هامِش (علی سلطانی)
Ir al canal en Telegram
هامش یعنی حاشیه. اینجا هامش (حاشیه) میزنم. بر ایدهها، حادثهها، کتابها... هامش تصویری: @Hameshmedia @alisoltany2علی سلطانی
Mostrar más1 293
Suscriptores
Sin datos24 horas
Sin datos7 días
-1930 días
Archivo de publicaciones
1 293
کتابخوانی معمول و هوشوارهای
چند روز قبل باید متنی را که بخشی از رسالهٔ دکتری است، آماده میکردم. زمان کم آورده بودم و مرور یکی دو کتاب مانده بود. مجبور به گناه! کمکگرفتن از هوشواره (هوش مصنوعی) شدم. گناه از این جهت که پیشتر در این جایگاه بههیچوجه از آن استفاده نکرده بودم و پیشنهاد دوستی مرا به این سمت کشاند. میخواستم متن بلندی را برایم بخواند و بخشهای مرتبط با پرسش من را تحلیل کند و به آن ارجاع بدهد. پاسخها حیرتانگیز بود. به خوبی به سراغ فقرههای کتابی بلند رفته بود، که من میخواستم. و خلاصه و تحلیلهایی را داد، که به کار منِ شب امتحانی آمد؛ در افزودن مدعاهای آن دو کتاب، به متن.
روز ملاقات و ارائهٔ مشق گذشت. هوشواره میدانست که من راضی به آن گناه نبودم و باید توبهٔ عملی میکردم! به همین دلیل برگشتم و همان دو متن را در این روزها، با فرصت و حوصله و دقت خواندم. مسلم بود که هوش طبیعیِ معمولیِ من، و نیز شیفتگیِ من به دانستن همهٔ ابعاد متن و نه پریدن از آن، باید کل متن را میخواند تا چیزی دستگیرش شود. پس کل متن را خواندم. نتیجه؟
تحلیل و خلاصهبرداری هوشواره درست بود. غلط نگفته بود و به نادرستی به سراغ آن بخشهای مرتبط من نرفته بود. همهچیز مطلوب بود و لابد این سوال پیش میآید که چرا از گناه توبه کردم و متن را دوباره خودم خواندم؟ حیفِ وقت چون طلای منِ کموقت نبود؟
پاسخ به این پرسش، راز سربهمهرتفاوت مطالعهٔ کلاسیک کتاب با حضور و وفور هوشوارههاست. نتایج هوشواره علیالاغلب درست بود، اما آن خلاصهبرداریها برای من یک چیز نداشتند: عمق. من از آن نتایج در متنم استفاده کرده بودم، اما به درستی نمیدانستم آن مدعا از کجا آمده و به کجا رفته. نمیدانستم از چه پرسشی خلق شده و به همین دلیل همهجانبه نمیدانستم به کدام مسئله یا مسئلهها پاسخ میدهد. بخت یارم بود که در ارائهٔ آن قسمتها چکشکاری نشد، وگرنه من شبیه دانشجوی در حال دفاعی میشدم که تزش را کس دیگری نوشته.
بگذارید مثال دیگری بزنم. با مقایسه این دو مرور، در هنگام بهکارگرفتن کمکهای هوشواره، ماجرا شبیه مروری نمایشگاهی بود. من با نتایج هوشواره انگار فقط از جلوی غرفهای رد شده بودم و چشمم چیزی را گرفته بود. برداشته و نگاهی کرده و عکسی انداخته بودم. حتی با غرفهدار هم صحبت نکرده بودم. اما فیالجمله میدانستم این چیست و چه کاربردی دارد. همین و نه بیشتر. حال با مرور شخصی و معمول متن، گویا رفته و از غرفهدار جیکوبوک قصه را پرسیدهام. اینقدر که گاهی حوصلهٔ غرفهدار را هم سر بردهام.
لابد مخاطب این متن این اشکال را وارد میکند، که تو کم پرسیدهای. میتوانستی ده پرسش دیگر هم از هوشواره بپرسی تا نگاهت عمیقتر شود. پاسخ من این است: پرسش دوباره در این مثال، تغییر جهت و تغییر شکل سرزدن به این غرفه است، نه کیفیت اطلاع از محصول آن. نه افزایش ژرفا. ما با این گونه مواجهه قبل از هوشواره هم آشنا بودیم: ما میتوانستیم در مجلهٔ معرفی کتاب، از مضمون یک کتاب سردربیاوریم. خیلی هم خوب بود، همانگونه که امکانات گناههای هوشواره در این زمینه خوب است و در وقت ما صرفهجویی میکند. اما و اما، آیا آن مرور کتاب معادل خواندن آن کتاب بود؟ بیشک نه.
عیناً دربارهٔ هوشواره هم مثل مجلههای نقد و معرفی کتاب، همین را میتوان گفت. هوشواره برای کتابخوانیِ حرفهای و علمی، مکمل است و نه غذای اصلی. هوشواره اگر قدرت کاوشش صدبرابر این هم بشود، باز غذای اصلی کتابخوانی برای ما نخواهد شد. به این دلیل ساده که جای ما را نمیگیرد. باید مای کتابخوانی و مای تحلیلگرا و مای نقادی باشد که او کمکش کند و کارش را بهینه. وگرنه بیمایه فتیر است. او صدها پردازش بهتر هم انجام دهد، نهایتاً عرضهای نمایشگاهیِ بهتری برای ماست. نهایتاً زیروروکردن بیهدف برگههاست. همین و نه بیشتر.
هوشواره میتواند زمانی غذای اصلی شود. روزی که «ما» کاملاً دست از کتابخوانی و کاوش انسانی و پاسخگویی به پرسشها بکشیم و نیازی به آن حس نکنیم. شاید هوشواره در کنار شبکههای اجتماعی و الگوریتمهای مغزفرسودِ آن، که همانا بیتمرکزی و کمحوصلگی و ضعف توان تحلیل و تفکر است، روزی با ما چنین کند. یعنی ما چنان کرخت شویم که بگوییم هوشواره هم خودش کتاب را بنویسد، هم خودش بخواند، و هم از آن برای پرسشها و مسئلهها و کتابهای بعدی کمک بگیرد. ما تنها پشت صندلی مینشینیم، برای تماشا و استفاده و خوردن. در غیر این صورت، باید تکرار کنیم که هوشواره امکانی بینظیر و بیمانند در تاریخ، برای کتابخوانان و پژوهشگران امروزی است. اما برای «کتاب»خوانان و «پژوهشگر»ان امروزی و نه کتابنخوانان و پرسهزنندگان هوشوارهها!
#تأملات
@Hamesh1
20 nov, 08:15
1 293
کوتاه دربارهٔ آنگلیکا نویورت
به مناسبت مطلب انعکاس
در زبان و فضای فارسی، قرآنپژوه مهمی چون آنگلیکا نویورت، مشهورِِ ناشناخته است! به این معنا که متخصصان فراوانی او را به نام میشناسند، حتی مدعیاند که با روش و رویکردش آشنایاند، از آن بالاتر، او را در مقاله و سخنرانی نقد میکنند؛ اما حقیر با اندکی آشنایی با کارهای نویورت و مطالعهٔ بخشی از آثارش، مدعیام که جز به تعداد انگشتان دست، در بین ایرانیان کسی زحمت مطالعهٔ عمیق کارهای او را نکشیده و به مغز دیدگاههای او مسلط نیست. به همین دلیل اکثریت نقد و نظرها به زبان فارسی دربارهٔ آنگلیکا نویورت دچار سوءتفاهم است.
از این جهت مطلب اخیر دوستان مجموعهٔ انعکاس و شخص آقای محمد موسوی درخور تقدیر، توجه و درنگ است. بهویژه از آن جهت که برخی از مبانی ایدههای او را شرح میدهد، که اگر آنها را ندانیم، در فهم نتایج و میوههای روشی او دچار ابهام خواهیم شد. این مطلب شاید آعاز راهی است که علاقهمندان ایرانیِ مطالعات قرآنیِ دانشگاهی، باید ادامه دهند. نویورت جایگاه مهمی دارد و اگر بتوان از چیزی به نام «مکتب آلمانی» مطالعات قرآن یاد کرد، این نام در عصر حاضر بدون ذکر نام نویورت و مرور دیدگاههایش عقیمتر از عقیم است.
نویورت راه تازهای را در مطالعات قرآنی دانشگاهی گشوده است، که پژوهشگران بنامی امروز آن را دنبال میکنند و توسعه دادهاند. نویورت به ویژه از آن جهت اهمیت دارد، که در فضای فارسی و در بین علاقهمندان عمومی، به هزار و یک دلیل عمدتاً غیرعلمی، مطالعات انتقادی قرآن کریم متأسفانه مترادف و محبوس در دیدگاههای تجدیدنظرطلبانه شده است (مدعایی که من بارها تکرار کردم). از این نظر، نویورت و مکتبی که او پایهگذاری کرده، در عین اینکه ضرورتی بر ترجیح همیشگی موضع شکاکانه به نام روش انتقادی نمییابد -بهویژه در موقعیتهای پنجاهپنجاهی که شک و موضع تجدیدنظرطلبانه هیچ ارجحیتی ندارد- هم تاریخی است و هم انتقادی. و اگر دست بالاتر را نداشته باشد، هیچ کم از این نظر ندارد. از این حیث آشنایی با دیدگاههای او و همکارانش برای پژوهشگران فارسی و ایرانی بسی ضروری است.
