اکنون در دسترس! پژوهش تلگرام ۲۰۲۵ — مهمترین بینشهای سال 
کتابخانه آیت الله العظمی بروجردی ( کتابخانه مسجد اعظم قم)
رفتن به کانال در Telegram
این کانال تحت اشراف دفتر تولیت مسجد اعظم بصورت غیر رسمی فعالیت می کند. آدرس: قم. ضلع غربی حرم مطهر آدرس کانال تلگرام: https://t.me/boroujerdilib آدرس کانال ایتا: eitaa.com/boroujerdilib اینستاگرام: instagram.com/_u/boroujerdilib
نمایش بیشتر1 356
مشترکین
-124 ساعت
+47 روز
+830 روز
در حال بارگیری داده...
کانالهای مشابه
ابر برچسبها
اشارات ورودی و خروجی
---
---
---
---
---
---
جذب مشترکین
ژوئن '26
ژوئن '26
+23
در 3 کانالها
مه '26
+10
در 0 کانالها
Get PRO
آوریل '26
+9
در 0 کانالها
Get PRO
مارس '26
+13
در 0 کانالها
Get PRO
فوریه '26
+27
در 4 کانالها
Get PRO
ژانویه '26
+18
در 4 کانالها
Get PRO
دسامبر '25
+49
در 18 کانالها
Get PRO
نوامبر '25
+38
در 10 کانالها
Get PRO
اکتبر '25
+108
در 12 کانالها
Get PRO
سپتامبر '25
+38
در 8 کانالها
Get PRO
اوت '25
+45
در 9 کانالها
Get PRO
ژوئیه '25
+49
در 8 کانالها
Get PRO
ژوئن '25
+30
در 5 کانالها
Get PRO
مه '25
+82
در 6 کانالها
Get PRO
آوریل '25
+45
در 9 کانالها
Get PRO
مارس '25
+24
در 3 کانالها
Get PRO
فوریه '25
+38
در 8 کانالها
Get PRO
ژانویه '25
+50
در 7 کانالها
Get PRO
دسامبر '24
+46
در 2 کانالها
Get PRO
نوامبر '24
+46
در 2 کانالها
Get PRO
اکتبر '24
+42
در 2 کانالها
Get PRO
سپتامبر '24
+50
در 3 کانالها
Get PRO
اوت '24
+32
در 2 کانالها
Get PRO
ژوئیه '24
+25
در 2 کانالها
Get PRO
ژوئن '24
+14
در 0 کانالها
Get PRO
مه '24
+42
در 8 کانالها
Get PRO
آوریل '24
+18
در 8 کانالها
Get PRO
مارس '24
+46
در 4 کانالها
Get PRO
فوریه '24
+62
در 7 کانالها
Get PRO
ژانویه '24
+37
در 5 کانالها
Get PRO
دسامبر '23
+78
در 4 کانالها
Get PRO
نوامبر '23
+39
در 7 کانالها
Get PRO
اکتبر '23
+38
در 2 کانالها
Get PRO
سپتامبر '23
+16
در 0 کانالها
Get PRO
اوت '23
+10
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئیه '23
+16
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئن '23
+9
در 0 کانالها
Get PRO
مه '23
+9
در 0 کانالها
Get PRO
آوریل '23
+7
در 0 کانالها
Get PRO
مارس '23
+10
در 0 کانالها
Get PRO
فوریه '23
+16
در 0 کانالها
Get PRO
ژانویه '23
+20
در 0 کانالها
Get PRO
دسامبر '22
+13
در 0 کانالها
Get PRO
نوامبر '22
+23
در 0 کانالها
Get PRO
اکتبر '22
+28
در 0 کانالها
Get PRO
سپتامبر '22
+12
در 0 کانالها
Get PRO
اوت '22
+20
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئیه '22
+20
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئن '22
+15
در 0 کانالها
Get PRO
مه '22
+19
در 0 کانالها
Get PRO
آوریل '22
+32
در 0 کانالها
Get PRO
مارس '22
+25
در 0 کانالها
Get PRO
فوریه '22
+20
در 0 کانالها
Get PRO
ژانویه '22
+14
در 0 کانالها
Get PRO
دسامبر '21
+21
در 0 کانالها
Get PRO
نوامبر '21
+24
در 0 کانالها
Get PRO
اکتبر '21
+24
در 0 کانالها
Get PRO
سپتامبر '21
+28
در 0 کانالها
Get PRO
اوت '21
+7
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئیه '21
+9
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئن '21
+2
در 0 کانالها
Get PRO
مه '21
+20
در 0 کانالها
Get PRO
آوریل '21
+34
در 0 کانالها
Get PRO
مارس '21
+21
در 0 کانالها
Get PRO
فوریه '21
+7
در 0 کانالها
Get PRO
ژانویه '21
+16
در 0 کانالها
Get PRO
دسامبر '20
+537
در 0 کانالها
| تاریخ | رشد مشترکین | اشارات | کانالها | |
| 15 ژوئن | +6 | |||
| 14 ژوئن | +1 | |||
| 13 ژوئن | +1 | |||
| 12 ژوئن | +2 | |||
| 11 ژوئن | +1 | |||
| 10 ژوئن | +3 | |||
| 09 ژوئن | +3 | |||
| 08 ژوئن | 0 | |||
| 07 ژوئن | 0 | |||
| 06 ژوئن | 0 | |||
| 05 ژوئن | +1 | |||
| 04 ژوئن | +2 | |||
| 03 ژوئن | +2 | |||
| 02 ژوئن | +1 | |||
| 01 ژوئن | 0 |
پستهای کانال
📕 اثر حاضر، در اصل مقدمهٔ مبسوط نگارنده بر کتاب «میراث مکتوب استعماری و ضداستعماری در متون دورهٔ صفوی و قاجار» خویش است که در دو فصل با عناوین: 1. اروپاییان از منظر ایرانیان عصر صفوی و قاجار؛ ۲. رویکردهای اندیشمندان ایرانی به استعمار اروپایی از آغاز تا مشروطه؛ ابعاد مختلف پدیدهٔ استعمار در ایران را طی دورهٔ یادشده به دقت واکاوی کرده است.
