دیالکتیک روشنگری

اینا یه عده هستن که از برکتِ اوضاع بلبشوی مملکت اومدن و مقام گرفتن و موقعیت پیدا کردن. حالا هم نفعشون در آشفتگی اوضاعه. اگه همه‌چیز مرتب باشه که همه می‌فهمن این عده بی‌عرضه‌ان و بی‌خودی پست‌های مملکتی رو اِشغال کرده‌ان. تمام ثروت و قدرتشون هم دزدیه. از من دزدیدن؛ از شما و کل ملت ایران. ▪️حسن هدایت 📕وقایع‌ نگاریِ یک لاتِ چاقوکش @ELDialectico

پرویز تناولی چگونه از «هیچ» مجسمه ساخت؟ (از ویولن صبا تا جهانی‌شدن «هیچ») حمید شاکری (دکتری جامعه‌شناسی، عضو مؤسسه ایران‌شناسی بریتانیا) از خانه صبا تا مجسمه‌سازی هفته گذشته، یکی از مجسمه‌های «هیچ» پرویز تناولی در حراج تهران رکورد شکست. اما داستان این «هیچ»از سال‌ها پیش و از دنیای موسیقی آغاز شده بود!تناولی نوجوان، ویولن را نزد ابوالحسن صبا می‌آموخت و روزی به فکر ساختن قالبی گچی از چهره استادش افتاد؛ تجربه‌ای که او را بیش از پیش به مجسمه‌سازی علاقه‌مند کرد. بعدها با پس‌انداز حاصل از تدریس ویولن راهی ایتالیا شد تا مجسمه‌سازی بیاموزد. او پس از بازگشت، به یکی از پیشگامان مجسمه‌سازی نوین ایران بدل شد و سال‌ها به آموزش نسل تازه‌ای از هنرمندان پرداخت. اما مهم‌ترین کشف او هنوز در راه بود. کشف هنر در کوچه و بازار تناولی در جست‌وجوی هویتی تازه برای هنر ایران، به سراغ چیزهایی رفت که بسیاری از هنرمندان مدرن به آن‌ها اعتنایی نداشتند: قفل‌های قدیمی، ضریح‌ها، طلسم‌ها، کتیبه‌ها و نشانه‌های سقاخانه‌ها. او در این اشیای آشنا، جهانی از فرم، معنا و خاطره می‌دید.همین نگاه در شکل‌گیری مکتب سقاخانه، از مهم‌ترین جریان‌های هنر مدرن ایران، نقشی اساسی یافت. در کارگاه او، «آتلیه کبود»، هنرمندان گرد هم می‌آمدند و راه‌های تازه‌ای برای آفرینش هنری می‌جستند. تناولی با الهام از میراث مردمی، نشان داد که نوآوری می‌تواند از دل همان فرهنگی برخیزد که نسل‌ها در کوچه‌ها، خانه‌ها و بازارها زندگی کرده است. «هیچ»؛ زاده یک اعتراض! ماجرای تولد «هیچ» شنیدنی است! در دهه ۱۳۴۰، هنگامی که استفاده تزئینی از خط فارسی در بازار هنر رواج یافته بود، تناولی از تکرار این شیوه به ستوه آمد. او برای اعتراض، واژه «هیچ» را انتخاب کرد و به آن حجم بخشید؛ گویی می‌خواست با ساختن «هیچ»، به ابتذال و تکرار در هنر طعنه بزند! اما این اعتراض سرنوشتی شگفت‌انگیز یافت. «هیچ» به‌تدریج در شکل‌های گوناگون ظاهر شد و با پیشینه عرفانی و فلسفی این واژه در فرهنگ ایرانی پیوند خورد. آنچه با نوعی سرکشی هنری آغاز شده بود، به یکی از شناخته‌شده‌ترین نشانه‌های هنر معاصر ایران در جهان تبدیل شد. گبه‌هایی که دوباره دیده شدند یکی از جذاب‌ترین فصل‌های زندگی تناولی، سفرهای او برای شناخت هنر عشایر ایران است. او به میان بافندگان قشقایی، شاهسون و دیگر جوامع محلی رفت و شیفته دست‌بافته‌هایی شد که در زندگی روزمره کاربرد داشتند. گبه‌های ساده با نقش‌های آزاد و رنگ‌های زنده، برای او آثاری سرشار از خلاقیت بودند.تناولی با گردآوری، پژوهش، انتشار کتاب و برگزاری نمایشگاه در خارج از ایران، به شناساندن ارزش هنری این دست‌بافته‌ها کمک کرد. آثاری که روزگاری عمدتاً به چشم زیرانداز دیده می‌شدند، اکنون در نمایشگاه‌ها و مجموعه‌های هنری نیز تحسین می‌شدند.این تغییر نگاه، بخشی از میراث فرهنگ‌ساز تناولی است. شیرهای ایرانی و سرگذشت یک موزه تناولی سال‌ها در پی شیرهای ایرانی بود؛ از نقش شیر بر قالی‌های عشایری تا شیرهای سنگی گورستان‌ها. حاصل این شیفتگی، مجموعه‌ای از پژوهش‌ها و نمایشگاه‌ها شد که بخشی از حافظه تصویری ایران را دوباره به نمایش گذاشت. با این همه، سرگذشت موزه شخصی او تلخ بود. در سال ۱۳۸۲، خانه‌اش که با طراحی کامران دیبا ساخته شده بود، به موزه تبدیل شد، اما اندکی بعد، با روی کار آمدن محمود احمدی‌نژاد به عنوان شهردار تهران، فعالیت آن متوقف شد. اختلافات حقوقی سال‌ها ادامه یافت و گزارش‌هایی از انتقال و آسیب‌دیدن برخی آثار منتشر شد؛ سرنوشتی تأسف‌بار برای مجموعه‌ای که قرار بود میراث هنری یک عمر را حفظ کند. از «هیچ» تا ماندگاری در فرهنگ ایران امروز آثار تناولی در معتبرترین موزه‌ها و مجموعه‌های هنری جهان جای دارند و کتاب‌های متعددی درباره هنر و پژوهش‌های او منتشر شده است. او در طول زندگی هنری‌اش، بارها نگاه ما را به چیزهای آشنا تغییر داد:قفلی قدیمی به مجسمه راه یافت، گبه‌ای عشایری ارزش هنری تازه‌ای پیدا کرد و واژه «هیچ» به پیکره‌ای جهانی بدل شد. شاید بزرگ‌ترین دستاورد یک فرهنگ‌ساز همین باشد: آنچه را پیش چشم همگان است، چنان بازآفریند که دوباره دیده شود. «هیچ»تناولی برای فرهنگ ایران، هیچ نیست؛ خیلی چیزهاست! @ELDialectico

