Xidirov formati

“Тирик китоб” тақдири Агар кимдир китоб ўқишни яхши кўрганлиги, китобни севганлиги ва умрини китобга бахшида қилганлиги туфайли бошига минг бир ташвиш, алам ва заҳмат, хорлик етган бўлса шу инсонни мисол қилинг. Агар кимдир китобга умрини бахшида этиб азиз ва мукаррамлик, халқ меҳри-ю муҳаббати,эътибор ва азизлик, обрў-ю даромадга эришиш мумкинлигини айтмоқчи бўлсангиз ҳам. шу инсонни мисол қилинг. Ҳолатни теран таҳлил қилсак, китоб билан боғлиқ ҳаёт икки йўналишда кечиши мумкин: биринчиси — синовлар, тушунмовчиликлар ва қийинчиликлар; иккинчиси — меҳнат ва билим орқали эътироф ва қадр топиш. Илмий жиҳатдан қаралганда, бу икки ҳолат ҳам бир-бирига зид эмас, балки бир жараённинг турли босқичларидир. Инсоннинг интеллектуал меҳнати аввало синовдан ўтади, кейин эса жамият томонидан тан олинади. Ҳайрулла Асадов “тирик китоб”га бағишлаб шоир Эркин Бозоров ажойиб шеър ёзибди. Шеърни эшитинг ва тафаккур қилинг! Социолог, Сухробхўжа Хидиров @Xidirovformat

Цивилизация ва инсон: ижтимоийлашувнинг баҳоси 1972 йилда Ветнам уруши вақтида бомба Хо Ван Тханьнинг қишлоғини вайрон қилди, оиласининг катта қисми ҳалок бўлди. У руҳий зарбадан кейин тирик қолган ўғлини олиб, жунглига қочди ва ташқи дунё йўқолганига ишониб, у ерда яшашни бошлади. Ота-бола 40 йил давомида тропик ўрмонда изоляцияда ҳаёт кечирди. Улар дарахтда уй қуриб, овчилик ва теримчилик билан кун кечиришди, кийим ва қуролларни табиат материалларидан тайёрлашди. Вақт ҳисси, ижтимоий институтлар (пул, давлат, технология) улар учун мавжуд эмас эди. Хо Ван Ланг жамиятдан ташқарида ўсиб, тил, тафаккур ва эҳтиёжлари минималлашган ҳолда шаклланди. Унда, одамларни шафқатсиз қиладиган хиёнат, ёлғон гапириш, очкўзлик, цинизм, нафратланиш ҳисси йўқ эди. 2013 йилда улар топилиб, жамиятга қайтарилди. Бироқ Ланг учун янги муҳитда кескин ўзгариш бўлди: у иқтисодий муносабатлар, ижтимоий нормалар ва технологияларни тушунмас, доимий стресс ҳолатида яшарди. Социологик жиҳатдан бу — тўлиқ ижтимоийлашувдан ташқарида шаклланган индивиднинг индустриал жамиятга мослаша олмаслигининг яққол мисолидир. Унинг организмида ҳам янги муҳитга чидам беролмади: стресс, нотўғри овқатланиш, озиқ-овқат, ифлосланиш ва вирусларга мослашмаган иммун тизими заифлик қилди. 2021 йилда, “қутқарилганидан” атиги саккиз йил ўтиб, жигар саратонидан вафот этди. Ердаги энг хавфли чангалзорларда 40 йил тирик қолган одам цивилизацияда саккиз йил ҳам яшай олмади. Чангалзорда у эркин эди. У оч бўлганда ов қиларди. Чарчаганда ухларди. Хавотирсиз, таққослашсиз, замонавий кутилмаларнинг оғир юкисиз яшарди. Цивилизацияда у ҳайратда, тушкунликда ва охир-оқибат касалликка чалинади. Инсон дунёни ўз эҳтиёжларига мослаштириб, табиатни “инсонийлаштирар” экан, у бир вақтнинг ўзида ўзининг биологик ва руҳий мувозанатини ҳам бузиб бормоқда. Технология ва қулайликлар ҳаётни енгиллаштирса-да, улар стресс, экологик босим ва сунъий турмуш тарзини кучайтириб, соғлиққа салбий таъсир кўрсатади. Шу нуқтаи назардан, узоқ ва барқарор ҳаётнинг асоси — табиат билан уйғунликда яшаш, яъни инсоннинг ўз аслий биологик ва ижтимоий моҳиятидан узилиб кетмаслигидир. Тафаккур қилайлик! Социолог, Сухробхўжа Хидиров @Xidirovformat