#یادداشت
@Hamesh1
19 nov, 04:56
1 293
«اسلامشناسیات کو» سرکوب است؟
پاسخی به لطفِ نقد یکی از دوستان عزیز
🔺️️️️️️ادامه🔺️️️️️️
به عبارت دیگر، نقد من متوجه استاندارد دوگانه است. اگر دیگران حق ندارند مدعا یا تحلیل اقتصادی مطرح کنند، چون اقتصاد نمیدانند و شما آنان را با مغالطههایی نظیر توسل به مرجعیت و ابزارهایی چون خاموشسازیِ معرفتی مینوازید؛ اگر ایناست، شما خود اولاً کِی اسلامشناس و اسلامبلد شدید؟ در ثانی، چگونه با آن مدعیان اسلامشناسی را سَرند میکنید و برخی را درخور این عنوان نمیدانید؟ دقت کنید، به همین دلیل من در همان یادداشت کوتاه، حتی متعرض ابراز نظرهایی نظیر این رأی نشدم که آقای غنینژاد میگوید: اسلام سیاسی نیست. بلکه با لحاظ این استاندارد دوگانه، متعرضِ این شدم که شما کی و چگونه عنوان اسلامشناسی شدید و بعدش این عنوان را به افرادی میدهید و از افرادی سلب میکنید؟
۳. بهرغم دو نکتهٔاخیر، در پایان اضافه کنم که در موضوعِ خاص دین ما با وضعیتی پیچیده طرفیم. از یکسو خود میگویم که دین مثلاً شبیه علم اقتصاد نیست. متعلق به نوعِ بشر است و موضوعی همگانیتر و وجودیتر. پس اساساً نمیتوان حتی اظهارنظر دربارهٔ آن را محدود به صنفی خاص کرد. خصوصاً وقتی در فرهنگی ابزارهای سرکوبی نظیر تکفیر وجود دارد و سپر [اغلب نداشتهٔ] تخصص در نهاد رسمیِ دین، در خیلی از موقعیتها ابزار تداوم انحصار و انحراف افکار از ناتوانی در رقابت و پاسخگویی است.
از طرف دیگر، چنانچه در گفتار کوتاه پیش آوردم، فضیلتِ گفتنِ «نمیدانم»، در فرهنگ ما و در قبال موضوع دین، نایابتر از بقیهٔ نایابهاست. یعن آحاد جامعه در قبال دین، در بسیاری از اوقات دچار جهل مرکباند و نمیدانند که نمیدانند. در عوض تصور میکنند خوب هم میدانند. چرا؟ چون با آن یا از سرِ ایمان یا از سرِ انکار درگیرند و صرفِ درگیری و آشنایی حتی مدرسهای با «تعلیمات دینی» را برای شناختش کافی میدانند. این رذیلت حتی در بین افراد تحصیلکرده در رشتههای غیر، چنانچه در موضوع موردبحث هم چنین است، چهبسا بیشتر وجود دارد. غافل از اینکه بیخبران نمیدانند که شاید هماناندازه که در عصبشناسی و طب و اخترشناسی و ریاضی و علم مکانیک و معماری و اقتصاد و هوشوارهٔ و ... آنان، نظریهها و دیدگاهها و دستاوردهای جدید وجود دارد، دینشناسی و خاصه قرآنپژوهی و اسلامپژوهی آکادمیک هم صاحب حرفهای نوی بسیار است و تخصص و ممارست فراوان میطلبد.
از این جهت بیشک گفتوگویی همگانی و آزاد افراد در زمینهٔ دین و شناختش، هم حق است و هم ضرورت. حق است، چون دین مقولههای همگانی است و نه شخصی و صنفی. ضرورت است، چون متخصصان بینیاز از مواجهه با تجربهٔ زیسته و پرسشگریِ آحاد افراد نیستند. همزمان هم آحاد جامعه خود را در این یک قلم، نباید از افزایش معلومات و یادگیریِ علمی بدانند و عین دیگر حوزهها به رأی محقق اعتنا کنند. خاصه وقتی علوم انسانی در دنیای امروز ورودی همهجانبه در وادیِ مطالعات دین کرده است.
#یادداشت
@Hamesh1
17 nov, 03:48
1 293
«اسلامشناسیات کو» سرکوب است؟
پاسخی به لطفِ نقد یکی از دوستان عزیز
یکی از دوستان محترم و فاضل به خردهنوشتِ اخیر که نقدی بر طفلکیبودنِ اسلامشناسی در بینیازی به تخصص بود و مناسبتش مناظرههای اخیر آقای موسی غنینژاد؛ لطفِ نقدی با این مضمون به من داشت که: ارجاع به ضرورت تخصص برای حرفزدن و راندن افراد با چوبِ نداشتنِ تخصص، نوعی سرکوب و نفی آزادی بیان و منعی برای گفتوگوست. چون در زمینههای مختلف، افراد متخصص و غیرمتخصص، میتوانند و باید که باهمدیگر گفتوگوی سازنده و آزاد داشته باشند. و نقد اخیر تو واجد این اشکال است. این یادداشت کوتاه
تکمیلی پاسخی به این برادر محترم است.
۱. با ایشان بسیار موافقم. از تخصص «نباید» چوبی ساخت برای منکوبکردن آزادی بیان. بهترست بگوییم که در دنیای امروز به هزار و یک دلیل، دیگر بخواهیم هم «نمیشود» که فقط به متخصصان اجازهٔ اظهارنظر داد. مغالطههایی نظیر مغالطهٔ «توسل به مرجعیت» (Appeal to Authority) یا جابهجایی بار اثبات (Shifting the burden of proof) تقریباًُ در نقد همین دست مواجهههاست. همچنین آنچه در حوزهٔ معرفتشناسی اجتماعی با عنوان «خاموشسازیِ معرفتی» (Epistemic Silencing) یاد میکنند، به همین نقص اشاره دارد. جایی که به واسطهٔ مناسبات قدرتی از قبیل مدرکدانشگاهی، منزلت و صلاحیت افراد و حق اظهارنظرشان سرکوب میشود. از قضا کسانی نظیر این حقیر که در شاخهٔ مطالعات آکادمیک و مدرنتر دینشناسی خردهفعالیتی داریم، از موضع نهاد سنتیِ رسمی و حوزوی بارها صابون این سرکوب به تنمان مالیده شده که: شما که تخصص [حوزوی مرسومِ ما را] ندارید! و حرفتان حجت معرفتی و د
ینی ندارد.
۲. آنچه من در نقدی بسیار کوتاه خطاب به آقای غنینژاد آوردم، از دید خودم شامل مغالطهها و سرکوبهای اخیر نیست. چرا؟ چون موضع من در آن نقد، تقریباً با ناقد محترمم یکی است. با این تفاوت که از آقای غنینژاد میپرسم، شما که بارها در این مناظرهها و خاصه همین آخری، طرف مقابل را با این چوب نقد میکنید که: «شما اقتصاد بلد نیستید»، «مشکل روشنفکران ما این است که اقتصاد نمیدانند»، با همین منطق باید به شما گفت که: شما کی اسلام را بلد شدید؟ بهويژه و بهويژه وقتی که شما آشکارا و همزمان میفرمایید: «فلانی اسلامشناس نیست.» و از آن بالاتر، در باور افراد و در مثال بحث، علی شریعتی، تشکیک میکنید و فتوی به خروج از دین او میدهید و میگویید من مطمئن نیستم که حتی به اسلام باوری هم داشته! موضوع حساسی که علت اصلی اعتراض تند آقای سروش به شماست و شما در این مناظره با آقای عبدالکریمی، بارها در حال مناظره با اوی غایب بودید و ما را یاد مناظرههای بیپایانِ اصولگرایان با روحانیِ غایب انداختید.
🔻️️️️️️ادامه🔻️️️️️️
#یادداشت
@Hamesh1
17 nov, 03:39
1 293
به اقتصاد که میرسد، اقتصاد علم است. تخصص میخواهد. اشراف میخواهد. خواندن مقاله و کتاب و مباحثه و مکاتبه و درس و مدرسه میخواهد. یک عمر دود چراغ میخواهد. اما به دین و شناخت دین که میرسد، آنهم در دنیای امروز که شناخت دین کیلومترها فراتر از حوزههای سنتی است و دین هم از تیررس کاوشهای دقیق و کاربستهای گسترده رها نیست، ادعای اینکه دین چیست؟ اسلام چیست؟ پیامبر که بوده؟ قرآن کدام است؟ تاریخ مسیحیت و یهودیت و اسلام چگونه است؟ بینیاز به هرگونه تخصص مستقل است! واحیرتا! یک اقتصاددان به صرف تولد در خانوادهای دینی، تورق چند کتاب عمومی و مرور سادهٔ متون اولیهٔ دینی و تاریخی، میتواند اسلامشناس باشد، میتواند پیامبرشناس باشد. میتواند قرآنشناس باشد. اما هیچگاه ادعای شناخت اقتصاد به صرف خرید و فروش روزانه از فروشگاه و داشتن قلک از کودکی نیست!
