املا Имла

Тылсым (طلسم) "Тылсым", "тылсымлы", дибез. 150-200 еллар элек "тылсым" дип нәрсәне әйткәннәр икән? منه ۱۹ نچی عصرده کوچرلگان بر قول یازمادن «طلسم»(*):

باب اکر کیم ایرسه یوتکورسه بو طلسم‌نی بتب سول قولینه بعلاعای. دوعای بو ترور: 🪟عح لوظوع‌ع‌ی‌ر۸۱۱۲۱ ۱۱

یعنی «طلسم» دیب تورلی رقم و رمزلرگه آیلاندروب یازلغان دعانی آیتکانلر. شایان تللی بر طانشم آیتمشلی، قای بر طلسملرنی «دیجیتاللشدرلگان دعا» دیب ده آیتورگه بولادر. شوشی اوق صحیفه‌ده آسده‌راق بالا کویسزلنه تورغان بولسه شوندای طلسم-دعا یازارغه کینکاش ایتلگان(*):

باب اوعلان چالقایسه بو دوعانی یاستوقی آراسنه قویسون مجرب ترور: ۱کا۱۱۱ه‍ ‌‍‍۱۱۱ط‌ط‌لام‌۱۱۱۱ه‍ه

مونده‌غی تاغی بر طلسم-دعا(*):

باب آطقه تورت آیاقلی جانورغه تل کوز تیکمش بولسه منی یازوب بوطیعه بعلاعای: عههاء جانیاوخوکارهالیهایالکماهی

بو صحیفه‌ده کیتورلگان زیانداش، بوسر، قورت تلی، کوزگه آق توشکان اوچون دعالر حرفلر بلان گنه یازلغانلر. (*)املاسن توزاتمدك‌. #منابع

ملی املا موضوعنه قانالمزننک دوستی نیاز افندی حاجی‌احمد رسملری. Милли имла темасына каналыбызның дусты Нияз әфәнде Хаҗиәхмәт рәсемнәре.

۱۹ نچی عصرده بلغار ولایتی (ایدل-اورال) مسلمانلری ۱۲ سنه‌لك حیوان یل حسابن تمام اونوتوب بترمگان بولغانلر ئلی:

تاوق، ایت، دونکغوز، سچقان، صغر، بارص، تاوشقان، لو، یلان، یلقی، قوی، پیچین. سچقان یلی ایردی ۶۳ ، ۱۸۷۵ یلده. Тавык, Эт, Дуңгыз, Сычкан, Сыгыр, Барыс, Тавышкан, Лү, Елан, Елкы, Куй, Пичин. Сычкан елы ирде [18]63, 1875 елда.

شمس الدین سامی. قاموس ترکی. - درسعادت، ۱۳۱۷. - ص. ۱۶۷-۱۶۸

تاتارچه-فارسیچه قول یازما «سوزلك-سویلاولِك». ۱۹ نچی عصر. Татарча-фарсыча кулъязма "сүзлек-сөйләүлек". 19 гасыр. Эре хәрефләр белән фарсы сүзләре һәм сүзтезмәләре язылган, өсләрендә татарча мәгънәләре китерелгән. ایدل-اورال هم سبر مسلمانلری‌ننک دینی و مدنی طورمشلرنده فارسی تلنده‌گی مَتْنْلر (تیکستلار) ۲۰ نچی عصر باشنه قدر زور اورون اشغال ایتسه‌لر ده، ترادیسیون (قدیمی) مدرسه‌لرده فارسی تلی درس بوله‌رق اوقوتلماغان، آنی اویره‌نو اوچون مخصوص درسلكلر ده بولماغان. شوڭا کوره شاکردلر اوزلری اوچون قای وقت شوندی «هوسکار» یاردملکلر توزوگانلر.

«دالوی یاڭالف! دایوش ایسکی املا!» )) آلده حرّ تاتارننک خیالیّ وطنی («خیالیّ تاتارننک حرّ وطنی» دیسه‌ك ده درست بولور) - نیاز افندی رسملرنده گوده‌لانش تابقان «بولاق آرغی یاغی جمهوریتی» ییرلری کورینه...

