Tiruneh Bekele(Geologist)

የማዕድን ሀብት መረጃ አያያዝ፡ በይፋዊ ግልፅነትና በሚስጥራዊነት መካከል ያለው ሚዛን ---------------------------- የአንድ ሀገር የማዕድን ሀብት የኢኮኖሚ እድገት፣ የቴክኖሎጂ ሽግግር እና የብሔራዊ ደህንነት ዋነኛ መሠረት ነው። ይሁን እንጂ ሀገራት ሁሉንም የማዕድን መረጃዎች በእኩል ደረጃ ለሕዝብ ወይም ለዓለም አቀፍ ማህበረሰብ ይፋ አያደርጉም። አንዳንድ የማዕድን ሀብቶች በይፋ ተደራሽ ሲሆኑ፣ ሌሎቹ ደግሞ በጥብቅ ሚስጥራዊነት ተይዘው በተወሰኑ የመንግስት አካላት ብቻ እንዲታወቁ ይደረጋል። ይህ ዘገባ የዚህን ሚስጥራዊነት እና ግልፅነት ዋና ዋና ምክንያቶች እንዲሁም የዓለም አቀፍ ተሞክሮዎችን በዝርዝር ይዳስሳል። 1. ማዕድናት በይፋ የሚገለፁባቸው ዋና ዋና ምክንያቶች አብዛኛዎቹ የኢንዱስትሪ፣ የኮንስትራክሽን እና የጌጣጌጥ ማዕድናት (ለምሳሌ፦ እምነበረድ፣ የብረት ማዕድን፣ የድንጋይ ከሰል፣ ኦፓል) መረጃዎቻቸው በይፋ እንዲጋሩ ይደረጋል። ዋና ዋናዎቹ ምክንያቶች የሚከተሉት ናቸው፦ #የውጭ_ቀጥታ_ኢንቨስትመንትን (FDI) ለመሳብ፦ ዓለም አቀፍ የማዕድን ኩባንያዎችና ባለሀብቶች መዋዕለ ንዋያቸውን ከማፍሰሳቸው በፊት አስተማማኝ የጂኦሎጂ መረጃ ይፈልጋሉ። ሀገራት የባለሀብቶችን እምነት ለመገንባት እና ካፒታል ለመሳብ የማዕድን ክምችት መጠንን፣ ጥራትንና የሚገኝበትን ቦታ በይፋ ያሳውቃሉ። #የገበያ_ትስስር_እና_የወጪ_ንግድን_ለማሳደግ፦ የማዕድን ሀብት በይፋ ሲታወቅ ዓለም አቀፍ የገበያ ትስስር መፍጠር ይቻላል። ይህም ሀገሪቱ የምታገኘውን የውጭ ምንዛሬ ገቢ ያሳድጋል። #ለአካባቢ_ጥበቃ_እና_ለማህበረሰብ_ተጠቃሚነት፦ ግልፅነት ባለበት አሰራር የማዕድን ቁፋሮው በአካባቢ ጥበቃ እና በሕዝብ መፈናቀል ላይ የሚያስከትለውን ተፅዕኖ ለመገምገም ቀላል ይሆናል። እንዲሁም የሀገር ውስጥ ማህበረሰብ ከሚያገኘው የሮያሊቲ (Royalty) እና የስራ እድል ተጠቃሚ እንዲሆን ይረዳል። 2. የተወሰኑ ማዕድናት በሚስጥር የሚያዙባቸው ዋና ዋና ምክንያቶች የተወሰኑ ስትራቴጂካዊ፣ ብርቅዬ ወይም የኃይል ምንጭ የሆኑ ማዕድናት (ለምሳሌ፦ ዩራኒየም፣ ሊቲየም፣ ኮባልት፣ ታንታለም) መረጃዎች በሚስጥር የሚጠበቁባቸው ምክንያቶች የሚከተሉት ናቸው፦ #የብሔራዊ_ደህንነት_እና_መከላከያ (National Security)፦ እንደ ዩራኒየም እና ቶሪየም ያሉ ማዕድናት ለኑክሌር ኃይል እና ለጦር መሳሪያ ግንባታ ስለሚውሉ መረጃቸው ለደህንነት ሲባል በሚስጥር ይያዛል። የጠላት ሀገራት ወይም ህገ-ወጥ ቡድኖች መረጃውን አግኝተው ለጥቃት እንዳይጠቀሙበት ጥብቅ ቁጥጥር ይደረጋል። #የጂኦ_ፖለቲካዊ_የበላይነት (Geopolitical Leverage)፦ ለወደፊት የቴክኖሎጂ የበላይነት (ለምሳሌ ለኤሌክትሪክ መኪና ባትሪዎች፣ ለኮምፒውተር ቺፖች እና ለኤሮስፔስ ኢንዱስትሪ) ወሳኝ የሆኑ ብርቅዬ ማዕድናት (Rare Earth Elements) ያላቸው ክምችት በሚስጥር መያዙ ሀገራት በዓለም አቀፍ ዲፕሎማሲ ላይ ያላቸውን የመደራደር አቅም ከፍ ያደርገዋል። #የገበያ_ዋጋን_መቆጣጠር_እና_ግምትን_ማስቀረት (Speculation)፦ የአንድ በጣም ውድ ወይም ስትራቴጂካዊ ማዕድን ከፍተኛ ክምችት በድንገት ይፋ መሆን የዓለም አቀፍ ገበያ ዋጋውን ሊያናጋው ይችላል። ዋጋን ለማረጋጋት ወይም የሀገር ውስጥ ጥቅምን ለማስከበር ሲባል መረጃው ተደብቆ ሊቆይ ይችላል። #ህገ_ወጥ_ዝርፊያንና_ኮንትሮባንድን_መከላከል፦ ከፍተኛ ዋጋ ያላቸው ውድ ማዕድናት (ለምሳሌ ወርቅ እና አልማዝ) ያሉበት ትክክለኛ ቦታ እና የክምችት መጠን አስቀድሞ ይፋ ከሆነ፣ ህገ-ወጥ አጋቾችና የኮንትሮባንድ ነጋዴዎች ቀድመው ቦታውን በመቆጣጠር የሀገሪቱን ሀብት ሊዘርፉ ይችላሉ።