بافتار

🔻قهرمان‌های این‌جایی درباره سریال‌های تلویزیون و تصویر افتخارآمیزش از قهرمان‌های معاصر ‌ ✍ محمدحسین بابایی ‌ 🔸بخش دوم (بخش اول این یادداشت را از اینجا بخوانید.) 🔹قهرمان‌های تلویزیون، برخلاف قهرمان بعضی فیلم‌های سینمایی دفاع‌مقدسی سال‌های اخیر، از دلِ تاریخ احضار نشده‌اند تا فیلم‌ساز، به‌ وسیلهٔ آن‌ها و بی‌توجه به زندگی و زمانهٔ قهرمان، برای صدور بیانیه مصرفشان کند. البته که هر نویسنده‌ای در تاریخی زندگی می‌کند و برای پاسخ به نیازها و پرسش‌های عصرش به سراغ قصّه‌ها و کاراکترهای تاریخ می‌رود اما فرم مواجهه، تعیین‌کننده است. 🔹مواجههٔ اول، مصرف‌زده است و شتاب‌زده. مواجههٔ مصرف‌زده، کاراکتر تاریخی را بی‌توجه به سرگذشت او فرامی‌خواند تا از زبان او، ما را موعظه کند. مواجههٔ دوم اما محترمانه است جستجوگر. و ما را با کاراکتر تاریخی همراه می‌کند تا در روایت و سرگذشت او شریک شویم. جا پایِ او بگذاریم و آرام‌آرام، مسائل خودمان را در سرگذشت او بازبیابیم. ‌ 🔹چه‌بسا در مواجههٔ اول، فیلم‌ساز برای نزدیک کردن قهرمان به ذهنیت خودش، آن‌چنان در زندگی او دخل‌وتصرّف کند که کاراکتر خلق‌شده دیگر شباهتی به قهرمان واقعی هم نداشته باشد. مثل کاراکتر‌های «تنگهٔ ابوغریب» که بیشتر مخلوقات فیلم‌ساز هستند تا رزمنده‌های دفاع‌مقدس اول؛ رزمنده‌هایی که آنان را در مستندها و خاطرات‌شان، همواره در پیوند با خدا و امام شناخته‌‌ایم و نیروی مبارزه‌‌شان را هم از همین ایمان می‌گرفتند. در مقابل، مواجههٔ دوم به سراغ زندگی قهرمان می‌رود و ترسی هم ندارد از اینکه او را در قامت انسانی مسلمان، مومن به خدا و ولیّ خدا، نشان دهد و به واقعیت زندگی او وفادار باشد. ‌ 🔹مابه‌ازای فرمی این مواجههٔ دوم -جست‌وجویی صادقانه به‌دنبال کاراکتر تاریخی- توجه به جزئیات زندگی قهرمان است. فرمِ جستجوگر برای روایت زندگی قهرمان، فقط به‌دنبال حوادث بزرگ و صحنه‌های اکشن زندگی‌ قهرمان نیست، که روی صحنه‌های خلوت و سلوک روزانهٔ او هم مکث می‌کند؛ چرا که قهرمانِ ما، قهرمان یک زندگی است و این وجه قهرمانی، باید در همهٔ لحظات زندگی‌اش پدیدار شود. 🔹این فرم جزئی‌نگر به شیوه‌های مختلف، در سریال‌های تلویزیون پدیدار شده است. مثلاً روایت اپیزودیک سریال «عاشورا» به‌جای تعریف کردن یک قصّهٔ پیوسته، قطعه‌هایی از یک زندگی را کنار هم گذاشت تا تصویر قهرمانان قصّه را کامل کند؛ مهدی باکری در شهرداری پای صحبت‌های پیرمرد شاکی، حمید باکری در سپاه ارومیه هنگام نوشتن توبه‌نامه، دل‌تنگی حمید روی آب‌های هور، اشتیاق صفیه موقع بازگشت مهدی و غربت همسر حمید با کودکی بیمار، قطعه‌های روایی «عاشورا» بودند که در کنار هم، زندگی برادران باکری را در ابعاد ریز و درشتش شکل می‌دادند. 🔹یا در سریال «پسران هور»، ماجرا فقط تشکیل قرارگاه سری «نصرت» نیست، بلکه سیروسلوک دسته‌جمعی علی هاشمی و بسیجی‌هایش مسئلهٔ اصلی است؛ علی هاشمی در نسبت و در تعامل با نیروهای زیردستش تعریف می‌شود و قهرمان در همین مواجهه‌هایِ به‌ظاهر کوچک -و به‌واقع حامل معنایِ باطنی جنگ– است که ساخته می‌شود. 🔹سریال‌های تلویزیون با رجوع به سرگذشت ملّی ما، و مهم‌تر از آن با حرمت گذاشتن به این سرگذشت، تصویری افتخار‌آمیز برای امروز می‌سازند. در این رجعت به گذشته، آثارِ تلویزیون به‌دنبال مصرف کاراکترهای تاریخی نیستند که زندگی‌ و اعتقاد و ایمانشان را آن‌گونه که واقعاً بوده، روایت می‌کنند. این‌چنین است که قهرمان‌های واقعی تاریخ ما، روی صفحهٔ تلویزیون هم «واقعی» به‌نظر می‌آیند؛ چرا که خالقان این آثار، خودسانسوری را کنار گذاشته‌اند و قهرمانان‌شان را همان‌طور که هستند، دوست دارند. 🔻رسانه بافتار 🆔 @baftar_resane