Book Tweet

قبلا کتاب‌ها راحت تر پروانه‌های دلم رو به شوق میاوردن اما الان نه. البته اینکه تقریبا پروانه‌ای برام نمونده هم بی تاثیر نیست.

آیدین گفت: توی این مملکت پیش از اینکه به سی‌سالگی برسیم، تباه می‌شویم. -سمفونی مردگان | عباس معروفی

روند اتفاقات توی ایران یه جوریه که باید جلد دوم شاهنامه رو بنویسیم... -شاهنامه

پس مهرگان چه ارتباطی با میترا دارد؟ اینجا باید بین دو چیز تفاوت بگذاریم: میترا → مهر → ماه مهر → جشن مهرگان در گاه‌شماری زرتشتی، روز شانزدهم ماه به نام مهر بود و مهر یشت نیز سرود مربوط به همین روز است. بنابراین «مهر» هم نام ایزد است و هم در تقویم ایرانی جایگاه مشخصی دارد. از همین سنت است که مهرگان، یعنی جشن مرتبط با مهر، شکل گرفته است. و همین‌جاست که داستان فریدون و ضحاک جالب می‌شود: در سنت شاهنامه، پیروزی فریدون بر ضحاک با آغاز مهر و روزی خجسته پیوند می‌خورد. بنابراین مهرگان در فرهنگ ایرانی علاوه بر جنبهٔ آیینی و فصلی، با مفهوم پیروزی داد بر بیداد نیز در ادبیات فارسی پیوند پیدا کرده است.

مهر یشت چیست؟ مهر یشت (Mihr Yašt) دهمین یشت اوستاست و یکی از طولانی‌ترین و مهم‌ترین سرودهای اوستا محسوب می‌شود. این یشت ۳۵ بخش و ۱۴۶ بند دارد و تقریباً تمام آن به ستایش میترا اختصاص دارد. تصویری که از میترا در آن می‌بینیم خیلی جالب است: - همیشه بیدار است و خواب ندارد. - سراسر سرزمین‌های ایرانی را زیر نظر دارد. - پیمان‌شکنان نمی‌توانند از او پنهان شوند. - به راستگویان و وفاداران یاری می‌رساند. - با ارابه‌ای باشکوه و اسب‌های تیزرو حرکت می‌کند. - با باران و رویش گیاهان نیز ارتباط دارد. - با پیروزی، شکوه و فرمانروایی نیز پیوند دارد. در واقع می‌توان گفت یکی از ویژگی‌های اصلی میترا این است که چشمِ ناظر بر جهان و نگهبان نظمِ ناشی از پیمان و راستی است.

آیا میترا همان «خورشید» است؟ اینجا یک نکتهٔ جالب وجود دارد: در اوستای کهن، میترا و خورشید یکی نیستند. در مهر یشت، میترا پیش از خورشید از فراز کوه اسطوره‌ای هَرا طلوع می‌کند و پس از آن خورشیدِ تیزاسب ظاهر می‌شود. بنابراین در متن اوستا نمی‌توان به‌سادگی گفت «میترا = خورشید». اما ارتباط او با نور، روشنایی و آسمان بسیار پررنگ است و در دوره‌های بعد، به‌ویژه در منابع یونانی و ایرانی متأخر، پیوند میترا با خورشید بسیار نزدیک‌تر شد. استرابون نیز گزارش می‌کند که ایرانیان خورشید را میترا می‌نامیدند. درواقع خورشید نماد میتراست و خورشید هایی که روی سنگ‌های تخت جمشید حکاکی شدن (یا هرجای دیگه که مربوط به ایران باشه) ریشه‌اش از میترا و میترائیسم (آیین مهرپرستی) میاد

در ایران باستان، میترا به‌خصوص نگهبان پیمان و راستی بود. یعنی اگر دو نفر یا دو گروه پیمانی می‌بستند، شکستن آن فقط یک تخلف معمولی نبود؛ میترا ناظر بر آن پیمان محسوب می‌شد. به همین دلیل در مهر یشت، یکی از مهم‌ترین سرودهای اوستا، بارها دربارهٔ کسانی صحبت می‌شود که پیمان را می‌شکنند و دربارهٔ مجازات پیمان‌شکنان.

میترا دقیقاً چه خدایی بود؟ میترا از خدایان بسیار کهنِ سنت هند و ایرانی است و حتی پیش از شکل‌گیری آیین زرتشتیِ متأخر وجود داشته است. نام او در سنت ودایی هند نیز به صورت Mitra دیده می‌شود. ریشهٔ واژهٔ mitra با مفاهیمی مثل پیمان، قرارداد، اتحاد و تعهد ارتباط دارد.

