فلسفه علم

◆ «آیا فلسفه پیشرفت می‌کند؟» دیوید چالمرز استاد دانشگاه نیویورک، سه سؤال را از هم جدا می‌کند: ۱) آیا اصلا در فلسفه پیشرفت وجود دارد؟ ۲) آیا فلسفه به اندازه‌ی علوم پیشرفت می‌کند؟ ۳) اگر نه، چرا پیشرفت بیشتری در فلسفه وجود ندارد؟ برخلاف علوم سخت، در فلسفه همچنان درباره‌ی پرسش‌های بزرگ فلسفه مثل رابطه‌ی ذهن و بدن، اراده‌ آزاد، اخلاق، وجود خدا و شناخت جهان خارج هنوز همگرایی گسترده‌ای میان فیلسوفان ایجاد نشده است. چرا پیشرفت و اجماع در فلسفه به اندازه‌ی علومِ‌ سخت، نیست؟

سواد تکاملی‌: زندگی، هنرِ دیدن دو سوی تعارض‌هاست زندگی مملو از دوراهی‌هاست. بر باورهای خود پافشاری کنیم یا در برابر شواهد تازه تغییر موضع دهیم؟ تخصص مهم‌تر است یا برخورداری از تنوع فنون؟ برنامه‌ریزی کنیم یا خود را برای فرصت‌های پیش‌بینی‌نشده آماده نگه داریم؟ به رقابت روی بیاوریم یا همکاری کنیم؟ به سنت‌ها وفادار بمانیم یا راه‌های تازه را امتحان کنیم؟ این پرسش‌ها طوری مطرح می‌شوند که گویی فقط یک پاسخ درست وجود دارد. بخشی از دشواری زندگی آنجاست که مسئله را نادرست صورت‌بندی می‌کنیم. شاید بعضی از این تعارض‌ها را نباید با حذف یک سوی ماجرا خاتمه داد. نظریه‌ی تکامل از غنی‌ترین چارچوب‌ها برای فهم این وضعیت است زیرا نشان می‌دهد چگونه فرایندهایی با اثرهای ظاهراً متضاد می‌توانند در کنار هم امکان بقا، سازگاری و تحول را فراهم کنند. در تکامل زیستی، تنوع و حفظ ویژگی‌ها، در نگاه نخست، در برابر یکدیگر قرار می‌گیرند. اگر همه‌چیز پیوسته تغییر کند، چه چیزی به نسل بعد منتقل می‌شود؟ و اگر همه‌چیز ثابت بماند، موجود زنده چگونه با شرایط تازه سازگار خواهد شد؟ بااین‌حال، تکامل به هر دو نیاز دارد: تنوع، امکان پیدایش تفاوت‌های تازه را فراهم می‌کند و توارث، بخشی از این تفاوت‌ها را به نسل‌های بعد می‌رساند. بدون تنوع، ماده خام انتخاب طبیعی محدود می‌شود؛ بدون توارث، تفاوت‌های سودمند نمی‌توانند به‌طور پایدار در نسل‌ها انباشته شوند. آنچه در ظاهر تعارض است، در سطحی دیگر چنین نیست. نمونه‌ی دیگر، انعطاف‌پذیری و ثبات است. موجودی که در برابر هر تغییر محیطی فوراً دگرگون شود، ممکن است ویژگی‌های مفید خود را از دست بدهد؛ موجودی هم که به هیچ تغییری پاسخ ندهد، ممکن است در محیطی تازه آسیب ببیند. همین الگو را در بسیاری از فرایندهای تکاملی می‌بینیم. رقابت می‌تواند به بهبود عملکرد بینجامد، اما همکاری نیز گاهی امکان دستاوردهایی را فراهم می‌کند که هیچ فردی به‌تنهایی قادر به تحقق آن نیست. تخصصی‌شدن می‌تواند کارایی را افزایش دهد، اما گاهی انعطاف‌پذیری را کاهش می‌دهد. سازوکارهای محافظه‌کارانه می‌توانند ساختارهای موفق را حفظ کنند، درحالی‌که نوآوری امکان عبور از محدودیت‌های موجود را فراهم می‌کند. دیالوژیک مورن، و دائوئیسم این همان نکته‌ای است که در اندیشه ادگار مورن درباره‌ی «تفکر پیچیده» و منطق دیالوژیک مطرح است. در نگاه دیالوژیک، دو اصل ممکن است هم‌زمان با یکدیگر در تنش باشند و درعین‌حال، در ساختن یک کل پیچیده مشارکت کنند. این نگاه با این تصور متفاوت است که هر تعارضی را باید با انتخاب یک طرف و حذف طرف دیگر حل کرد. گاهی دو نیرو یکدیگر را محدود می‌کنند؛ گاهی مکمل یکدیگرند؛ و گاهی هر دو برای پایداری یک نظام ضروری‌اند، هرچند رابطه‌شان همواره آرام و بی‌تنش نیست. از این منظر، مفهوم کهن یین و یانگ در فلسفه چینی نیز استعاره‌ای روشنگر است: واقعیت را نمی‌توان همیشه با جداکردن قطب‌های ظاهراً متضاد فهمید؛ گاهی هر قطب در نسبت با دیگری معنا پیدا می‌کند و پویایی زندگی از تعامل آن‌ها شکل می‌گیرد. همان‌طور که در نماد یین و یانگ، دو سوی متضاد کاملاً از یکدیگر گسسته نیستند، در فرایندهای تکاملی نیز ثبات و تغییر، رقابت و همکاری، و حفظ ویژگی‌ها و ایجاد تنوع در عین تنش، در شکل‌گیری یک نظام پویا نقش دارند. مثال کسب‌وکار نوآور به دو توانایی نیاز دارد: بهره‌برداری از فناوری‌ها و روش‌هایی که اکنون خوب کار می‌کنند، و جست‌وجوی گزینه‌هایی که شاید در آینده بهتر باشند. تمرکز کامل بر روش‌های فعلی می‌تواند در کوتاه‌مدت کارآمد باشد، اما سازمان را در برابر تغییرات آسیب‌پذیر کند. جست‌وجوی بی‌وقفه نیز ممکن است منابع را پراکنده سازد و مانع تثبیت دستاوردها شود. راهبرد مؤثر معمولاً نه انتخاب مطلق یکی از این دو، بلکه ایجاد نسبتی متناسب میان بهره‌برداری و اکتشاف است؛ نسبتی که با توجه به شرایط تغییر می‌کند. سواد تکاملی سواد تکاملی می‌تواند به ما کمک کند دوراهی‌های مشابه را بهتر بفهمیم. کسی که با منطق تکامل آشناست، می‌آموزد به‌جای پرسیدن صرفِ «کدام طرف درست است؟»، پرسش‌های دقیق‌تری مطرح کند: این دو نیرو چه نقشی دارند؟ هرکدام در چه شرایطی سودمند یا زیان‌بار می‌شوند؟ چه هزینه‌هایی ایجاد می‌کنند؟ در چه مقیاسی باید آنها را بررسی کرد؟ و آیا راهی وجود دارد که بدون نادیده‌گرفتن تفاوت‌ها، رابطه‌ای کارآمد میان آنها برقرار کنیم؟ شاید مهم‌ترین درس این باشد که خردمندی همیشه در انتخاب یک سوی تعارض نهفته نیست. گاهی در تشخیص زمان مناسب برای هر سوی آن است؛ گاهی در یافتن نسبتی تازه میان دو نیروی متضاد؛ و گاهی در پذیرفتن اینکه هیچ راه‌حلی بدون هزینه نیست. زندگی را نمی‌توان، آنچنان‌که در برخی کلاس‌های انتزاعی معنای زندگی آموزش داده می‌شود، به مجموعه‌ای از پاسخ‌های قطعی و قواعد همیشگی فروکاست. هادی صمدی @evophilosophy