📌 اهدایی دکتر محمدحسن رجبی دوانی (مؤلف) به کتابخانه مسجد اعظم، 1405/3/24
@boroujerdilib
| 2 | نفت بزرگترین صنعت.pdf | 80 |
| 3 |  جلسه این هفته بنیاد قمپژوهی (نشست ۵۹۹)
با همکاری مرکز اسناد انقلاب اسلامی قم
موضوع: تاثیر تکیه دولت بر شبیهخوانی قم
با حضور استاد رضا کوچکزاده، کارگردان و پژوهشگر هنرهای نمایشی
↙️ زمان: سهشنبه ۱۴۰۵/۰۳/۲۶، ساعت ۱۸
↙️ مکان: میدان معلم - کوچه ۲۲ (جنب مرکز فقهی) - پلاک ۲۶ - مرکز اسناد انقلاب اسلامی
حضور برای عموم علاقهمندان آزاد است.
#نشست
#بنیاد_قم_پژوهی
🔷 ارتباط با دانشگاه #طلوع_مهر
واحدخواهران|قمپژوهی|کانوننویسندگان
مرکز مشاوره |مهارتافزایی|قرارگاهفرهنگی | 94 |
| 4 |  📌 مدح نویسی و تکریم نویسی کاتب از آیت الله بروجردی
در انجامه نسخهای دستنویس از رساله مهور آیتالله بروجردی
بخط: لطفالله بن عبدالله بن زینالعابدین، 8 شعبان 1358ق.
کتابخانه مسجد اعظم
@boroujerdilib | 133 |
| 5 | کتاب سفید.pdf | 135 |
| 6 |  +1📌جلسه هم اندیشی
با حضور دکتر حسنآبادی
پیرامون خدمات نسخههای خطی، اسناد و تجربه نگاری کتابخانهها و مراکز اسنادی
کتابخانه مسجد اعظم
@boroujerdilib | 184 |
| 7 |  📌از طرف کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار تهران بوسیلۀ کتابدار محترم، جناب حاج آقا عبدالله آل آقا کرمانشاهی، بکتابخانه مسجد اعظم اهدا گردید.
کتابخانه مسجد اعظم
@boroujerdilib | 213 |
| 8 | 📕فهرست کتب کلاسی دبستانها و دبیرستانها مصوب وزارت معارف
📌 این اثر نشاندهندهٔ طراحی نظام درسی و نیازهای آموزشی و فرهنگی ایران در حدود یک قرن پیش است. در این دوره، ناشران خصوصی نقش مهمی در تأمین کتابهای غیردرسی ایفا میکردند. از نکات قابل توجه، تلفیق کتابهای دینی سنتی (مانند وسائل، بحار، اصول کافی) با کتابهای مدرن (از جمله اقتصاد، سیر حکمت در اروپا، روش دموکراسی) است که حکایت از گذار فرهنگی و آموزشی آن دوره دارد.
لینک دسترسی👇🏻
https://blib.ir/Search?q=%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%20%DA%A9%D8%AA%D8%A8%20%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3%DB%8C%20%D8%AF%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7
کتابخانه مسجد اعظم
@boroujerdilib | 185 |
| 9 | راهنمای عهود و عهدنامه های ایران.pdf | 196 |
| 10 |  +1همچنین کتابهای:
سبائل الذهب سه جلد
جمان السلک فی الاعراض عن الملک
در تاریخ 16 خرداد 1405 توسط حجت الا سلام و المسلمین دکتر محمدمهدی رفیع پور تهرانی به کتابخانه آیت الله العظمی بروجردی اهدا گردید.
💠کتابخانه مسجد اعظم
🌐@boroujerdilib | 202 |
| 11 |  📚عنوان: آیتالله تسخیری زبان گویای اسلام و تشیع (نگاهی به شخصیت و آثار علمی)
🔎تنظیم و تحقیق: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، پژوهشگاه مطالعات تقریبی
📝مقدمه: حمید شهریاری
ناشر: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، 1401.
📌درباره کتاب:
آنچه در اين اثر آمده تحليلى است از شخصيت و آثار علمى آیت الله تسخیری كه توسط پژوهشگاه مطالعات تقريبى به رشته تحرير درآمده و به جامعه علمى عرضه شده است.