از دیدگاه آرنت، توتالیتاریسم با حکومت‌های استبدادی تفاوت دارد. حکومت توتالیتر خودکامه و غیرقانونی نیست بلکه حکومت نوعی از قانون است این حکومت‌ها مدعی‌اند از قانون طبیعت یا تاریخ اطاعت می‌کنند و هرگونه جایگاه برای اراده انسانی را رد می‌کند. این قانون که پایه‌اش در ایدئولوژی است به دنبال آن است که طبیعت انسان‌ها را تغییر دهد، در مقابل نظام‌های استبدادی بی قانون هستند و در انها اراده ای خودسرحکومت می‌کند. حکومت‌های اقتدارگرا آزادی را محدود می‌کند اما توتالیتاریسم به دنبال ابطال آزادی است. نظام توتالیتر طبقاتی و مبتنی بر منافع شخصی نیست از این رو سریع منقرض می‌شوند. دروغگویی در مقیاس عظیم و دشمن تراشی لازمه‌ی جنبش توتالیتر است. در دیگر حکومت‌های خودکامه، فرد باید عمل خصومت آمیزی انجام داده باشد تا دشمن حکومت تلقی گردد اما در حکومت توتالیتر هر فردی که خارج از این چارچوب باشد قطع نظر از عمل و اندیشه‌اش، پیشاپیش منحرف شده است. چرا که گروه‌های غیرخودی خارج از قانون و فاقد حق به شمار می‌آیند. (توتالیتر از منظر هانا آرنت) @ELDialectico