پ.نوشتی به ادعای اسلامشناسیِ و دینشناسیِ آقای غنینژاد «اقتصاددان» در مناظرهٔ اخیر با آقای عبدالکریمی، که مدعی است دیگران اسلام را نمیشناسند!
#خردهنوشتها
@Hameshmedia
16 nov, 05:27
1 293
هنوز برایم عادی نشده که برای ما چطور مرگ عادی میشود! برایم عادی نشده که ما چگونه میدانیم میمیریم، اما همچنان میتوانیم که زندگی کنیم. برایم عادی نشده که دروازهٔ مرگ پیش روی ماست، اما ما از مسیر میتوانیم لذت ببریم. برایم عادی نشده که میبینیم دوستان و اقوام و مشاهیر میروند، و ما ناگفته در این خیالیم که هنوز خواهیم بود و مانده که نوبت ما شود. هنوز برایم عادی شده که میدانیم میمیریم، اما زودتر زندگی نمیکنیم، اما زودتر یقهٔ خود را نمیگیریم، سیلیِ خودسازی به صورت خود نمیزنیم و خود را از زشتیها نمیپیراییم. هنوز برایم عادی نشده که به طلوع چنان نمینگریم، که یک روز از فرصت زندگیمان کاسته شد. راستی ماهیِ مرگ از چنگ اندیشهٔ ما چگونه به این چالاکی لیز میخورد؟
#خردهنوشتها
@Hamesh1
09 nov, 03:55
1 293
علوم انسانی، بیخانمانی و نظر نامحبوب
بنیان علوم انسانی بر پرسش خستگیناپذیرست. بر راضینشدن به پاسخهای فعلی و کوبش مداوم چکش نقد است. بنیان علوم انسانی بر تفکر انتقادی است و پرورش ذهنی تیزتر. ذهنی که بتواند بر کلیشهها غلبه کند، چارچوبها را بشکند، امکانهای نظام فکری را بشناسد و بر ناامکانهایش (نیندیشیدنیهایش) تا حد ممکن وقوف داشته باشد. علوم انسانی در نمونهٔ کمال خود، زنده به آن است که آرام نگیرد. آرامگرفتن در علوم انسانی، علمبودن و تبیین بهتر را از آن میستاند.
اگر بنیان علوم انسانی بر تیغهای تیز نقد و روشمندی و آمادگی ذهنی برای بهچالشکشیدن مقولههاست، عالم علوم انسانی در هر جمعی صفشکن و وحدتشکن است. و به تبعش نامحبوب. او هر جا بایستد، همچون خرمگس سقراط، بر سر و صورت ایدهها مینشیند و فکرها را آزار میدهد. مخاطب ممکن است جمعها، دوستان سابق و یا همفکران فعلیاش باشند و شاید هم دشمنانش. موضوع ممکن است حتی باورهای فعلیاش باشد. فرقی نمیکند، او همه را به نام نامیِ حقیقت، به پرسش میکشد. بخوانید آزار میدهد. آیا در جمعها ناقدی با تیغ تیز نقد، که در پرسش متین، صریح است و دوست و دشمن نمیشناسد، محبوب خواهد بود؟ آیا در جمعها، عالمی خوگرفته با نقادی و کلیشهشکنی، مطرود نخواهد شد؟ آیا در گروهها، وحدتشکنی که اتفاقاً اهتمام بیشتری به خودانتقادی دارد، تحمل خواهد شد؟
عالم علوم انسانی، مذهبیِ جمعهای غیرمذهبی است و غیرمذهبیِ جمعهای مذهبی.(۱) راستِ گروه چپگراست و چپگرای گروه راستگرا. تجربهگرا در بین مدافعان ایدئالیسم است و ایدئالیست در یین مدافعان تجربهگرایی. شیعهٔ جمع سنیهاست و سنیِ جمع شیعیان. اصولگرای جمع اصلاحطلب و برانداز است و برانداز و اصلاحطلبِ جمع اصولگرا. استقلالیِ دوآتیشه در بین پرسپولیسیهاست و پرسپولیسیِ تند در بین آبیها. ناقد استعمارست در جمع ذهنهای استعمارزده و ناقد استعمارستیزیِ کور است در نزد چپهای افراطی. خانهٔ عالم علوم انسانی روی آب است و چو بید بر سر باورهایش میلرزد.
آیا با این «نامحبوبی» و «بیخانمانی»، عالم علوم انسانی بینظرست و در هیچ اردوگاهی نیست و رأی محکمی به نفعِ هیچ موضعی ندارد؟ بیگمان نه. هیچ فضیلتی در بینظریِ روشنفکرطور و ژست سطحی نسبیگرایی نیست. اوضاف گذشته با نوعی از باور و دیدگاه جمع میشود. کدام؟ عالم علوم انسانی هم نظرهایی دارد، هم در خانههایی سکنی گزیده و هم حتی ممکن است با این سکونت، محبوب جمع بشود. اما نکته این است که این سکونت با پرسشگری و خودانتقادی مداوم همراه است. با صداقت و راستیِ در جستجوگری. با داشتن اراده و امکانهایی برای نیشزدن خود! با اسباب و وسایلی که هر آن به سبب این نقادی و خلوص، آمادهاند که به خانهٔ تازهای نقلمکان کنند.
به این معنا، عالم علوم انسانی خانه دارد و خانه ندارد. محبوب نیست و محبوب است. خانه دارد، چون بینظر نیست. خانه ندارد، چون محقق است و عقد اخوت با باور فعلیاش نبسته و قرار نیست حتماً در همین خانه بمیرد. محبوب نیست. چون صابون نقد و پرسشش به تن همهٔ گروهها میخورد. محبوب است، چون میرود و نمیایستد و جستجوگر معرفت دقیقتر و مستحکمتر است. و با این صفات الهامبرانگیز سالکان حقیقت است.
۱. این عبارت و جمله از توییتر فارسی مشهور شد. اگر اشتباه نکنم، توییت اولیه را دوست گرامی، سعید صراف، نوشته بود.
دربارهٔ علوم انسانی:
علوم انسانی و خطر نصفهنیمهدانیهای روشنفکرانه
علوم انسانی و شجاعت مشاهده
بگذاریم عددها حرفشان را بزنند
مشاهدهٔ علمی از دیروز تا امروز
تربیت علمیِ دانشگاهی
علوم انسانی و تشنگی تببین بهتر
علوم انسانی و شالودهشکنی از قصهٔ اسرائیل
علوم انسانی و نجات مفاهیم
علوم انسانی و تقوای ارجاع
علوم انسانی و غنیمت دشمنداشتن
علوم انسانی و عینک روششناسی
علوم انسانی و پروندههای باز و بسته
#یادداشت
@Hamesh1
06 nov, 03:50
1 293
فرصت و تهدید بهبارنشستن تنگه هرمز
وقتی ترامپ با فشار یا همفکری با نتانیاهو و مسیحیهای صهیونیست، به ایران حمله کرد، تصورش قصهای در ابعاد استعمار ونزوئلا بود. حرکتی برقآسا و تسلیمی سریع و سودی سرشار. سیاستمداران و تحلیلگران عاقلتر آمریکایی البته این تصور را نداشتند، و به همین دلیل تا این موقع به وسوسههای نتانیاهو و لابی اسرائیل در آمریکا تن نداده بودند. هر چه بود، شد آنچه شد. ایران آسیبهای جدی دید، ولی مطابق پیشبینی لقمهای به آسانیِ ونزوئلا نبود. و اهداف استراتژیک حمله به آن هم تأمین نشد و در گلوی تنگ اقتصاد جهانی و آمریکا گیر کرد. ایدهٔ تنگهٔ هرمز اساساً برای همین بود که جنگ فرسایشی شود و نامتقارن. آنقدر که اقتصاد جهانی و خاصه آمریکا تحت فشار قرار بگیرد و این فشار، معادلهٔ جنگ را هم عوض کند.
امروز چه شده؟ به نظر ایدهٔ تنگهٔ هرمز به بار نشسته است. در دقیقههایی که هر آن امکان شروع جنگ میرفت، قبیله اپستینی به جای صدور فرمان آغاز جنگ، گیچ نتایج انتخابات شدهاند. انتخابات و شکست سنگین و تاریخیِ جمهوریخواهان، ثمرهٔ جنگ با ایران و فرسایش اقتصادی ناشی از بستهبودن تنگهٔ هرمز شده است. گویی همان مقطع تسخیر سفارت در سالهای پایانی دههٔ پنجاه است و شکست کارتر به واسطهٔ آن. عامل دیگر شکست نیز رشد روزافزون گرایشهای ضداسرائیلی در آمریکا، بهویژه در بین نسل جوان است. حال آیندهٔ جنگ با این نتایج شگفتآور گره خورده است. ترامپ هر چقدر هم بگوید علیرغم این شکس، از شروع جنگ با ایران [به منزلهٔ عامل اصلی شکست] متأسف نیست، اما خدا از دل سیاهش خبر دارد! کاسبی چون او و ایلان ماسکهای دوروبرش، حتماً در پشت پرده خشمگینانه دندان بر هم میفشرند و چرتکه میاندازد. آنان میدانند که همین حالا هم انتخابات بعدیِ ریاستجمهوری را باختهاند و امثال ونس که سوادهایی در سر دارد، آرزوی نشستن در اتاق بیضی را با ادامهٔ این وضع، باید به خاطره بسپارد.
