مطرود

کتاب مفیدی بود؛ اما چند نکته هم به ذهنم میاد. بعضی از بخش‌های کتاب که دربارهٔ مارکسیسم هست، مطابق با زمان نگارش کتاب بوده؛ یعنی دورهٔ غلبهٔ مارکسیسم. وضعیت فعلی مارکسیسم، اون‌طور نیست. بخش اول کتاب دربارهٔ نظریه‌های پیدایش مذهب و دین هست. توی بعضی از کتاب‌های دیگه، با بیان‌های به‌روزتری بحث شده؛ مثل کتاب «منشأ دین» نشر کانون اندیشهٔ جوان. بخش دوم که دربارهٔ کارکرد و آثار عملی دین در زندگی هست، می‌تونه مفصل‌تر و مبسوط‌تر باشه؛ اما فعلاً منبعی بهتر به‌عنوان جایگزین براش به ذهنم نمیاد. #مطالعه #معرفی_کتاب

اینکه ۱۰ رجب رو به‌عنوان تاریخ ولادت حضرت علی اصغر(ع) ذکر می‌کنن، مطلقاً هیچ سند معتبری نداره. وجهِ این تاریخ، ظاهراً این بوده که بعضی‌ها تصوّر کردن وقتی توی کربلا ایشون «شش ماهه» بوده، یعنی تاریخ تولّدشون ۶ ماه قبله. ۶ ماه قبل از ۱۰ محرّم هم می‌شه ۱۰ رجب. پس روزِ دهمِ رجب می‌شه تاریخ ولادت حضرت علی اصغر(ع)! در حالی که شش ماهه بودن ایشون هم مستندی نداره و اهل فن درباره‌ش نوشته‌ن:

آنچه مكرّر شنيده مى‌شود كه آن كودک، شش ماهه بوده، سند معتبرى ندارد. منشأ این سخن، احتمالاً نسخهٔ منتشرشدهٔ مقتل ضعیف منسوب به اَبو مِخنَف (ص ۱۲۹، چاپ مکتبة الشریف الرضي) باشد که در آن آمده: «از عمر او (علی اصغر) شش ماه گذشته بود». گفتنی است که این سخن در هیچ منبع معتبری و حتّی در نسخهٔ خطّی‌ای از این کتاب -که در کتابخانهٔ تخصّصی حدیث (قم، دار الحدیث) موجود است- نیامده.¹

توی منابع معتبر، در وصف حضرت علی اصغر، واژه‌های دیگه‌ای به کار رفته؛ مثال: - وَلَدِيَ الصَّغیر: کودک خردسالم² - صَبِيٍّ: کودک³ - صَبِيٍّ لَهُ صَغیرٍ: کودک خردسالش⁴ - اِبنِاً لَهُ: پسرش⁵ - اِبنِهِ ... وَ هُوَ طِفلٌ: فرزندش ... که خردسال بود⁶ - اِبنُهُ الصَّغیرُ: پسر خردسالش⁷ - صَبِيٍّ صَغیرٍ مِن أَولادِهِ: کودک خردسالی از فرزندانش⁸ - طِفلٍ لَهُ یَبکي/یَتَلَظّیٰ (بنا بر اختلاف نسخه) عَطَشاً: کودکی [از فرزندان امام حسین(ع)] که از تشنگی می‌گریست⁹ - وَ ابْنٌ آخَرُ في الرِّضاع: و پسری دیگر، که شیرخوار بود¹⁰ - وَ أُمُّهُ الرُّباب ... قَتَلَهُ حَرمَلَةُ ... وَ کانَ وُلِدَ لِلحُسَینِ بنِ عَلِيٍّ في الحَرب: مادرش رباب ... او را حرمله کشت ... و در هنگامهٔ نبرد [در روز عاشورا] به دنیا آمد.¹¹ و وصف‌های دیگه‌ای که هیچ‌کدوم بیانگرِ سنّ این کودک شهید نیستن.¹² ۱. شهادت‌نامهٔ امام حسین(ع) بر پایهٔ منابع معتبر، ج ۲، ص ۱۶۹. ۲. اللهوف علی قتلی الطفوف (همراه با ترجمهٔ سیداحمد فهری زنجانی)، ص ۱۱۷. ۳. تاریخ الطبري، ج ۵، ص ۴۴۸؛ وقعة الطف، ص ۲۴۵. ۴. الأخبار الطوال، ص ۲۵۸. ۵. تاریخ الطبري، ج ۵، ص ۳۹۰. ۶. الإرشاد، ج ۲، ص ۱۰۸؛ مثیر الأحزان، ص ۷۰. ۷. مقاتل الطالبیین، ص ۹۵. ۸. البدایة و النهایة، ج ۸، ص ۱۸۷. ۹. تذکرة الخواص، ج ۲، ص ۱۶۴. ۱۰. الإحتجاج، ج ۲، ص ۱۰۱، ح ۱۶۸. ۱۱. الأمالي (شجری)، ج ۱، ص ۱۷۱. ۱۲. برای مطالعهٔ اوصاف دیگه، ر.ک: شهادت‌نامهٔ امام حسین(ع) بر پایهٔ منابع معتبر، ج ۲، ص ۱۶۸-۱۷۹. #نقد_مشهورات

