиз барибир! Хуллас, айни кунларда ҳам шу уйимдаман. Дўстлар билан 5-ўрта таълимни битирган 1984 йилдан 2007 йилгача бўлган синфлар ўртасида футбол чемпионатида қатнашяпман. Кейинроқ бу ҳақида алоҳида пост қиламан. Кеча кунлари эса ёзнинг айни иссиғида Чуст шимоли тоғли Ғова қишлоғида бадан, руҳни комфорт ҳаводан баҳраманд олишини таъминладим. Албатта қадрдонлар даврасида жайдари жойда жайдари димлама билан кунни ўтказдик. Бу йил кўклам ажойиб келиб, ёшлигимизда туз сепиб, еган қизил помидорларни еяпмиз ўзиям. Ярим тунда Чустга уйимга келсам, Чуст дим иссиқ. Қайнаб ётибди. Ётай десам кўрпачалар ҳам иссииииқ... 10.07.2026 й.

Ўз касбини устаси бўлмаган нопрофессионал раҳбарларга жўнатиб қўямиз. Раҳбарларнинг 4 та фазилати бўлиши керак. - ватанпарварлик; -инсон қадрини юксалтирувчи; -коррупцияга тоқатсиз; -профессионал. Раҳбарда шу тўрт фундаментал жиҳат бўлмаса, у комил раҳбар эмас... Манба

Oʻzi biz “ziyoli” deganda kimni nazarda tutamiz? Juda koʻpchilik aytadi: “ziyoli unday boʻlishi kerak emas”, “ziyoli haqni himoya qilishi kerak”, “ziyoli tanqid qilishi kerak”. Lekin aynan qaysi ziyoli? Masalan, Antonio Gramshi ziyolilarni ikki guruhga ajratadi: anʼanaviy ziyoli va organik ziyoli. 1. Anʼanaviy ziyoli oʻzi mustaqil yangilik yarata olmaydi, faqat mavjud bilimlarni isteʼmol qiladi va hokimiyat mafkurasini keyingi avlodga takror uzatish bilan shugʻullanadi. Ularga oʻqituvchilar, professorlar va shartli mullalarni qoʻshish mumkin. 2. Organik ziyoli esa muayyan harakat davomida xalq ichidan yetishib chiqadi va mavjud tartibni tanqidiy tahlil qilish va progressiv oʻzgartirish bilan shugʻullanadi. Masalan, muxolifat faollari va real kurashlarda yetilgan amaliyot faylasuflari. Pyer Burdyo esa ziyolilarni avtonom ziyoli va heterenom ziyolilarga ajratadi: 3. Avtonom ziyoli har tomonlama mustaqillikka intiladi; 4. Heterenom ziyolining faoliyati esa davlat yoki bozor bosimi ostida boʻladi, shu uchun ham faqat buyurtma asosida faoliyat yuritadi. Edvard Said esa ziyolilarni tanqidchi ziyoli va konformist ziyoli deb ataydi: 5. Tanqidchi ziyoli tanqidiy nazariyotchi, mustaqil publitsist yoki ijtimoiy faylasuf boʻlishi mumkin. 6. Konformist ziyoli esa har qanday tartibga moslashib ketaveradi. Istalgan hokimiyatga laganbardor boʻlib berishi mumkin.