Табиатга назар солсак, ҳатто ҳайвонлар ҳам бир-бирига ёрдам бериб, ҳамжиҳатликда яшаб қолишни уддалайди. Улар табиий равишда ўзаро қўллаб-қувватлаш орқали ҳаётни давом эттиради. Аммо инсон — ақл ва тафаккур соҳиби бўла туриб — баъзан унга ёрдам бериш учун яратилган адабиётлар, китоблар ва илмий манбалардан бебаҳра қолади. У билимга юз тутмайди, атрофидагиларга меҳр ва кўмак қўлини чўзиш ўрнига бефарқликни танлайди. Шу боис, бундай ҳолат жамият маънавий тараққиётига салбий таъсир кўрсатади. Инсонни инсон қиладиган жиҳат — бу унинг билими, онги ва бошқаларга нисбатан меҳр-оқибатидир. Агар биз табиатдан ибрат олиб, бир-биримизга ёрдам беришни одат қилсак, жамиятимиз янада барқарор ва фаровон бўлади. Тафаккур қилайлик! Социолог, Сухробхўжа Хидиров @Xidirovformat

Калтак ва тарбия (иккинчи мақола) Жисмоний жазо боланинг хулқи яхшиланишига эмас, балки агрессия, хавотир ва ишончсизликнинг ошишига олиб келади Шунинг учун тарбияда самарали ва инсонпарвар ёндашув зарур. Қуйида ота-оналар учун илмий асосланган, амалий тавсиялар берамиз: 1. Меҳрли ва хавфсиз боғланиш яратинг Боланинг психологик ривожи учун энг муҳим омил — ота-она билан ишончли муносабат. Кўпроқ қулоқ солинг, бағрингизга босинг, ҳиссиётларини қабул қилинг. 2. Қоидаларни аниқ ва изчил қилинг Болага нималар мумкин, нималар мумкин эмас — тушунарли ва доимий бўлиши керак. Қоидалар тез-тез ўзгарса, бола адашади. 3. Жазо ўрнига табиий ва мантиқий оқибатлардан фойдаланинг Масалан, ўйинчоқни синдирса — у билан ўйнай олмаслигини тушунсин. Бу усул жавобгарликни шакллантиради. 4. Ижобий хулқни рағбатлантиринг Танқиддан кўра мақтов самаралироқ. Кичик ютуқларни ҳам эътироф этиш болани яхшиликка ундайди. 5. Ўзингиз намуна бўлинг Болалар кўпроқ гапни эмас, ҳаракатни ўрганади. Агар сиз сокин ва ҳурматли бўлсангиз, бола ҳам шундай бўлади. 6. Ҳиссиётларни бошқаришни ўргатинг “Жаҳлинг чиққани нормал, лекин уриш мумкин эмас” каби тушунтиришлар орқали эмоционал интеллектни ривожлантиринг. 7. Жисмоний жазодан мутлақо воз кечинг Илмий далиллар шуни кўрсатадики, калтаклаш тарбия эмас, балки зарар келтиради. У болада қўрқув ва ёлғонни кучайтиради. 8. Ёшга мос ёндашувни қўлланг Кичик бола билан усул бошқа, ўсмир билан бошқа. Ривожланиш босқичларини инобатга олиш муҳим. 9. Мулоқотни кучайтиринг Ҳар куни бола билан суҳбатлашинг. Унинг фикрини сўранг, қарорларга жалб қилинг. 10. Зарур бўлса мутахассисга мурожаат қилинг Психолог ёки педагог маслаҳати — бу заифлик эмас, масъулият белгиси. Хулоса: Тарбия — қўрқитиш ёки жазо эмас, балки тушуниш, сабр ва меҳр жараёни. Илмга асосланган ёндашув орқали биз нафақат тарбияли, балки бахтли ва ишончли авлодни вояга етказамиз. Социолог, Сухробхўжа Хидиров @Xidirovformat

