کانال مطالعات خوشنویسی مهدی قربانی

تذهیب شیوهٔ مملوکی در آغاز نسخه‌ای از کتاب شفاء بتعريف حقوق المصطفي صلی الله علیه وآله وسلم اثر قاضی عیاض که از مهم‌ترین منابع متون در حلیه‌‌نویسی به شمار می‌رفت. @MehdiQorbani

نمونه‌هایی از کتییه‌های بیت رهبری به خط #ثلث_جلی اثر مسعود فاضلی مقدم 🇮🇷 @MehdiQorbani

نمونه‌هایی از کتییه‌های بیت رهبری به خط #نستعلیق_جلی اثر محمدعلی قربانی 🇮🇷 @MehdiQorbani

تصویری از کتیبهٔ تابوت رهبر شهید به خط #ثلث_جلی اثر مسعود مقدم 🇮🇷 جالب است که آخرین مواجهه ایشان هم با پیامی نوشتاری همراه است که در انتقال معنا و مفهوم «شهادت» و «مظلومیت» به مخاطبان نقشی تأکیدی و نمادین دارد. @MehdiQorbani

✅ خوشنویسی در بیت رهبری خوشنویسی در تمدن‌های بزرگ، به‌ویژه در جهان اسلام، فراتر از فن زیبانویسی، هم‌زمان یک هنر، فناوری اقتدار و زبان نمادین سیاست بوده است. این پدیده در سه سطح مشروعیت‌بخشی، نمایش شکوه و حفظ حافظهٔ هویتی عمل می‌کند؛ به‌گونه‌ای که خط و کتیبه، نه صرفاً به عنوان عنصر تزئینی، بلکه به مثابه معماری معنا در فضای رسمی حضور دارند. کتیبه‌هایی که بر بالای جایگاه‌های رسمی نصب می‌شوند، در واقع «کلید هرمنوتیکی» و «قاب معنایی» سخن هستند. این متون، پیش از آن‌که کلام آغاز شود، افق تفسیر را تعیین می‌کنند و مخاطب را وادار می‌سازند تا سخن را نه به صورت متنی برهنه، بلکه در پیوند با ارزش‌های والای پیش‌فرض بشنود. در این مقام، خوشنویسی نقش پیرامتن را ایفا می‌کند و با مقدمه‌سازی بر موضوع، معنا را از سطح امر سیاسی به قلمروی امر اخلاقی و دینی ارتقا می‌دهد. از این منظر، خوشنویسی نقش واسطهٔ ترجمان را بر عهده دارد؛ واسطه‌ای که مسائل حکمرانی، مصلحت و قدرت را به زبان مفاهیم متعالی‌ چون عدالت، حق، نصرت و مسئولیت جمعی بازخوانی می‌کند. بدین ترتیب، امر سیاسی در قالب زبان اخلاقی و دینی بازتعریف می‌شود و معنای رخداد در افق قدسی قرار می‌گیرد. نصب این متون در فضاهای رسمی، فراتر از یک پیام ساده، یک اعلان فرهنگی و تداوم یک سنت بصری‌تمدنی است؛ پیامی که می‌گوید در این فضا، قدرت، علم، دین و خط از یکدیگر جدایی‌ناپذیرند. کتیبه در اینجا، تنها یک متن نیست، بلکه گواهی بر تداوم یک سنت کهن است که در آن، شکوه بصری و استواری معنا، در هم آمیخته‌اند. متون مناسبتی که در هنگام سخنرانی آیت‌الله خامنه‌ای در قالب قطعات خوشنویسی به خطوط ثلث جلی و نستعلیق جلی نگاشته و بر بالای جایگاه ایشان نصب می‌شدند را در همین چارچوب باید دید و بررسی کرد. هیچ یک از رهبران و مقامات سیاسی جهان اسلام را نمی‌توانید پیدا کنید که آیات و احادیث در اندازه‌های بزرگ بر بالای جایگاه سخنرانی‌اش به مناسبت، نصب شود؛ تنها استثنای این امر، رهبر شهید بود که اهتمام به این امر داشت. هرچند به جز ایشان، هیچ یک از مقامات کشور را هم نمی‌توانید بیابید که ارتباطی با خوشنویسی به عنوان یک هنر ملی و دینی به این شکل داشته باشد. آیاتی که در ادای احترام به پیکر آن شهید بزرگوار برای هیأت‌های مختلف شرکت‌کننده قرائت شد، خیلی زود تفسیر شدند و پیامی را که می‌بایست، به مخاطبین خود رساندند. اما قطعات و لوحات بزرگ خوشنویسی که سال‌ها و دهه‌ها بر بالای جایگاه سخنرانی ایشان در بیت رهبری نصب شدند، الان هم چندان به چشم نمی‌آیند. شاید برای این‌که قرائت قرآن شنیدنی است و زیبایی خط، دیدنی! @MehdiQorbani

