دکتر توحید ملک زاده Dr.tohid melikzade
رفتن به کانال در Telegram
Azərbaycan tarixinə görə yazılarım لینک مجله بین المللی و تخصصی " مطالعات تاریخ آذربایجان " www.azerturkhistory.ir @tohidmelikzade ارتباط با من tohidmelikzade@yahoo.com
نمایش بیشتر4 018
مشترکین
+324 ساعت
-47 روز
+130 روز
در حال بارگیری داده...
کانالهای مشابه
ابر برچسبها
اشارات ورودی و خروجی
---
---
---
---
---
---
جذب مشترکین
ژوئیه '26
ژوئیه '26
+30
در 5 کانالها
ژوئن '26
+39
در 5 کانالها
Get PRO
مه '26
+34
در 6 کانالها
Get PRO
آوریل '26
+9
در 1 کانالها
Get PRO
مارس '26
+9
در 0 کانالها
Get PRO
فوریه '26
+94
در 19 کانالها
Get PRO
ژانویه '26
+18
در 7 کانالها
Get PRO
دسامبر '25
+82
در 11 کانالها
Get PRO
نوامبر '25
+46
در 9 کانالها
Get PRO
اکتبر '25
+50
در 8 کانالها
Get PRO
سپتامبر '25
+21
در 8 کانالها
Get PRO
اوت '25
+76
در 19 کانالها
Get PRO
ژوئیه '25
+62
در 14 کانالها
Get PRO
ژوئن '25
+37
در 8 کانالها
Get PRO
مه '25
+69
در 20 کانالها
Get PRO
آوریل '25
+154
در 10 کانالها
Get PRO
مارس '25
+73
در 13 کانالها
Get PRO
فوریه '25
+51
در 7 کانالها
Get PRO
ژانویه '25
+85
در 9 کانالها
Get PRO
دسامبر '24
+73
در 11 کانالها
Get PRO
نوامبر '24
+58
در 11 کانالها
Get PRO
اکتبر '24
+62
در 14 کانالها
Get PRO
سپتامبر '24
+44
در 13 کانالها
Get PRO
اوت '24
+39
در 7 کانالها
Get PRO
ژوئیه '24
+56
در 11 کانالها
Get PRO
ژوئن '24
+74
در 18 کانالها
Get PRO
مه '24
+64
در 7 کانالها
Get PRO
آوریل '24
+52
در 8 کانالها
Get PRO
مارس '24
+144
در 14 کانالها
Get PRO
فوریه '24
+74
در 7 کانالها
Get PRO
ژانویه '24
+103
در 13 کانالها
Get PRO
دسامبر '23
+75
در 11 کانالها
Get PRO
نوامبر '23
+71
در 13 کانالها
Get PRO
اکتبر '23
+55
در 9 کانالها
Get PRO
سپتامبر '23
+124
در 0 کانالها
Get PRO
اوت '23
+93
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئیه '23
+96
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئن '23
+142
در 0 کانالها
Get PRO
مه '23
+27
در 0 کانالها
Get PRO
آوریل '23
+142
در 0 کانالها
Get PRO
مارس '23
+327
در 0 کانالها
Get PRO
فوریه '23
+1 086
در 0 کانالها
Get PRO
ژانویه '23
+666
در 0 کانالها
Get PRO
دسامبر '22
+56
در 0 کانالها
Get PRO
نوامبر '22
+50
در 0 کانالها
Get PRO
اکتبر '22
+97
در 0 کانالها
Get PRO
سپتامبر '22
+52
در 0 کانالها
Get PRO
اوت '22
+56
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئیه '22
+15
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئن '22
+31
در 0 کانالها
Get PRO
مه '22
+28
در 0 کانالها
Get PRO
آوریل '22
+46
در 0 کانالها
Get PRO
مارس '22
+50
در 0 کانالها
Get PRO
فوریه '22
+33
در 0 کانالها
Get PRO
ژانویه '22
+164
در 0 کانالها
Get PRO
دسامبر '21
+65
در 0 کانالها
Get PRO
نوامبر '21
+16
در 0 کانالها
Get PRO
اکتبر '21
+41
در 0 کانالها
Get PRO
سپتامبر '21
+68
در 0 کانالها
Get PRO
اوت '21
+56
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئیه '21
+50
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئن '21
+61
در 0 کانالها
Get PRO
مه '21
+52
در 0 کانالها
Get PRO
آوریل '21
+98
در 0 کانالها
Get PRO
مارس '21
+100
در 0 کانالها
Get PRO
فوریه '21
+73
در 0 کانالها
Get PRO
ژانویه '21
+133
در 0 کانالها
Get PRO
دسامبر '20
+2 271
در 0 کانالها
| تاریخ | رشد مشترکین | اشارات | کانالها | |
| 13 ژوئیه | +2 | |||
| 12 ژوئیه | +3 | |||
| 11 ژوئیه | 0 | |||
| 10 ژوئیه | 0 | |||
| 09 ژوئیه | +4 | |||
| 08 ژوئیه | 0 | |||
| 07 ژوئیه | +2 | |||
| 06 ژوئیه | +1 | |||
| 05 ژوئیه | +6 | |||
| 04 ژوئیه | +1 | |||
| 03 ژوئیه | +3 | |||
| 02 ژوئیه | +8 | |||
| 01 ژوئیه | 0 |
پستهای کانال
Azərbaycanlıların qırx illik tələblərindəki dəyişikliklər, bütün iranlıların rifah və səadətinin təminatçısı olan bu tələblər hər dəfə şiddətlə cavablandırıldı və bu proseslərdə on minlərlə azərbaycanlı həyatını itirdi. Hər iki fəal Azərbaycan lideri - Xiyabani və Pişəvəri də bu yol uğrunda başlarını itirdilər.
(12 iyul 2026)
https://t.me/melikzadeh
| 2 | Şeyx Məhəmməd Xiyabani, Pişəvəri və Azərbaycan
Dr. Tohid Məlikzadə
https://t.me/melikzadeh
Şeyx Məhəmməd Xiyabani Azərbaycanlı məşrutəçilərdən idi ki, otuz yaşında İkinci Məclisdə, sonra isə Dördüncü Məclisdə də Azərbaycan vəkili oldu. O, Rusiyaya qarşı coşğun nitqlər söylədikdən və onların ultimatumuna qarşı çıxdıqdan sonra Səmsam əs-Səltənə hökuməti tərəfindən təqib edilərək Bakıya sığındı. Orada siyasi fəaliyyətlərini dayandırdı və əvəzində oradakı inqilabi və fəlsəfi qruplarda təhsil almağa başladı. Bakıda o dövrdə yayılmış radikal hərəkatların əsasları ilə tanış oldu. Rusiyada bolşevik inqilabından sonra (1917/1296 şəmsi) Təbrizə qayıtdı və Demokrat firqəsinin yenidən qurulması ilə məşğul oldu və Azərbaycan Demokrat Partiyasını Tehrandan müstəqil olaraq idarə etdi. O, məşhur "Təcəddüd" qəzetini - Demokrat firqəsinin fikirlərini yayan və Təqi Rəfətin rəhbərliyi ilə nəşr olunan qəzeti təsis etdi və bu təşkilatı Azərbaycanda demək olar ki, müstəqil etdi. O, Azərbaycan mərkəzli bütün Qacarlar İranı üçün demokratiya tələb edirdi və tələblərini mülki prinsiplər əsasında ifadə edirdi. Azərbaycan "Yeni İran"ın - yəni Tehranın İsfahan-Baxtiyari və Gilan qüvvələri tərəfindən fəthindən əvvəl ölkədə çox imtiyazlı mövqeyə malik idi. Xiyabani Azərbaycanın mövqeyinin aşağı düşməsini dərk etdi və ilk addım olaraq Azərbaycan Demokrat firqəsini müstəqilləşdirdi. Rusiyada bolşevik inqilabı baş verəndə rus qüvvələri Azərbaycanı tərk etdilər və Qərbi Azərbaycanda özəlliklə Urmu və Salmasda Ciloluq fəciaları baş verdi. Təbrizdə Xiyabani və demokratlar Təbrizdəki kommunist Rusiya konsuluna təbrikə gedib inqilabın qələbəsini təbrik etdilər. Xiyabani bu görüşdə dedi: "Bu gün məsləkin hər şeydən, hətta milliyyət və millətdən üstün və qalib gəldiyi gündür." Görünür ki, Xiyabani milli olmaqdan daha çox ideologiyaya inanırdı. (1918)də Cənubi Qafqazda, Arazın