۱۹۲۰ نچی یللرده آز ییرلی تاتار زراعتچیلری (کرستیانلری) اوچون «مسلمان» اسملی طوراق پونکطلری‌ننک تأسیس ایتلووی طورنده بله ایدڭز مو؟ مثلا، تاتارستان‌ننک حاضرگی نورلاط (نُورْدَوْلَت) رایوننده «مسلمانلر طاڭی»، صامار اولکاسی ییرلرنده «مسلمان» پاسولوکلاری صالنغان بولغان. اول وقتده بابالرمزننک حیرانی اوزلرین «مسلمان» دیب آتاونی ترجیح ایتکانلر. ۲۰ نچی یوز باشنده ایدل بویی توباگنده ییر قطلغی مسئله‌سی تاتارده آیروچه کیسکین طورغان. شوڭا کوره آز ییرلی زراعتچیلر اوچون حکومت طرفندن نیگزلنگان یاڭا آوللرننک کوبچیلگنده اهالی تاتار مسلمانلرندن بولوب، اول قریه‌لرننک اسملری ده عادتده تاتارچه بولغان: مسلمان، مسلمانلر طاڭی، یاڭا بلغار، باغچه سرای، قزل بیراق الخ. آیتکاندای، عالمجان ابراهیمف‌ننک «تیران طامورلر» اثرنده‌ بو یاڭا صالنغان تاتار آوللری طورنده بر قهرمان‌ننک اویلانولری کیتوریله. 1920 нче елларда аз җирле татар зирагатьчеләре (крестьяннары) өчен "Мөселман" исемле торак пунктларының тәэсис ителүе турында белә идегезме? Мәсәлән, Татарстанның хәзерге Норлат районында "Мөселманнар таңы", Самар өлкәсе җирләрендә "Мөселман" поселоклары салынган. Ул вакытта бабаларыбызның хәйраны үзләрен "мөселман" дип атауны тәрҗих иткәннәр. ХХ йөз башында Идел буе төбәгендә җир кытлыгы мәсьәләсе татарда аеруча кискен торган. Шуңа күрә аз җирле зирагатьчеләр өчен хөкүмәт тарафыннан нигезләнгән яңа авылларның күпчелегендә әһали татар мөселманнарыннан булып, ул карьяләрнең исемнәре дә гадәттә татарча булган: Яңа Болгар, Бакчасарай, Мөселман, Мөселманнар Таңы, Кызыл Байрак һ.б. Әйткәндәй Галимҗан Ибраһимовның "Тирән тамырлар" әсәрендә бу яңа салынган татар авыллары турында бер каһарманның уйланулары китерелә.

قزاق قرداشمزننک روزه عیدی مناسبتی بلان ایسکی املاده قوتلاوی. Казакъ кардәшебезнең Ураза гаете уңае белән иске имлада котлавы.

ئلیگی رسم‌ننک بیک معنالی انگلیزچه اسمی: «دولت علیه‌ننک(*) جنازه‌سی» (Funeral for an empire). ۱۹۱۸ نچی یل‌ننک ۱۰ نچی فیبرالنده وفات بولغان عثمانلی پادشاهی عبد الحمید خان ثانی‌ننک جنازه‌ مراسمی. (*)دولت علیه - عثمانلی دولتی‌. Әлеге рәсемнең бик мәгънәле ингелизчә исеме: "Дәүләт-е Галиянең(*) җеназасы" (Funeral for an empire). 1918 елның 10 февралендә вафат булган госманлы падишаһы Икенче Габделхәмиднең җеназа мәрасиме. (*)Дәүләт-е Галия - Госманлы дәүләте. منبع

۱۹نچی عصر هفتیک شریف کوچرمه‌سنده بر قزاق ملاسی‌ننک مِلک یازووی:

اوشبو حبتیاکه شریب ملا کاپته‌کای خدایاربیک بلاصی‌نینک کیتب‌دور آر کیم منیکی آغزی قورور ملا کابته‌کای اوزی بچره‌دور شریعت اسلامیکه کونککیلی جاقین‌دور ملا کابته‌کای یازدوم.

مفتی طلعت تاج الدین حضرتلری‌ننک مکتوبی. ۲نچی مارت ۱۹۸۸نچی یل. املاسی ایسکی [دیه‌رلك]، خطی ماتور.

Бисмиллаһир-Рахманир-Рәхим. Әлхәмдүлиллаһи Раббил-галәмин, вәс-салятү вәс-сәламү галә рәсүлиллаһи. Мөхтәрәм кардәшемез, иншаллаһи Тәгалә киләчәктә тагы да булыр, ләкин хәзергә Диния Нәзарәтендә Коръәне Кәримнәр азлыгыннан канәгатьләндерә алмыйбыз. Алла насыйп кылса тагы да басылуын өмет итәбез. Ихтирам илә - Диния Нәзарәтендә рәис, мөфти Тәлгать Таҗеддин. Вә галәйкем әс-сәлам вә рәхмәтуллаһи вә бәрәкятүһү. Уфа шәһәре, 1988 ел, 4 март.