📌این کتاب در نه فصل تنظیم شده است:
فصل اول: نگاهی گذرا به زندگی آیت الله تسخیری
فصل دوم: آثار قرآنی آیت الله تسخیری
فصل سوم: آثار حدیثی آیت الله تسخیری
فصل چهارم: روش شناسی آیت الله تسخیری در فقه مقارن
فصل پنجم: تقریب و وحدت در اندیشه آیت الله تسخیری
فصل ششم: رویکرد تمدنی در عقلانیت آیت الله تسخیری
فصل هفتم: نوسازی اندیشه اسلامی از نگاه آیت الله تسخیری
فصل هشتم: مکتب اقتصادی اسلام از دیدگاه آیت الله تسخیری
فصل نهم: جهانی سازی از دیدگاه آیت الله تسخیری
📌این کتاب در تاریخ 17 خرداد 1405 توسط حجت الاسلام و المسلمین دکتر سید محمدمهدی رفیع پور تهرانی به کتابخانه آیت الله العظمی بروجردی اهدا گردید.
💠کتابخانه مسجد اعظم
🌐@boroujerdilib | 171 |
| 12 | لباس زنان ایران.pdf | 233 |
| 13 | 📕 لباس زنان ایران
🖊 یحیی ذکاء
🖨 تهران: 1336
📌نویسنده به معرفی لباس زنان ایران در 5 دوره تاریخی به طور خلاصه پرداخته است:
1. عهد زندیه تا سلطنت فتحعلیشاه قاجار
2. از سلطنت فتحعلیشاه تا اولین مسافرت ناصرالدین شاه به فرنگ
3. از بازگشت ناصرالدین شاه تا مشروطیت
4. از مشروطیت تا دیماه 1314
5. از دیماه 1314 تا به امروز (سال 1336)
https://blib.ir/Search?q=%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3%20%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%B3%D8%AF%D9%87%20%D8%B3%DB%8C%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%85
@boroujerdilib | 1 |
| 14 | +2 سخنرانی دکتر جواد بشری | 261 |
| 15 | دوشنبه یازدهم خردادماه 1405 مراسم بزرگداشت سرکار خانم پریسا کرم رضایی در کتابخانه مرکزی، در محل کار ایشان برگزار شد. خانم کرم رضایی با 35 سال کار در کتابخانه مرکزی، در 28 اسفند ماه 1404 بازنشسته شدند. در این جلسه آقایان دکتر جواد بشری، دکتر منصور طباطبایی، استاد محمد حسین حکیم، دکتر اکبر ایرانی، استاد جلیسه، و دکتر اصیلی سخنرانی کردند. سپس سرکار خانم کرم رضایی به بیان خاطرات خود پرداخته و متنی پر از احساس قرائت کردند. | 226 |
| 16 | سخنان آقای فروغی: گزارش روند تدوین خاطرات استاد عربزاده
عرض ارادت من به استاد عربزاده به حدود ده سال پیش بازمیگردد؛ زمانی که برای تألیف کتاب «انجمن ولی عصر» خدمت ایشان رسیدم. ایشان همواره با تواضع و گشادهرویی از من استقبال کردند و حاصل آن مصاحبهها، در کتاب «خانه پلاک ۲۹» منتشر شد.
پس از آن، متوجه شدم استاد عربزاده مصاحبههای متعددی با مجموعههای مختلف داشتهاند (مجموعاً حدود ۲۵ تا ۲۶ ساعت). در حال حاضر در حال جمعآوری و تدوین نهایی این گفتگوها هستم، از جمله مصاحبههایی که با صداوسیما انجام شده و در جستجوی آنها هستیم.
نکته مهم در تدوین این اثر، سبک خاص خاطرهگویی استاد است که به صورت “متداخل” (تودرتو) روایت میشود؛ یعنی در حین بیان یک خاطره، موضوعات دیگری به ذهنشان میآید و به آنها میپردازند که این موضوع، تدوین را به کاری دشوار اما ارزشمند تبدیل کرده است. امیدوارم با تلاش دوستان، این مجموعه نفیس را برای ماه آینده و همزمان با سالروز تولد ایشان آماده کنیم.
همچنین، مستندات و اسناد بسیاری در دست افراد مختلف است که باید گردآوری شوند. از مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی و سایر عزیزانی که در این مسیرِ سختِ مستندسازی و تدوین تاریخ شفاهی قم یاریرسان ما بودند، صمیمانه تشکر میکنم.»
سخنان مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی (جناب آقای دکتر سوغندی)
خیرمقدم عرض میکنم خدمت همه عزیزان و بزرگواران حاضر در جلسه. در همین فضای فرهنگی و در ایام خجسته، یادآور خاطرهای از علامه امینی، صاحب کتاب شریف الغدیر شدم. ایشان برای تألیف و گردآوری اسناد آن اثر جاودان، رنجهای بیشماری را متحمل شدند؛ این خاطره به ما یادآوری میکند که کتاب، ستون فقرات تاریخ اسلام است.