Эстетика ва креатив иқтисодиёт: меҳнат бозори трансформациясининг социологик таҳлили Эстетика инсоният маданий тараққиётида доимо муҳим ўрин тутган фундаментал билим соҳаси ҳисобланади. Илмий адабиётларда эстетик дид шахснинг маданий капитали сифатида талқин қилинади (П. Бурдьё назариясига кўра), яъни у инсоннинг ижтимоий мавқеи, қарор қабул қилиш қобилияти ва ҳатто иқтисодий имкониятларига бевосита таъсир кўрсатади. Шу маънода, эстетик дидга эга шахсни “бебаҳо ресурс соҳиби” сифатида баҳолаш мумкин. Тарихий жиҳатдан эстетика асосан элита қатламга хос билим сифатида қаралган бўлса, глобализация ва бозор иқтисодиёти шароитида у оммавий иқтисодий ресурсга айланди. Замонавий тадқиқотлар (айниқса креатив иқтисодиёт доирасидаги таҳлиллар) шуни кўрсатадики, дизайн, мода, реклама, маҳсулот қиймати ва бренд идентификациясида эстетик омиллар асосий рақобат устунлигига айланган. Масалан, истеъмолчи хулқ-атвори бўйича тадқиқотларда маҳсулотнинг визуал ва эмоционал жозибадорлиги унинг бозордаги муваффақиятини 60–80% ҳолларда белгилаб бериши қайд этилган. Шу нуқтаи назардан, эстетика йўналишида таълим олаётган талабаларнинг фақат назарий билимлар билан чекланиб қолиши самарасиз ҳисобланади. Инновацион иқтисодиёт шароитида инсон капиталига қўйиладиган асосий талаб — билимларни амалиётга тез ва самарали интеграция қилишдир. Дуал таълим, project-based learning ва ишлаб чиқариш билан интеграциялашган таълим моделлари бу борада энг самарали ёндашувлар сифатида эътироф этилмоқда. Талаба ўқиш давридаёқ реал секторда иштирок этса, унинг компетенцияси ва меҳнат бозоридаги қиймати сезиларли даражада ошади. Бугунги кунда мода индустрияси, саноат дизайни, сервис соҳаси ва реклама бозорида юқори эстетик компетенцияга эга мутахассисларга бўлган талаб кескин ортиб бормоқда. Бу эса ижтимоий меҳнат тақсимотида янги профессионал гуруҳ — креатив мутахассислар қатламини шакллантирмоқда. Шу билан бирга, таълим тизимида муайян институционал муаммолар сақланиб қолмоқда. Яъни, ўқув дастурлари кўп ҳолларда ишлаб чиқариш эҳтиёжларидан орқада қолмоқда. Социологик нуқтаи назардан бу “таълим ва меҳнат бозори ўртасидаги дисбаланс” деб аталади. Ушбу муаммони ҳал қилиш учун: - ўқув дастурларини меҳнат бозори таҳлили асосида қайта шакллантириш - кредит-модул тизими доирасида индивидуал таълим траекторияларини жорий этиш - ишлаб чиқариш корхоналари билан институционал ҳамкорликни кучайтириш - амалиётга йўналтирилган фанлар улушини ошириш - каби чора-тадбирлар зарур. Хулоса қилиб айтганда, эстетика нафақат маданий, балки иқтисодий қиймат яратувчи стратегик ресурсга айланган. (Видеодаги реклама ролиги бунга амалий мисол) Уни самарали ўзлаштириш ва амалиётга жорий этиш эса нафақат алоҳида мутахассиснинг, балки бутун жамиятнинг рақобатбардошлигини белгилайди. Соҳа мутасаддилари тафаккур қилишсин! Социолог, Сухробхўжа Хидиров @Xidirovformat