📌 شریف سوفیا با همکاری کتابخانه مرکزی دانشگاه صنعتی شریف برگزار می‌کند: 🎙️ سوفیاسخن | سخنرانی‌های فلسفی 🗓 زمان: سه‌شنبه‌ها (مطابق جدول) 🕔  ۱۶:۳۰ تا ۱۸ 📍مکان: دانشگاه صنعتی شریف | کتابخانه مرکزی | سالن توس (طبقه سوم) 🔸 علاقمندان حضور در جلسات از خارج دانشگاه، جهت ثبت نام به آیدی @SharifSophia مراجعه فرمایید. #شریف_سوفیا #کتابخانه_مرکزی_دانشگاه_صنعتی_شریف #سوفیا_سخن 🔘 https://t.me/sharifsophiaa

نشست علمی پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران 📌 عنوان سخنرانی: تحلیل مناقشه پزشکی مدرن و طب سنتی؛ نگاهی تاریخی 🎙 سخنران: دکتر امیرحسن موسوی در این نشست به بررسی ریشه‌ها و چالش‌ها مواجهه میان پزشکی مدرن و طب سنتی در ایران معاصر خواهیم پرداخت. 🗓 زمان: چهارشنبه ۱۵ مهرماه ۱۴۰۵ | ساعت ۱۶:۳۰ 📍 مکان: خیابان ۱۶ آذر، خیابان پورسینا، نبش جلالیه، پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران حضور علاقه‌مندان و پژوهشگران گرامی در این نشست گرامی باد. 🌿 #تاریخ_علم #پزشکی_سنتی #پزشکی_مدرن #دانشگاه_تهران #نشست_علمی #تاریخ_پزشکی

✅ تبلیغات

◈ ون فراسن تاریخ متافیزیک را تاریخ یک توهَم می‌داند ◈ ◆ باس ون فراسن (Bas C. van Fraassen)، فیلسوف هلندی‌ـ‌آمریکایی و استاد بازنشسته افتخاری(امریت) دانشگاه پرینستون است. او به عنوان یک فیلسوف تجربه‌گرا با دیدگاه آنتی رئالیستی خود در فلسفه علم شناخته می‌شود. ◆ در دیدگاه او هدف علم کشف صدق در جهان نیست، بلکه فقط باید نظریه‌هایی بسازد که کفایت تجربی داشته باشند. ◈ او اشاره می‌کند: «متافیزیک هنر بی‌معناحرف زدن به زبانی است که مخصوص این کار طراحی شده است» #متافیزیک ⚪️[f.a.l] 🆔@Analyticphil