به هرحال این اوضاعی است که می بینید و تفسیر لازم ندارد. ما هم می سوزيم و می سازيم. قسمتمان اين بوده يا نبوده ديگر اهميت ندارد. سگ بريند روی قسمت و همه چيز. 📕نامه به حسن شهید نورایی ▪️صادق هدایت @ELDialectico

نوشتاری از #محمد_قائد فکر روشنگری مقدّم بر روشنفکری آزردگان از وقایع ۵۷ با چپ‌انگاری روشنفکرها با یک تیر دو نشان می‌زنند: هم کل درس‌خوانده‌هایی که زمانی قرار بود مملکت را مثل خارجه کنند، و هم کسانی که متهم به اعتقاد به مهندسی ِ اجتماعی‌اند. نباید انتظار داشت تکرار کلیشه‌های ضدیّت با روشنگری در پوشش انتقاد گدازنده از روشنفکرها کلاً متوقف شود. همین قدر که طوطیانی بر حرفهای قالبی تأمل کنند غنیمت است. متن کامل را اینجا بخوانید : https://mghaed.com/post/enlightenment_before_intellectualism/ @ELDialectico

آیا باید فراموش کرد یا باید در شفافیت آب‌های ناممکن به دنبال عکسش بود که هنوز خنجری را که در سینه‌ی من به یادگار گذاشته است در سینه‌ی من مانده است ▪️احمدرضا_احمدی Photo by: instagram @instahyt_bw @ELDialectico

مردم عادی که مثل گوسفند به دنیا می آیند و مثل گوسفند می میرند، میلیون میلیون، هر روز زیر ماشین ها و آوارها می روند، گلوله می خورند، مرض می گیرند، انگار فقط به این دنیا پا گذاشته اند که بمیرند، اما لااقل آن ها همه چیزشان طبیعی تر از این لولوهای سر خرمنی است که ما به آن ها بزرگان می گوییم، خوب دیگر، من باید از مرگ این آدم های گمنام و البته احمق که دنیا و زندگی و خدا و تمام این بند و بساط ها به خاطرشان به وجود آمده است با خبر شوم. "با کمال تاسف" 📕سنگر و قمقمه های خالی ▪️بهرام صادقی @ELDialectico

اگر مرا دوست نداشته باشی دراز می‌کشم و می‌میرم مرگ نه سفری بی‌بازگشت است و نه ناگهان محو شدن مرگ دوست نداشتن توست درست آن‌موقع که باید دوستم بداری ▪️رسول یونان ▫️عکس از : روزبه روزبهانی @ELDialectico

لئونید برژنف، سلف پوتین، که برای سرکوب بهار پراگ ۱۹۶۸ صدها تانک به خیابان‌های یکی از زیباترین شهرهای اروپا فرستاد با لحنی آتشین گفت: “به ازای هر نفر یک تانک به خیابان‌های پراگ می‌فرستیم تا هم اغتشاش‌گران و هم دشمن غربی بدانند که این ماییم که می‌مانیم” ‏... و صد البته نماندند! بیش از یک سده قبل‌تر هگل در درسگفتارهای خود گفته بود تنها چیزی که تاریخ به ما می‌آموزد این است که هیچکس از تاریخ هیچ نیاموخت.… 📷عکس : خیابانی در پراگ / چکسلواکی ۱۹۶۸ @ELDialectico