Стереотиплар ҳақида қисқача! Стереотиплар — бу муайян гуруҳ (жинс, миллат, ёш ва ҳ.к.) ҳақида олдиндан шаклланган, соддалаштирилган тасаввурлар бўлиб, кўп ҳолларда инсонларнинг реал хусусиятларини тўлиқ акс эттирмайди. Айниқса, гендер стереотиплар жамиятда кенг тарқалган. Улар эркак ва аёллар “қандай бўлиши керак” деган қарашларни шакллантиради. Илмий тадқиқотлар (ижтимоий психология соҳасида) шуни кўрсатадики, бундай стереотиплар инсонларнинг қарорлари, муносабати ва ҳатто имкониятларига таъсир қилиши мумкин. Агар гендер стереотиплар қандай намоён бўлишини тушунишни истасангиз, ушбу видеони тайёрлаган аёлнинг эри стереотиплардан келиб чиқиб қилган муносабати мисолидан билиб олишингиз мумкин. Айтингчи, сиз ҳам стереотиплар таъсирида фикр юритяпсизми ёки вазиятга холис ёндашяпсизми? Тафаккур қилинг! Социолог, Сухробхўжа Хидиров @Xidirovformat

Сиз қайси темперамент турига кирасиз? Психология бўйича билимларингизни кенгайтириш — ўзингизни яхшироқ англашнинг муҳим қадамидир. Темперамент нима дегани? Темперамент — бу инсоннинг туғма психологик хусусиятлари бўлиб, у унинг ҳиссий реакцияси, фаоллик даражаси ва атроф-муҳитга муносабатига таъсир қилишини англатади. Видеода 4 асосий темперамент тури ва уларнинг воқеаларга бўлган ҳиссий муносабати акс эттирилган. Уни диққат билан кўриб, ўзингизга қайси темперамент яқинроқ эканлигини аниқлаб олишингиз мумкин. Психологияда қуйидаги 4 темперамент тури ажратилади: Сангвиник — фаол, ижтимоий ва тез мослашувчан. Одатда кайфияти барқарор, янги вазиятларга осон киришади, одамлар билан мулоқотни ёқтиради. Холерик — жўшқин, тез таъсирланувчан ва лидерликка мойил. Қарорни тез қабул қилади, лекин баъзан сабрсиз ва кескин бўлиши мумкин. Флегматик — сокин, барқарор ва вазмин. Ҳиссиётларини кам намоён қилади, лекин ишончли ва изчил ҳаракат қилади. Меланхолик — сезгир, чуқур ўйлайдиган ва эҳтиёткор. Ҳиссиётлари кучли, лекин ташқи томондан камроқ намоён бўлиши мумкин. Илмий тадқиқотлар шуни кўрсатадики, инсонлар кўпинча фақат битта эмас, балки бир неча темперамент хусусиятларининг уйғунлашган шаклига эга бўлади. Шунинг учун ўзингизни аниқ бир тоифага тўлиқ киритишдан кўра, қайси хусусиятлар сизда кўпроқ намоён бўлишини англаш муҳим. Видеони кўринг, таҳлил қилинг ва ўзингизни яхшироқ кашф этинг — бу шахсий ривожланишингиз учун мустаҳкам пойдевор бўлади. Социолог, Сухробхўжа Хидиров @Xidirovformat

Бир вақтлар орият, номус ва миллат шаъни энг юксак қадриятлардан ҳисобланган. Бугун эса айрим ҳолатларда моддий манфаатлар устуворлик қилаётгандек туюлади. Бу ҳолат айниқса спорт соҳасида кўпроқ муҳокамага сабаб бўлмоқда. Шуни тан олиш керакки, замонавий спорт профессионал фаолиятга айланган. Илмий тадқиқотлар (спорт иқтисодиёти ва мотивация психологияси соҳасида) шуни кўрсатадики, юқори натижага эришиш учун спортчида икки турдаги мотивация — ички (ор-номус, ғурур, ватанпарварлик) ва ташқи (моддий рағбат, мукофотлар) омиллар уйғун бўлиши керак. Фақат моддий ёки фақат маънавий омиллар билан барқарор юқори натижага эришиш қийин. Шу билан бирга, айрим ёшлар орасида шахсий манфаатларни миллат шаънидан устун қўйиш тенденцияси кузатилаётган бўлса, буни инкор қилиб бўлмайди. Бу эса тарбия, ижтимоий муҳит ва қадриятлар тизими билан боғлиқ мураккаб масаладир. Шу нуқтаи назардан, қуйидаги йўналишларда иш олиб бориш муҳим деб ҳисоблаймиз: - спортчиларда миллий ғурур ва масъулият ҳиссини кучайтириш; - спортчиларнинг саъй-ҳаракатларини муносиб эътироф этиш; - ёшлар