تمام وقایع بزرگ تاریخ ما از بعثت، غدیر و عاشورا تا ظهور، همگی حول محور “کتاب” و نوشتار چرخیده است. امروز نیز گفتمان اصلی جامعه ما حول محور کتاب و دانش شکل گرفته و جمع شدن شما عزیزان حول نام استاد عربزاده و تولید آثار مکتوب، در همین مسیر است.
ظرفیتشناسی قم در حوزه نشر و کتاب
استان قم با دارا بودن نزدیک به هزار کتابخانه تخصصی و شخصی، دارای مزیت نسبی و رقابتی بالایی در کشور است. این ظرفیتِ تولید محتوا باید بیش از پیش تقویت شود. در خصوص سبک خاطرهگویی استاد عربزاده که جناب فروغی به آن اشاره کردند، باید بگویم این روش، یادآور سبک روایی “الکلام یجر الکلام” (سخن، سخن میآورد) است که در آثار مرحوم زنجانی نیز دیده میشود. این سبکِ “مزجی” نه تنها یک روش روایی، بلکه نوعی تغذیه روحی برای مخاطب است و امیدوارم تدوین این خاطرات به بهترین شکل انجام شود.
در آخر نیز با ثبت چند عکس یادگاری، جلسه به پایان رسید
تهیه و تنظیم: مهیار موسوی
www.hamyaar.ir
#نشست
#بنیاد_قم_پژوهی
#مکتا | 204 |
| 17 | فهرستنویسی، دیجیتالسازی و دسترسپذیری مجموعه رمضانی
آقای جلیسه در بخش مهم دیگری از سخنان خود به وضعیت فعلی این مجموعه در کتابخانه مسجد اعظم اشاره کرد. به گفته او، با مدیریت جناب آقای رهنورد و همکاری کارکنان این کتابخانه، مجموعه محمد رمضانی فهرستنویسی، اسکن و تا حد زیادی در اینترنت در دسترس قرار گرفته است.
او افزود که بخشهایی از این فهارس نیز به صورت چاپی منتشر شدهاند. از جمله:
فهرست کتابهای درسی
فهرست کتابهای چاپ سنگی
فهرست جزوات، اساسنامهها و آییننامهها
و نیز فهرست کتابهای چاپ سربی که در دست انتشار است
این اقدامات موجب شده است که مجموعه رمضانی نهفقط بهعنوان یک مخزن ارزشمند، بلکه بهعنوان مجموعهای سامانیافته، قابل جستوجو و قابل استفاده برای پژوهشگران شناخته شود.
نمونههایی از آثار شاخص مجموعه محمد رمضانی
برای نشان دادن اهمیت این مجموعه، آقای جلیسه به چند نمونه از آثار برجسته موجود در آن اشاره کرد.
۱. کتاب قانون ابنسینا
او گفت یکی از قدیمیترین کتابهای چاپی موجود در این کتابخانه، کتاب قانون بوعلی سینا است که توسط چاپخانه مدیچی در ایتالیا و در سال ۱۵۹۵ میلادی منتشر شده است. این اثر از نمونههای مهم چاپ کهن متون اسلامی در اروپاست.
۲. واژهنامه انگلیسی به فارسی گلدوین
از دیگر آثار شاخص این مجموعه، یک واژهنامه انگلیسی به فارسی از گلدوین است که بهعنوان نخستین کتاب چاپی فارسی در هند شناخته میشود و در سال ۱۷۸۰ میلادی در هند منتشر شده است.
۳. رساله جهادیه
اثر مهم دیگر، همان رساله جهادیه است که پیشتر از آن بهعنوان نخستین کتاب چاپی فارسی در ایران یاد شد و در سال ۱۲۳۳ قمری در تبریز منتشر شده است.
به گفته سخنران، برخی از این آثار چنان نادر و منحصر بهفردند که تنها در یکی دو کتابخانه جهان میتوان آنها را یافت. او حتی درباره بعضی از این نسخهها تعبیر «کالمخطوط» را به کار برد؛ یعنی آثاری که بهقدری نادرند که از نظر یگانگی و کمیابی، به نسخههای خطی میمانند.
برای نمونه، او گفت که از رساله جهادیه تاکنون تنها چهار نسخه در جهان شناسایی شده است.
بخش پایانی جلسه: صحبتهای تکمیلی، شعرخوانی و گزارش تدوین خاطرات
آقای ربانی هم در ادامه چنین اظهار داشتند که در تکمیل استاد جلیسه، ضمن تشکر از ایشان که بحث را بهصورت کامل و جامع مطرح کردند، لازم است به مجموعه منابع کهن کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی نیز اشاره شود.
همانطور که بهاختصار بیان شد، در آن مجموعه، فقط بخش مربوط به کتابهای چاپ سنگی و چاپ سربی شبهقاره تاکنون حدود ۱۴ تا ۱۵ جلد فهرست شده است. هر جلد نیز حدود ۵۰۰ نسخه را معرفی میکند. اگر مجلدات دیگری را که در مراحل چاپ قرار دارند نیز در نظر بگیریم ـ که ظاهراً حدود بیست جلد خواهد بود و چند جلد آن اکنون مراحل چاپ را طی میکند ـ تنها همین بخش، شامل حدود ۲۰ هزار نسخه چاپی مربوط به شبهقاره است.