قطعه #ثلث_جلی اثر عارف اوزدم 🇹🇷 ◼️ آیات ۳۰-۲۷ سورهٔ فجر: يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ🔶 ای جان آرام گرفته و اطمینان یافته! ارْجِعِي إِلَىٰ رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً🔶 به سوی پروردگارت در حالی که از او خشنودی و او هم از تو خشنود است، باز گرد. فَادْخُلِي فِي عِبَادِي🔶 پس در میان بندگانم درآی وَادْخُلِي جَنَّتِي🔶 و در بهشتم وارد شو. @MehdiQorbani

قطعۀ #نسخ اثر خاقان ارسلان 🇹🇷 ■ آیۀ ۳۳ سورۀ احزاب مِّنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ رِجَالٞ صَدَقُواْ مَا عَٰهَدُواْ ٱللَّهَ عَلَيۡهِۖ فَمِنۡهُم مَّن قَضَىٰ نَحۡبَهُۥ وَمِنۡهُم مَّن يَنتَظِرُۖ وَمَا بَدَّلُواْ تَبۡدِيلٗا۞ برخى از میان مؤمنان، مردانى هستند که به عهدي که با خدا بستند وفا کردند، از آنان کسى است که عهدش را به جا آورد [شهید شد] و برخى از آنان [نیز] کسی است که انتظار [شهادت] مى کشد و [اینان] به هیچ وجه عهدشان را تغییر ندادند. @MehdiQorbani

نشان #تذهیب @MehdiQorbani

قطعه #ثلث_جلی اثر فرهاد کورلو 🇹🇷 ◼️ یا رزّاق ای روزی‌دهنده @MehdiQorbani

✅ امروز، روز بزرگداشت صائب تبریزی است. این شاعر بزرگ عهد صفوی که تبریزی الاصل و اصفهانی المسکن بود، توجه ویژه‌ای به هنر خوشنویسی داشته و اصطلاحات و واژه‌های مربوط به آن را مکرر در اشعار خویش به کار برده است. چند بیتی از این سروده‌های صائب را ذکر می‌کنیم؛ خدایش بیامرزاد و در بهشت برین جای دهاد. ◼️ خط به دور جام لبریز از شراب لاله‌رنگ/گرد لب از خط ریحان تو یادم می‌دهـد ◼️ ره مده در خط مشکین شانه شمشاد را/کس قلم داخل نمی‌سازد خط استاد را ◼️ چون قلم شق شد، سیاهی بیش بیرون می‌دهد/منع دلهای دو نیم از آه کردن مشکل است ◼️ یاقوت که در قطعه نویسی است مسلم/خونین جگر از مشق پریشان خط اوست⬜ در دیده آن کس که غبار خط او دید/یاقوت چه باشد؟ خط ریحان چه نماید؟ ◼️ خط یاقوت اگر ازلوح جهان پاک شود/سرخط سبزه جنت خط ریحان تو بس ◼️ چون بر آرم سر از آن آیه رحمت صائب/ نوسوادم من و آن زلف خط دیوانی‌ست @MehdiQorbani

شکل‌های گوناگون حرف کاف در این دو قطعه به خوبی نشان داده شده‌اند. قطعه #ثلث اثر #محسن_زاده_عبدالله 🇹🇷 و قطعه #نسخ اثر #محمد_شوقی افندی 🇹🇷 است. ◼️ قطعه «چهل كاف» سه بيت شعر است دارای چهل كاف که برخی معتقدند در مهمات و حاجات به آداب مخصوصی خوانده می‌شود و آن سه بيت چنين است: كفاك ربك لم يكفيك واكفة كفكافها ككمين كان منكلكا تكركراً ككر الكر في كبدي مشكشكة كلت لكلكلكا كفاك ربك كاف الكاف كربته يا كوكباً كان يحكي كوكب الفلكا @MehdiQorbani

قطعه #ثلث_جلی اثر یلماز توران 🇹🇷 ◼️ آیهٔ ۱۶ سورهٔ ق: وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ🔶 و ما به او از رگ گردن نزدیک‌تریم. @MehdiQorbani

قطعه #محقق اثر هیثم سلمو ◼️ آیهٔ ۲۵ سوره مطففین: يُسْقَوْنَ مِنْ رَحِيقٍ مَخْتُومٍ🔶 آنان را از باده ناب و طهوری که سربسته و مُهر و موم شده است، می‌نوشانند. @MehdiQorbani

کتیبه‌های #نستعلیق اثر #میرزا_غلامرضا اصفهانی 🇮🇷 ◼️ این قالب طپان که چنین مانده بر زمین شاه شهید ناشده مدفون، حسین توست (از مرثیهٔ محتشم کاشانی) @MehdiQorbani