тарбиясида ор-номус, жамоавий манфаат ва шахсий масъулиятни уйғун равишда шакллантириш. - Чунки ҳақиқий чемпион нафақат медаль, балки қадриятларни ҳам ҳимоя қилади. Миллат байроғини кўтариш — бу нафақат шараф, балки катта масъулиятдир. Аъзам Шокиржоновнинг шахсий хотиралари ҳам айнан шу мувозанат — ор-номус ва масъулиятни ҳис қилишнинг аҳамиятини ёрқин намоён этади. Фикрларни эшитинг ва тафаккур қилинг! Социолог, Сухробхўжа Хидиров @Xidirovformat

Ўзбек киносида маиший деталлар ва маданий кодлар: кино социологияси таҳлили "Суюнчи" фильмидаги бемор отасини касалхонага бориб кўрмайдиган ўғил ва Анзират хола ўртасидаги суҳбат тасвирланган кичик бир лавҳага эътибор беринг. Лавҳанинг охирида Анзират буви: “Пиёласи йўқлиги учун отанг стаканда чой ичаётган экан”, дейди. Бир қарашда бу оддий гапдек туюлади. Аммо режиссёр Мелис Абзалов ушбу биргина деталь орқали катта маънони очиб беради. Чунки ўзбекона турмуш тарзида кимнингдир отаси шифохонага ёки санаторийга борса, фарзандлари унга албатта ҳолидан хабар олишга боради. Борганда эса қўл қуруқ бормайди: уйдан чойнак, пиёла ёки озиқ-овқат олиб бориш одатий ҳол. Шу нуқтаи назардан “стаканда чой ичяпти” деган гап шунчаки маълумот эмас — бу ўғилнинг отасидан узоқ вақт хабар олмаганини англатади. Кино социологияси нуқтаи назаридан қараганда, бу эпизод жамиятдаги оилавий муносабатлар ва фарзандлик бурчининг қандай тушунилиши ҳақида муҳим маълумот беради. Социологик таҳлилда фильмлар кўпинча жамиятнинг қадриятлари, урф-одатлари ва ижтимоий нормаларини акс эттирувчи маданий матн сифатида ўрганилади. “Суюнчи” фильмидаги пиёла детали эса айнан шу маданий кодни ифода этади: ўзбек жамиятида ота-онага ғамхўрлик қилиш нафақат шахсий, балки ижтимоий бурч ҳисобланади. Яъни бир пиёла орқали режиссёр бутун бир оилавий муносабатни, фарзанд бурчи ва бепарволик ўртасидаги фарқни очиб беради. Бу кино санъатида катта маънони майда маиший деталь орқали етказишнинг ёрқин намунасидир. Афсуски, бугунги кунда суратга олинаётган айрим фильмларда ана шундай нозик маънолар, миллий турмуш тарзига хос деталлар кам учрамоқда. Кўп ҳолларда воқеалар фақат диалог ва ташқи ҳаракатлар орқали берилади, аммо кадр ортидаги рамзий маънолар ва маданий ишоралар етишмайди. Шунинг учун ҳам бугунги кун режиссёрлари ва ссенарийнавислари фильм яратаётганда фақат сюжетга эмас, балки халқимизнинг турмуш тарзи, урф-одатлари ва маиший маданиятидаги шундай нозик деталларга ҳам эътибор қаратишлари муҳим. Ана шунда киноларимиз нафақат қизиқарли, балки миллий руҳ ва ижтимоий мазмунга бой асарларга айланади. Социолог, Сухробхўжа Хидиров @Xidirovformat