نکته مهم این است که این منابع صرفاً محدود به علوم حوزوی و مباحث رایج دینی نیستند؛ بلکه بسیاری از آنها در حوزههای مختلفی مانند طب، تاریخ و دیگر دانشها قرار میگیرند و از این جهت، ارزش پژوهشی بسیار گستردهای دارند.
تا آنجا که به خاطر دارم، زمانی که بحث فهرستنویسی این کتابها مطرح بود، سخن از حدود پنجاه هزار نسخه کهن بود که گردآوری شده بود. البته در سالهای اخیر، به دلیل برخی محدودیتها در منابع و امکانات، سرعت فهرستنویسی این مجموعه تا اندازهای کاهش یافته است.
نکته دیگری که شایسته یادآوری است و ما بارها از جناب استاد عربزاده شنیدهایم، مربوط به مرحوم جناب آقای مهران است. ایشان در دورهای، کتابخانه ارزشمند خود را به دارالتبلیغ سابق اهدا کردند؛ مجموعهای که امروز در اختیار دفتر تبلیغات اسلامی قرار دارد و بهواقع از مجموعههای بسیار غنی و قابل توجه محسوب میشود.
بنده خواستم در این فرصت، تنها اشارهای به این دو ظرفیت مهم داشته باشم؛ یکی مجموعه منابع کهن کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی و دیگری کتابخانه اهدایی مرحوم آقای مهران که هر دو از ذخایر ارزشمند فرهنگی، علمی و پژوهشی قم به شمار میآیند.»
شعرخوانی استاد عربزاده (قصیده بینقطه)
در پایان جلسه، استاد عربزاده به مناسبت عید غدیر، قصیدهای بینقطه در مدح امیرالمؤمنین (ع) قرائت کردند. قرائت این قصیده از بخشهای ویژه جلسه بود و مورد توجه حاضران قرار گرفت؛ چرا که سرودن شعر بینقطه از حیث ادبی و زبانی مهارتی کمنظیر میطلبد:
مدح سالار امم، مدح مرا داد هلال
سر داور، اسدالله، امام اول آل
آدم و هود و رسول احمد صالح کردار
ملکالملک مه و مه، ملکالملک مه و سال
ولد عم رسول، مولد او حرم سر
رسول مرسل و همدم، احمد و محمود بلال
که آرامگاه مدح او، سملا دهدم طعم عسل
در گوهر کند او را، و رعای حلم و سلاح
سال و مه کار مرو را، کرم و علم و عمل
کام او را و دیگرها، همه در کار هلاک
#نشست
#مکتا | 139 |
| 18 | ۸. آغاز بحث درباره کتابخانه مسجد اعظم
استاد جلیسه سپس به کتابخانه مسجد اعظم رسید و توضیح داد که با تأسیس این کتابخانه، قم شاهد شکلگیری کتابخانهای حرفهایتر و با استانداردی متفاوت شد. به گفته ایشان، نگاه و توجه خاص حضرت آیتالله بروجردی سبب شد کتابخانه مسجد اعظم از همان آغاز در سطحی متفاوت با دیگر کتابخانههای قم شکل بگیرد؛ کتابخانهای که برای مراجعه عموم مردم نیز طراحی شده بود و خدمات خود را فراتر از فضاهای سنتیتر پیشین، مانند کتابخانه آستانه یا فیضیه، عرضه میکرد.
در همین مقطع، استاد جلیسه وارد بحث مهمی درباره اهدای مجموعه مرحوم محمد رمضانی به کتابخانه مسجد اعظم شد؛ بخشی بسیار مهم از سخنان ایشان که باید بهطور مستقل و کامل بیاید.
اهدای بزرگ محمد رمضانی به کتابخانه مسجد اعظم
به گفته آقای جلیسه، یکی از مهمترین رخدادهای تاریخ کتابخانههای قم، اهدای مجموعه عظیم مرحوم محمد رمضانی به کتابخانه مسجد اعظم است؛ رخدادی که آن را میتوان از بزرگترین و مهمترین اهداءها در تاریخ کتابخانههای ایران دانست.
این اهداء سبب شد مخزن کتابخانه مسجد اعظم از حیث منابع چاپی کهن، با فاصلهای چشمگیر، به یکی از شاخصترین و ارزشمندترین مخازن کتابهای چاپی کهن در ایران و حتی در جهان تبدیل شود.
سخنران توضیح داد که مرحوم محمد رمضانی، کتابفروش و کتابشناسی باسواد و دقیق بود. او فرزند رمضانعلی کاشانی، از ناشران شناختهشده دوره قاجار، بود و از همان محیط خانوادگی با کتاب، نشر و حرفه کتابفروشی آشنا شد. او همچنین در دارالفنون تحصیل کرده بود و از شناختی عمیق نسبت به تاریخ چاپ، انواع شیوههای چاپ، محتوای کتابها و تفاوت نسخهها برخوردار بود.