زاپاس قانالمز. Запас каналыбыз (BiP платформасында).

بیرام بوکون! بار کوڭللیلك بوتون دنیاده، بار بر یه‌م بوکون. نرسه‌دن بو؟ - بیرام بوکون، بیرام بوکون! بر مقدس حس بلان هر بر کشی حیران بوکون؛ اوینی سازم ده مینم بیرام کوین - بیرام بوکون! آرتدیره، کوردم، قویاش عادتده‌گیدن بالقوون؛ «اول کیینگاندر»، دیدم: بیرام بوکون، بیرام بوکون! حس ایتوب هر جیرده ده بر تورلی خوش ایس آڭقوون: «ایسلی مای سورتکان ایکان دنیا!», دیدم: بیرام بوکون، بیرام بوکون! بر تلانچینی قوچاقلاشقان کوروب بر بای بله‌ن: «کوڭلی نچکارگان!»، دیدم: بیرام بوکون، بیرام بوکون! یار باشندن طڭلادم مین بر صونڭ دولقونلرن: سویلشه‌لر اوز آرا: «بیرام بوکون، بیرام بوکون!» طڭلادم اکرن گنه ایسکانده بیرام کون جیلن؛ آنسی ده سویلی تاغن: «بیرام بوکون، بیرام بوکون!» Бәйрәм бүген! Бар күңеллелек бөтен дөньяда, бар бер ямь бүген. Нәрсәдән бу? — Мин беләм: бәйрәм бүген, бәйрәм бүген! Бер мөкаддәс хис белән һәрбер кеше хәйран бүген; Уйный сазым да минем бәйрәм көен, бәйрәм бүген! Арттыра, күрдем, кояш гадәттәгедән балкуын; Ул киенгәндер, дидем: бәйрәм бүген, бәйрәм бүген! Хис итеп һәр җирдә дә бертөрле хуш ис аңкуын: Ислемай сөрткән икән дөнья! Дидем: бәйрәм бүген! Бер теләнчене кочаклашкан күреп бер бай белән:      Күңле нечкәргән! Дидем: бәйрәм бүген, бәйрәм бүген! Яр башыннан тыңладым мин бер суның дулкыннарын: Сөйләшәләр үзара: бәйрәм бүген, бәйрәм бүген! Тыңладым әкрен генә искәндә бәйрәм көн җилен; Ансы да сөйли тагын: бәйрәм бүген, бәйрәм бүген! #منابع #توقای #عیدین

زاپاس قانالمز. Запас каналыбыз (BiP платформасында).

بورونغی تاتار، نوغای، باشقورت، قزاق طورمشی اینسیکلاپیدیه‌سی حکمنده یورورلك «دفتر چنکغز نامه» اسملی داستانلر مجموعه‌سنده «بوستاش» سوزی اوچرای:

دنیا اول وقتدا بر ویران بولوب بوستاش ایکاندور [...] بوستاش بولدی بوزولدی بر یلان برلا بوستاش بولدی بر طوفان سوی برلا بوستاش بولدی

Дөнья ул вакытта бер вәйран булып бусташ икәндер. [...] бусташ булды, бозылды. Бер елан берлә бусташ булды, бер туфан суы берлә бусташ булды.

«دفتر چنکغز نامه»ننک برنچی ناشری ابراهیم خَلفین اول سوزنی «ویران» هم «опустошение» کلمه‌لری بلان آنکلاته‌. ئلیگی سوزننک اوروس‌ننک «пустошь» سوزندن اوزگارگان بولووی کوبدن توگل گنه باشمه کیلدی. ویک ژیوی - ویک اوچیث. #لغات