Фаҳрлансак арзийди! Каъба мусулмонларнинг Ҳаж ва Умра қиладиган жойига айланган ўша даврдан ҳозиргача Каъба 14 марта таъмирланган. Каъбанинг Пайғамбаримиз давридаги эшиги Туркиянинг Истамбул шаҳридаги музейида сақланади. Турклар ҳукмронлик қилган йиллари олиб кетган экан. 1943 йили Абдулазиз ибн Сауд қимматбаҳо ёғочдан эшик ясатган (30000 риёлга). 1977 йили Подшоҳ Фаҳд ибн Сауд 250 кг соф тилладан эшик ясатди. Тилла эшикка ўймакорлик санъати билан оятлар ёзиш танловини ўтказди. Танловда Наманганнинг Тўрақўрғон туманидан 1927 йили бориб қолган Абдураҳмон қори ғолиб бўлиб топилади. Подшо уни тилла эшикка хат битиш учун таклиф қилади. Қори хатни ҳеч қандай ҳақ олмай ёзишни, фақат эшикнинг бир четига «Абдураҳмон Намангоний» деб ёзиб қўйишларини илтимос қилади. Подшо олдин кўнмасдан, кейин розилик берган экан. Борсангиз, кўрасиз. Кисва - Каъбанинг устига ёпилган ёпғич - Каъбапўш. Пайғамбаримиз Муҳаммад (с.а.в.) 630 йилда Маккага келганларида Каъба устидаги кисвани кўриб, Ямандан келтирилган матодан янги кисва қилдирган эканлар. Кисвалар доим чет элдан келтирилар, ҳар йили Қурбон ҳайити, Ҳаж мавсуми олдидан янгисига алмаштирилар экан. 1938 йили Саудия подшоси Абдулазиз мутахассисларни тўплаб, кисвани энди хориждан олиб келмай, шу ерда тайёрлашни маслаҳат беради. У шу йилдан бошлаб Макка шаҳрида тайёрлана бошланган. Энг қизиғи 1938 йилда подшо Абдулазизхоннинг йиғилишида наманганлик юртдошимиз Аббосхон қори Абдулҳамид қори ўғли ҳам бўлган экан. У киши «Масжидул ҳарам»да чироқбон (электрик, монтёр) бўлиб ишлар экан. Аббосхон подшонинг таклифини эшитиб, рухсат сўраб: «Мен муҳожирман, Ватанимда бўз, алак, реза тўқиганман, агар рухсат этсангиз, шу ерда цех қуриб, кисва тўқишга ҳаракат қилсам» дебди. Подшо рози бўлган. Аббосхон Қурбон ҳайитигача янги кисва тайёрлаб, Каъбага борган ҳожилар олдида кийдиради. Подшо хурсанд бўлиб Аббосхонга «Кисватул Каъба» деган фабрика қурдириб беради. 1977 йили фабрика кенгайтирилиб, Германиядан янги дастгоҳлар келтирилади. Битта кисва бир йил давомида тайёрланади ва унда 250 нафар ишчи ишлайди, 700 кило табиий ипак қора рангга бўялади. Мустаҳкам пахталик астарни бириктириш учун эса 120 кило олтин ва кумуш симлар ишлатилиб олтин ва кумуш шакллар билан безатилади. Унга камида 17 000 риёл ёки 5 ярим миллион доллар сарфланади. Ҳозирда юртдошимиз Аббосхоннинг фабрикасида бир йилда 3 та кисва тайёрланади. Иккитаси Мадинадаги Расулуллоҳ қабрлари устига, биттаси Каъбага ёпилади. Ёпиш маросимида подшо қатнашади. Аббосхон қори 1907 йилда туғилганлиги 10 ёшида «Қуръон»ни тўлиқ ёд олганлиги ва 1928 йили Макка шаҳрига келиб қолганлиги айтилади. 2002 йилида Маккага борган юртдошларимиз Аббосхон қорини 98 ёшда хали ҳам фабрика раиси эканлигини айтишган. Унинг катта ўғли - ҳарбий қўмондон, яна икки ўғли - дўкондор эканлигини. Подшо бу улуғ зотни Саудия фуқаролигига қабул қилганлигини айтишган. Жуда кам одам бу номга эга бўлади. Ўзбекнинг номи ўша соф олтиндан ясалган Каъбанинг эшигида ҳам ёниб турипти. Каъбанинг устига ёпилган ёпғич - Каъбапўшни ўзбегимнинг усталари асос солган фабрикада ишлаб чиқарилади. Дунёда шунча миллат турганида нега айнан шу замидан чиққан инсонларга бундай шарафлар насиб этган? Ўзбеклигингдан фаҳрлан эй ўзбек боласи! Тафаккур қил! Социолог, Сухробхўжа Хидиров @Xidirovformat