امروز متوجه شدم که کتاب «معادلۀ فداکاری: هفت دانشمند در جستجوی خاستگاه نیکی» نوشتۀ لی آلن دوگاتکین، با ترجمۀ آقای کاوه فیض‌اللهی منتشر شده است. من این کتاب را چند سال پیش خواندم و به نظرم یکی از بهترین کتاب‌ها برای آشنایی با «مسئلۀ فداکاری» در زیست‌شناسی تکاملی آمد. کتاب روایتی است جذاب از یک قرن مجادلۀ علمی پیرامون این پرسش که چرا موجودات زنده دست به فداکاری می‌زنند؟ باید توجه داشت که آنچه زیست‌شناسان از فداکاری مُراد می‌کنند نه مفهومی اخلاقی است و نه ویژگی‌ای منحصر به انسان‌. از نظر آنها، رفتار فداکارانه رفتاری است که برای دریافت‌کنندۀ عمل منفعت دارد اما به زیانِ فاعل آن تمام می‌شود. منظور از زیان و منفعت هم یعنی شانس تولیدمثل افراد. از این لحاظ، تمام موجودات زنده علی‌القاعده می‌توانند رفتار فداکارانه داشته باشند. برای مثال در میان گونه‌هایی که به شکل گروهی زندگی می‌کنند - مثل سنجاب زمینی بلدینگ یا سگ دشتی - زمانی که اعضای گروه متوجه حضور شکارچی می‌شوند بلافاصله با صدای بلند فریاد هشدار سر می‌دهند. این کار برای اعضایی که هنوز متوجه حضور شکارچی نشده‌اند بسیار مفید است زیرا فرصتی در اختیار آنها قرار می‌دهد دست به فرار بزنند. اما ظاهراً برای هشداردهنده چندان فایده نداره زیرا هشداردهنده توجه شکارچی را به خود جلب می‌کند و لذا شانس اینکه خود تبدیل به طعمه شود را افزایش می‌دهد. با توجه به هزینۀ چنین رفتاری، منطقی است که تصور کنیم، به طور میانگین، هشداردهندگان در مقایسه با آنهایی که هشدار نمی‌دهند، فرزندان کمتری دارند و لذا با گذشت زمان، تمایل به اعلام خطر رفته‌رفته از میان جمعیت حذف می‌شود. اما اینطور نیست، و این تمایل باقی مانده است. چطور چیزی ممکن است؟ و اینکه چگونه این تمایل در وهلۀ اول انتخاب شده است؟ این موضوعی است که ذهن داروین را نیز مشغول خود کرده بود. داروین مشاهده کرده بود که چطور زنبورهای عسل کارگر که عقیم هستند جان خود را برای حفظ کندو قربانی می‌کنند. بر اساس منطق تکامل، تنها ویژگی‌هایی حفظ می‌شود که شانس بقا و تولیدمثل فرد را افزایش دهد؛ بنابراین، رفتار زنبورهای کارگری که خود فرزندی به دنیا نمی‌آورند اما جانشان را فدای کندو می‌کنند، یک تناقض آشکار بود. داروین برای گشودن این گره نظری پیشنهاد کرد که فرآیند انتخاب می‌تواند فراتر از فرد، بر «خانواده» یا «گروه خویشاوندان» عمل کند. با این حال، ایدۀ داروین در آن زمان فاقد مبنای ژنتیکی، چارچوب محاسباتی دقیق و اثبات تجربی بود. مشهورترین مروج اندیشه‌های تکاملی داروین در قرن نوزدهم یعنی توماس هنری هاکسلی، با تاثیر از اندیشه‌های توماس مالتوس، طبیعت را شبیه به «نمایش گلادیاتوری» بی‌رحم می‌دانست که در آن «جنگ همه علیۀ همه» برقرار است و فداکاری تنها به شکل موقت در چارچوب کوچک خانواده رخ می‌دهد. در نقطه مقابل این دیدگاه، شاهزاده و آنارشیست روسی پتر کروپوتکین، قرار داشت که پس از سال‌ها پژوهش در دشت‌های یخ‌زدۀ سیبری، به