جوابدادن ایدهٔ تنگه هرمز با جانفشانیهای سربازان رشید ایرانی، جدای از همراهیِ رنجبرانهٔ مردم و اعتماد نسبی به دولت پزشکیان و شخص او و درایتهای دیپلماتیک امثال شهید لاریجانی و وزیر خارجه نبوده است. این را برای این میگویم که کارکردن ایدهٔ تنگهٔ هرمز، ممکن است بسیاری از شریعتمداران داخلی را در تداوم رویههای مخرب و غیرملیِ سابقشان جری کند؛ یعنی بیایند و بعد از نتایج انتخابات آمریکا، با اعتمادبهنفسی بیشتر این رویداد مثبت را دوباره چماقی برای ستیزهایی داخلی و اهرمی برای حذف و طرد و تخریب گروههای دیگر کنند. همچنان که میکنند. و بگویند دیدی میگفتیم، دیدید شما میخواستید تسلیم شوید و ما نگذاشتیم. دیدید "مقاومت" جواب داد و "دیپلماسی التماسی" شمایان نه. و از این قبیل تصفیهحسابهای کودکانه و مخرب و ضدمنافع ملی که وضعیت ما را به اینجا رسانده.
ایدهٔ تنگهٔ هرمز با طراحیهای سرلشگرهای برجستهای چون شهید تنگسیری و سربازانی گمنام جواب داده است، الحمدالله. اما این به معنای آن نیست که نباید با درایت و امتیازانی هرچهبیشتر، با آن به جنگ خاتمه داد و وضعیت دشوار اقتصادی و امنیت آسیبدیده را ترمیم کرد. اهرم تنگهٔ هرمز در وضعیت فعلی شکست جمهوریخواهان در انتخابات، میتواند پلی شود برای جلب منافع ملی بیشتر و چانهزنی بااعتمادبهنفستر، برای پایاندادن به جنگ. اما اگر این اعتمادبهنفس مثل خیلی از نمونههای معاصر، به جای نکتهٔ ملیِ اخیر، خرج تخریبها و تنشهای اسرائیلپسندِ کسانی شود که هیچ وقت بویی از منافع ملی نبردهاند، رنجها و خونها و استقامتهای بهثمرنشسته ضایع خواهد شد. پنجرهٔ گشودهشده را میتوان به سمت منافع ملی باز کرد و میتوان مثل خیلی از موقعیتها تباه کرد. امید است که یکایک ایرانیان تلاش کنند که آن پنجره به سوی منظرهٔ منافع ملی و رفاه و امنیت ایرانیان باز شود.
#یادداشت
@Hamesh1
04 nov, 05:32
1 293
دقیقههای تاریخیای بر ایران میگذرد. تاریخیتر از دقیقههای این یکسال و اندی. دقیقههایی که آیندگان به آن باز خواهند گشت و آن را نقطهٔ عطف خواهند دانست. اگر خدای نکرده جرقهٔ ادامهٔ جنگ زده شود و متجاوزان به خاک ایران به صورت گسترده یورش برند و فجایعی در حد بمبهای تاکتیکی و غیرتاکتیکیِ هستهای را رقم بزنند، و ما نیز پاسخی فراگیر و بدون محدودیت بدهیم، نتیجه سهمگین و بسیار پرهزینه است. نهفقط برای ایران، که برای جهان. اگر جنگ نشود و توافقی نسبی جلوی آن را بگیرد، در پایان این یکسال و خردهای جنگ و خسارت و تعلیق و دلاوری و ایستادگی، کشور توانسته است که از پیچ تاریخیای بگذرد و بهرغم هزینههای کمرشکن مادی و معنوی به سوی دورانی امنتر و و بارفاهتر و پایدارتر حرکت کند. در این دقیقهها به این میاندیشم که ایرانیان آینده از تاریخ و هموطنان سابق خود با کدام سناریو یاد خواهند کرد؟ امید باد و توکل، که دومی باشد.
#خردهنوشتها
@Hamesh1
03 nov, 12:16
1 293
علوم انسانی و نامحبوبی و بیخانمانی
بنیان علوم انسانی بر پرسش خستگیناپذیرست. بر راضینشدن به پاسخهای فعلی و کوبش مداوم چکش نقد است. بنیان علوم انسانی بر تفکر انتقادی است و پرورش ذهنی تیزتر. ذهنی که بتواند بر کلیشهها غلبه کند، امکانهای نظام فکری را بشناسد و ناامکانهایش (نیندیشیدنیهایش) وقوف داشته باشد. علوم انسانی در نمونهٔ کمال خود، زنده به آن است که آرام نگیرد. آرامگرفتن در علوم انسانی، علمبودن را از آن میستاند.
اگر بنیان علوم انسانی بر تیغهای تیز نقد است و روشمندی و آمادگی ذهنی برای بهچالشکشیدن مقولهها، عالم علوم انسانی در هر جمعی صفشکن و وحدتشکن است. او هر جا بایستد، همچون خرمگس ارسطو، بر سر و صورت ایدهها مینشیند و آزارشان میدهد. ممکن است آن جمع، دوستان سابق و یا همفکرانش فعلیاش باشند و شاید هم دشمنانش. فرقی نمیکند، او همه را به نام نامیِ حقیقت، به پرسش میکشد. بخوانید آزار میدهد. آیا در جمعها ناقدی با تیغ تیز نقد، که دوست و دشمن نمیشناسد، محبوب خواهد بود؟ آیا در جمعها، عالمی خوگرفته با نقادی و کلیشهشکنی، مطرود نخواهد شد؟ آیا در گروهها، وحدتشکنی که اتفاقاً اهتمام بیشتری به خودانتقادی دارد، تحمل خواهد شد؟
عالم علوم انسانی، مذهبیِ جمعهای غیرمذهبی است و غیرمذهبیِ جمعهای مذهبی. راستِ گروه چپگراست و چپگرای گروه راستگرا. تجربهگرا در بین مدافعان ایدئالیسم است و ایدئالیست در یین مدافعان تجربهگرایی. اصولگرای جمع اصلاحطلب و برانداز است و برانداز و اصلاحطلب جمع اصولگرا و ارزشی. استقلالیِ دوآتیشه است در بین پرسپولیسیها و پرسپولیسیِ تند در بین آبیها. عالم علوم انسانی خانهاش روی آب است و چو بید بر سر باورهایش میلرزد.
آیا با این «نامحبوبی» و «بیخانمانی» عالم علوم انسانی، او بینظرست و رأیی به نفع محکم هیچ باوری ندارد؟ خیر. هیچ فضیلتی بر بینظری و صدور رأی سستِ نسبیبودن همهچیز نیست. اوضاف گذشته با نوعی از باور و دیدگاه جمع میشود. کدام؟ عالم علوم انسانی هم نظرهایی دارد، هم در خانههایی سکنی گزیده و هم حتی ممکن است با این سکونت، محبوب جمعی هم باشد. اما نکته این است که این سکونت با پرسشگری و خودانتقادی مداوم همراه است. با صداقت و راستیِ در جستجوگری. با اسباب و وسایلی که هر آن میتوانند به سبب این این نقادی و خلوص، به خانهٔ تازهای نقلمکان کنند.
به این معنا، عالم علوم انسانی خانه دارد و خانه ندارد. محبوب نیست و محبوب است. خانه دارد، چون بینظر نیست. خانه ندارد، چون محقق است و عقد اخوت با باور فعلیاش نبسته و قرار نیست در همین خانه بمیرد. محبوب نیست. چون صابون نقد و پرسشش به تن همهٔ گروهها میخورد. محبوب است، چون میرود و نمیایستد و جستجوگر معرفت دقیقتر و سلوک اخلاقیتر است.
03 nov, 09:36
03 nov, ~09:36
1 293
نقطه سر خطِ هواداری از تیمهای ملی
حاشیهای بر اشک ذوق برای پیروی تیم ملی کشتی
امروز در تماشای کشتی احمد جوان و امیرحسین زارع، حال عجیبی داشتم. با خاککردن و بارانداز زدنشان، خوشحالی عجیبی را تجربه میکردم. حتی اشکی گرم را. خودم سالها ورزش حرفهای کردهام و زمانی تا مرزهای عضویت نهایی در تیم ملی «ایران» هم رسیده بودم، اما با فاصلهگرفتن از فضای ورزشی، جز رقابتهای خاص به تماشا و ذوق برای بازیهای ملی نمینشستم.
خودآگاهانه از خودم پرسیدم که چه شده؟ بیربط به این روزها و زمزمههای جنگی است؟ بیشک نه. آشکارا به این روزها مربوط است که شنیدن و دیدن نام «ایران» از جنس دیگری است؛ در هر موقعیت و عرصهای که باشد. اما فقط این نبود.