یه نکتهٔ کوتاه دربارهٔ ذکر مصیبت حضرت علی اصغر. (گروهی از تاریخ‌پژوهان، گزیدهٔ تاریخ قیام و مقتل جامع سیدالشهدا علیه السلام، مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ص ۲۶۲، پاورقی ۲) علاوه بر این، توی کتاب شهادت‌نامهٔ امام حسین علیه السلام بر پایهٔ منابع معتبر که به همّت مرحوم آیتﷲ ری‌شهری و پژوهشگرهای دارالحدیث تهیه شده هم به این نکته تصریح شده که سه شعبه بودن و مسموم بودن تیری که حرملة بن کاهل به سمت حضرت علی اصغر پرتاب شده، سند و منبع محکمی نداره و فقط توی منابع متأخّر دیده میشه (ج ۱، ص ۳۳، پاورقی ۴ و ص ۳۷، پاورقی ۱). ظاهراً سه شعبه بودن تیری که حضرت علی اصغر(ع) رو به شهادت رسوند، از نظر تاریخی، محلّ اشکال و مناقشه‌س. #محرم #برش_کتاب #نقد_مشهورات #مطالعات_عاشورایی

بعضی از گزارش‌های معتبر دربارهٔ شهادت حضرت علی اصغر ( گزارش سید بن طاووس در کتاب مَلهوف و گزارش ابومِخنَف). گزارش‌های دیگه‌ای هم بعد از این ذکر شده؛ ولی من به همین دو تا بسنده می‌کنم. شهادت‌نامهٔ امام حسین علیه السلام بنا بر منابع معتبر، ج ۲، ص ۱۷۱-۱۷۲.

بعضی از مطالب نامعتبر دربارهٔ حضرت علی اصغر(ع). شهادت‌نامهٔ امام حسین علیه السلام بر پایهٔ منابع معتبر، ج ۲، ص ۱۷۰-۱۷۱

به‌طور خلاصه: کتاب دربارهٔ عوامل گوناکون انحراف از امام حق و ولیّ الله هست. موضوه جالبیه و تتبع نویسنده، نسبتاً بالا بوده؛ اما به‌علت اینکه فیش‌برداری‌های نویسنده برای تبلیغ و سخنرانی بوده، در خیلی مواضع، استناددهی و ارجاع مناسبی وجود نداره. تکرار مطالب هم گاهی پیش میاد. بخش راه‌های پیشگیری از انحراف و مقابله باهاش هم خیلی کوتاه و خلاصه و فهرست‌وار بود. نظم بخش ملحقات هم خیلی ضعیف بود. غلط املایی هم گاهی به چشم می‌خورد. بعضی جاها، حرکت‌گذاری متون عربی هم خالی از اشتباه نبود. فکر کنم چاپ جدیدی داره و شاید اونجا، بهتر شده باشه

🔹چه کربلاست امروز؟ 🔸در کتاب حزن المؤمنین منقول است که مقبل درعهد شباب جوانی بود ظریف، و در ظرافت به غایت لطیف. اتفاقا ایام محرم، به جمعی رسید که سینه زنان در عزای شاه شهیدان مشغول بودند. به طریق استهزاء چیزی خواند که جمع عزاداران را متالّم و نالان نمود. 🔹پس از چندی به مرض جذام مبتلا گردید، به حدّی که مردم از وی تنفّر جسته، در گلخن حمام قرار گرفت. 🔸اتفاقا سال دیگر شد. روزی در زاویه خرابه ای با دل شکسته نشسته بود که ناگاه جمعی از شیعیان سینه زنان و یا حسین گویان می خواندند: چه کربلاست امروز! چه پربلاست امروز! سر حسین مظلوم، از تن جداست امروز 🔹مقبل را آتش در نهاد افتاد، و به نظر حسرت در ایشان نگریست، و گریست و گفت: روز عزاست امروز، جان در بلاست امروز، فغان و شور و محشر، در کربلاست امروز 🔸در همان شب حضرت پیغمبر را در خواب دید. وی را نوازش فرمود و از تقصیرش گذشت. 🔹و گویند که مسمّی به محمد شیخا بود، و جناب ختم الرسل او را به مقبل ملقّب نمود. 🔸این بود که شروع نمود به ذکر واقعات و شرح حکایات سید الشهداء علیه السلام. https://t.me/bazmeghodsian2