نتیجه متفاوتی رسید. کروپتکین شاهد بود که موجودات زنده برای بقا در شرایط سخت بوم‌شناختی، به «همیاری متقابل» روی می‌آورند. از نظر کروپوتکین، همکاری و نیکوکاری اصلی‌ترین عامل بقا در طبیعت بود و این رفتارها ارتباطی به مرزهای خانوادگی یا خویشاوندان نداشت. در اوایل قرن بیستم، واردر کلاید آلی، بوم‌شناس امریکایی، تصمیم گرفت فرضیه‌های مختلف را در آزمایشگاه بسنجد. آلی با انجام آزمایش‌هایی نشان داد که تجمعات زیستی مزایای فیزیولوژیک مستقیمی برای موجودات زنده دارد. برای نمونه، جاندارانی که به صورت گروهی زندگی می‌کنند در مواجهه با شرایط محیطی سخت مثل خشکسالی یا مواجۀ با سموم، شانس بقای بسیار بالاتری نسبت به آنهایی دارند که منزوی‌اند. او که عمیقاً مخالف جنگ بود، در تلاش بود تا با اثبات جهان‌شمول بودن همکاری در میان جانداران نامرتبط، مبنایی بیولوژیک برای نفی ستیزه‌جویی انسان بیابد. گام بزرگ بعدی توسط جی. بی. اس. هالدان برداشته شد. او با اتکا به ژنتیک جمعیت که خود از بنیانگذاران آن بود، ارتباط میان فداکاری و انتقال ژن‌ها را به‌خوبی درک کرد. جملۀ معروف او که «حاضر است جان خود را برای نجات دو برادر یا هشت پسرعمو فدا کند» منطق بنیادین محاسبات تکاملی را آشکار می‌سازد. سرانجام در دهه ۱۹۶۰، ویلیام همیلتون بود که ایدۀ هالدن را در قالب یک فرمول ریاضی ساده اما عمیق بیان کرد: r x B > c در اینجا r یعنی ضریب خویشاوندی بین فداکار و دریافت‌کننده، B به معنای فایدۀ فداکاری برای دریافت‌کننده، و c هزینۀ فداکاری برای فداکار است. این معادله که به قاعدۀ همیلتون معروف شد می‌گوید فداکاری زمانی توسط انتخاب طبیعی برگزیده می‌شود که سود حاصل از آن برای خویشاوندان (با در نظر گرفتن r یعنی ضریب خویشاوندی) از هزینۀ آن برای فرد فداکار بیشتر باشد.   شاید دراماتیک‌ترین بخش کتاب، سرنوشت جورج پرایس باشد. او با توسعه «معادلۀ کوواریانس» نه‌ تنها مدل همیلتون و بسط فداکاری در میان خویشاوندان را تأیید کرد، بلکه نشان داد رفتارهای کینه‌توزانه علیه غیرخویشاوندان نیز منشأ تکاملی دارند. کشف اینکه فداکاری صرفاً مکانیزمی ژنتیکی برای بهینه‌سازی است، پرایس را دچار بحران روحی کرد؛ چرا که او خواهان وجود اخلاق فرامادی بود. در نتیجه، برای اثبات فداکاری اصیل، دچار تحولی مذهبی شد، تمام دارایی‌اش را به نیازمندان بخشید، بی‌خانمانی را برگزید و در نهایت در فقر مطلق به زندگی خود پایان داد. کتاب دوگاتکین فراتر از بررسی صرفاً بیولوژیک یک رفتار، در واقع تبارشناسیِ تاریخی/اجتماعی دقیقی از تلاش برخی دانشمندان برای درک مبانی تکاملی فداکاری است. این اثر به خواننده نشان می‌دهد که چگونه یک پرسش فلسفی و اخلاقی، گام به گام از صافی فرضیات و آزمایش‌های تجربی عبور کرده و در نهایت به زبان دقیق ریاضیات و ژنتیک جمعیت فرمول‌بندی شده است. مطالعه این کتاب را به تمام کسانی که به ریشه‌های تکاملی رفتار علاقه‌مندند پیشنهاد می‌کنم. ✍️ عارف عبادی 📱 اشتباهِ میمون