şimalında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti quruldu və (1920)yə qədər, yəni həmin ərazi bolşeviklər tərəfindən işğal olunana qədər davam etdi. Bu zaman Xiyabani də öz hakimiyyətini və demokratların məramını möhkəmləndirməklə məşğul idi. Ciloların şərrini dəf etmək üçün Şərəfxanaya hərbi yürüş etdilər. Bir müddət Osmanlı qoşunları Xiyabani və Badamçını Qarsa sürgün etdilər və bu, Demokrat Partiyasının farsçılıq tərəfdarı qanadının türk düşüncəli ədibi Təqi Rəfəti partiyadan xaric etməsi üçün fürsət oldu. Xiyabani Təbrizə qayıdışı farsçı qanadın zərərinə oldu və Xiyabani və türkçü, hətta muxtariyyətçi qanad nəzarəti ələ aldı. Azərbaycan valisinin qovulması, Azərbaycan adının Azadıstan olaraq dəyişdirilməsi və yeni valinin Təbrizə buraxılmaması Xiyabaninin radikal tədbirlərindən idi. Xiyabaninin üsyanı 17 Fərvərdin 1299 (6 aprel 1920)-dan Şəhrivar 1299-a (sentyabr 1920) qədər davam etdi. "O, nə bolşevik idi, nə də Azərbaycanı Rusiyaya, Osmanlıya və ya Azərbaycan Cümhuriyyətinə birləşdirmək niyyətində idi. Lakin o, bir növ muxtariyyət və öz hakimiyyətinin tanınmasını istəyirdi, bunu açıqca bəyan etməsə də..." (Kəsrəvi, Əhməd, Şeyx Məhəmməd Xiyabaninin üsyanı, redaktə və ön söz Məhəmmədəli Humayun Katuziyan, dördüncü nəşr, Tehran, Mərkəz nəşriyyatı, 1393, səh. 74)
İyirmi il sonra, Pişəvəri və onun həmməsləklərinin fəaliyyət dövründə Xiyabaninin şəkilləri də tez-tez görünürdü. Pişəvəri və Demokrat Partiyasının üzvləri əsasən məşrutəçi mücahidlərin qalıqları və Xiyabani üsyanının iştirakçıları idilər və Pişəvəri də təfəkkür baxımından solçu idi. Azərbaycanlıların tələblərinin tarixi prosesini araşdırarkən demək olar: (1906)ildə Azərbaycan məşrutəçiləri bütün ölkədə ədalət və məşrutə qanununun bərqərar olmasını istəyirdilər. (1920)inci ildə Xiyabani yuxarıda göstərilənlərlə yanaşı, bir növ muxtariyyət və öz hakimiyyətinin tanınmasını istəyirdi, bunu açıqca bəyan etməsə də. 1324-cü ildə (1945) Pişəvəri və yoldaşları yuxarıda göstərilənlərlə yanaşı, Azərbaycan türkləri, assuriyalılar, ermənilər və hətta kürdlər kimi bütün İran xalqlarının ana dilində təhsil almasını tələb edirdilər. | 404 |
| 3 | شیخ محمد خیابانی، پیشه وری و آذربایجان
دکتر توحید ملک زاده
https://t.me/melikzadeh
شیخ محمد خیابانی از مشروطه خواهان آذربایجانی بود که در سی سالگی در مجلس دوم و سپس در مجلس چهارم نیز وکیل آذربایجان شد. وی پس از ایراد نطقهای پرشور علیه روسیه و مخالفت با اولتیماتوم آنها تحت تعقیب دولت صمصام السلطنه قرار گرفته و به باکو پناه برد. در آنجا از فعالیتهای سیاسی دست کشیده و در عوض به مطالعه در گروههای انقلابی و فلسفی آنجا پرداخت. در باکو با مبانی حرکات رادیکال رایج در آن دوره آشنا شد. پس از انقلاب بلشویکی در روسیه 1917/1296 شمسی به تبریز برگشته و به تجدید ساختار فرقه دموکرات پرداخت و حزب دموکرات آذربایجان را مستقل از تهران اداره نمود. وی نشریه معروف تجدد ناشر افکار فرقه دموکرات و با مدیریت تقی رفعت را راه اندازی کرد و این تشکیلات را در آذربایجان تقریبا مستقل نمود. وی خواستار دموکراسی برای کل ایران قاجاری با محوریت آذربایجان بود و براساس اصول مدنی خواستهای خود را بیان می نمود. آذربایجان تا از قبل از تشکیل « ایران نو» یعنی قبل فتح تهران بدست قوای اصفهانی- بختیاری و گیلانی، موقعیت بسیار ممتازی در کشور داشت. خیابانی تنزل مقام آذربایجان را درک نموده و اولین گام که مستقل نمودن فرقه دموکرات آذربایجان بود را اجرا نمود. با وقوع انقلاب بلشویکی در روسیه، قوای روس آذربایجان را ترک کردند و در غرب آذربایجان فجایع جیلولوق بوقوع پیوست. در تبریز خیابانی و دموکراتیان برای تبریک به نزد کنسول روسیه کومنیستی رفته و پیروزی انقلاب را تبریک گفتند. خیابانی در این دیدار گفت: « امروز روزیست که مسلک بر همه چیز حتی قومیت و ملیت پیروز و غالب آمده است». چنین می نماید که خیابانی بیشتر معتقد به ایدئولوژی بود تا جنبه ملی بودن. اردیبهشت 1297 دولت جمهوری آذربایجان در اراضی شمالی ارس تشکیل شد و تا اردیبهشت 1299 که آن منطقه توسط بلشویکها تصرف شد ادامه داشت. در این هنگام خیابانی نیز مشغول تحکیم قدرت خود و مرام دموکرتها بود. برای دفع شر جیلوها به شرفخانه قشونکشی نمودند. مدت زمانی، قشون عثمانی خیابانی و بادامچی را به قارص تبعید کردند و این فرصتی بود تا جناح فارسگرای حزب دموکرات بتواند تقی رفعت ادیب تورک مرکز را از حزب اخراج کند. بازگشت خیابانی به تبریز به ضرر جناح فارسگرا تمام شد و خیابانی و جناح ترک گرا و حتی خودمختارخواه کنترل را بدست گرفتند. اخراج والی آذربایجان، تعویض نام آذربایجان به آذادیستان و راه ندادن والی جدید به تبریز از اقدامات رادیکال خیابانی بود. قیام خیابانی از 17 فروردین 1299 تا شهریور 1299 ادامه داشت. « وی نه بلشویک بود و قصد پیوستن آذربایجان را به روسیه یا عثمانی و یا جمهوری آذربایجان را نداشت. اما خواهان نوعی خودمختاری و تایید حکومت خود بود بدون اینکه اینرا هم صریحا اعلام کند»( کسروی، احمد، قیام شیخ محمد خیابانی، ویرایش و مقدمه محمدعلی همایون کاتوزیان، چاپ چهارم، تهران، نشر مرکز، 1393، ص: 74)
بیست سال بعد، در دوره فعالیت پیشه وری و هم مسلکانش به کرات عکسهای خیابانی نیز به چشم می خورد. پیشه وری و اعضای حزب دموکرات عمدتا بازماندگان مجاهدین مشروطه خواه و شرکت کنندگان قیام خیابانی بودند و پیشه وری هم از نظر تفکراتی چپی بود. در بررسی روند تاریخ مطالبات آذربایجانی ها می توان گفت: در سال 1285 مشروطه خواهان آذربایجانی خواهان عدالت و برقراری قانون مشروطه در کل کشور بودند در سال 1299 خیابانی علاوه بر موارد فوق، خواهان نوعی خودمختاری و تایید حکومت خود بود بدون اینکه اینرا هم صریحا اعلام کند. در سال 1324 پیشه وری و یارانش علاوه بر موارد فوق درخواست تحصیل به زبان مادری کلیه اقوام ایرانی چون ترکان آذربایجانی، آشوری، ارمنی و حتی کردها بوند.
تحولات چهل ساله مطالبات آذربایجانی ها که ضامن رفاه و سعادت برای کل ایرانی ها بود در هر مورد با خشونت جواب داده شد و دهها هزار آذربایجانی در این جریانات جان خود را از دست دادند. هر دو لیدر فعال آذربایجانی خیابانی و پیشه وری نیز سرشان را در راه این سودا از دست دادند.