از اونجا که رهبر شهید در سخنانشون، از این جمله (مثلي لا یبابع مثله) استفاده کردن و ابن مقاله در نقد اعتبار این جمله هست، لازمه کلامی رو از رهبر شهید دربارهٔ اختلاف نظر با ولیّ فقیه بیان کنم. این بیان، مطابق با نظری هست که به‌صراحت در بعضی از منابع بحث ولایت فقیه بیان شده و خلاصه‌ش اینه که ادلهٔ ولایت فقیه، دلالت بر لزوم التزام به نظرات ولیّ فقیه نداره، بلکه تنها بر لزوم «التزام عملی» دلالت داره؛ به همین علت هم در جمهوری اسلامی،«التزام عملی» به ولایت فقیه لازم دونسته شده، نه «التزام نظری». به هر حال، بحث دامنه‌داریه.

امام خمینی (س) در هفتم اردیبهشت ماه سال ۶۸ در نامه‌ای خطاب به مرحوم آیت‌الله علی مشکینی (رئیس وقت مجلس خبرگان رهبری و عضو جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم) بر عدم تندروی طلاب جوان تاکید کردند. این نامه در پاسخ به نامهٔ آیت‌الله مشکینی دربارهٔ انتخابات حوزه علمیه قم بود. متن نامه امام به شرح زیر است: بسم الله الرحمن الرحیم جناب حجت‌الاسلام و المسلمین آقای حاج شیخ علی مشکینی، دامت افاضاته پس از سلام و آرزوی موفقیت، إن‌شاءالله موفق و مؤید باشید. نامهٔ جنابعالی در مورد انتخابات حوزۀ علمیۀ قم رسید. از جنابعالی و سایر دست‌اندر کاران تشکر می نمایم. شما از قول من به فرزندان انقلابی‌ام بفرمایید که تندروی عاقبت خوبی ندارد. اگر آنان جذب حضرات آقایان جامعهٔ محترم مدرسین نشوند، در آینده گرفتار کسانی خواهند شد که مروّج اسلام آمریکایی‌اند. من باز می‌گویم اگر طلاب انقلابی و مدرسین طرفدار انقلاب هماهنگ کار نکنند، هر دو شکننده‌اند. باید تمام تلاش را نمود که به این نقطۀ مهم رسید. آقایان به روشنی دیدند که دشمن از نقاط ضعف چه ضربه‌ای به اسلام و روحانیت زد. مؤمن از یک سوراخ دو بار نباید گزیده شود. والسلام علیکم و رحمة‌ الله و برکاته. ۱۳۶۸/۲/۷ روح‌الله الموسوی الخمینی صحیفهٔ امام، ج ۲۱، ص ۳۶۷

يَا اِبْنَ شَبِيبٍ إِنْ سَرَّكَ أَنْ تَكُونَ لَكَ مِنَ اَلثَّوَابِ مِثْلَ مَا لِمَنِ اُسْتُشْهِدَ مَعَ اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقُلْ مَتَى مَا ذَكَرْتَهُ «يٰا لَيْتَنِي كُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِيماً» يَا اِبْنَ شَبِيبٍ إِنْ سَرَّكَ أَنْ تَكُونَ مَعَنَا فِي اَلدَّرَجَاتِ اَلْعُلَى مِنَ اَلْجِنَانِ فَاحْزَنْ لِحُزْنِنَا وَ اِفْرَحْ لِفَرَحِنَا وَ عَلَيْكَ بِوَلاَيَتِنَا فَلَوْ أَنَّ رَجُلاً تَوَلَّى حَجَراً لَحَشَرَهُ اللهُ مَعَهُ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ.