مهر با میترا (Miθra / Mithra) همان ایزد باستانی ایرانی است که بعدها نام و مفهوم او در فارسی به صورت مِهر ادامه پیدا کرد. نکتهٔ مهم این است که «مهر» در سنت ایرانی فقط به معنی محبت نیست؛ ریشهٔ بسیار کهن‌تری دارد

مهر با میترا (Miθra / Mithra) همان ایزد باستانی ایرانی است که بعدها نام و مفهوم او در فارسی به صورت مِهر ادامه پیدا کرد. نکتهٔ مهم این است که «مهر» در سنت ایرانی فقط به معنی محبت نیست؛ ریشهٔ بسیار کهن‌تری دارد

این رو هم بد نیست بدونید که جشن مهرگان یکی از کهن‌ترین جشن‌های ایرانیه؛ جشنی که در سنت ایرانی با مهر ( ایزد میترا)، آغاز پاییز و مفهوم‌هایی مثل دوستی، پیمان، روشنایی و داد پیوند دارد.

چو ضحاک شد از جهان ناامید ز تخت بزرگی به دوزخ کشید فریدون چو بر تخت بنشست شاه به سر برنهاد آن کیانی کلاه به روز خجسته سرِ مهر ماه به سر برنهاد آن کیانی کلاه زمانه بی‌اندوه گشت و جهان بدو شادمان شد دلِ هر نهان جهان را چو فریدون بگرفت داد دل از غم بپرداخت و بنهاد یاد نهان گشت آیینِ ضحاکیان برآمد ز هر سو خروش کیان هر آن کس که بد بر سرش کین او همی‌کرد بر خویشتن آفرین او پرستیدن مهرگان دین اوست تن‌آسانی و خوردن آیین اوست -شاهنامه

پس در روایت شاهنامه، فریدون بعد از اینکه به یاری کاوه و مردم علیه ضحاک قیام می‌کنه، ضحاک رو شکست می‌ده و اونو در دماوند به بند می‌کشه. در سنت ادبی و تاریخی ایران، این پیروزی با مهرگان پیوند خورده.

نکته جالب دیگه ای که میتونم بهتون بگم اینه که فریدون وقتی ضحاک رو شکست میده و به تخت پادشاهی میشینه جشن مهرگان رو برگزار می‌کنه.

نکته جالب بعدی اینه که طهمورث پدر جمشید و پسر هوشنگ به جنگ با دیوها می‌ره و یه تعدادی از اونها رو اسیر می‌کنه. اونها هم به طهمورث خوندن و نوشتن ۳۰ تا زبان رو یاد میدن از جمله: چینی، پهلوی و...

دارم شاهنامه میخونم، براتون ازش مینویسم.

جالبه اینو هم بدونید که فریدون ۲ تا برادر بزرگتر داشته. وقتی کاوه و باقی مردم از فریدون درخواست میکنن که بیاد با ضحاک بجنگه، توی مسیری که داشتن طی میکردن دو تا برادر فریدون بهش حسودیشون میشه و وقتی فریدون خواب بوده یه سنگ رو از بالای کوه به سمت پایین هل میدن، اینجا سروش (امشاسپند) به کمک فریدون میاد و نجاتش میده. وگرنه سرنوشت یه مملکت بخاطر حسودی دوتا برادر به فنای فی الله می‌رفت.

شاید باورتون نشه، توی شاهنامه وقتی کاوه ۱۸ تا پسر داشته و ۱۷ تاش به دست ضحاک کشته میشن، و آخرین پسر کاوه رو هم میبرن برای اینکه بکشن و بدن به مارهای ضحاک. کاوه می‌ره به دربار ضحاک و اعتراض می‌کنه میگه: گناه من چیه که تو میخوای آخرین بچه منو هم بکشی؟ ضحاک اینجا دلش برای کاوه میسوزه!!!! و پسر کاوه رو آزاد می‌کنه. نکته ماجرا رو گرفتین؟ ضحاک دلش سوخت و رحم نشون داد!

جشن مهرگان، یکی از کهن‌ترین جشن‌های ایران باستان و از بزرگ‌ترین جشن‌های سنتی ایرانیان، آیین بزرگداشت مهر، دوستی، پیمان‌داری و سپاسگزاری از نعمت‌های طبیعت است؛ جشنی که پیروزی داد بر بیداد و روشنایی بر تاریکی را گرامی می‌دارد از ورای اندیشه زرتشت بزرگ🍂❤️ مهرگان، میراثی زنده از فرهنگ و تمدن ایران‌زمین، خجسته باد!