۲۱ تیر ۱۴۰۵
https://t.me/melikzadeh | 471 |
| 4 | Urmiye Gölü’nün Bol Sululuğundan Bir Demet:
1927 Raporlarında Urmiye Gölü’nün Tasviri
Dr. Tohid Melikzade
https://t.me/melikzadeh
Bu raporun yazarı, Aras’ın güneyindeki Güney Azerbaycan’ın coğrafyası, beşerî ve kültürel meseleleri hakkında araştırma yapmakla görevlendirilmiş bir memurdur ve bu raporlar 1927’de Ankara’da basılmıştır. Bu kitabı ben çevirdim ve Tebriz’deki Ahter Yayınları tarafından basıldı.
Bu kitapçığın ansiklopedik nitelikteki bilgileri, Azerbaycan’ın 1927 (Pehlevi döneminin başları) yılındaki durumunu iyi bir şekilde yansıtmaktadır:
“Azerbaycan nehirlerinden hiçbiri seyrüsefere uygun değildir. Kuzey Azerbaycan’da ovaya ulaşan Aras’ın bir kısmı kayık seferleri için elverişlidir; geri kalan kısımlar ise kullanılamaz durumdadır.
Azerbaycan’da sadece Urmiye Gölü’nde gemi işletmeciliği mümkündür. Hâlihazırda Ruslardan kalma 10 ton hacminde 5 adet gemi, ‘Pehlevi’ adında küçük bir gemi ve 12 adet daha gemi mevcuttur. Bu son gemiler 300 insan ya da 100 hayvan taşıyabilmektedir. Rus gemilerinde fuel oil kullanılmaktadır.
Şerefhane iskelesinde, deniz personelinden oluşan bir ekiple birlikte bir gemi tamir atölyesi bulunmaktadır. Rus bir deniz mühendisi, gemi tamir işlemlerini denetlemektedir. Burada birkaç Rus usta ve işçi de çalışmaktadır. Urmiye iskelesi ‘Gölmanxana’ olarak adlandırılan yerde, Meraga iskelesi ise ‘Danali’ ve Haydarabad olarak anılan yerlerde olmak üzere her birinde bir iskele vardır. ‘Han Tahtı’ ve ‘Hanbağ’ iskelelerinin ise tamire ihtiyacı vardır. Ruslar, İran’ın meyve ürünlerinin Kafkasya’ya girişini engellediğinden, Urmiye Gölü çevresindeki bahçe ürünleri dışarıya gönderilememekte, bu nedenle Urmiye Gölü’ndeki seyrüsefer sınırlanmıştır. Şerefhane ile Gölmanxana arasında haftada iki sefer düzenlenmektedir. Revandiz-Haydarabad şosesinin tamamlanmasının ardından Urmiye Gölü’ndeki ulaşımın daha da önem kazanması doğaldır ve muhtemelen gölde gemi işletmeciliği İngilizlerin eline geçecektir.”
Kitap: Pehlevi Dönemi Başlarında Azerbaycan,. Dr. Tohid Melikzade, Tebriz, Ahter Yayınları, 2. Baskı: 1399 (2020)
19 Temmuz (2026)
https://t.me/melikzadeh | 723 |
| 5 | یادی از پرآبی دریاچه اورمیه:
توصیف دریاچه اورمیه در گزارشات سال ۱۹۲۷م/ ۱۳۰۶ش
دکتر توحید ملک زاده
https://t.me/melikzadeh
نویسنده این گزارش ماموری بوده که کار تحقیق درباره جغرافیا، مسائل انسانی و فرهنگی آذربایجان جنوب ارس را انجام داده و این گزارشات در سال 1927 در آنکارا چاپ شده است. این کتاب را من ترجمه کرده و انتشارات اختر تبریز آنرا چاپ کرده است.
اطلاعات دایره المعارف گونه این کتابچه به نحو خوبی اوضاع و احال آذربایجان در سالهای 1306( اوایل دوره پهلوی) را منعکس می کند:
« هیچ کدام از رودهای آذربایجان مناسب برای سیر و سفر نیست. قسمتی از ارس که در شمال آذربایجان به دشت می رسد برای سفرهای قایقی مساعد است و بقیه قسمتها غیر قابل استفاده است.
در آذربایجان فقط در دریاچه اورمیه استفاده از کشتی ممکن است. هم اکنون تعداد 5 عدد کشتی باقی مانده از روسها به حجم 10 تن و کشتی کوچک به نام "پهلوی" و 12 عدد کشتی دیگر موجود است. کشتی های اخیر می تواند 300 انسان یا 100 حیوان را منتقل نماید. در کشتی های روسی نفت کوره مصرف می شود.
در اسکله شرفخانه یک کارگاه تعمیر کشتی با اکیپی از مأمورین دریایی وجود دارد. یک مهندس دریای روسی ناظر بر عملیات تعمیر کشتی ها می باشد. جندین استاد و کارگر روس نیز در این محل کار می کنند. در اسکله اورمیه موسوم به "گولمان خاناgölmanxana " و اسکله مراغه موسوم به "دانالی" و حیدرآباد هر کدام یک اسکله موجود است. اسکله های "خان تختی و خانباق" احتیاج به تعمیر دارد. از آنجایی که روس ها مانع از ورود محصولات میوه ای ایران به قفقاز می شوند محصولات باغی اطراف دریاچه اورمیه به خارج نمی رود لذا سیر و سفر در دریاچه اورمیه محدود شده است. ما بین شرفخانه و گولمان خانا هر هفته دو سرویس وجود دارد پس از تکمیل شوسه رواندیز- حیدرآباد طبیعی است که نقل و انتقال در دریاچه اورمیه اهمیت بیشتری کسب کند و محتملاً کشتیرانی در دریاچه به دست انگلیسی ها بیافتد.»
کتاب: آذربایجان در اوایل دوره پهلوی، ترجمه دکتر توحید ملک زاده، تیریز ، انتشارات اختر چاپ دوم: ۱۳۹۹
۱۹ تیر ۱۴۰۵
https://t.me/melikzadeh | 681 |
| 6 | تعداد نمایندگان آذربایجان در مجلس دوم شورای ملی ۱۲۸۸ش
دکتر توحید ملک زاده https://t.me/melikzadeh
10 تیر 1288 نظامنامه انتخابات مجلس از طرف دولت ارائه شد. طبق قانون شمار نمایندگان از ۱۶۰ تن به ۱۲۰ تن کاهش یافت؛ اقلیتهای مذهبی، مسیحی، یهودی و زرتشتی دارای نمایندگان بیشتر و ایلهای بختیاری، قشقایی و ترکمن دارای نماینده شدند. پس از عزل محمد علی شاه از سلطنت، عضدالملک نایب السلطنه فرمان برگزاری انتخابات را صادر کرد؛ او به دولت آزادی در انتخابات را توصیه کرد و بقای مشروطه را در حق انتخاب نماینده توسط مردم دانست. مجلس دوم با ۶۱ تن از نمایندگان در ۲۸ آبان ماه 1288 افتتاح شد.
براساس این نظامنامه شهر تبریز دارای 26، اورمیه 5، خوی4، دیلمقان 1، ماکو 1، مراغه 2 ، بناب 1، میاندوآب 1، ساوجبولاغ2، دهخوارقان1، مرند 1، اهر 2، اردبیل 4، مشکین1، آستارا 1، خلخال 1، سراب 1، میانج 1، صایین قالا 1 نماینده خواهد داشت. ایلات شاهسون 1 نماینده، قشقایی 1، خمسه 1، بختیاری نیز 1 نماینده خواهند داشت. به ایلات کرد هیچ سهمیه ای اختصاص نیافت (کتاب آبی ( گزارشهای محرمانه وزارت امور خارجه انگلیس درباره انقلاب مشروطیت ایران) ، جلد سوم، به کوشش احمد بشیری، تهران، نشر نو 1363، ص: 675).
۱۸ تیر ۱۴۰۵
https://t.me/melikzadeh | 805 |
| 7 | مجله بین المللی «مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک» منتشره از اورمیه با مجوز از وزارت ارشاد از علاقمندان امور علمی و اجرایی مجله، دعوت به همکاری می نماید.
علاقمندان لطفا با دکتر توحید ملک زاده
با تلگرام @tohidmelikzade
تماس حاصل نمایند
Urmiyada nəşr olunan və İrşad Nazirliyinin icazəsi ilə fəaliyyət göstərən «Azərbaycan və Türk Tarixi Tədqiqatları» beynəlxalq jurnalı, jurnalın elmi və inzibati işlərinə maraq göstərən şəxsləri əməkdaşlığa dəvət edir.