اى پسر شبيب! اگر مى‌خواهى پاداش شهيدان كربلا را به دست آورى، هرگاه ياد حسين(عليه السّلام كردى)، چنين بگو: «كاش با آنان بودم و به كاميابى بزرگ نايل مى‌گشتم» اى پسر شبيب! اگر علاقه دارى همراه با ما اهل بيت در مرتبه‌هاى بلند بهشت جاى گيرى، براى اندوه ما اندوهگين شو و براى شادى ما شادمان شو و همواره التزام قلبى و عملى به ولايت ما داشته باش [که همانا اگر انسان سنگی را نیز دوست داشته باشد، خدا در روز قیامت وی را با همان سنگ محشور می‌کند].

يَا اِبْنَ شَبِيبٍ إِنْ سَرَّكَ أَنْ تَسْكُنَ اَلْغُرَفَ اَلْمَبْنِيَّةَ فِي اَلْجَنَّةِ مَعَ اَلنَّبِيِّ وَ آلِهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَالْعَنْ قَتَلَةَ اَلْحُسَيْنِ

اى پسر شبيب! اگر دوست دارى در غرفه‌هاى پيش‌ساختهٔ بهشت همراه با پيامبر باشى، بر آنان كه حسين(عليه السّلام) را شهيد كردند، لعن كن.

يَا اِبْنَ شَبِيبٍ لَقَدْ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَلَيْهِمُ اَلسَّلاَمُ أَنَّهُ لَمَّا قُتِلَ اَلْحُسَيْنُ جَدِّي صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَيْهِ مَطَرَتِ اَلسَّمَاءُ دَماً وَ تُرَاباً أَحْمَرَ يَا اِبْنَ شَبِيبٍ إِنْ بَكَيْتَ عَلَى اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ حَتَّى تَصِيرَ دُمُوعُكَ عَلَى خَدَّيْكَ غَفَرَ اللهُ لَكَ كُلَّ ذَنْبٍ أَذْنَبْتَهُ صَغِيراً كَانَ أَوْ كَبِيراً قَلِيلاً كَانَ أَوْ كَثِيراً يَا اِبْنَ شَبِيبٍ إِنْ سَرَّكَ أَنْ تَلْقَى اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لاَ ذَنْبَ عَلَيْكَ فَزُرِ اَلْحُسَيْنَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ

اى پسر شبيب! پدرم از پدرش و او از جدش برايم فرمود: آنگاه كه جدّم حسين(عليه السّلام) به قتل رسيد، آسمان خون و خاک سرخ باريدن گرفت. اى پسر شبيب! اگر بر حسين(عليه السّلام) اشک بريزى تا آنكه قطره‌هاى اشک تو بر گونه‌هايت جارى شود، خداوند گناهان تو را از كوچک و بزرگ و كم و بسيار خواهد آمرزيد. اى پسر شبيب! اگر تمايل دارى خدا را ديدار كنى درحالى‌كه گناهى بر او نباشد، حسين(عليه السّلام) را زيارت كن.

يَا اِبْنَ شَبِيبٍ إِنْ كُنْتَ بَاكِياً لِشَيْءٍ فَابْكِ لِلْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَإِنَّهُ ذُبِحَ كَمَا يُذْبَحُ اَلْكَبْشُ وَ قُتِلَ مَعَهُ مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ ثَمَانِيَةَ عَشَرَ رَجُلاً مَا لَهُمْ فِي اَلْأَرْضِ شَبِيهُونَ وَ لَقَدْ بَكَتِ اَلسَّمَاوَاتُ اَلسَّبْعُ وَ اَلْأَرَضُونَ لِقَتْلِهِ وَ لَقَدْ نَزَلَ إِلَى اَلْأَرْضِ مِنَ اَلْمَلاَئِكَةِ أَرْبَعَةُ آلاَفٍ لِنَصْرِهِ فَوَجَدُوهُ قَدْ قُتِلَ فَهُمْ عِنْدَ قَبْرِهِ شُعْثٌ غُبْرٌ إِلَى أَنْ يَقُومَ اَلْقَائِمُ فَيَكُونُونَ مِنْ أَنْصَارِهِ وَ شِعَارُهُمْ يَا لَثَارَاتِ اَلْحُسَيْنِ

اى پسر شبيب! اگر براى كسى مى‌خواهى اشک بريزى، براى حسين(عليه السّلام) اشک بريز كه مانند گوسفند سر او را از تن جدا كردند و نيز هجده تن از خانواده‌اش همراه با او به قتل رسيدند كه همانندى نداشتند. آسمان‌هاى هفت‌گانه و زمين در سوگ او اشک ريختند و نيز چهار هزار فرشته براى كمک به حسين(عليه السّلام) روانهٔ زمين شدند و ناگاه حسين عليه السّلام را شهيد ديدند. آنان بر مزار حسين(عليه السّلام) پريشان‌حال بمانند تا آنگاه كه قائم آل محمد(عج) ظهور كند و حسين(عليه السّلام) را مدد برساند. شعار آنان «يا لثارات الحسين» است.