✅ اگر به صورت جدی پیگیر مسابقات بین‌المللی خوشنویسی هستید، شاید تعداد معتنابه برندگان این مسابقات از کشور اندونزی، توجهتان را جلب کرده باشد. اگر به تاریخچهٔ مسابقهٔ ارسیکا که چهار دهه پیشینه دارد بنگرید، خطاطان ترکیه بیشترین تعداد برندگان را -به‌ویژه در ثلث و نسخ- به خود اختصاص می‌دادند و این امر، تا همین دههٔ پیش هم محسوس و ملموس بود. بعد از ترکیه، خوشنویسان ایرانی و مصری و دیگر کشورهای عربی در رده‌های بعدی قرار می‌گرفتند. اما حدوداً از یک دهه پیش تاکنون، این وضعیت به شکلی واضح دگرگون شده و اندونزیایی‌ها در حال تثبیت جایگاه خود در ثلث و ثلث جلی در صدر جدول مسابقات هستند؛ که البته دیگر به مسابقات ارسیکا محدود نیست و در مسابقات السفیر و عتبهٔ حسینی هم به چشم می‌خورد. به نظر می‌رسد خطاطان ترکیه پس از استادانی که در این چهار دهه برند و نماد خوشنویسی تُرکی بودند، آن جایگاه را کم‌کم به رقیبان اندونزیایی واگذار کرده‌اند. مگر آن که مردی از پرده برون آید و کاری بکند. به قول کاراکتر ناصرالدین شاه در فیلم «کمال الملک» علی حاتمی:

«امیدوار نباشید آقا! مدرسه هنر که مزرعه بلال نیست تا هر سال محصول بهتری داشته باشد. در بین کواکب آسمان هم یکی می‌شود ستاره رخشان؛ الباقی سوسو می‌زنند».

@MehdiQorbani

قطعهٔ #ثلث و #نسخ اثر قاسم کارا 🇹🇷 ◼️ سوره‌های فاتحه و توحید @MehdiQorbani

قطعهٔ #رقاع اثر ناصر طاووسی 🇮🇷 ◼️ السلام علی الحسین و علی علی بن الحسین و علی أولاد الحسین و علی أصحاب الحسین @MehdiQorbani

السلام علیک یا أباعبدالله الحسین شهادت جانسوز حضرت سیدالشهدا علیه‌السلام و اهل‌بیت و اصحاب ایشان در روز عاشورای سال ۶۱ ق. نه فقط شیعیان، که دل هر انسان آزاده‌ای را به درد می‌آورد. ماجرای جانگداز عاشورا از گذشته تاکنون در تمام جهان اسلام مشهور بوده و اکثریت غالب مسلمانان، با دیدهٔ احترام و تأثر شدید بدان نگریسته‌اند و همین موضوع، مضمون و دستمایهٔ بسیاری از آثار ادبی و هنری گردیده است. 🏴🏴🏴🏴🏴 قطعه #نستعلیق شیوهٔ ترکی اثر سامی افندی 🇹🇷 ◼️ متن ترکی: دوشدی حسین اتندن صحرای کربلایه جبریل وار خبر ویر سلطان انبیایه ◻️ ترجمه فارسی: حسین(ع) در صحرای کربلا از اسبش به زمین افتاد. ای جبرئیل برو به سلطان انبیا(ص) خبر بده. این بیت، یادآور این اشعار مقبل کاشانی است: روایت است که چون تنگ شد بر او میدان فتاده از حرکت، ذوالجناح وز جولان هوا ز بادِ مخالف چو قیرگون گردید عزیز فاطمه از اسب سرنگون گردید نه ذوالجناح دگر تابِ استقامت داشت نه سیدالشهداء بر جدال طاقت داشت کشید پــا ز رکـاب آن خلاصه ی ایجاد به رنگ پرتو خورشید، بر زمین افتاد بلندمرتبه شاهی ز صدر ِ زین افتاد اگر غلط نکنم عرش بر زمین افتاد @MehdiQorbani

قطعهٔ #ثلث و #نسخ اثر محسن عبادی 🇮🇷 ◼️آیهٔ ۱۵۴ سورهٔ بقره: وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ ۚ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَٰكِنْ لَا تَشْعُرُونَ 🔶 و به آنان که در راه خدا کشته می شوند مرده نگویید، بلکه [در عالم برزخ] دارای حیات اند، ولی شما [کیفیت آن حیات را] درک نمی کنید. ◼️ آیات ۱۳-۱۰ سورهٔ صف @MehdiQorbani

کتیبۀ سردرب باب امام حسین علیه‌السلام در حرم شریف آن حضرت در کربلا به خط #ثلث_جلی اثر فراس عباس 🏴🏴🏴🏴🏴 قال رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم: إنَّ الْحُسَینَ بابٌ مِن أبوابِ الْجَنَّةِ مَن عاداهُ حَرَّمَ اللّه عَلَیهِ ریحَ الْجَنَّةِ؛ پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم فرمود: امام حسین علیه السلام دری از درهای بهشت است، هر کس با او دشمنی کند، خداوند بوی بهشت را بر او حرام می کند. البرهان فی تفسیر القرآن ج3، ص232 @MehdiQorbani