Фаҳрлансак арзийди! Каъба мусулмонларнинг Ҳаж ва Умра қиладиган жойига айланган ўша даврдан ҳозиргача Каъба 14 марта таъмирланган. Каъбанинг Пайғамбаримиз давридаги эшиги Туркиянинг Истамбул шаҳридаги музейида сақланади. Турклар ҳукмронлик қилган йиллари олиб кетган экан. 1943 йили Абдулазиз ибн Сауд қимматбаҳо ёғочдан эшик ясатган (30000 риёлга). 1977 йили Подшоҳ Фаҳд ибн Сауд 250 кг соф тилладан эшик ясатди. Тилла эшикка ўймакорлик санъати билан оятлар ёзиш танловини ўтказди. Танловда Наманганнинг Тўрақўрғон туманидан 1927 йили бориб қолган Абдураҳмон қори ғолиб бўлиб топилади. Подшо уни тилла эшикка хат битиш учун таклиф қилади. Қори хатни ҳеч қандай ҳақ олмай ёзишни, фақат эшикнинг бир четига «Абдураҳмон Намангоний» деб ёзиб қўйишларини илтимос қилади. Подшо олдин кўнмасдан, кейин розилик берган экан. Борсангиз, кўрасиз. Кисва - Каъбанинг устига ёпилган ёпғич - Каъбапўш. Пайғамбаримиз Муҳаммад (с.а.в.) 630 йилда Маккага келганларида Каъба устидаги кисвани кўриб, Ямандан келтирилган матодан янги кисва қилдирган эканлар. Кисвалар доим чет элдан келтирилар, ҳар йили Қурбон ҳайити, Ҳаж мавсуми олдидан янгисига алмаштирилар экан. 1938 йили Саудия подшоси Абдулазиз мутахассисларни тўплаб, кисвани энди хориждан олиб келмай, шу ерда тайёрлашни маслаҳат беради. У шу йилдан бошлаб Макка шаҳрида тайёрлана бошланган. Энг қизиғи 1938 йилда подшо Абдулазизхоннинг йиғилишида наманганлик юртдошимиз Аббосхон қори Абдулҳамид қори ўғли ҳам бўлган экан. У киши «Масжидул ҳарам»да чироқбон (электрик, монтёр) бўлиб ишлар экан. Аббосхон подшонинг таклифини эшитиб, рухсат сўраб: «Мен муҳожирман, Ватанимда бўз, алак, реза тўқиганман, агар рухсат этсангиз, шу ерда цех қуриб, кисва тўқишга ҳаракат қилсам» дебди. Подшо рози бўлган. Аббосхон Қурбон ҳайитигача янги кисва тайёрлаб, Каъбага борган ҳожилар олдида кийдиради. Подшо хурсанд бўлиб Аббосхонга «Кисватул Каъба» деган фабрика қурдириб беради. 1977 йили фабрика кенгайтирилиб, Германиядан янги дастгоҳлар келтирилади. Битта кисва бир йил давомида тайёрланади ва унда 250 нафар ишчи ишлайди, 700 кило табиий ипак қора рангга бўялади. Мустаҳкам пахталик астарни бириктириш учун эса 120 кило олтин ва кумуш симлар ишлатилиб олтин ва кумуш шакллар билан безатилади. Унга камида 17 000 риёл ёки 5 ярим миллион доллар сарфланади. Ҳозирда юртдошимиз Аббосхоннинг фабрикасида бир йилда 3 та кисва тайёрланади. Иккитаси Мадинадаги Расулуллоҳ қабрлари устига, биттаси Каъбага ёпилади. Ёпиш маросимида подшо қатнашади. Аббосхон қори 1907 йилда туғилганлиги 10 ёшида «Қуръон»ни тўлиқ ёд олганлиги ва 1928 йили Макка шаҳрига келиб қолганлиги айтилади. 2002 йилида Маккага борган юртдошларимиз Аббосхон қорини 98 ёшда хали ҳам фабрика раиси эканлигини айтишган. Унинг катта ўғли - ҳарбий қўмондон, яна икки ўғли - дўкондор эканлигини. Подшо бу улуғ зотни Саудия фуқаролигига қабул қилганлигини айтишган. Жуда кам одам бу номга эга бўлади. Ўзбекнинг номи ўша соф олтиндан ясалган Каъбанинг эшигида ҳам ёниб турипти. Каъбанинг устига ёпилган ёпғич - Каъбапўшни ўзбегимнинг усталари асос солган фабрикада ишлаб чиқарилади. Дунёда шунча миллат турганида нега айнан шу замидан чиққан инсонларга бундай шарафлар насиб этган? Ўзбеклигингдан фаҳрлан эй ўзбек боласи! Тафаккур қил! Социолог, Сухробхўжа Хидиров @Xidirovformat