... ثُمَّ قَالَ يَا اِبْنَ شَبِيبٍ إِنَّ اَلْمُحَرَّمَ هُوَ اَلشَّهْرُ اَلَّذِي كَانَ أَهْلُ اَلْجَاهِلِيَّةِ فِيمَا مَضَى يُحَرِّمُونَ فِيهِ اَلظُّلْمَ وَ اَلْقِتَالَ لِحُرْمَتِهِ فَمَا عَرَفَتْ هَذِهِ اَلْأُمَّةُ حُرْمَةَ شَهْرِهَا وَ لاَ حُرْمَةَ نَبِيِّهَا صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ لَقَدْ قَتَلُوا فِي هَذَا اَلشَّهْرِ ذُرِّيَّتَهُ وَ سَبَوْا نِسَاءَهُ وَ اِنْتَهَبُوا ثَقَلَهُ فَلاَ غَفَرَ اللهُ لَهُمْ ذَلِكَ أَبَداً

... آن‌گاه حضرت رضا(عليه السّلام) چنين فرمود: اى پسر شبيب! بى‌گمان محرّم ماهى است كه مردم عصر جاهليت ستم و كشتار را در آن حرام مى‌شناختند و بدان حرمت مى‌نهادند؛ اما اين امت نه حرمت محرّم الحرام را رعايت كردند و نه حرمت پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله را. در ماه محرّم نسل او را به قتل رساندند و زنان او را به اسارت بردند و دارايى او را به غارت بردند. خداوند هرگز اين ستم را نخواهد بخشيد.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ مَاجِيلَوَيْهِ رَحِمَهُ اَللهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ اَلرَّيَّانِ بْنِ شَبِيبٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِي أَوَّلِ يَوْمٍ مِنَ اَلْمُحَرَّمِ؛

ريان بن شبيب مى‌گويد: روز يكم ماه محرم نزد امام رضا عليه السّلام رفتم.

... ثُمَّ قَالَ يَا اِبْنَ شَبِيبٍ إِنَّ اَلْمُحَرَّمَ هُوَ اَلشَّهْرُ اَلَّذِي كَانَ أَهْلُ اَلْجَاهِلِيَّةِ فِيمَا مَضَى يُحَرِّمُونَ فِيهِ اَلظُّلْمَ وَ اَلْقِتَالَ لِحُرْمَتِهِ فَمَا عَرَفَتْ هَذِهِ اَلْأُمَّةُ حُرْمَةَ شَهْرِهَا وَ لاَ حُرْمَةَ نَبِيِّهَا صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ لَقَدْ قَتَلُوا فِي هَذَا اَلشَّهْرِ ذُرِّيَّتَهُ وَ سَبَوْا نِسَاءَهُ وَ اِنْتَهَبُوا ثَقَلَهُ فَلاَ غَفَرَ اللهُ لَهُمْ ذَلِكَ أَبَداً ... آن‌گاه حضرت رضا(عليه السّلام) چنين فرمود: اى پسر شبيب! بى‌گمان محرّم ماهى است كه مردم عصر جاهليت ستم و كشتار را در آن حرام مى‌شناختند و بدان حرمت مى‌نهادند؛ اما اين امت نه حرمت محرّم الحرام را رعايت كردند و نه حرمت پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله را. در ماه محرّم نسل او را به قتل رساندند و زنان او را به اسارت بردند و دارايى او را به غارت بردند. خداوند هرگز اين ستم را نخواهد بخشيد.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ مَاجِيلَوَيْهِ رَحِمَهُ اَللهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ اَلرَّيَّانِ بْنِ شَبِيبٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِي أَوَّلِ يَوْمٍ مِنَ اَلْمُحَرَّمِ؛ ريان بن شبيب مى‌گويد: روز يكم ماه محرم نزد امام رضا عليه السّلام رفتم.