Maraqlananlar xahiş olunur ki, Dr. Töhid Məlikzadə ilə Telegram @tohidmelikzade vasitəsilə əlaqə saxlasınlar.
---
Urmiye'de yayımlanan ve kültür bakanlığından izinli olan Uluslararası «Azerbaycan ve Türk Tarihi Araştırmaları» Dergisi, derginin bilimsel ve idari işlerine ilgi duyanları iş birliğine davet etmektedir.
İlgilenenlerin Dr. Tohid Melikzade ile Telegram @tohidmelikzade üzerinden iletişime geçmeleri rica olunur.
****"
Urmiyada nəşr olunan və İrşad Nazirliyinin icazəsi ilə fəaliyyət göstərən «Azərbaycan və Türk Tarixi Tədqiqatları» beynəlxalq jurnalı, jurnalın elmi və inzibati işlərinə maraq göstərən şəxsləri əməkdaşlığa dəvət edir.
Maraqlananlar xahiş olunur ki, Dr. Töhid Məlikzadə ilə Telegram @tohidmelikzade vasitəsilə əlaqə saxlasınlar.
https://t.me/melikzadeh | 1 455 |
| 8 | مردم آذربایجان باید همیشه کوچکترین تحرکات از اربیل و سلیمانیه را رصد کنند.
دکتر توحید ملک زاده
https://t.me/melikzadeh
انهدام گاه به گاه لانه های جاسوسی در اربیل و کوهستان قندیل موجی از خوشحالی در آذربایجان را به ارمغان می آورد ولی چرا؟
غرب آذربایجان در طول تاریخ هم از نظر امنیتی و هم از منظر استراتژیکی دروازه شرق و غرب بوده و گذرگاه فرهنگهای مختلف به شمار می آید. در قرون اخیر با تشکیل دو دولت ترک صفوی و عثمانی در شرق و غرب این منطقه، آذربایجان اهمیت سیاسی ویژه ای نیز کسب کرد. علیرغم تاخت و تاز مرتب سالیانه عشایر کوهستانهای غرب آذربایجان به مناطق شهری آن، رشد فرهنگ و تمدن منطقه و حتی رواج تجارت در سایه امنیت ایجاد شده توسط اقتدار دولتی در دوره قاجاریه مثال زدنی بود. در قرون معاصر حمله شیخ عبیدالله با سی هزار داوطلب عشایر از حکاری عثمانی به اورمیه تا مراغه و بناب را شاید بتوان اولین حرکت سیستماتیک عشایر برای زورآزمایی در آذربایجان به حساب آورد. غافلگیری سرداران آذربایجانی از این حرکت ناپخته و محکوم به شکست، ناشی از باور به عدم انجام حرکات کودکانه تروریستی بود علیرغم اینکه عشایر به قدرت و پتانسیل نظامی آذربایجان آگاه بودند. تیمورپاشاخان ماکویی فرمانده قشون آذربایجان اعزامی برای دفع شیخ و قشونش طی نامه ای مفصل اوضاع احوال آذربایجان را به شاه شرح داده و تقاضای نیروی کمکی نمود. ناصرالدینشاه 17 مهر 1259 طی تلگرافی به تیمورپاشاخان نوشت: « تلگراف مفصل تو را خواندم. حقیقت این است همه شما گویا دیوانه شده اید، مثل سفاهت شیخ عبیدالله. شیخ یا دیگری کیست که این طور جسارتها بکند. چهار تا کرد چرا شماها را این قدر دست و پاچه و کم دل کرده است که این طورها عرایض و تلگرافها عرض می کنید؟ همان ماکو و خوی و سلماس و ارومی باید جواب هزار نوع این امور را بدهد چه رسد به آذربایجان. نمی دانم چه خبر شده است که این قدر بی غیرت شده اید؟ یعنی چه؟ ....». فتنه شیخ عبیدالله،( گزارش وقایع حمله اکراد به صفحات آذربایجان در دوره قاجار)، انتشارات مجلس، 1390، ص: 148. پس از این دستورات قاطع ناصرالدینشاه، در مدتی کوتاه بساط موجدین آتش بازیهای کودکانه برچیده شد اتباعش دربه در شد و شیخ در عثمانی دستگیر و در تبعید مرد.
شرارتهای عشایر در مشروطه خواهی آذربایجان، جنگ جهانی اول و پس از آن با سرکردگی سیمیتقو ادامه یافت و اینها موضوعاتی نیست که از دید مردم آذربایجان بدور مانده باشد.
شرارتهای عناصر ضدانقلاب در منطقه از اواخر سال ۱۳۵۷ش نیز اظهر من الشمس می باشد.
تاریخ نشان می دهد دو منطقه قندیل و اربیل پاشنه آشیل استان آذربایجان غربی بوده و حساسیت مردم به این دو اسم، بخاطر اطلاع از تاریخ منطقه و آسیبهایی است که در طی قرون گذشته از این ناحیه دیده اند.
در چند سال اخیر تروریسم با استفاده از بلبشوی ایجاد شده توسط داعش و به مدد اسلحه های ارسالی غرب در صدد رسیدن به آبهای گرم مدیترانه برای دسترسی به آبهای آزاد بود که ناکام ماند و اخیرا نیز با حملات دول آمریکا و اسرائیل و تاکید استفاده این دو دولت متخاصم از کارت گروهکهای کردی،گروهکهای تروریست کردی تلاشهای مذبوحانه خود را برای ارعاب مردم شدت بخشیدند.
مردم آذربایجان غربی تلاشها برای پاکسازی قومی در شمال سوریه، تزریق صدها میلیارد تومان پول مشکوک به قلب اورمیه تحت عنوان سرمایه گذاری ، فراری دادن ترکها و اعراب از کرکوک، زیاده خواهی فرهنگی- قومی در آذربایجان و مشخصا اورمیه، حمله به مرزبانان و ایجاد رعب و وحشت قومی در منطقه برای ترک منطقه، حملات به پاسگاههای انتظامی توسط گروهکهای خشن کردی، تلاش بر حذف نام آذربایجان و بجای آن نوشتن استان اورمیه و یا آ.غ و یا آ.ش، تاریخ سازی کذایی بچگانه از عشایر، چاپ تمبر با نقشه کذایی در اربیل و رواج آن در استان آذربایجان غربی، سوق بیش از هزار دانشجو برای به اصطلاح تحصیل در دانشگاه اورمیه ولی در عمل مطالعه روند اشغال نرم غرب آذربایجان، ترجمه و نشر کتب به اصطلاح تاریخی اکراد منتشره در اربیل و سلیمانیه در شهرهای آذربایجان، کارشکنی در احیا دریاچه اورمیه، تلاش نرم برای تسلط بر امورات بهداشتی و اداری منتطقه، پولشویی ها در قالب نهادهای خیریه و دهها مورد دیگر همگی سناریوهایی هستند که متوهمین قندیل و اربیل خوابشان را دیده اند.درخواست رسمی تدریس زبان شمال عراق( معلوم نیست کدام لهجه) از سوی قندیل نشینان به مقامات استان آذربایجان غربی، آرم نقشه موهوم قندیل نشینان و تلاشهای شدید رسانه ای داخلی در یادداشتهایی که اربیل را پایتخت کشوری چون اروپایی معرفی می کند و در مقایسه شمال عراق به کمتر از آلمان و اروپا راضی نیست همه و همه مسائلی است که از اربیل نشأت می گیرد. که صد البته از نگاه هوشیار مردمان آذربایجان دور نمی ماند.
۱۰ تیر ۱۴۰۵
https://t.me/melikzadeh | 2 023 |
| 9 | درخواست رسمی تدریس زبان شمال عراق( معلوم نیست کدام لهجه) از سوی قندیل نشینان به مقامات استان آذربایجان غربی، آرم نقشه موهوم قندیل نشینان و تلاشهای شدید رسانه ای داخلی در یادداشتهایی که اربیل را پایتخت کشوری چون اروپایی معرفی می کند و در مقایسه شمال عراق به کمتر از آلمان و اروپا راضی نیست همه و همه مسائلی است که از اربیل نشأت می گیرد. که صد البته از نگاه هوشیار مردمان آذربایجان دور نمی ماند.