نوشتم تیم ملی «ایران» و این آگاهانه است. دوگانهٔ کاذب و مسموم تیم ایران و "تیم جمهوری اسلامی"، مشخصاً از رسانهٔ "ایراناینترنشنال" کلید خورد؛ از بازیهای فوتبال جام جهانی و در التهاب جنبش مهسا. این رسانه سوار بر فضای ملتهب داخلی و انباشت نارضاتیها، از جایی عجیب آغاز کرد. خوب میدانستند که کافیست کبریت بزنند، کل انبار خودبهخود آتش خواهد گرفت. وقتی هم زبانهها بلند شد، کسی دیگر یادش نمیآید چه کسی کبریت اول را زده. همچنانکه کسی یادش نمیآمد و نمیآید که این دوگانهٔ نیندیشیده از کجا سبز شد. میدانم که بخشهایی از مخاطب منتقد، بلافاصله میگویند: خودشان کردند. جمهوری اسلامی عاملش است. این گزاره شاید درست هم باشد، که بخشیش است، اما بیشک کافی نیست و واقعیت پیچیده را با «کنش» سیاسی و نه تحلیل، ساده میکند.
امروزه رسانه ارزش افزودهٔ واقعیت نیست. واقعیتی در واقعیتهاست. جهانی از جهانهاست. به قول مارشال مک لوهان «رسانه خود پیام است» و هر عامل بیرونیای هم وجود داشته باشد، رسانه علتی از علتهای اصلیِ وقایع است. آنهم علتی بسیار بسیار مهم. باز میشود گفت که ایراناینترنشنال را هم نظام سیاسی و رسانههای ضعیف و غیرملیِ داخلی بزرگ و میداندار کردند. باز شاید این هم درست باشد، که است. ولی این نکتههای نسبتاً درست، نباید باز ما را در دیدن نقش محوریِ رسانهها و پرسش از جهتگیریِ اهدافشان غافل کند.
عزیزان دل، نظام سیاسیِ مقصرِ شما، تازه در همین چند سال مقصر نشده. ولی در نبود این رسانههای «واقعیتساز» و مهندس ذهن، من و شما و آن سلبریتیهای پرصدا و توخالی، هیچگاه به سراغ گرفتن تقاصهای سیاسی از ورزشکاران ملی نرفته بود. انکار این نکته، لجاجتی کور در نپذیرفتن بازیخوردنهاست.
راستی چرا رفتند سراغ تیمهای ملی؟ چرا برنامهٔ شبهورزشی ساختند و میسازند؟ این گزارهٔ مضحک از کجا سبز کرد که هر که در تیم ورزشیِ ملی بازی میکند، آدم نظام است! و عضو "تیم ج.ا"؟ آیا تکرار این پروپاگاندا، باید ذهن ما را در نقادیِ آن لَخت کند؟ دوگانهٔ تیم ایران و "تیم ج.ا"، اول غریب بود، ولی تکرار شد و بعد در ذهنهای ناراضیِ بسیاری نشست. تا آنجا که حالا گفتن از سستبنیادیِ آن نیاز به فلسفه و مقدمه دارد و غریب مینماید.
پاسخ اینجاست: حالا که به عقب نگاه میکنیم، بهتر میفهمیم که چرا رسانهٔ فارسیِ عربستان و اسرائیل، اول از همه حس تعلق به تیمهای ورزشیِ ملی را سست کرد. نداشتن حس تعلق به ورزشکارانی که از همین شهر و محلههای عادیِ خودمان بودند، حتی آرزو برای باختشان، مقدمهٔ بیتعلقی به کشور و آرزو برای باختن کلیِ کشور بود. ما باید سست میشدیم، و بشویم. کمترین بندی نباید ما را به سرمایههای مشهود و غیرمشهود این کشور وصل میکرد. آنوقت خودمان زمین بازی را مهیای هجوم اصلی میکنیم. آنوقت به کشور حمله میکنند، و طرف زیر بمبهایی که مخالف و هوادار نظام نمیشناسد، همان ذوقی را میکند، که از بازشدن دروازهٔ تیم ملی و خاکشدن فلان کشتیگیر میکرد. قطع تعلق از تیمهای ورزشی بازیِ دستگرمی بود، تا بازیِ اصلی و بزرگ بیمزاحم پیش برود. هنوز هم این قرار پابرجاست و جمهوری اسلامی هم آنقدرها که باید فن بدل نمیشناسد. اگر نگوییم خود پا را برای فنزدن به رقیب میسپارد.
اگر مقدمههای اخیر مقبول افتد، و اگر قطع تعلق از تیمهای ورزشی نطفهٔ سِرشدن ما در برابر تجاوز به خاک کشور بوده، پس دنبالکردن بازیهای ورزشی و هواداری از تیمهای ملی «ایران» و ارجاع امر ملی به آنها، دقیقاً پادزهر این توطئههای چندمیلیارد دلاریِ استعمارگران است. اگر کشتی و فوتبال و والیبالیستها و شناگران میبرند، باید در فضای واقعی و شبکههای اجتماعی آشکارا از آن یاد کرد. و دیگران را به یادکرد آن دعوت. پس از این جنگ، باید فیلمها را به عقب ببریم. و از نقطههای خطا آغاز کنیم. نه فقط حکومت؛ ما هم. متجاوزان از قطع تعلق به تیمهای ملی شروع کردند، پس از همان نقطه دوباره باید شروع کنیم. باید گفت: نقطه سرِ خط هواداری از تیمهای ملی.
نیز بخوانید: صعود و آش امر ملی
#یادداشت
@Hamesh1
31 oct, 16:31
1 293
اگر مقدمههای اخیر مقبول افتد، و اگر قطع تعلق از تیمهای ورزشی نطفهٔ سِرشدن ما در برابر تجاوز به خاک کشور بوده، پس دنبالکردن بازیهای ورزشی و هواداری از تیمهای ملی «ایران» و ارجاع امر ملی به موفقیتهای آنها، دقیقاً پادزهر این توطئههای چندمیلیارد دلاریِ استعمارگران است. اگر کشتی میبرد، اگر فوتبال میبرد، اگر والیبالیستها موفقیتی کسب میکنند، اگر دوومیدانیکارها رکوردی میزنند، باید در فضای واقعی و شبکههای اجتماعی آشکارا از آن یاد کرد. و دیگران را به یادکرد آن دعوت کرد. ما پس از این جنگ، باید فیلمها را به عقب ببریم. و از نقطههای خطا آغاز کنیم. نه فقط حکومت، ما هم. متجاوزان از قطع تعلق به تیمهای ملی شروع کردند، پس از همان نقطه دوباره باید شروع کنیم. پس باید گفت: نقطه سرِ خط هواداری از تیمهای ملی.
#یادداشت
@Hamesh1
31 oct, 16:11
31 oct, ~16:12
1 293
نقطه سر خطِ هواداری از تیمهای ملی
حاشیهای بر اشک ذوق برای پیروی تیم ملی کشتی
امروز در تماشای کشتی احمد جوان و امیرحسین زارع، حال عجیبی داشتم. با بردنشان، با خاککردن و بارانداززدنشان، خوشحالیای را تجربه میکردم، حتی اشک گرمی را که برای خودم هم غریب بود. منی که خودم سالها ورزش حرفهای کردهام و تا مرزهای عضویت نهایی در تیم ملی «ایران» هم زمانی رسیده بودم، اما با فاصلهگرفتن از فضای ورزشی، جز رقابتهای خاص به تماشا و ذوق برای بازیهای ملی نمینشستم. خودآگاهانه از خودم پرسیدم که چه شده؟ بیربط با این روزهای جنگی و زمزمههای جنگی است؟ بیشک نه. آشکارا به این روزها مربوط است که شنیدن و دیدن نام «ایران» از جنس دیگری است؛ در هر موقعیت و عرصهای که باشد؛ گرایشی ملی که فقط عقل سلیم و وجدان اخلاقیِ بیدار و کنترل خشم میخواهد، با هر مرام و مشرب سیاسی. بگذریم. در جملههای پیش نوشتم تیم ملی «ایران» و این آگاهانه است.
دوگانه کاذب و مسموم تیم ایران و تیم جمهوری اسلامی، مشخصاً از رسانهٔ "ایراناینترنشنال" کلید خورد. بازیهای فوتبال جام جهانی در التهاب جنبش مهسا. این رسانه سوار بر فضای ملتهب داخلی و انباشت نارضاتی و بنبستهای سیاسی و اتفاقات ناگوار، از جایی عجیب آغاز کرد. خوب میدانستند که کافی است کبریت را در این فضا بزنند، کل انبار خودبهخود آتش خواهد گرفت. وقتی آتش زبانههایش بلند شد، کسی دیگر یادش نمیآمد که چه کسی کبریت اول را کشیده. همچنانکه اگر از آدمها بپرسی، کسی یادش نمیآمد و نمیآید که این دوگانهٔ نیندیشیده از کجا سبز شد. میدانم که مخاطب منتقدم، بلافاصله مینویسند: خودشان کردند. جمهوری اسلامی عاملش است. این گزاره شاید درست هم باشد، که بخشیش است، اما بیشک و بیشک کافی نیست و واقعیت پیچیده را با «کنش» سیاسی و نه تحلیل، ساده میکند.