به گفته آقای جلیسه، رمضانی نهفقط یک کتابفروش، بلکه مردی خبره در شناخت کتاب بود. او اگر از یک اثر چند چاپ یا چند نسخه متفاوت میدید، بهخوبی میتوانست تفاوتهای محتوایی، شکلی، تصحیحی و چاپی آنها را تشخیص دهد. همین دقت و آگاهی باعث شد که مجموعهای گرانبها از کتابهای چاپی، نسخههای خطی، روزنامهها و مجلات را در طول سالیان گرد آورد.
هدف محمد رمضانی؛ تأسیس کتابخانهای عمومی در قم
یکی از نکات مهمی که آقای جلیسه درباره مرحوم رمضانی مطرح کرد، نیت و هدف فرهنگی او در گردآوری این مجموعه بود. به گفته او، محمد رمضانی با این هدف به جمعآوری کتابها پرداخت که بتواند کتابخانهای عمومی و شاخص تأسیس کند؛ کتابخانهای که مردم و اهل علم بتوانند از آن بهره ببرند.
سخنران به مصاحبهای از رمضانی در سال ۱۳۳۰ شمسی اشاره کرد که در آن، او برای نخستین بار بهصراحت اعلام میکند هدفش از گردآوری این مجموعه، راهاندازی یک کتابخانه عمومی است. نکته مهمتر آنکه او در همان گفتوگو تصریح میکند که میخواهد این کتابخانه را نه در تهران، بلکه در شهر قم بنیان بگذارد.
وقتی از او پرسیده میشود که چرا قم را بر تهران ترجیح داده است، پاسخ میدهد که در قم اهل دل و علاقهمندان به کتاب بیشترند و این مجموعه در آنجا بیشتر مورد توجه و عنایت قرار خواهد گرفت. به تعبیر آقای جلیسه، احتمالاً رمضانی بهخوبی میدانسته که تهران در آن زمان از کتابخانههایی چون کتابخانه مجلس، کتابخانه سپهسالار و کتابخانه ملی بهرهمند بوده، اما قم با وجود شکلگیری حوزه علمیه و افزایش جمعیت طلاب، میتوانسته محل اثرگذاری بیشتری برای چنین مجموعهای باشد.
تلاش نافرجام برای تأسیس کتابخانه در قم
سخنران در ادامه توضیح داد که مرحوم رمضانی برای تحقق این هدف، حتی خانهای در نزدیکی حرم حضرت معصومه(س)، در محدوده کوچه ارک قم، خریداری کرده بود و در همانجا کتابفروشیای نیز راه انداخت. او آگهیهایی منتشر کرد و از برنامه خود برای راهاندازی این کتابخانه در قم خبر داد.
او حتی اعلام کرده بود که برای پیشبرد این طرح، نیاز به حمایت مالی دارد و خرید کتاب از او میتواند به تحقق این هدف کمک کند. با این حال، به گفته آقای جلیسه، مشکلات مالی و همچنین بیماری مرحوم رمضانی سبب شد که این آرزوی بزرگ هرگز بهطور مستقل و کامل به سرانجام نرسد.
انتقال مجموعه رمضانی به کتابخانه مسجد اعظم
در ادامه، آقای جلیسه شرح داد که سرانجام، از طریق مرحوم آقا مهدی گلپایگانی و در پی آشنایی با مسئولان وقت، زمینه انتقال و اهدای این مجموعه به کتابخانه مسجد اعظم فراهم شد. این اتفاق، به تعبیر او، رخدادی بسیار بزرگ و سرنوشتساز بود.
مجموعه مرحوم رمضانی به چند بخش تقسیم شد. بخشی از آن، شامل روزنامهها و مجلات، به دانشگاه تهران منتقل شد؛ اما نسخههای خطی و کتابهای چاپی او به کتابخانه مسجد اعظم قم رسید و همانجا مستقر شد.
این مجموعه از آن پس، به یکی از پشتوانههای اصلی مخزن چاپی کهن کتابخانه مسجد اعظم بدل شد و امکان استفاده گسترده پژوهشگران را فراهم آورد.
#نشست
#بنیاد_قم_پژوهی
#مکتا | 127 |
| 19 | ۵. جایگاه منابع چاپی کهن در کتابخانههای قم
استاد جلیسه پس از این مرور تاریخی، به کتابخانههای قم و جایگاه منابع چاپی کهن در آنها پرداخت. ایشان در بخشی از توضیحات خود به سیر کلی شکلگیری توجه به کتابهای چاپی در کتابخانههای ایران اشاره کرد و گفت که بهتدریج، با شکلگیری کتابخانههای جدید، کتابهای چاپی نیز جایگاه خاص خود را پیدا کردند؛ چنانکه در دارالفنون کتابخانهای شکل گرفت و در آن، کتابهای چاپی به رسمیت شناخته شدند. بعدها نیز در کتابخانههای ملی در تبریز و تهران و همچنین در کتابخانه وزارت معارف، این منابع جایگاه ویژهتری یافتند.