🔊اطلاعیه نخستِ سیزدهمین همایش دانشجویی فلسفه گروه و انجمن علمی-دانشجویی فلسفه دانشگاه تربیت مدرس با حمایت صرافی ارز دیجیتال والکس، سیزدهمین همایش دانشجویی فلسفه را برگزار می‌کنند. از دانشجویان همه مقاطع و فارغ‌التحصیلان کارشناسی و کارشناسی‌ ارشد همه رشته‌های تحصیلی که به‎نحوی پژوهش آنها به فلسفه مربوط می‎شود، دعوت می‌کنیم تا مقالات خود را برای ارزیابی به ایمیل همایش ارسال کنند. 📧 spc.tmu@gmail.com 📝شیوه‌نامه ارسال مقالات به فارسی 📝شیوه‌نامه ارسال مقالات به انگلیسی 📙 کتابچه دوره دوازدهم 🗓برنامه زمانی همایش: مهلت ارسال مقالات: ۱۰ آذرماه ماه زمان برگزاری همایش: ۱۹ آذر ماه 🎁به همراه مجموعاً ۴۰ میلیون تومان جایزه نقدی؛ شاملِ دو جایزه ویژه به مقاله منتخب در حوزه‌های: - فلسفه و جنگ - فلسفه و بلاکچین 📱برای اطلاع از اخبار همایش، صفحات مجازی ما را دنبال کنید: سایت انجمن علمی فلسفه کانال تلگرام صفحه‌ی اینستاگرام