۱۰ تیر ۱۴۰۵
https://t.me/melikzadeh | 1 |
| 10 | مردم آذربایجان باید همیشه کوچکترین تحرکات از اربیل و سلیمانیه را رصد کنند.
دکتر توحید ملک زاده
https://t.me/melikzadeh
انهدام گاه به گاه لانه های جاسوسی در اربیل و کوهستان قندیل موجی از خوشحالی در آذربایجان را به ارمغان می آورد ولی چرا؟
غرب آذربایجان در طول تاریخ هم از نظر امنیتی و هم از منظر استراتژیکی دروازه شرق و غرب بوده و گذرگاه فرهنگهای مختلف به شمار می آید. در قرون اخیر با تشکیل دو دولت ترک صفوی و عثمانی در شرق و غرب این منطقه، آذربایجان اهمیت سیاسی ویژه ای نیز کسب کرد. ادامه روند تثبیت حاکمیت دولتهای صفوی و عثمانی در دو سوی آن از یکسو و تشکیل خانات مستقل ماکو، خوی و اورمیه ( از اورمیه گرفته تا تکاب افشار) و در دوران قاجاریه تشکیل ولایات اربعه اورمیه، خوی و سلماس و ماکو در غرب آذربایجان ویژگی خاصی بر این منطقه به ارمغان آورد که یکی از آنها هم مرزی با کشورهای روس و عثمانی بود. علیرغم تاخت و تاز مرتب سالیانه عشایر کوهستانهای غرب آذربایجان به مناطق شهری آن، رشد فرهنگ و تمدن منطقه و حتی رواج تجارت در سایه امنیت ایجاد شده توسط اقتدار دولتی در دوره قاجاریه مثال زدنی بود. در قرون معاصر حمله شیخ عبیدالله با سی هزار داوطلب عشایر از حکاری عثمانی به اورمیه تا مراغه و بناب را شاید بتوان اولین حرکت سیستماتیک عشایر برای زورآزمایی در آذربایجان به حساب آورد. غافلگیری سرداران آذربایجانی از این حرکت ناپخته و محکوم به شکست، ناشی از باور به عدم انجام حرکات کودکانه تروریستی بود علیرغم اینکه عشایر به قدرت و پتانسیل نظامی آذربایجان آگاه بودند. تیمورپاشاخان ماکویی فرمانده قشون آذربایجان اعزامی برای دفع شیخ و قشونش طی نامه ای مفصل اوضاع احوال آذربایجان را به شاه شرح داده و تقاضای نیروی کمکی نمود. ناصرالدینشاه 17 مهر 1259 طی تلگرافی به تیمورپاشاخان نوشت: « تلگراف مفصل تو را خواندم. حقیقت این است همه شما گویا دیوانه شده اید، مثل سفاهت شیخ عبیدالله. شیخ یا دیگری کیست که این طور جسارتها بکند. چهار تا کرد چرا شماها را این قدر دست و پاچه و کم دل کرده است که این طورها عرایض و تلگرافها عرض می کنید؟ همان ماکو و خوی و سلماس و ارومی باید جواب هزار نوع این امور را بدهد چه رسد به آذربایجان. نمی دانم چه خبر شده است که این قدر بی غیرت شده اید؟ یعنی چه؟ ....». فتنه شیخ عبیدالله،( گزارش وقایع حمله اکراد به صفحات آذربایجان در دوره قاجار)، انتشارات مجلس، 1390، ص: 148. پس از این دستورات قاطع ناصرالدینشاه، در مدتی کوتاه بساط موجدین آتش بازیهای کودکانه برچیده شد اتباعش دربه در شد و شیخ در عثمانی دستگیر و در تبعید مرد.
شرارتهای عشایر در مشروطه خواهی آذربایجان، جنگ جهانی اول و پس از آن با سرکردگی سیمیتقو ادامه یافت و اینها موضوعاتی نیست که از دید مردم آذربایجان بدور مانده باشد.
شرارتهای عناصر ضدانقلاب در منطقه از اواخر سال ۱۳۵۷ش نیز اظهر من الشمس می باشد.
تاریخ نشان می دهد دو منطقه قندیل و اربیل پاشنه آشیل استان آذربایجان غربی بوده و حساسیت مردم به این دو اسم، بخاطر اطلاع از تاریخ منطقه و آسیبهایی است که در طی قرون گذشته از این ناحیه دیده اند.
در چند سال اخیر تروریسم با استفاده از بلبشوی ایجاد شده توسط داعش و به مدد اسلحه های ارسالی غرب در صدد رسیدن به آبهای گرم مدیترانه برای دسترسی به آبهای آزاد بود که ناکام ماند و اخیرا نیز با حملات دول آمریکا و اسرائیل و تاکید استفاده این دو دولت متخاصم از کارت گروهکهای کردی،گروهکهای تروریست کردی تلاشهای مذبوحانه خود را برای ارعاب مردم شدت بخشیدند.
مردم آذربایجان غربی تلاشها برای پاکسازی قومی در شمال سوریه، تزریق صدها میلیارد تومان پول مشکوک به قلب اورمیه تحت عنوان سرمایه گذاری ، فراری دادن ترکها و اعراب از کرکوک، زیاده خواهی فرهنگی- قومی در آذربایجان و مشخصا اورمیه، حمله به مرزبانان و ایجاد رعب و وحشت قومی در منطقه برای ترک منطقه، حملات به پاسگاههای انتظامی توسط گروهکهای خشن کردی، تلاش بر حذف نام آذربایجان و بجای آن نوشتن استان اورمیه و یا آ.غ و یا آ.ش، تاریخ سازی کذایی بچگانه از عشایر، چاپ تمبر با نقشه کذایی در اربیل و رواج آن در استان آذربایجان غربی، سوق بیش از هزار دانشجو برای به اصطلاح تحصیل در دانشگاه اورمیه ولی در عمل مطالعه روند اشغال نرم غرب آذربایجان، ترجمه و نشر کتب به اصطلاح تاریخی اکراد منتشره در اربیل و سلیمانیه در شهرهای آذربایجان، کارشکنی در احیا دریاچه اورمیه، تلاش نرم برای تسلط بر امورات بهداشتی و اداری منتطقه، پولشویی ها در قالب نهادهای خیریه و دهها مورد دیگر همگی سناریوهایی هستند که متوهمین قندیل و اربیل خوابشان را دیده اند. | 1 |
| 11 | قاضی محمد،پیشه وری و جمهوری مهاباد
دکتر توحید ملک زاده
https://t.me/melikzadeh
اخیرا تعدادی از نویسندگان تاریخ سعی دارند واقعیت جمهوری مهاباد تشکیل شده در بهمن 1324را قلب کرده و سیستم اداری حاکم بر آنجا را همردیف حکومت آذربایجان وانمود کنند. در حالیکه چنین نبود و فلسفه تشکیل این حکومت موضوعی متفاوت از تشکیل حکومت ملی آذربایجان بود.
منطقه ساوجبلاغ در دوران ایلخانان از اقطاعات سرداران ایلخانی بوده و طرغای نامیده می شد. طرغای نام پدر امیرتیمور بود. از دوران صفویه گروهی از عشایر شهر زور به نام مَکری به منطقه طرغای آمده و در سایه امارات ترکان به زندگی پرداختند. بعدها ساوجبلاغ مرکز ولایت مکری شده و در دوره قاجاریه احکام حکام آن منطقه نیز همچون سایر شهرهای آذربایجان از تبریز صادر می شد. این روند تا اوایل قرن بیستم ادامه داشت و مردم محلی آنجا تحت بروکراسی آذربایجانی به زندگی خود ادامه می دادند. با تاسیس سیستم جدید اداری در ایران نو، ایالت آذربایجان به استانهای غربی آذربایجان و شرقی آذربایجان تقسیم شد و ساوجبلاغ نیز به نام مهاباد تغییر نام داده شده در ترکیب ایالت غربی آذربایجان قرار گرفت.