به گفته ایشان، کتابخانههای قم نیز از این قاعده مستثنا نبودند و هر کتابخانهای که در قم تأسیس شد، بخشی از مخزن خود را به کتابهای چاپی اختصاص داد. البته در گذشته به این آثار «منابع چاپی کهن» گفته نمیشد و در دوره قاجار یا حتی پهلوی، تعبیر رایج همان «کتابهای چاپی» بود؛ اما امروز به دلیل قدمت و نوع تکنیک چاپ، اصطلاح «منابع چاپی کهن» برای آنها بهکار میرود. استاد جلیسه توضیح داد که اصطلاحاتی مانند «چاپ سنگی» و «چاپ سربی» اساساً اصطلاحاتی فنی و تکنیکیاند؛ یعنی اشاره دارند به شیوه چاپ این آثار. در عین حال، یادآور شد که در کنار این دو شیوه، تکنیکهای دیگری همچون فوتولیتوگرافی، گراور، چاپ ژلاتینی و چاپ چوبی نیز وجود داشته، اما چون چاپ سنگی در یک دوره تاریخی غلبه بیشتری داشته، این اصطلاح در ذهنها بیشتر جا افتاده است.
۶. کتابخانه آستانه حضرت معصومه (س) و منابع چاپی کهن
در ادامه، استاد جلیسه به طور مشخص به کتابخانههای قم پرداخت و ابتدا از کتابخانه آستانه حضرت معصومه سلاماللهعلیها یاد کرد. به گفته ایشان، این کتابخانه کهنترین کتابخانه قم است و به دلیل سابقه دیرینه خود، همواره مورد توجه و عنایت افراد بسیاری بوده است. برخی اشخاص به طور مستقیم کتابهایی را وقف این کتابخانه کردهاند و برخی دیگر آثارشان پس از درگذشت، توسط ورثه به این کتابخانه منتقل شده است.
ایشان در جمعبندی این بخش گفت که کتابخانه آستانه حضرت معصومه (س) را میتوان یکی از قدیمیترین مخازن منابع چاپی کهن در شهر قم دانست. همچنین این کتابخانه از آن جهت اهمیت دارد که فهرست کتابهای چاپ سنگی و سربی آن در دهه ۱۳۸۰، به کوشش استاد علی صدرا خویی، منتشر شد. استاد جلیسه اشاره کرد که این فهرست احتمالاً در سال ۱۳۸۳ و همزمان با کنگرهای که برای بزرگداشت قم و حضرت معصومه (س) برگزار شد، انتشار یافت.
به گفته ایشان، ارزش این کار در آن بود که کتابخانه آستانه از جهت توجه به منابع چاپی کهن و انتشار فهرست مستقل آنها، از نخستین کتابخانههای کشور بهشمار میآمد. ایشان افزود که در همان دهه ۱۳۸۰ نیز این منابع توسط یکی از همکارانشان دیجیتالسازی شد و امکان استفاده محتوایی از آنها نیز فراهم آمد. از این منظر، قم در زمینه فهرستنویسی و معرفی کتابهای چاپی کهن، از شهرهای پیشگام محسوب میشود.
۷. کتابخانه فیضیه و اهمیت منابع درسی حوزوی
پس از کتابخانه آستانه، استاد جلیسه به کتابخانه فیضیه پرداخت و آن را از حیث قدمت منابع چاپی، یکی از مهمترین کتابخانههای قم دانست. به اعتقاد ایشان، چهبسا از یک جهت، قدمت عملی استفاده از منابع چاپی در کتابخانه فیضیه حتی از کتابخانه آستانه نیز بیشتر باشد؛ زیرا بسیاری از آثاری که در دورههای گذشته به صورت چاپ سنگی یا سربی منتشر میشدند، کتابهای مذهبی یا متون درسی حوزه بودند و طلاب حوزههای علمیه بهطور مستقیم از آنها استفاده میکردند.
ایشان برای توضیح این نکته، از کتاب «اشارات الاصول» نام برد و گفت این اثر از جمله کتابهای چاپ معتمدی یا چاپ سربی دوره فتحعلیشاه است و از نخستین متون مذهبی و درسی حوزه بهشمار میرود که نسخه چاپی آن در حوزههای علمیه مورد استفاده قرار میگرفت. به گفته استاد جلیسه، این کتاب در زمان حیات مؤلفش چاپ شد و حتی به طلاب وقف یا اهدا میشد تا آنان در تحصیل خود از آن بهره ببرند.
استاد جلیسه در اینجا اشاره کرد که خودشان افتخار داشتهاند بخشی از منابع این کتابخانه را فهرست کنند و در همین کتابخانه فیضیه، سیزده نسخه از همین کتاب را دیدهاند. از نظر ایشان، این نشان میدهد که از دورههای گذشته، استفاده از کتابهای چاپی در میان طلاب امری مرسوم بوده و این آثار در خود محیطهای آموزشی و کتابخانههای حوزوی باقی مانده است.
ایشان در جمعبندی این بخش گفت که کتابخانه فیضیه از حیث منابع چاپی کهن، چه سنگی و چه سربی، کتابخانهای بسیار ارزشمند است و بهویژه در حوزه کتابهای دینی، فقهی، اصولی، کلامی و رجالی، از شاخصترین مخازن بهشمار میرود؛ بهگونهای که کمتر کتابخانهای را میتوان یافت که چنین حجم انبوهی از منابع درسی حوزوی را با این کیفیت در خود جای داده باشد.