یکی از دوندگان از مانترایی سخن به میان آورده بود که از برادر بزرگ ترش، او هم دونده، شنیده بود و از ابتدای کار دوندگی آن را به کار بسته بود. مانترا این بود "درد اجباری است، رنج کشیدن اختیاری است."  قضیه را می‌توان به این صورت مطرح کرد که آدم حین دویدن کم‌کم به فکر می‌افتد که کار عذاب آوری است. دیگر نمی‌توانم ادامه بدهم. در آن صورت، بخش عذاب آور آن یک واقعیت اجتناب ناپذیر و قطعی است ولی ادامه دادن یا ندادن آن اختیاری است، و به خود دونده بستگی دارد که چه تصمیمی بگیرد. مهم‌ترین وجه ماراتن در همین نکته خلاصه می‌شود. 📕از دو که حرف می‌زنم، از چه حرف می‌زنم؟ ▪️هاروکی موراکامی @ELDialectico

«ملال مردم را از درون می‌خورد. مثل نوعی غبار است که بی‌ این‌که ببینیم می‌آید و می‌رود، آن را تنفس می‌کنیم، می‌خوریم و می‌نوشیم. همواره باید این باران خاکستر را از سر تا پای خود پاک کنیم. به همین دلیل مردم چنین بی‌قرارند.» 📕فلسفه ملال ▪️لارس اسونسن ▫️طرح از داریوش رادپور @ELDialectico

چگونه باید مفهوم زنده و واقعی آزادی انسان را دریافت؟ ایدئالیسم آلمانی این پرسش را به نحو بایسته واکاوی نکرده، آن هم بدان سبب که انسان را صرفاً موجودی عقلانی در برابر جهان تلقی کرده است. به‌بیان‌دیگر، ویژگی‌های هستی‌شناختی در تعریف ایدئالیسم از انسان لحاظ نمی‌شود و لذا در اینجا فقط کلیّترین مفهوم آزادی، یعنی یک مفهوم صرفاً صوری، عرضه می‌گردد. اما شلینگ تعریفی از آزادی را طرح می‌کند که ظاهراً تعریفی ملموس است و ما آن را بارها در زندگی روزمره تجربه کرده‌ایم: «مفهوم واقعی و زندۀ آزادی، توانابودن برای خیر و شر است». به عقیدۀ هایدگر، این شلینگ است که ضرورت پرسش دوباره از واقعیت آزادی را درک می‌کند و با واردکردن مفهوم شر در تعریفش از آزادی، نه تنها نحوۀ پرسش از این مفهوم را دگرگون می‌سازد، بلکه تحولی در پرسش از هستی ایجاد می‌کند و آغازی دیگر را در متافیزیک رقم می‌زند. 📕آزادی و رخداد در اندیشه هایدگر ▪️زکیه آزادانی @ELDialectico

یکی از دلایلِ عوضی بودن دنیا، این است که آدمهاش، هر غلطی که خواسته اند، کرده اند ... شرط می بندم اگر غلطی هست که نکرده باشند، به خاطرِ دلسوزی و شرافت و این جور چیزها نبوده ... لابد نتوانسته اند بکنند ... ▪️مصطفی مستور 📕حکایت عشقی بی شین بی قاف بی نقطه @ELDialectico

از من پرسید: " می ترسی" گفتم: "آره یه کم." گفت: "منم می ترسم. بنابراین، نگران نباش، همه می ترسن." ...... 📕سال های سگی ▪️ماریو بارگاس یوسا ▪️ترجمه :احمد گلشیری (تصویر : #ناتالی_پورتمن در دو نما از فیلم های ،لئون 1994و جکی 2016) @ELDialectico