با حملات شوروی به ایران، استانهای آذربایجان هم به تصرف شوروی درآمد. از همان تشکیل فرقه دموکرات آذربایجان بوروکراسی اداری رایج در شوروی مد نظر قرار گرفت و و با الهام از تشکیل مناطق خودمختار نخجوان، قره باغ در آذربایجان، قاراچای بالکار و غیره در روسیه، قاراقالپاق در اوزبکستان و غیره منطقه مهاباد نیز در داخل حکومت آذربایجان به صورت خودمختار فرهنگی تشکیل شد و اداره این ناحیه نیز به قاضی محمد از سرشناسان مهاباد سپرده شد. برای اداره منطقه و عشایر کرد آذربایجان نیز وزرایی انتخاب شد که عمدتا از اطرافیان قاضی محمد بود بنابراین سران ایلات و عشایر کرد آذربایجان به این انتصابات اعتراض شدیدی داشتند ولی این وزرا نیز می دانستند که وزارتی ندارند تا وزیری بر آن گمارده شود. این جمهوری خودمختار از نظر اقتصادی، نظامی و پشتیبانی وابسته به حکومت آذربایجان به مرکزیت تبریز بود و مامورین آذربایجان شوروی به عاملیت از شوروی از طریق مقامات اورمیه و تبریز با قاضی محمد تماس داشتند. قاضی محمد به عنوان فرماندار انتصابی و یا حتی بهتر بگوییم امین العشایر اکراد ایفای نقش می نمود.
در مجلس آذربایجان نیز نمایندگان اقلیتهای کرد، ارمنی و آشوری نیز حضور داشتند و مجلسی در مهاباد تشکیل نشد. چاپ اسکناس به نام حکومت آذربایجان در تبریز صورت می گرفت که هم در مهاباد و هم در دیگر مناطق آذربایجان نیز استفاده می شد. تنها مورد مختاریت، بیشتر در تحصیل به زبان کردی و مسائل فرهنگی نمود پیدا می کرد. در این دوران شعرای مهابادی به نامهای هژار و هیمن به زبانهای ترکی و کردی شعر می سرودند و در این منطقه به ایفای نقش می پرداختند.
بنابراین از نظر موقعیت اداری، جمهوری مهاباد ذیل حکومت ملی آذربایجان ولی بصورت خودمختار فرهنگی اداره می شد.
۳۱ تیر ۱۴۰۵
https://t.me/melikzadeh | 2 111 |
| 12 | سوال:
چه تغییراتی در داخل و خارج ایران رخ داد که آذربایجان از اوج در قاجاریه به حضیض در دوره پهلوی رسید؟
فقط تیتروار بنویسید.
گروه آذربایجان تاریخی در بله، ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ دوشنبه ساعت ۲۱ الی ۲۳ برای بحث دوستان باز خواهد شد.
https://ble.ir/tohidmelikzade | 1 655 |
| 13 | سفر رضاخان به آذربایجان در خرداد ۱۳۰۴ و تلاش نافرجام برای تغییر نام آذربایجان به آذرباد!
دکتر توحید ملک زاده
https://t.me/melikzadeh
رضاخان پس از بازگشت از خوزستان و سرکوب شیخ خزعل، سفر به آذربایجان و عزل محترمانه امیرطهماسبی و آوردنش به تهران را در برنامه کاریش قرار داد.البته رضاخان قصد داشت با یک تیر دو نشان بزند. امیرلشکر عبدالله خان امیرطهماسبی که با توجه به اقداماتش در بین آذربایجانیان محبوب القلوب بود به تهران آورده شد تا در جلب حمایت ترکان آذربایجانی از رضاخان اقداماتی انجام دهد. و همین اینکه امیرطهماسبی نتواند زیاد در آذربایجان رشد کند.
سفر رضاخان به آذربایجان در خرداد 1304 آخرین چک لیست وی برای انهدام نظام قاجاریه بود. دو ماه پس از سفر رضاخان به آذربایجان سیل تلگرامها و نامه های اهالی آذربایجان برای خلع قاجاریه به تهران سرازیر شد. نقش فرماندهان ارتش در ساماندهی این تلگرامها در اسناد رسمی منتشر شده ایران بخوبی دیده می شود.
آن موقع هم آذربایجان خار چشم دشمنانش بود بنابراین تلاش برای قطع هویت ملی آذربایجان در صدر برنامه های بنیانگذاران نظام پهلوی قرار گرفت.
تلاش برای تغییر نام آذربایجان یکی از مهمترین اقدامات آنها بود.
سردار سپه در تبریز از اهمیت آذربایجان درباره تغییر نام آذربایجان چنین می گوید: « نظر به اینکه مردم آذربایجان در همه مسائل حساس کشور فعالانه شرکت کرده حتی در دوره جنگ که همرزم برادران نظامی بوده و همچنین عشایر و مردم آذربایجان تا طرح خلع سلاح عمومی همکاری کرده اند و وفاداری و پشتیبانی خود را از دولت مرکزی اعلام کرده¬اند لازم می دانم بر طبق علاقه شخصی خود به این سرزمین با افتخار سفر نمایم. تغییر نام آذربایجان به آذرباد چون اسم آذربایجان بی¬خط نیست و در بعضی جراید قفقاز، آذربایجان ایران را آذربایجان جنوبی نامیده_اند و خطر تجاوز به این سرزمین وجود دارد. برای رفع سوتفاهمات و دفع خطر پیشنهاد می شود که اسم آذربایجان به آذرباد و اهالی آن آذرآبادی نامیده شوند.»( ستاره ایران، شماره 120( 20/3/1304) ص: 1، به نقل از شیری آذر، والیان آذربایجان، ص: 17)
با این حال عظمت تاریخ آذربایجان به حدی بود که رضاخان و اعوان و انصارش نتوانستند در این کار ذره ای موفق شوند و چون نتوانستند موفق شوند تلاششان برای جعل زبان مردم آذربایجان تحت عنوان مجعول « آذری» بجای «ترکی» متمرکز شد.
۱۱ خرداد ۱۴۰۵
https://ble.ir/tohidmelikzade
https://t.me/melikzadeh | 1 727 |
| 14 | امسال: ۹۶ مین سالگرد کلنگ زنی شهر جدید سلماس پس از زلزله مخرب سال ۱۳۰۹
دکتر توحید ملک زاده
https://t.me/melikzadeh
بدنبال زلزله مخرب هفده اردیبهشت سال ۱۳۰۹ و تخریب صد درصدی شهر دیلمان/دیلمقان مرکز ولایت سلماس و کهنه شهر و دهها روستای دشت و کوهستان سلماس شرایط بحرانی در منطقه حاکم بود. هزاران نفر بی خانمان شده و هزاران نفر زیر آوار فوت و یا زخمی شده بودند. بزرگان و مردمان شهرهای همجوار، در ابتدا اورمیه و سپس خوی در همان ساعتهای اولیه به یاری مردم سلماس آمدند. والی آذربایجان و نخست وزیر بعدی ، علی منصور نیز به سلماس آمد. برآوردهای اولیه از درجه تخریب و بازسازی شهر مایوس کننده بود. دکتر امیراعلم چند روز بعد به سلماس رسید و گزارش مایوس کننده دیگری به تهران ارسال شد: شهر قابل بازسازی نیست و باید مردم سلماس به شهرهای دیگر کوچانده شوند. زمزمه های این خبر به گوش اهالی دیلمقان رسید. درد و غم زلزله را فراموش کرده و همه و یکصدا با ارسال تلگرافهایی به تبریز و تهران مخالفت خود را با کوچ به شهرهای دیگر اعلام کردند. اصرار مداوم مردم کارساز شد و از سوی دولت مهندسین آلمانی جهت جایابی شهر جدید دست به کار شدند. مهندس آذربایجانی، اسدالله خاورزمین تبریزی آخرین نقشه های شهرسازی را ارائه داده و فرم شطرنجی شهرسازی برای شهر جدید پیشنهاد شد. بلافاصله «کمیسیون اعمار»(از ریشه عمران) در سلماس تاسیس شد که می توان هسته اولیه شهرداری سلماس نامید.از هفده اردیبهشت تا نه خرداد یعنی در طی ۲۳ روز کارهای نقشه برداری و تهیه نقشه خیابانها و معابر بطول انجامید. دهم خرداد۱۳۰۹ کلنگ شهر جدید به نام شاهپور با حضور مقامات کشوری و لشکری آذربایجان در محل فعلی شهرداری سلماس توسط منصور والی آذربایجان به زمین زده شد.
تا سال ۱۳۲۴ش یعنی تا برآمدن حکومت آذربایجان شهر شاهپور نامیده شد. به تصویب فرقه دموکرات آذربایجان شهر سلماس نامیده شد. با افول قدرت این حکومت شهر دوباره شاهپور نامیده شد و تا سال ۱۳۳۷ بخشی از شهرستان خوی بود. شاهپور در سال ۱۳۳۷ به شهرستان تبدیل شد و پس از انقلاب اسلامی به سلماس تغییر نام یافت.
