Book Tweet

خاندان کارن (Karan) یکی از هفت خاندان بزرگ دوره اشکانیان و بعدها در دوره ساسانیان بوده.

نکته جالب: ویس (ویس در منظومه ویس و رامین) که معشوقه رامین هستش، دختر قارن کاوگان و نوه کاوه آهنگره.

کشف آتش در شاهنامه به هوشنگ نسبت داده میشه -شاهنامه

وقتی منوچهر به سن جوانی میرسه با سپاهش و به سرداری سام نریمان (پدر زال و پدربزرگ رستم) به جنگ سلم و تور می‌ره. -شاهنامه

سلم و تور به ایرج حسودیشون میشه و ایرج رو به قتل میرسونن. زن ایرج (ماه بانو) اون زمان باردار بوده، دختری از ایراج به دنیا میاد و فریدون اون دختر رو به عقد برادرزاده خودش (پشنگ) درمیاره و از ازدواج اونها پسری به دنیا میاد به اسم منوچهر که فریدون اونو‌ شاه ایران اعلام می‌کنه. -شاهنامه

فریدون صاحب سه تا پسر میشه: سلم، تور و ایرج. وقتی که این سه پسر به سن جوانی میرسن فریدون برای اینکه سرزمین رو بین اونها تقسیم کنه ازشون یه آزمون شجاعت میگیره به این شکل که در قالب یک اژدها جلوی سه پسر ظاهر میشه و توی این آزمون ایرج از خودش جسارت نشون میده. بعد از اون فریدون قلمرو تحت حکومت خودش رو اینطوری تقسیم می‌کنه: مغرب (روم) رو میده به سلم مشرق (چین) رو میده به تور و مرکز حکومت یعنی ایران رو میده به ایرج

قبلا کتاب‌ها راحت تر پروانه‌های دلم رو به شوق میاوردن اما الان نه. البته اینکه تقریبا پروانه‌ای برام نمونده هم بی تاثیر نیست.

آیدین گفت: توی این مملکت پیش از اینکه به سی‌سالگی برسیم، تباه می‌شویم. -سمفونی مردگان | عباس معروفی

روند اتفاقات توی ایران یه جوریه که باید جلد دوم شاهنامه رو بنویسیم... -شاهنامه

پس مهرگان چه ارتباطی با میترا دارد؟ اینجا باید بین دو چیز تفاوت بگذاریم: میترا → مهر → ماه مهر → جشن مهرگان در گاه‌شماری زرتشتی، روز شانزدهم ماه به نام مهر بود و مهر یشت نیز سرود مربوط به همین روز است. بنابراین «مهر» هم نام ایزد است و هم در تقویم ایرانی جایگاه مشخصی دارد. از همین سنت است که مهرگان، یعنی جشن مرتبط با مهر، شکل گرفته است. و همین‌جاست که داستان فریدون و ضحاک جالب می‌شود: در سنت شاهنامه، پیروزی فریدون بر ضحاک با آغاز مهر و روزی خجسته پیوند می‌خورد. بنابراین مهرگان در فرهنگ ایرانی علاوه بر جنبهٔ آیینی و فصلی، با مفهوم پیروزی داد بر بیداد نیز در ادبیات فارسی پیوند پیدا کرده است.

مهر یشت چیست؟ مهر یشت (Mihr Yašt) دهمین یشت اوستاست و یکی از طولانی‌ترین و مهم‌ترین سرودهای اوستا محسوب می‌شود. این یشت ۳۵ بخش و ۱۴۶ بند دارد و تقریباً تمام آن به ستایش میترا اختصاص دارد. تصویری که از میترا در آن می‌بینیم خیلی جالب است: - همیشه بیدار است و خواب ندارد. - سراسر سرزمین‌های ایرانی را زیر نظر دارد. - پیمان‌شکنان نمی‌توانند از او پنهان شوند. - به راستگویان و وفاداران یاری می‌رساند. - با ارابه‌ای باشکوه و اسب‌های تیزرو حرکت می‌کند. - با باران و رویش گیاهان نیز ارتباط دارد. - با پیروزی، شکوه و فرمانروایی نیز پیوند دارد. در واقع می‌توان گفت یکی از ویژگی‌های اصلی میترا این است که چشمِ ناظر بر جهان و نگهبان نظمِ ناشی از پیمان و راستی است.