✅ تبلیغات

◆ «برنامه سخنرانی‌های گروه فلسفه علم» - پاییز 1405 ◆ دوشنبه‌ها (یک هفته در میان) - از ساعت 16:30 تا 18:30 ◆ دانشکده مکانیک- سالن سمینار G13 ◆ انجمن علمی فلسفه علم شریف

ویدئوکست درباره مقاله چالمرز و مساله دشوار آگاهی. این ویدئوکست به زبان انگلیسی در کانال فلسفه علم تهیه شده است و به زودی نسخه فارسی آن را هم در کانال فلسفه علم منتشر خواهم کرد.

قسمت های مختلف پادکست فلسفه علم 1⃣ قسمت اول (نظرات پیتر هکر در حوزه فلسفه ذهن) t.me/philosophyofscience/5143 2⃣ قسمت دوم (روانشناسی تکاملی انقلاب علمی؟) t.me/philosophyofscience/5165 3⃣ قسمت سوم (نانسی کارترایت و فلسفه ذهن) t.me/philosophyofscience/5342 4⃣ قسمت چهارم (کوآین و نقد اثبات گرایی منطقی در فلسفه تحلیلی) t.me/philosophyofscience/5373 5️⃣ قسمت پنجم (دیوید چالمرز و مساله دشوار آگاهی) https://t.me/philosophyofscience/5398 با ما همراه باشید. @philosophyofscience

اینفوگرافی دیگر در تبیین نظرات چالمرز @philosophyofscience

🔰 سلسله نشست‌های «فلسفه، علم و الهیات» مرکز علم و الهیات پژوهشکده مطالعات بنیادین علم و فناوری دانشگاه شهید بهشتی برگزار می‌کند: 📌 دیدگاه‌هایی در باب نوع رابطه‌ی علم و الهیات در این سلسله نشست‌ها، اساتید و پژوهشگران به بررسی ابعاد مختلف تعامل، تمایز و نسبت میان علم و الهیات خواهند پرداخت. برنامه نشست‌ها به شرح زیر است: 🗓 یکشنبه ۱۲ مهر | نیما نریمانی 🔹 چرا به الهیات طبیعی نیاز داریم؟ 🗓 یکشنبه ۱۹ مهر | مسعود طوسی سعیدی 🔹 چرا به الهیات طبیعی نیاز نداریم؟ 🗓 یکشنبه ۲۶ مهر | جواد درویش 🔹 گذر از الهیات طبیعی؛ تعاملات اخیر علم با الهیات 🗓 یکشنبه ۳ آبان | روزبه زارع 🔹 فلسفه اسلامی؛ پلی میان علم و الهیات 🗓 یکشنبه ۱۰ آبان | زهرا زرگر 🔹 تعامل علم و الهیات: آیا علم دینی شبه‌علم است؟ 📍 مکان: ولنجک، دانشگاه شهید بهشتی، ساختمان شهدا، طبقه سوم، پژوهشکده مطالعات بنیادین علم و فناوری، سالن کنفرانس ⏰ زمان: ساعت ۱۵:۳۰ ☎️ تلفن تماس: ۰۲۱-۲۲۹۵۴۶۰ حضور برای تمامی علاقه‌مندان آزاد و مغتنم است. مرکز علم و الهیات؛ پژوهشکدهٔ مطالعات بنیادین علم و فناوری دانشگاه شهید بهشتی 🆔 @The_Science_and_Theology_Center