۹ خرداد ۱۴۰۵
https://t.me/melikzadeh | 1 414 |
| 15 | در اواخر فاجعه جیلولوق:
وقتی که آندرانیک ارمنی به خوی حمله کرد....
دکتر توحید ملک زاده
https://t.me/melikzadeh
در سالهای 1918/ش۱۲۹۷، تحولات سریع حاکمیتی در ایالات آذربایجانی تحت حاکمیت روسیه تزاری شمال رود ارس مخصوصا در ایالت مسلمان نشین ایروان که اقلیت ارمنی نیز داشت درگیری ها فزاینده ای به بار داشت. اقلیت ارمنی این ایالت سعی داشت با زور و ترور تصفیه نژادی را انجام داده و راه را برای ادامه حکومت ارمنی تحت هدایت حزب ملی گرای داشناک در ایالت مسلمان نشین ایروان هموارتر نماید. زمان نشان داد که ترور و کشت و کشتار در ایروان نتیجه داد و شهر مسلمان نشین و مهد علوم اسلامی و مولد آیات اعظامی که فامیل ایروانی را داشتند تبدیل به شهر صد در صد ارمنی مسیحی گردید.
جدای از این، منطقه تحت تصرف ارامنه که جمهوری ارمنستان نامیده شد، نمی توانست عطش ارامنه متعصبی که رویای هایدات ( سرزمینهای بین دریای خزر و دریای سیاه ) را داشتند برطرف نماید. یکی از این متعصبین که دارای سلاح و چریک بود و حدود جمهوری ارمنستان را قبول نداشت، آندرانیک اوزانیان بود که یک گوش خود را در جنگ با عثمانی ها از دست داده بود و « قولاغی کسیک آندرانیک » نامیده می شد. وی محال زنگه زور را اشغال کرده بود و « وار می منه یان باخان؟» فریاد می کرد. سیاست وی همسو با انگلیس و فرانسه و علیه عثمانی و ترکان آذربایجان بود. وی با هماهنگی متفقین برای کمک به جیلوهایی که در غرب آذربایجان به کشت و کشتار مشغول بودند در اول تیر ماه 1297 از طریق جلفا، علمدار و گرگر و محال یکانات به خوی حمله کرد تا فشار اردوی اسلام عثمانی ها به جیلوهای سلماس و اورمیه را کم کند. مقاومت شجاعانه چند روزه اهالی خوی تحت فرماندهی بزرگان خویی حمله آندرانیک را ناکام گذاشت و اوزانیان با خفت هر چه تمامتر به زنگه زور عقب نشینی کرد. عثمانی ها هم که در جبهه سلماس مشغول قلع و قمع جیلوها بودند موقعی رسیدند که اهالی خوی حملات ارامنه را دفع کرده بودند. توپخانه ارتش عثمانی ارامنه را مجبور به عقب نشینی کرد. اگر آندرانیک خوی را اشغال می کرد و به مسیحیان سلماس می رسید شاید امروزه اوضاع غرب آذربایجان بسیار متفاوت بود.
شکست آندرانیک سبب شد تا انگلیسی ها طی اعلامیه هایی که از هواپیماهایشان به سر جیلوهای اورمیه و سلماس ریخته شد اعلام کردند که لازم است از مسیر میاندوآب، صایین قالا و تکاب به مقر انگلیسی ها در همدان فرار کنند. و چنین هم شد
آندرانیک نیز چندین سال در مواضع کوهستانی زنگه زور به عملیات تروریستی مشغول شد و در سالهای 1920 تعداد روستاهای مسلمان ترک نشین محال زنگه زور از بیش از 150 روستا به 115 تنزل کرد. 20 آوریل 1920/ اردیبهشت 1299 آذربایجان برای خارج کردن قوای مسلحه ارمنی از زنگه زور به دولت ارمنستان اولتیماتوم داد. درگیری های قوای آذربایجان با دستجات پارتیزان ارمنی تا سال 1920 یعنی بلشویکی شدن آذربایجان و ارمنستان ادامه یافت. وی برای تصرف نخجوان حتی به با بلشویکها هم همکاری نمود ولی حملات برق آسای عثمانی تمام نقشه های وی را نقش بر آب کرد. در این سالها تعویض اسامی اسلامی- ترکی منطقه ایالت ایروان، زنگه زور و گویچه گول به اسامی ارمنی آغاز شد و منطقه زنگه زور به سییونیک، گویجه گول به سئوان و غیره تبدیل شدند.
آندرانیک اوزانیان پس از بلشویکی شدن حکومت ارمنستان و سقوط داشناکها به آمریکا فرار کرده و در سال ۱۹۲۷ش در ۶۲ سالگی در شهر فرزنوی کالیفرنیا مرد.داشناکها خواستند جسد وی به ارمنستان منتقل شود که با مخالفت ارامنه بلشویک به فرانسه منتقل شد. در سال 2000 میلادی بقایای جسد وی از گورستان پرلاشز فرانسه به ایروان منقل شده دفن گردید. وی همراه با یپرم خان ارمنی از اعضای برجسته فدراسیون انقلابی ارامنه ( داشناکسوتیون) بود. بزرگداشت مقاومت قهرمانانه اهالی خوی در برابر ارامنه بایستی از خاطره ها برون نرود.
۹ خرداد ۱۴۰۵
https://t.me/melikzadeh | 1 011 |
| 16 | موسسات آمریکایی و انگلیسی ها در آذربایجان سال 1927/1306 به نقل از گزارشات مامور ترکیه
دکتر توحید ملک زاده
https://t.me/melikzadeh
« انگلیسی ها در آذربایجان تشکیلات مهمی ندارند. فقط شرکت تجارتی شرق یک مرکز در تبریز دارد. این مرکز توسط مامورینش کالا و بار جمع می کند. در خوی و سلماس و اورمیه و ساوجبلاغ مامورینی دارد که عمدتاً مسلمانان محلی هستند. کسانی که در تبریز به شغل کمسیونچی مشغولند "چارل صاحب و استیونس عزه ی" هستند.
از این میان چارل از سی سال پیش در تبریز بوده و در مواقع ضروری وکالت کنسول را نیز بر عهده می گیرد. انگلیسی ها غیراز تبریز در جای دیگر کنسولگری ندارند. در آذربایجان کار اطلاعاتی و تبلیغاتی ایشان را داشناق ها و احتمالاً مامورین مدارس آمریکایی انجام می دهند. گندکاریی که انگلیس ها از قدیم الایام می خواستند توسط آسوری و نسطوریها درحوالی اورمیه انجام دهند در سایه فعالیت و معاونت دینی و فرهنگی آمریکایی ها به تدریج پیشرفت می کند. انتظار می رود در اینجا یک مقدار دیگری آسوری و نسطوری و حتی ارمنی جمع شود و اقدام بر له و حمایت آسوری ها به فعالیت بپردازند. مع هذا درست شدن مملکت آسوری قبل از درست شدن کردستان کوچک در عراق به نظر کمی مشکل است.
بدون شک شورش سیمیقو در مناطق کردنشین آذربایجان، تعرض عشایر "پشت دری" به سردشت و قیام "سالارالدوله" نمودی از فعالیت سیاسی انگلیسی ها در منطقه است. تبلیغات و تجربیات کردی درمیان کردها وتشکیلات بوجود آمده در عراق کار انگلیسی هاست. در میان کردان آذربایجان واسطه باشعور و فعال این مشکلات سیمیقو می باشد. در مورد تبلیغات و فعالیتهای کردی اگرچه در مبحث کردها به تفصیل بحث شد اما در مورد این مساله بایستی از نزدیک تحقیق شود.