یک آنکه امروزه، رسانه ارزش افزودهٔ واقعیت نیست. واقعیتی در واقعیتهاست. جهانی از جهانهاست. به قول مارشال مک لوهان «رسانه خود پیام است» و هر عامل بیرونیای هم وجود داشته باشد، رسانه علتی از علتهای اصلیِ وقایع است. آنهم علتی بسیار بسیار مهم. باز میشود گفت که ایراناینترنشنال را هم نظام سیاسی و رسانههای غیرملیِ داخلی بزرگ و میداندار کردند. باز شاید این هم درست باشد، که هست. ولی این نکته و دیگر نکتههای درست، نباید باز ما را در دیدن نقش محوریِ رسانهها و پرسش از جهتگیریِ اهدافشان بیتوجه و بیاهمیت کند.
خب. راستی چرا رفتند سراغ تیمهای ملی؟ چرا برنامهٔ شبهورزشی و در اصل سیاسی ساختند و میسازند؟ این گزاره از کجا سبز کرد که هر که در تیم ورزشیِ ملی بازی میکند، آدم نظام است! و عضو تیم جمهوری اسلامی؟ این ترفند و تصویر تکرارشده، ذهن ما را در نقادیِ آن باید لَخت کند؟ دوگانهٔ تیم ایران و تیم جمهوری اسلامی، اول شاید غریب بود، ولی تکرار شد و در ذهنهای ناراضیِ بسیاری نشست. تا آنجا که حالا گفتن از سستبنیادیِ آن نیاز به فلسفه و مقدمه دارد و غریب مینماید.
پاسخ پرسش اخیر سخت نیست. حالا که به عقب نگاه میکنیم، بهتر میفهمیم که چرا رسانهٔ فارسیِ عربستان و اسرائیل، اول از همه حس تعلق به تیمهای ورزشیِ ملی را سست کرد. نداشتن حس تعلق به ورزشکارانی که از همین شهرها و محلههای عادیِ خودمان بودند، حتی آرزو برای باخت آنان، مقدمهٔ بیتعلقی به کشور و آرزو برای باختن کلیِ کشور بود. ما باید سست میشدیم، ما باید سست بشویم، و کمترین بندی ما را به سرمایههای مشهود و غیرمشهود این کشور وصل نکند. آنوقت خودمان زمین بازی را مهیای هجوم اصلی میکنیم. آنوقت به کشور حمله میکنند، و طرف زیر بمبهایی که مخالف و هوادار نظام نمیشناسد، همان ذوقی را میکند، که از بازشدن دروازهٔ تیم ملی و خاکشدن فلان کشتیگیر میکرد. قطع تعلق از تیمهای ورزشی بازیِ دستگرمی بود، تا بازیِ اصلی و بزرگ بیمزاحم پیش برود. هنوز هم این قرار پابرجاست و جمهوری اسلامی هم آنقدرها که باید فن بدل نمیشناسد. اگر نگوییم خود پا را برای فنزدن به رقیب میسپارد.
امیدوارم در اینجای متن ذهنمان کمی از آن دایرهٔ همیشگیِ تنگ، بیرون زده باشد و این گزاره باز نقش نبندد، که فقط نظام سیاسی مقصر است. عزیزان دل، نظام سیاسیِ مقصرِ شما، تازه در همین چند سال مقصر نشده. ولی در نبود این رسانههای «واقعیتساز» و مهندس ذهن، من و شما و آن سلبریتیهای پرصدا و توخالی، هیچگاه به سراغ گرفتن تقاصهای سیاسی از ورزشکاران ملی نرفته بود. انکار این نکته، لجاجتی کور در نپذیرفتن بازیخوردنهاست.
31 oct, 16:11
31 oct, ~16:12
1 293
مبارزه با استعمار، بیرون از میدان جنگ (۲)
تقدیم به دوستی نادیده
🔺️️️️️️ادامه🔺️️️️️️
از این جهت دو راه پیش پای نظام سیاسی است. یا نظام همپای نیاز به نظم جایگزین و تجدیدنظرهای ژرف برخی از این دست ایرانیان، همچنانکه شیوهٔ پرتاپ موشک و آمادگی لانچرها را در جنگ اخیر تغییر داد، هاضمهٔ خود را گشوده میکند، آغوش خود را برای این طیف متنوعِ ناقد استعمار و مخالف جنگ و دوستدار وطن باز میکند، سبک زندگیهای آنان را به رسمیت میشناسد و فرصتها را برابرتر و غیرایدئولوژیکتر به همگان توزیع میکند. و با زبان بیزبانی به سلام آنان سلامی گرمتر میگوید و زمینه را برگشتن به (یا ماندن در) کشور یا دستکم خیررسانیِ از دور و آزادِ آنان فراهم میکند.
یا با همان شیوههای دافعهبرانگیز غیر«تمدنی» -حتی غلیظتر به واسطهٔ غلیان احساسات جنگیِ بحق و ضدسلطهگرانه- خطکشیهای شکستخوردهٔ سابق را ادامه میدهد و این نعمت و ظرفیت را میسوزاند. از فضاهای خفه، نگاههای محلی، جهانشناسیهای معیوب، استعلامهای غیرحرفهای، گزینشهای جاسوس و منافقپسند، تنگنظریهای دینی و سیاسی، الگوهای محدود، ارزشهای غیرفراگیر، خلاصه هر چه ناساز با ادعای پرطمطراق تمدن و تمدنی است و هر چه شباهتی به مقابلهٔ غیرنظامی با استعمارگری و استعمارگران ندارد، سخن میگویم.
الگوی محسن نامجو مثال خوبی است. یا با گسترش و فراخکردن نگاهها، نامجوهای بیشتری را مطابق همین دستفرمان پسندیده و تحسینکردنی و استعمارسوز به کشور برمیگردانیم یا در کشور نگاه خواهیم داشت، یا این رفتارها در حد همین نمونههای رسانهای و تبلیغاتی و مشاهیری محدود خواهد ماند و ایرانیان اهل تجدیدنظر درخواهند یافت که چیزی تغییر نکرده و قرار نیست وطنشان با نگاهی تازه پایگاههای فرهنگی و رادارهای فکری استعمارگران را هم درهمبشکند. امیدوارم اراده و بینش تصمیمگیران کشور، تصمیم ایرانساز اول باشد. بهنوبهٔ خود هر یک تصمیم از جنس اول را تحسین و ترویج و برای تحققش تلاش خواهم کرد.
تقدیمنامه: یادداشت را به دوست نادیدهای تقدیم میکنم که این روزها به تازگی به کشور برگشت. تا جایی که میدانم، تجزبهٔ زیستهاش را در زندگی بیرون ایران به خدمت گرفت و نگاه انتقادی در شناخت ساختارهای غربی را به مطالعات نظری پسااستعماری گره زد، و تهاجم دو قدرت استعماری به وطن و همدستی کشورهای میزبانش را تاب نیاورد. به همین جهت، دست رد به حقوق چندهزار یورویی دولتهای همدست تجاوزگران زد و زندگی بیدغدغهٔ بیرون از ایران را ترک گرفت. اما وطنش به جای استقبالی گرم و درخورِ نظامی که چندینماه مفتخر به استقامت در برابر به دو قدرت استعماری است، با تحریک و هیاهوی جوانانی داغ و دنیانشناس و اسرائیلشادکن، او را به سببهایی سخیف و وصفهای بیربط، شایستهٔ محرومیت از بیقدرترین عنوان دانشگاهی دانست و از دادن کمترین فرصت علمی به او دریغ کرد. امیدوارم تصمیمگیران مدبر و دوراندیش و پخته، تن به هیاهوی چند جوان و رسانهٔ ظاهرگرا ندهند و نمادین هم شده، به جهان این گرای اسرائیلنپسند را بدهند که ایرانِ پس از این جنگ در همهٔ ابعاد ایرانی متفاوت و استعمارستیز است.
#یادداشت
@Hamesh1
25 oct, 15:01
1 293
مبارزه با استعمارگر، بیرون از میدان جنگ (۱)
تقدیم به دوستی نادیده
آیا ایستادگی در برابر استعمار و تلاش برای حفظ استقلال فقط به میدان نظامی محدود است؟ به عبارت دیگر، اگر ایران مدعیِ استقلالخواهی و استعمارستیزی است -حتی در همین روزهای احتمال درگرفتن جنگ سوم- آیا این ادعا محدود در ابعاد نظامی است؟ اگر اینگونه نیست و اگر ادعای مقابله با سازوکارهای استعماری فراتر از ایستادگی نظامی و تابآوری اجتماعی در زمان جنگ است، و بدیلهای عینیِ سیاسی و فرهنگی و علمی را میطلبد؛ اگر استعمارستیزی شامل حذف الگوهای شبهاستعماریِ خودمان هم میشود، این بدیلها چیست و چه لوازمی دارد؟
بگذارید از آنسو سخن بگوییم تا منظور روشنتر شود. اگر ساختار اقتصادی بر پایهٔ همان ایدهٔ سلطه باشد و نابرابریِ مشهود، اگر ساختار دانشگاهی و علمی همچنان حامیپرور، نابرابر و ایدئولوژیک و ضدعلم باشد، اگر از لحاظ فرهنگی همچنان رسوبات تحمیل و تسلط در ذهن تصمیمگیران حاضر باشد، اگر همهٔ اینها باشد و نشانههای اصلاح و تغییر هم اندک، یعنی در بهترین حالت فقط در صحنهٔ نظامی در برابر استعمارگر ایستادهایم و فقط بدیل و رقیب نسبی نظامیِ او هستیم. اما در عرصههای غیرنظامی و فرهنگی، استعمارگر حس خطری از جانب ما در شکستن اقتدارش ندارد. چون هر نقدی به استعمارگر بشود، انگشت اشارهٔ ناظران به الگویی مشابه در طرف مقاومتکننده هم است.