#نشست
#بنیاد_قم_پژوهی | 112 |
| 20 | ۳. ورود صنعت چاپ به ایران در دوره صفوی
در ادامه، استاد جلیسه به تاریخ ورود چاپ به ایران پرداخت. ایشان گفت که قدیمیترین کتابهای چاپی در ایران، به معنای چاپ گوتنبرگی، به دوره صفوی بازمیگردد. به گفته ایشان، نخستین آثار چاپی در ایران در دوره صفویه، در محله جلفای اصفهان و در کلیسای وانک، و البته به زبان و خط ارمنی، چاپ و منتشر شد.
ایشان سال ۱۶۳۸ میلادی را زمان انتشار کتابی با عنوان «ساقموس» یا «زبور داوود» دانست و توضیح داد که نسخه منحصر بهفرد این کتاب اکنون در کتابخانه بادلیان انگلستان نگهداری میشود. از نظر ایشان، این اثر را باید نخستین کتاب چاپی در ایران به شمار آورد و از این حیث ارزشی بسیار بالا برای آن قائل شد. ایشان افزود که نسخهای کپی از این کتاب در موزه کلیسای وانک نگهداری میشود و اگر کسی به این کلیسا برود، در بخشی از موزه که دستگاههای چاپ و شماری کتاب در آن به نمایش گذاشته شده، میتواند این نسخه را نیز ببیند.
استاد جلیسه در این قسمت تأکید کرد که سابقه چاپ کتاب در ایران، از این منظر، سابقهای دیرینه دارد و به یک معنا میتوان گفت که در دوره صفویه در ایران چاپ وجود داشته است. ایشان البته یادآور شد که گزارشهایی از ورود دستگاههای چاپ با فونت عربی نیز در اصفهان آن دوره در دست است و اسنادی درباره این موضوع وجود دارد، اما هنوز اشاره یا سندی قطعی در دست نیست که نشان دهد در آن زمان کتابی به زبان یا خط عربی یا فارسی در ایران چاپ و منتشر شده باشد. در مقابل، درباره چاپ آثار ارمنی تردیدی وجود ندارد و آثار متعددی در چاپخانه کلیسای وانک منتشر شده است.
در ادامه، استاد جلیسه از شخصی به نام خاچاطور کیساراتسی یاد کرد و نقش او را در این ماجرا مهم دانست. ایشان گفت اگر کسی به کلیسای وانک برود، روبهروی در ورودی کلیسا، در میدانگاه کوچکی، مجسمه بزرگی را خواهد دید که پیکره یک روحانی مسیحی را نشان میدهد و تصویری از دستگاه چاپ نیز در زیر پای او قرار دارد. این مجسمه متعلق به خاچاطور کیساراتسی است. استاد جلیسه توضیح داد که ارامنه از این بابت افتخار میکنند که نخستین کسانی بودند که در ایران دستگاه چاپ را راهاندازی کردند و توانستند کتاب چاپ کنند.
ایشان افزود که برخی از آثاری که آن زمان در کلیسای وانک چاپ شده، در همان موزه قابل مشاهده است، اما متأسفانه حجم عمده این آثار را خود ایشان در داخل ایران ندیدهاند و بیشتر نمونهها را در خارج از ایران دیدهاند؛ از جمله در موزه ماتناداران در ارمنستان، که یکی از موزههای مهم در معرفی آثار خطی و میراث مکتوب ارامنه است. به گفته ایشان، در آنجا آثار متعددی از کتابهایی که در اصفهان آن روزگار چاپ شده، در معرض دید قرار دارد.
۴. نخستین کتاب چاپی فارسی در ایران
پس از عبور از دوره صفوی، استاد جلیسه به دوره قاجار و زمان عباسمیرزا رسید و گفت که برای نخستین بار در سال ۱۲۳۳ قمری، یعنی در اوایل دوره قاجار، عباسمیرزا در تبریز موفق شد نخستین کتاب را به زبان و خط فارسی در ایران چاپ و منتشر کند. نام این کتاب «رساله جهادیه» بود.
ایشان توضیح داد که این اثر، نخستین کتاب چاپی ایران به زبان و خط فارسی است و محتوای آن مجموعهای از استفتائات در باب جهاد با روسهاست. از نظر ایشان، این رویداد سرآغاز تاریخ چاپ فارسی در ایران بهشمار میآید و اکنون بیش از دو قرن از آن میگذرد.
استاد جلیسه در ادامه یادآور شد که سابقه چاپ کتاب به زبان فارسی در جهان، از ایران قدیمیتر است و تقریباً به اواخر قرن شانزدهم و اوایل قرن هفدهم میلادی بازمیگردد؛ زمانی که در ایتالیا و بهویژه در چاپخانه مدیچی، تلاشهایی برای چاپ و انتشار کتابها و اسنادی به زبان فارسی انجام شد. به این ترتیب، به گفته ایشان، در مقیاس کلی، چاپ کتاب فارسی در جهان چیزی در حدود چهارصد سال سابقه دارد، اما در داخل ایران این سابقه کمی بیش از دو قرن است.
#نشست
#بنیاد_قم_پژوهی | 101 |