📕خاطرات یک مترجم ▪️محمد قاضی ‏صبح روزی که پس از مصادره و استقرار “برادران” در نشر امیرکبیر، آقای مترجم را احضار می‌کنند و جوانکی با نام برادر مُطلب که حالا پشت میز ریاست “موسسه انتشارات اميركبير فيضيه قم” نشسته است، ‏بی‌آنکه سر بالا بیاورد، از محمد قاضی که تا آن زمان ۴۰ کتاب تراز اول ترجمه کرده بود، می‌پرسد؛ اینجا چه کار داری؟ ‏قاضی می‌گوید: ‏«شما با من کار دارید و دنبالم فرستاده‌اید!» ‏مدیر انقلابی، نگاهی به مترجم آن “کتاب مورد دار” می‌کند و می‌گوید: ‏«شما از پیش از انقلاب با امیرکبیر ۹ عنوان کتاب ترجمه کرده‌اید. ‏ما می‌خواهیم کتاب “نان و شراب” را تجدید چاپ کنیم، ولی چون اسم کتاب اسلامی نیست، مشکل‌دار شده و باید نامش را عوض کنید» ‏قاضی که شرح این سفلگی را در یکی دو مصاحبه و از جمله خاطراتش آورده، پاسخ می‌دهد که کلمه شراب در قرآن هم آمده است. ‏«نگاهی خیره از حیرت و نفرت به من انداخت و گفت در قرآن نام شراب آمده است؟ در کجای قرآن؟» ‏قاضی نشانش می‌دهد و مدیر فرهنگی حکومت ِشب‌زدگان، ‏«به لحنی اندک خشم آلود گفت؛ از شما بعید است که چنین حرفی می‌زنید و شراباً طهوراً قرآن را سر این شراب نجس می‌گذارید» ‏مترجم مفصل توضیح می‌دهد که عنوان کتاب برگرفته از عبارت ِ”نان و شراب” در سنت مسیحیت است و اتفاقا صبغه‌ای کاملا دینی دارد. ‏بعد از دقایقی سکوت آقای رئیس می‌گوید: ‏«من چون اختیار ندارم که حرف‌های شما را بپذیرم، همه این مطالبی را که به من گفتید روی یک ورقه کاغذ بنویسید و به من بدهید، به قم خواهم رفت و مدافعات شما را در مدرسه فیضیه مطرح خواهم کرد. البته اگر پذیرفته نشد باید اسم کتاب را عوض کنید» ‏برای همین می‌گوید که نام دیگری را هم پیشنهاد دهد تا اگر علما حرف ِحساب مترجم را نپذیرفتند، ‏انتشارات ِغصب شده‌ی بدست فيضيه قم، شاهکار اینیاتسیو سیلونه را با عنوانی جدید منتشر کند. ‏محمد قاضی که جدا از ترجمه، نویسندگی و شاعری، به روحیه‌ی طنز کم‌نظیرش در میان اهالی فرهنگ شناخته می‌شد، می‌گوید: ‏«نامش را بگذارید نان و سرکه» ‏سال‌ها بعد در جایی نوشت شاید بهتر بود پیشنهاد دوستانم را می‌پذیرفتم و برای “ثبت در تاریخ” همان نام مضحک نان و سرکه را بر کتاب می‌گذاشتم تا بعدها معلوم شود چه بر سر فرهنگ این خاک رفت. (متن کتاب برای درج در کانال دیالکتیک روشنگری روایتگری شده است) @ELDialectico

#بهرام_بیضایی در این گفت‌وگو، شاهنامه را تنها یک اثر ادبی نمی‌داند؛ بلکه آن را یکی از بزرگ‌ترین ابزارهای حفظ هویت ایرانی پس از فروپاشی شاهنشاهی ساسانی می‌خواند. او می‌گوید پس از آنکه مقاومت‌های نظامی ایرانیان یکی پس از دیگری شکست خورد، نبرد پایان نیافت؛ فقط میدانش تغییر کرد. شمشیرها کنار رفتند و قلم به میدان آمد. از دل همین مقاومت فرهنگی، آثاری پدید آمد که مهم‌ترینشان شاهنامه بود. در نگاه بیضایی، شاهنامه فقط روایت گذشته نیست؛ پاسخی است به فراموشی. کتابی که زبان، اسطوره‌ها، قهرمانان و حافظهٔ تاریخی یک ملت را گرد آورد تا ایرانیان بدانند پیش از هر شکست و هر دگرگونی، چه بوده‌اند و از کجا آمده‌اند. فردوسی، اثری آفرید که هزار سال بعد نیز همچنان سپری برای حافظهٔ تاریخی ایران باقی مانده است. @ELDialectico