(Транслитерацияне уку кагыйдәләре һәм шартлы билгеләр турында биредә язылган.) Харәзем хөкемдары Шаһмөхәммәд ханның Атаколый шәех бине Урмөхәммәд шәехнең тарханлыгын раслаучы ярлыгы. 1179/1765-1766 ел. (۱) ابو الفتح والظفر سید غازی شاه محمد بهادر خان سوزومیز (1) Әбүл-фәтх вәз-зафәр сәййид гази Шаһмөхәммәд баһадур хан сүземез. (۲) قبة الاسلام خوارزم ولایتی‌نینک سادات عظام و قضات اسلام (2) Коббәтел-ислам Харәзем вилаятенең садАты гыйзам-у козАты ислам, (۳) امرا و فضلا اکابر و اشراف اقا و ارباب باشلیق کلی (3) өмәра-ву фозала, әкябир-ү әшраф, ака-ву әрбаб башлык көлли- (۴) و جزئی عملدارلاریغه [سوز] اولکیم بو اوچوردا خاطر انور عالیمزغه معلوم بولدی کیم اورمحمد شیخ‌نینک (4) вү җөзьи гамәлдарларыга [сүз](*) ул кем: бу очырда хатЫйры әнвәр-галиемызга мәгълүм булды кем, Урмөхәммәд шәехнең (۵) اوغلی آتاقلی شیخ یورت ... باش بیرکان سبب‌لی آتا آقاسی‌نی یورت مؤناتی‌دین سوی قیلیب ترخان (5) угылы Атаколый шәех йорт ???(**) баш биргән сәбәбле ата-акасыны йорт мө'әнатыдин сива (?) кылып тархан (۶) و مرفوع القلم نشان عالی سیو[رغال تر]خان ایرکان‌لار بز تقی کوروب و بیلیب مراحم خسروانه‌مزدین (6) вә мәрфУгыль-каләм нишАны гали сой[ургал тар]хан иргәнләр. Без такы күреп вә белеп, мәрахИме хөсрәванәмездин (۷) سرافراز قیلیب نشان عالی سیورغا[ل قیلـ]ـدوق ایمدی بو نشان عالی کورکاچ کلی شیخ‌نی اینی و اوغلانلاری (7) сәрәфраз кылып, нишАны гали сойурга[л кыл]дык. Имде бу нишАны гали күргәч, көлли шәехне эне вә угланлары (۸) برله ترخان و مرفوع القلم بیلیب ایشکی‌کا کیشی بارماسون بلا و بدعت بیکار و حشر قازو و قاچو بویورماسون (8) берлә тархан вә мәрфУгыль-каләм белеп, ишекегә кеше бармасын, била (?)-ву бидгать, бикяр (?)-ү хәшәр, казу-ву качу боермасын, (۹) داروغه و (رؤوس؟) و اویدرچی بولاغی تیب کنت خلقی دخل قیلماسون کتاول و قلعه یتاقی تیب مزاحم (9) даруга-ву ???-у уйдырчы (?) болагы тип кәнт (?) халкы дәхел кылмасын, кәтәвел вә кальга ятакы (?) тип мәзахим (۱۰) قویماسون کل تکالیف دیوانی و مؤنات سلطانیدین سوی و مستثنی بیلسون‌لار و اوزکا (10) куймасын, кӨлле тәкялИфе дивани вә мө'әнАты солтанидин сива (?)-ву мөстәсна белсенләр вә үзгә (۱۱) ترخان‌لارومندین(؟) [کم] بیلماسون‌لار تا کیم تینچ کونکول و آسوده خاطرلق برله دعای دولت (11) тарханларымдин [кәм](***) белмәсенләр, та кем тыныч күңел вә асудә хатыйрлык берлә догАи дәүлӘте (۱۲) ابد پیوندیمزغه مشغول بولغای‌لار تیب تاریخ هجری مینک تقی یوز یتمش توقوزدا ... نشان عالی‌نی (12) әбәд-пәйвәндымызга мәшгуль булгайлар тип, тарИхы һиҗри мең такы йөз йитмеш тукызда ???** нишАны галине... (۱۳) سنه ۱۱۷۹ (13) СәнӘи 1179. *Сүз тексттагы фикер сөрешенә карап безнең тарафтан өстәлде. **Бер сүзне укып булмады. ***Сүз тексттагы фикер сөрешенә карап безнең тарафтан өстәлде. ****12 нче юлдагы җөмлә тәмамланмаган булса кирәк.

Тарханный подтвердительный ярлык правителя Хорезма Шах-Мухаммед-хана, выданный Ата-Кули-шейху б. Ор-Мухаммед-шейху. 1179/1765-1766 г. Хивинский государственный музей-заповедник "Ичан-Кала". Харәзем хөкемдары Шаһмөхәммәд ханның Атаколый шәех бине Урмөхәммәд шәехнең тарханлыгын раслаучы ярлыгы. Һиҗри 1179 ел = милади 1765-66 ел. "Эчән Кала" Хива дәүләт музей-тыюлыгы. Чыганакны Рөстәм әфәнде биргән мәгълүматтан файдаланып Рияз әфәнде тапкан. Казан, Хаҗитархан, Себер ханлыклары 18 нче гасырга кадәр сакланып калсалар, эш кәгазьләренең теле Урта Азиядә кулланышта булган чагатай ләһҗәсе тәэсирендә мөгаен шушы ярлыкныкына якын булыр иде. ⬇️⬇️⬇️

خوارزم-خیوه چغتایچه‌سی موضوعن دوام ایتوب: