مدرسه

اما در سیرِ تکوینِ اندیشه‌ی ادموند هوسرل، ماندن در این رئالیسمِ خام ممکن نبود. هوسرل با ورود به فازِ استعلایی، متوجه شد که دفاعِ ایستا از «کشف»، برای توضیحِ چگونگیِ تکوینِ معنا در آگاهی کافی نیست. اینجا بود که او واردِ پیچیده‌ترین لایه‌ی معماریِ عقل شد و مفهومِ «تقویم» [=Konstitution] را بنا نهاد. با طرحِ ایده‌یِ تقویم، مسئله به غایت پیچیده می‌شود. سوژه‌ی استعلاییِ هوسرل دیگر صرفاً یک آینه‌ی منفعل برای انعکاس و «کشفِ» ماهیاتِ از پیش موجود نیست، بلکه خود در شکل‌گیریِ معنایِ جهان مداخله‌ی "فعال" دارد. اما خطرِ بزرگ این بود: آیا این مداخله‌ی فعال (سنتز فعال)، بازگشتی به همان «وضع کردنِ» [=Setzen] فیشته‌ای یا بدتر از آن، سقوط به ورطه‌ی «جعلِ» [=Erdichten] نیچه‌ای نیست؟ کالبدشکافیِ دقیقِ دست‌نوشته‌های کاریِ هوسرل (Materialien)، به‌ویژه در مباحثِ مربوط به سنتزِ منفعل و فعال، نشان می‌دهد که او چگونه با وسواسی میکروسکوپی، حسابِ «تقویم» را از هرگونه «خلق» و «جعل» جدا می‌کند. ما می‌توانیم این تمایز را در سه مفهومِ کلیدی در سیستمِ هوسرل لایه‌شناسی کنیم. لایه اول، خودِ واژه‌ی تقویم [=Konstitution] است. تقویم، برساختنِ دلبخواهیِ ابژه بر روی خلأ نیست. برخلافِ نیچه که عملِ اراده را فاقدِ هرگونه فونداسیونِ پیشینی می‌دانست، هوسرل نشان می‌دهد که عملِ فعالانه‌ی اِگو همواره بر بسترِ یک «دادگیِ پیشین» [=Vorgegebenheit] و در قلمروِ «سنتزِ منفعل» رخ می‌دهد. سوژه پیش از آنکه دست به مقوله‌بندی و صدورِ حُکم بزند، توسطِ داده‌های حسی-هیولانی [=Hyle] متأثر [=Affiziert] می‌شود. بنابراین، اِگو جهان را از هیچ وضع نمی‌کند، بلکه توسطِ جهان بیدار می‌شود. لایه دوم، استفاده‌ی هوسرل از واژه‌ی Leistung (دستاورد / عملکردِ سیستماتیک) در برابرِ Fiction (برساخته‌ی خیالی) است. وقتی اِگو در یک سنتزِ فعال ابژه‌ای را تقویم می‌کند، در حالِ افسانه‌بافی [=Erdichten] نیست. این عملکرد تابعِ یک "گرامرِ پیشینی و استعلاییِ آگاهی" است. سوژه نمی‌تواند هرگونه که اراده کند، ابژه‌ها را مُهر بزند؛ تقویم مقید به منطقِ درونیِ دادگی است و هرگز به استبدادِ اراده تن نمی‌دهد. لایه سوم، مفهومِ «تأسیسِ آغازین» [=Urstiftung] در هوسرلِ متأخر است. هوسرل برای توضیحِ چگونگیِ پیدایشِ حقایقِ فرهنگی و تاریخی (مانند هندسه)، نشان می‌دهد که سوژه معنایی را برای اولین بار در تاریخ «تأسیس» می‌کند، اما این تأسیس یک جعلِ نیچه‌ای نیست که صرفاً برای بقا بافته شده باشد. این تأسیسِ آغازین، قابلیتِ «رسوب‌گذاری» [=Sedimentierung] دارد و به عنوانِ دستاوردِ عینیِ عقل، به بخشی از «زیست‌جهانِ» پسیو برای نسل‌های بعد تبدیل می‌شود. تمایزِ نهایی و برنده‌ترین سلاحِ هوسرل در برابرِ نیچه، مفهومِ «بداهت» [=Evidenz] است. در حالی که غایتِ جعلِ نیچه‌ای، خلقِ یک «فریبِ مفید» برای حیات است، هرگونه تقویمی در هوسرل باید در دادگاهِ «پُریِ شهودی» [=Intuitive Erfüllung] پاسخگو باشد. اگر سوژه معنایی را تقویم کند که ریشه در شهودِ اصیل نداشته باشد، آن قصدیت در حدِ یک نیتِ توخالی باقی می‌ماند و فرو می‌ریزد. در نهایت، در معماریِ سیستمِ هوسرلی، عقلانیت نه جعلِ خودکامه‌ی نیچه‌ای است و نه کشفِ منفعلانه‌ی رئالیسمِ خام. «تقویمِ استعلایی»، دیالکتیکِ پیچیده‌ای از انفعالِ پذیرا (در سنتز منفعل) و فعالیتِ قوام‌بخش (در سنتز فعال) است؛ یک حرکتِ تلئولوژیک که در آن، عقل با کارِ بی‌وقفه‌ی خود، معنایِ هستی را نه خلق از عدم، بلکه در افقِ بداهتْ متحقق می‌سازد.