دیکتاتوری‌های توتالیترِ امروزی، تقریباً بدون استثنا از بطنِ دموکراسی، ولی بر ضد آن برمی‌خیزند (ولو بنیانِ دموکراسی ضعیف باشد). بنابراین، باندی که می‌خواهد دیکتاتوریِ توتالیتر ایجاد کند، چاره‌ای ندارد جز این‌که به‌ شکل و شمایلِ نهضتی دموکراتیک درآید و حتی پس از بر سرِ کار آمدن نیز در حفظِ این ظاهر بکوشد و به عبارتِ دیگر، آداب و مناسکِ دموکراسی را به‌جا بیاورد، ولو جوهر و محتوای آن را به کلی نفی کند. 📕آزادی و قدرت و قانون ▪️فرانتس نویمان @ELDialectico

وقتی سید حسن مدرس و محمد مصدق در مجلس به فروغی می‌تاختند او گفت: من درک می‌کنم، ذات ِ قدرت چنین است و بحث بی‌فایده‌است. فروغی مَردی بود که سیاست را می‌فهمید و دچار سانتیمانتالیسم نمی‌شد. فروغی مَردی بود که علاقه‌‌مند بود به سه سلبریتی: حافظ، فردوسی و رنه‌دکارت آن هم بیش از ۱۱۵ سال پیش! فروغی مَردی بود که علیرغم تلاطم‌های وحشتناک و خطرناک سیاست در زندگی شخصی با خانواده‌اش متین، جنتلمن و آرام بود. مَردی بود فهمیده و متواضع در برابر ِ زن. مَردی بود مهربان و پوینده برای فرزند. فروغی مَردی بود که هم حقوق را می‌فهمید هم ادبیات را، هم رمان می‌خواند و هم شعر. هم فلسفه درس می‌داد هم اقتصاد می‌دانست. اگرچه دانستن هرگز متوقف نمی‌شود ولی فروغی نیز هرگز متوقف نشد. هرچند جلال و جبروت نادرشاه را نداشت، هرچند شانس ِ قائم مقام فراهانی را نداشت، هرچند نسب خانوادگی ِ داریوش را نداشت، هرچند شاید نقایص ِ زیادی داشت اما: او آگاه‌ترین ایرانی ِ ساحت ِ قدرت در تمام تاریخ است‌. مَردی جنتملن، خوش‌پوش، خوش خنده و اُفتاده که هرگز از یاد ِ دانایان نخواهد رفت. 📕یادداشت‌های فروغی ▪️به کوشش ایرج افشار. @ELDialectico

چه دردناک است شرمسار وطن بودن، آن‌گاه که وطن در دست مشتی نیرنگ‌باز بی‌رگ است که از سر بی‌تدبیری و خودخواهی اداره‌اش می‌کنند، آن‌گاه که در چشم جهانیان چهره‌ای گستاخ، موذی و بی‌ارج دارد، آن‌گاه که به جای خوراک سالم روحانی، خوراک فاسد پیش رویش می‌گذارند، آن‌گاه که فقر و پریشانی چنان در تار و پود زندگی مردم لانه کرده که به هیچ روی نمی‌توان چاره‌اش کرد. احساسی است خفت‌بار که آدمی را رها نمی‌کند؛ احساسی ماندگار که خلاف احساسات روزمره‌ی پیش‌ پا افتاده، به‌ آسانی زُدوده نمی‌شود. آری، این شکنجه و خفقانی بی‌پایان و همیشگی است که با آن از خواب برمی‌خیزی، هر ساعت از روز را با آن می‌گذرانی، و شب با آن به بستر می‌روی... 📕خانه ماتریونا ▪️الکساندر سولژنیتسین @ELDialectico

من بچه بودم و در آوازهای مادرم پنهان می‌شدم. و حتی صدای رادیو از من بزرگتر بود. و حتی رنگ سیب از من بزرگتر بود. من بچه بودم. نه حرکتی، نه دلهره‌ای، نه رویایی. من فقط بلد بودم کوچک باشم و در آوازهای مادرم پنهان بشوم. ▪️مرتضی حنیفی عکس از #حمید_جانیپور @ELDialectico