فعالیت آمریکایی ها که ظاهراً در پوشش دینی و انسانی است عبارت است از تاسیس مدارس و بیمارستان. آمریکایی هادر تبریز و اورمیه هم مدرسه و هم بیمارستان و در ساوجبلاغ فقط بیمارستان دارند. مدرسه اورمیه نه کلاسه با 240 پسر و 180 دختر می باشد. تعداد دانش آموزان پسران بدین شرح است: 180 آسوری، 40 ترک و 30 ارمنی. دراین مدرسه تبلیغات پروتستان می رود. بچه مسلمان ها هم در تمام آیین های مذهبی آنها شرکت می کنند. در آخر سال به هر دانش آموز مسلمانی که مدرسه را تمام کند یک انجیل هدیه می دهند. فارغ التحصیلان این مدرسه به تبریز می روند در این جا تدریسات تماماً انگلیسی است. فارغ التحصیلان تبریز نیز درصورت تمایل می توانند برای تحصیل به صورت مجانی به آمریکا بروند. برای دیگران هم در دوایردولتی کار پیدا می شود. در اورمیه یک مدیر مدرسه آمریکایی، یک دکتر پزشک و دو معلم وجود دارد. به مدارس روستاهای آسوری، نسطوری آمریکائی ها کمک می کنند. در مریضخانه ها مداوا عمومی و مجانی است. در ساوجبلاغ می خواهند یک مکتب باز کنند.بدون شک چون در اینجا هیچ ارمنی و آسوری زندگی نمی کند پس هدفشان شکار بچه های کرد می باشد. در بیمارستان حالیه یک دو دکتر به نام chalk آلمانی هست. چند مادام هم در نزدش هست. در جنگ جهانی اول در "چاناق قلعه" و در "ماردین " هم یک بیمارستان آلمانی وجود داشت. وی ترکی می داند.
احتیاجی نیست که تحقیق زیادی کنیم که این موسسات آمریکایی در پشت ماسک دینی و انسانی اش چه آرزوهای سیاسی بزرگی دنبال می کند. اگر چه بعضی مامورین ایرانی به اینها شبهه و شکی ندارند ولی چرا حکومت تدابیر جدی در برابر این کارها نمی کند و یا نمی تواند بکندنمی دانیم.
با جنایاتی که اینان در گذشته نزدیک در آذربایجان انجام داده اند معلوم است پشت سر موسسه های آمریکایی که به نام دین و مدنیت ایجاد شده چه کمیته های خون آشامی لانه دارند.....» کتاب: آذربایجان در اوایل پهلوی، ترجمه دکتر توحید ملک زاده، اختر تبریز 1388: ص: 109
بله: https://ble.ir/tohidmelikzade
تلگرام:
https://t.me/melikzadeh | 1 031 |
| 17 | اعلان تشکیل جمهوری آذربایجان در سال ۱۲۹۷ شمسی(به مناسبت ۱۰۸ مین سالروز تشکیل جمهوری آذربایجان)
دکتر توحید ملک زاده https://t.me/melikzadeh
https://ble.ir/tohidmelikzade
تا انقلاب بلشویکی روسیه در اکتبر 1917(پاییز ۱۲۹۶ شمسی) کل منطقه آذربایجان شمال ارس و جنوب ارس در کنترل قوای روس قرار داشت و در اوایل سال 1918(زمستان ۱۲۹۶ش) به تدریج نیروهای روسیه آذربایجان و مناطق قفقاز را ترک کردند.
با فروپاشی سیستم حکومتی روسیه تزاری و خلا قدرت در آذربایجان آنسوی ارس زمینه برای قدرتمند شدن نیروهای محلی آذربایجان آماده تر شد. با عقب نشینی روسها از آذربایجان به تدریج قوای ارمنی برای کسب استقلال متشکل شده و کاظم قارابکیر برای دفع حملات ارامنه به نخجوان به منطقه لشکرکشی کرده و بدین ترتیب نخجوان به تصرف قوای عثمانی درآمد.
۷ خرداد ۱۲۹۷ش/ ۲۸ می ۱۹۱۸ نخبگان آذربایجانی از جمله محمدامین رسول زاده، فتحعلی خان خویلو ، علیمردان توپچی باشوف، احمد آغااوغلو همراه با طبقه ائلیت آذربایجان در شهر گنجه اعلام استقلال کرده و تشکیل دولت جمهوری آذربایجان را اعلام کردند. این جمهوری نخستین جمهوری در جهان اسلام محسوب میشود که حق رای را برای زنان برابر با مردان مساوی اعلام کرد .جمهوری آذربایجان اولین دانشگاه نوین آذربایجان را در باکو دایر کرد. شاعر مارش این دولت احمد جواد و موسیقی آن از ان موسیقیدان برجسته آذربایجان عزیر حاجی بیگوف می باشد. وی خالق اپراها و نمایشهای موزیکال کوراوغلو، آرشین مال آلان و مشهدی عیباد می باشد.
از سال 1918 با تاسیس جمهوری آذربایجان در شمال ارس دوباره نام محمدامین رسول زاده در مطبوعات ایران پیچید. محمدامین رسول زاده در انقلاب مشروطیت و سیستماتیک کردن انقلاب در ایران قاجاری نقش مهمی داشت. گروهی از هم حزبی های سابقش از جمله ملک الشعرای بهار و دیگران در مقابل تمایلات ترک گرایانه وی موضع تندی گرفته و اطلاق آذربایجان به شمال رود ارس را جعلی اعلام نمودند. البته تمام روزنامه های ایران در مقابل اطلاق آذربایجان به جمهوری جدید واکنش منفی نداشتند مانند روزنامه رعد سید ضیالدین طباطبایی که در فاصله 1298 شمسی تا فروردین 1299 در سمت هیئت فوق¬العاده به باکو سفر کرده و با حقایق چگونگی تاسیس این جمهوری از نزدیک آشنا شده بودند. با تلاشهای سیدضیا دولت ایران قاجاری و دولت آذربایجان درصدد تشکیل کنفدراسیون بودند که با مخالفت گروههای ایرانشهری گرای آن زمان ناکام ماند. اتحاد سیاسی ایران و آذربایجان می توانست نقطه عطفی در تاریخ منطقه باشد.
رسول زاده در روزنامه آچیق سوز که در شماره ۴۰ روزنامه رعد به تاریخ ۲۲ دی ۱۲۹۶ /۱۹۱۸ ژانویه چاپ شده بود هدف از مختاریت اعلانی آذربایجان را خودمختاری ولایات ایروان، کنجه و باکو در شمال ارس معرفی می کند و گلایه می کند از روزنامه هایی که فرافکنی کرده و مختاریت آذربایجان ایران را تلقین می نمایند. ملک الشعرای بهار نیز در روزنامه نوبهار به تاریخ ۳دی ۱۲۹۶ش ضمن بیان خواسته های حزب مساوات، از ترکی گرایی و استقلال طلبی آذربایجان ناراحت شده انتقاد نموده از « آقای رسول زاده محرر ایران دوست » که با نیات مساواتچی ها همراهی می کند توصیف می کند.
این جمهوری بدنبال حملات بلشویکها به باکو تبدیل به حکومت شورایی آذربایجان شده و یکی از جمهوری های اتحاد جماهیر شوروی گردید.
در همان روزهایی که تلاش برای تاسیس دولت آذربایجان در گنجه و باکو ادامه داشت در غرب آذربایجان فجایع جیلولوق با شدت تمام ادامه داشت.
۶ خرداد ۱۲۹۷ش فاجعه قتل عام روستای عسگرآباد اورمیه رخ داد و پیش قراولان قشون عثمانی برای استخلاص مردم اورمیه و سلماس از دو محور جنوب اورمیه و از محور خوی- قطور حملات خود را به جیلوها و قوای مسلحه مسیحی شروع نمودند تا با عملیات گازانبری این قوای مسلحه مسیحی دست نشانده انگلیس- فرانسه – روس و آمریکا را نابود کنند. در ماههای بعدی علیرغم مقاومت قوای مسلحه مسیحی پیشروی های قوای عثمانی بیشتر شده و حملات آندرانیک ارمنی به خوی با مقاومت جانانه اهالی خوی دفع شد... با فشار قوای عثمانی، ۸ مرداد ۱۲۹۷ش جیلوها با حمایت قوای مسلحه، ارومیه را تخلیه و با راهنمایی مستشاران انگلیسی از مسیر سولدوز، میاندوآب، صایین قالا وارد بیجار و همدان شده و از آنجا توسط انگلیسی ها به کمپ بعقوبه در بغداد هدایت شدند تا در ماههای آینده از قدرت نظامی این دستجات شقی استفاده کنند... ( برای اطلاع بیشتر مراجعه به کتاب : آذربایجان در جنگ جهانی اول یا فجایع جیلولوق دکتر توحید ملک زاده انتشارات اختر تبریز)
۶ خرداد ۱۴۰۵
https://t.me/melikzadeh
https://ble.ir/tohidmelikzade | 1 334 |
| 18 | شماره اسفند ۱۴۰۴ مجله «مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک» منتشره از اورمیه به مدیرمسئولی و سردبیری دکتر توحید ملک زاده به آدرس زیر بزودی منتشر خواهد شد.
www.azerturkhistory.ir
https://t.me/melikzadeh | 1 293 |