بد نیست نکتهٔ اخیر را با ادعای بزرگ «تمدنسازی» و صفت «تمدنی» در برخی اصطلاحاتی نظیر حکمرانی تمدنی و الگوی تمدنی... در نظام تبلیغاتی رسمیِ جمهوری اسلامی گره بزنم. تکرار این عنوان پُرطمطمراق، حتی در سطح صرف زبانی، نشان میدهد که گویا داشتن الگوهای همهجانبه و چارچوبهای بدیل در عرصههای غیرنظامی در برابر الگوهای استعمارگران، خیلی هم از نظرها دور نیست. اما فقط همین و کمتر خبری از لوازم و تندادن به اقتضائات این لفاظیها یافت میشود. مثلاً نمیتوان نگاه تمدنی داشت، اما به جای داشتن کشتیای در تحمل و مدارا و دگراندیشی و تکثر و آزادی، به قایقی کوچک و تنگ اکتفا کرد.
فکر کنم مقدمات اخیر کافی باشد تا اکنون حرف اصلی را بزنم. جمهوری اسلامی در جنگ اخیر به گواه تحلیل کارشناسان بیطرف، ایستادگی و دوامی کمنظیر از خود بروز داده. و خوشبختانه خیز استعمارگران را برای بلعیدن ایران تاکنون خنثی کرده و به شرط گذر ایمن از وضعیت بغرنج کنونی، کشور را در آستانهٔ دورانی ایمن و بالنده قرار خواهد داد. همین نکته و اتفاقات تلخی نظیر میناب و دنا و لامرد و سیریک و ... افکار عمومی را بخش درخورتوجهی از ایرانیان بهرغم دشواریها و حتی نارضایتیها، دچار تحول کرده است؛ خاصه ایرانیان خارجنشین و غربتگزیده که تجربهٔ زیستهٔ زندگی در خارج از ایران و تعدیل نگاه و مواجههٔ واقعی با برخی واقعیتهای بیرون ایران، که پیشاپیش مستعد این تحول بودند. گروهی که صدای مستقل آنان هم به قدر واقعیت بازتاب نیافته است.
خلاصه آنکه در میانه و پس از این جنگ، ظرفیتی بزرگ پیش پای جمهوری اسلامی در پوستانداختن و بازتعریف و گشایش بسیاری از مقولههای بسته فراهم شده. به صورت مشخص از ضرورت گشودگی نظام سیاسی در برابر این دست ایرانیان ایراندوست و اهل تجدیدنظر سخن میگویم. این دست ایرانیان طیفی متکثرند. فصل مشترکشان نگاه عمیقتر در شناخت انتقادیتر دنیا و دوستی عمیقِ ایران است. و فصل افتراقشان، بعضاً دینداری، سبک زندگی، الگوها و ارزشهای ناهمخوان با مطلوبهای حداکثریِ جمهوری اسلامی.
🔻️️️️️️ادامه🔻️️️️️️
#یادداشت
@Hamesh1
25 oct, 14:53
1 293
پژوهشگری، دوگانهٔ «میل و مدرک» و اعتراضات فرانسه
اگر یک پژوهشگر و متفکر، هیچگاه این خاطره را ندارد که دوست داشته چیزی تأیید شود، اما نشده (یعنی دلایل و شواهد مکفی وجود نداشته یا خلافش موجود باشد) و او هم به جهت روحیهٔ علمی به نتایج تن داده و نه دوستداشتنهایش، یعنی او به احتمال فراوان پژوهشگری واقعی نیست؛ بلکه گردآوریکنندهٔ شواهد برای نتایج و پسندهای از پیش گرفتهشده است. من این وضعیت را «دوراهی میل و مدرک» نام میگذارم. شرط تحقیق راستین پاگذاشتن سخت بر میلهایی است که در کورهٔ تحقیق تأیید نمیشود. شرط پژوهشگری چشمدرچشمشدن با شواهد ناقض و مدارک ابطالکننده است. عالم قاتلی است که باید به دست خود گاهی پسندهایش را بکشد؛ پسندهایی که به قاعدهٔ پژوهش شایستهٔ ماندن و بقا نیستند.
اشتباه نشود. من نگفتم که پای میل را به میان نکشد. در اینجا شاید واژهٔ «میل» خوب نکته را ادا نکند. بهتر است بگوییم: انتخاب. هیچ پژوهشگری رهای از انتخابها و گزینشهای ابتداییِ خود نیست. او گزینش میکند که چه پرسشی مطرح کند. این طرح پرسش نیز برخاسته از عوامل گوناگون، از جمله ترجیحهای پژوهشگر است. هیچ عیبی هم بر پرسش شخصی هم نیست. عیب آن است که در فرآیند پژوهش، این انتخابهای پیشینی همچنان نقش بازی کنند و ما را به ادامهٔ گزینشگری وا بدارند. ادامهٔ گزینشگری یعنی همان جمعآوریِ شواهد به سود انتخاب (رأی) اولیه. و این یعنی اختلال در مشاهده و دستکاری در پژوهش. و این یعنی همان چیزی که بارها از آن نوشتهام: نبود اخلاق مشاهده.
مثالِ ملموس این نکته، بد نیست که اشاره به اعتراضات فرانسه باشد. و قیاسهای معمولاً سستبنیاد که در بین ما ایرانیان در تشابه با وضعیت داخلی خیلی رایج است. میل مخالف نظام ساختن چماقی از این اعتراضات بر سر حکومت مستقر در ایران است. پس کشتههای صفر نیروهای حافظ امنیت و پلیس (حتی لباسشخصی که به گواه ویدیوها حاضرند)، نبستن راه نیروهای امداد، نرفتن به سمت مراکز حساس و امنیتی و نظامی، نبود تحریک رسانههای فرانسویزبان بیرونی که از سوی دولتهای متخاصم فرانسه تأمین میشوند، نبود فراخوان اپوزیسیون وابسته به دولتهای متخاصم و دعوتکننده به برانداختن حاکمیت فرانسه (فراتر از دولت مکرون)، آسیبهای جدی معترضان و شلیک گلولههای غیرجنگی را نمیبیند.
میل موافق نظام نیز ساختن توجیهی از این اعتراضات برای توجیه برخی خشونتهای داخلی است. پس کشتههای صفر معترضان، خشونتهای جدی و شعارهای تند آنها، غارت فروشگاههای لوکس و آسیب برخی نهادها از جمله شهرداری و قطعنشدن کامل اینترنت و وجود احزاب تا حدی همفکر با معترضان در سپهر سیاسی را نمیبیند.
هر دوی این دستهٔ پیشگفته، به دوراهیِ «میل و مدرک» نمیرسند. بلکه چراغ قوهٔ میل روشن است و هر چه مدرک متناسب است، از روی زمین جمعآوری میشود. اسم این چراغقوهبازی با میلها، هر چه باشد، مشاهدهگری و پژوهشگری و واقعنمایی نیست. میل یا انتخاب فقط محرک راه افتادن در مسیر علم است، و بعدش مدرکها خود باید چراغ راه باشند، به سمت مسیری که پیشاپیش، معلوم نیست.