آیا میترا همان «خورشید» است؟ اینجا یک نکتهٔ جالب وجود دارد: در اوستای کهن، میترا و خورشید یکی نیستند. در مهر یشت، میترا پیش از خورشید از فراز کوه اسطوره‌ای هَرا طلوع می‌کند و پس از آن خورشیدِ تیزاسب ظاهر می‌شود. بنابراین در متن اوستا نمی‌توان به‌سادگی گفت «میترا = خورشید». اما ارتباط او با نور، روشنایی و آسمان بسیار پررنگ است و در دوره‌های بعد، به‌ویژه در منابع یونانی و ایرانی متأخر، پیوند میترا با خورشید بسیار نزدیک‌تر شد. استرابون نیز گزارش می‌کند که ایرانیان خورشید را میترا می‌نامیدند. درواقع خورشید نماد میتراست و خورشید هایی که روی سنگ‌های تخت جمشید حکاکی شدن (یا هرجای دیگه که مربوط به ایران باشه) ریشه‌اش از میترا و میترائیسم (آیین مهرپرستی) میاد

در ایران باستان، میترا به‌خصوص نگهبان پیمان و راستی بود. یعنی اگر دو نفر یا دو گروه پیمانی می‌بستند، شکستن آن فقط یک تخلف معمولی نبود؛ میترا ناظر بر آن پیمان محسوب می‌شد. به همین دلیل در مهر یشت، یکی از مهم‌ترین سرودهای اوستا، بارها دربارهٔ کسانی صحبت می‌شود که پیمان را می‌شکنند و دربارهٔ مجازات پیمان‌شکنان.

میترا دقیقاً چه خدایی بود؟ میترا از خدایان بسیار کهنِ سنت هند و ایرانی است و حتی پیش از شکل‌گیری آیین زرتشتیِ متأخر وجود داشته است. نام او در سنت ودایی هند نیز به صورت Mitra دیده می‌شود. ریشهٔ واژهٔ mitra با مفاهیمی مثل پیمان، قرارداد، اتحاد و تعهد ارتباط دارد.

مهر با میترا (Miθra / Mithra) همان ایزد باستانی ایرانی است که بعدها نام و مفهوم او در فارسی به صورت مِهر ادامه پیدا کرد. نکتهٔ مهم این است که «مهر» در سنت ایرانی فقط به معنی محبت نیست؛ ریشهٔ بسیار کهن‌تری دارد

مهر با میترا (Miθra / Mithra) همان ایزد باستانی ایرانی است که بعدها نام و مفهوم او در فارسی به صورت مِهر ادامه پیدا کرد. نکتهٔ مهم این است که «مهر» در سنت ایرانی فقط به معنی محبت نیست؛ ریشهٔ بسیار کهن‌تری دارد

این رو هم بد نیست بدونید که جشن مهرگان یکی از کهن‌ترین جشن‌های ایرانیه؛ جشنی که در سنت ایرانی با مهر ( ایزد میترا)، آغاز پاییز و مفهوم‌هایی مثل دوستی، پیمان، روشنایی و داد پیوند دارد.

چو ضحاک شد از جهان ناامید ز تخت بزرگی به دوزخ کشید فریدون چو بر تخت بنشست شاه به سر برنهاد آن کیانی کلاه به روز خجسته سرِ مهر ماه به سر برنهاد آن کیانی کلاه زمانه بی‌اندوه گشت و جهان بدو شادمان شد دلِ هر نهان جهان را چو فریدون بگرفت داد دل از غم بپرداخت و بنهاد یاد نهان گشت آیینِ ضحاکیان برآمد ز هر سو خروش کیان هر آن کس که بد بر سرش کین او همی‌کرد بر خویشتن آفرین او پرستیدن مهرگان دین اوست تن‌آسانی و خوردن آیین اوست -شاهنامه

پس در روایت شاهنامه، فریدون بعد از اینکه به یاری کاوه و مردم علیه ضحاک قیام می‌کنه، ضحاک رو شکست می‌ده و اونو در دماوند به بند می‌کشه. در سنت ادبی و تاریخی ایران، این پیروزی با مهرگان پیوند خورده.

نکته جالب دیگه ای که میتونم بهتون بگم اینه که فریدون وقتی ضحاک رو شکست میده و به تخت پادشاهی میشینه جشن مهرگان رو برگزار می‌کنه.