دربارهٔ اخلاق مشاهده:
علوم انسانی و خطر نصفهنیمهدانیهای روشنفکرانه
علوم انسانی و شجاعت مشاهده
بگذاریم عددها حرفشان را بزنند
مشاهدهٔ علمی از دیروز تا امروز
تربیت علمیِ دانشگاهی
علوم انسانی و تشنگی تببین بهتر
#یادداشت
@Hamesh1
20 oct, 06:15
1 293
Repost from محمدرضا جلائیپور🍀Jalaeipour
⭕️ از زمان انتشار ☝🏼این ویدیو، عدد «۱۵۰۰» گریبانم را رها نمیکند. ۱۵۰۰ شهید پای لانچر که میدانستند به احتمال زیاد و اغلب قطعا شهید میشوند و باز پای لانچر و پدافند رفتند. ۱۵۰۰ شهید ایران که اگر رشادت و جانفشانیشان نبود تجاوز دو قدرت اتمی به ایران نتیجهٔ دیگری میداشت و امروز نمیتوانستیم از ناکامی متجاوزان حرف بزنیم. ۱۵۰۰ جان عزیز که حتی نام مبارک یکیشان را نمیدانیم. ۱۵۰۰ انسان شریف که یکایکشان آرش شدند و به ملموسترین شکلِ موثر دفاع میهنی کردند و دهها میلیون هموطنشان را وامدار. ۱۵۰۰ قهرمان ملی که اغلب هموطنانمان حتی خبر ندارند ۱۵۰۰ نفر بودند. ۱۵۰۰ پهلوان که هر کدام عزیزان و شاید همسر و فرزندانی داشتند و هزار امید و آرزو. به لحظهٔ آخرین خداحافظیشان با همسر و مادر و فرزندشان قبل از اعزام به ماموریتی که میدانستند به شهادت ختم میشود فکر میکنم. بیاختیار اشکم سرازیر میشود. به اینکه اغلب جوان و ورزیده و خوشروحیه و باایمان و شجاع و فداکار بودهاند فکر میکنم. قلبم هری میریزد. همزمان عواطف شدید متفاوت و متعارضی را تجربه میکنم. از افتخار به داشتن چنین هموطنانی تا غم فقدانشان. از خودم میپرسم چه میتوانیم بکنیم فراموش نشوند؟ چرا هیچ مراسم درخور ملی یا یادمان ماندگاری برایشان برگزار و ساخته نشده؟ چرا قصهٔ یکایکشان مکتوب و تصویر و روایت نمیشود؟ چه میشود کرد ایرانی که جانشان را فدای بقایش کردند باقی و بالنده بماند؟ برای همسر و فرزندانشان چه میشود کرد؟ چه ادای احترامی به شکوه ایثارشان ممکن است؟ سر سفرهٔ شام وقتی میخواهم به مادر و خواهر و برادرم بگویم «میدانستید ۱۵۰۰ جوان پای لانچر شهید شدند؟» نمیتوانم جلوی بغضم را بگیرم. مادر و خواهرم هم اشکشان به سرعت سرازیر میشود. میگویم کاش لایق جانفشانیای که برایمان کردند باشیم. خودم میدانم لایقش نیستم. خانم میانسالی که بیش از ۲۰۰ شب است هر شب چند ساعت در میدان نزدیک خانه، گاهی تنها، میایستد و پرچم ایران را میرقصاند اما لیاقتش را دارد. سوپری سر کوچه که به پنجرهاش کاغذی چسبانده که رویش نوشته «به خاطر شرایط جنگ نسیه هم میدهیم» لیاقتش را دارد. سرباز یزدیای که سه هفتهٔ پیش در ساحل تنگهٔ هرمز دیدم و سه ماه بود فرزند خردسالش را ندیده بود و ۲۱ میلیون تومان حقوق میگرفت و گشت دریایی میداد و روزانه با یک کنسرو و نان سر میکرد و دوستش اخیرا شهید شده بود لیاقتش را دارد. مرتضی که هر شب تا ۱۲ شب در وزارتخانه میماند تا مشکلات افزایش و واریز کالابرگ کمتر شود لیاقتش را دارد. جلال که ماهها واریز حقوقش عقب افتاده ولی از تلاشش برای طراحی و اجرای سیاستهای بازگشت به مدرسهٔ بازماندگان از تحصیل در دوران جنگ کم نمیکند لیاقتش را دارد. ساجده که در همهٔ جلسات آنلاین تلاش میکند به بقیه امید و انرژی و ایده بدهد در شرایط عسرت سیاست از تلاش متشکل و موثر برای بهبود زندگی ضعیفترین شهروندان و کمک به ساختن همبستگی برای دفاع میهنی دفاع دست نکشند و وسط کار و درس از وقتگذاری داوطلبانه برای خیررسانیای که دیده نمیشود دریغ نمیکند لیاقتش را دارد.
@jalaeipour
20 oct, 04:14
1 293
به نظر میرسد تلگرام و کانالهایش در فضای کاربران ایرانی، نرمنرم به سرنوشت وبلاگها دچار میشوند. قطعی اینترنت و کوچ اجباری به شبکههای اجتماعیِ داخلی در دوران جنگ و قبلش، به نظر میرسد الگوی استفاده را تغییر داده است و شبکههای غیرفیلتر داخلی توانستهاند جایی برای خود باز کنند. نسل مایی که دوران اوج و فرود رسانهٔ وبلاگ را دیده، از این مرگ تدریجی تعجب نمیکند. اما این مرگ ارگانیک نبوده و به لطف یا شر فیلترینگ حاصل شده. احتمالا هم آمران فیلتر الان به خود میبالند که توانستهاند این وضعیت را رقم بزنند. در کشوری که درگیر جنگ است و متأسفانه به دلیل ضعف رسانههای رسمیِ داخلی و انباشت نارضایتی، افکار عمومیاش به راحتی در این فضاهای خارجی مدیریت فکری و ذهنی میشوند، میتوان این وضعیت را در جایگاه یک دستاورد جا زد. ولی بر همگان آشکارست که دسترسی به اینترنت اینگونه نخواهد ماند و مدیریت دسترسی در سالهای آتی چهبسا ناممکن خواهد بود. خلاصه، با مشاهدهٔ استقراییای که به صورت شخصی کردهام و نه مبتنی بر دادهها و ارزیابیهای فنی، به نظر کانالهای تلگرام فارسی هم کمکمک راهیِ قبرستان رسانههای جمعی ایرانیان میشوند.
#خردهنوشتها
@Hamesh1
13 oct, 03:18
1 293
شترگاوپلنگترین اتحاد استراتژیک
شترگاوپلنگترین اتحاد که آن را از قضا «استراتژیک» هم مینامند، اتحاد فارسیزبانانِ ویرانیطلب و جنگگرا با خط آمریکایی-اسرائیلی-سعودی است. البته که آن خط بیکارههای فارسیزبان را به هیچ هم نمیگیرد، اما از جنبهٔ ناسازگاری و شناخت این دسته اپوزیسیون جمهوری اسلامی، این اتحاد ذهنیِ «ما سه تا را کجا میبرید» درخورتوجه است.
از یکسو مسیحیان صیهونیست و ایدئولوژیک حاکم در دولت ترامپ، با گرایشهای آخرالزمانی و بنیادگرای مسیحی حاضرند. از باب نمونه وزیر جنگ فاسدالاخلاقشان که راهبهراه در قامت کنشگر دینی عمل میکند و کارزار دینی پایهگذاری میکند و دفتر دینی در قلب ارتش با استناد به آیهای از مزامیر برپا میکند. از سوی دیگر، وزیر خارجهشان جنگ با ایران را به درازنای تاریخ پیش از مسیح میکشد و کلید نزاع امروز را در نزاعهای امپراتوری یونان و ایران میجوید و آمریکا را در خوانشی تاریخی نمایندهٔ یونان باستان زمانه و ایران را نمایندهٔ امپراتوری جاهطلب دیروز جا میزند؛ قصهای پاک فراتر از جمهوری اسلامی و عوامفریبیهای دوستی با «مردم ایران».
از طرف دیگر دولت دستراستی نتانیاهو در اسرائیل، که نمایندهٔ بنیادگراترین نسخهٔ یهودیت سیاسی در این کشور است و مایهٔ شرم یهودیان پارسا و اخلاقی و روشنضمیر، معجونی مسموم از آرزوی «اسرائیل بزرگ» و بازسازی معبد و دولتی سکولار است. از این سو پشتصحنهٔ عربی-اسلامی ماجراست که نقشی بزرگ و ساکت در نزاعهای منطقه علیه ایران دارد. کشورهایی چون عربستان و امارات و بحرین. ساختارهایی غیردموکراتیک، جبار، قبیلهای و مانده در مناسبات سیاسیِ پیشامدرن که اگر حمایت آمریکا نباشد، یکباره فرو میریزند. دولتهایی که آنها هم معجونی از خادمالحرمین و اسلامپناه و غیرانتخابیبودن و عرفیگراییِ جنیفر لوپیزی از بالا به پاییناند.
همهٔ این سه تیم به کنار، نوبت به اپوزیسیون فارسیزبانِ خودمتحدخواندهٔ این کشورها میرسد. مصداق آنهایی که ورد زبانشان «ما سه تا را با هم کجا میبرید!» است. فارسیزبانانی ضددین (نه غیردینی)، نامداراگر، خشن، خودسفیدپندار و گاهی کیپابهسر. ضددینبودن و کیپا به سر گذاشتن این فارسیزبانان، در کنار مسیحیت ظاهرگرا و آخرالزمانیِ وزیر جنگ ترامپ و بدنهٔ حامیِ دولت او و نیز یهودیان خشکهمقدس و نصگرای حامیِ نتانیاهو، غریبترین همگراییِ ممکن است!
ضددینبودن و ضداسلامبودن این قوم پیشرو! همچنین در اظهار ارادتشان به خادمان حرم شریف مکه مضحکترین لطیفهٔ روزگار است. قصهٔ خودسفیدپنداری و ادای باستانگراییِ ایرانی نیز در کنار روایت گلدرشت روزهای اخیر روبیو در ضرورت دوبارهٔ «شکست امپراتوری پرشیا» و دیگر مدعیات مشابه پیشین، عجیب خوش مینشیند! خلاصه شتر و گل و پلنگ هیچ گاه اینچنین بیقواره و نخراشیده و نتراشیده، در کنار هم در یک منظومه نایستاده بودند که امروز ایستادهاند! صحنه چنان آشفته است که فقط اکسیر و سرپوش رسانه میتواند توجهها را از نوای درهم و ناموزون این ناارکستر غافل کند.
#یادداشت
@Hamesh1
12 oct, 14:56