Фаҳрлансак арзийди! Каъба мусулмонларнинг Ҳаж ва Умра қиладиган жойига айланган ўша даврдан ҳозиргача Каъба 14 марта таъмирланган. Каъбанинг Пайғамбаримиз давридаги эшиги Туркиянинг Истамбул шаҳридаги музейида сақланади. Турклар ҳукмронлик қилган йиллари олиб кетган экан. 1943 йили Абдулазиз ибн Сауд қимматбаҳо ёғочдан эшик ясатган (30000 риёлга). 1977 йили Подшоҳ Фаҳд ибн Сауд 250 кг соф тилладан эшик ясатди. Тилла эшикка ўймакорлик санъати билан оятлар ёзиш танловини ўтказди. Танловда Наманганнинг Тўрақўрғон туманидан 1927 йили бориб қолган Абдураҳмон қори ғолиб бўлиб топилади. Подшо уни тилла эшикка хат битиш учун таклиф қилади. Қори хатни ҳеч қандай ҳақ олмай ёзишни, фақат эшикнинг бир четига «Абдураҳмон Намангоний» деб ёзиб қўйишларини илтимос қилади. Подшо олдин кўнмасдан, кейин розилик берган экан. Борсангиз, кўрасиз. Кисва - Каъбанинг устига ёпилган ёпғич - Каъбапўш. Пайғамбаримиз Муҳаммад (с.а.в.) 630 йилда Маккага келганларида Каъба устидаги кисвани кўриб, Ямандан келтирилган матодан янги кисва қилдирган эканлар. Кисвалар доим чет элдан келтирилар, ҳар йили Қурбон ҳайити, Ҳаж мавсуми олдидан янгисига алмаштирилар экан. 1938 йили Саудия подшоси Абдулазиз мутахассисларни тўплаб, кисвани энди хориждан олиб келмай, шу ерда тайёрлашни маслаҳат беради. У шу йилдан бошлаб Макка шаҳрида тайёрлана бошланган. Энг қизиғи 1938 йилда подшо Абдулазизхоннинг йиғилишида наманганлик юртдошимиз Аббосхон қори Абдулҳамид қори ўғли ҳам бўлган экан. У киши «Масжидул ҳарам»да чироқбон (электрик, монтёр) бўлиб ишлар экан. Аббосхон подшонинг таклифини эшитиб, рухсат сўраб: «Мен муҳожирман, Ватанимда бўз, алак, реза тўқиганман, агар рухсат этсангиз, шу ерда цех қуриб, кисва тўқишга ҳаракат қилсам» дебди. Подшо рози бўлган. Аббосхон Қурбон ҳайитигача янги кисва тайёрлаб, Каъбага борган ҳожилар олдида кийдиради. Подшо хурсанд бўлиб Аббосхонга «Кисватул Каъба» деган фабрика қурдириб беради. 1977 йили фабрика кенгайтирилиб, Германиядан янги дастгоҳлар келтирилади. Битта кисва бир йил давомида тайёрланади ва унда 250 нафар ишчи ишлайди, 700 кило табиий ипак қора рангга бўялади. Мустаҳкам пахталик астарни бириктириш учун эса 120 кило олтин ва кумуш симлар ишлатилиб олтин ва кумуш шакллар билан безатилади. Унга камида 17 000 риёл ёки 5 ярим миллион доллар сарфланади. Ҳозирда юртдошимиз Аббосхоннинг фабрикасида бир йилда 3 та кисва тайёрланади. Иккитаси Мадинадаги Расулуллоҳ қабрлари устига, биттаси Каъбага ёпилади. Ёпиш маросимида подшо қатнашади. Аббосхон қори 1907 йилда туғилганлиги 10 ёшида «Қуръон»ни тўлиқ ёд олганлиги ва 1928 йили Макка шаҳрига келиб қолганлиги айтилади. 2002 йилида Маккага борган юртдошларимиз Аббосхон қорини 98 ёшда хали ҳам фабрика раиси эканлигини айтишган. Унинг катта ўғли - ҳарбий қўмондон, яна икки ўғли - дўкондор эканлигини. Подшо бу улуғ зотни Саудия фуқаролигига қабул қилганлигини айтишган. Жуда кам одам бу номга эга бўлади. Ўзбекнинг номи ўша соф олтиндан ясалган Каъбанинг эшигида ҳам ёниб турипти. Каъбанинг устига ёпилган ёпғич - Каъбапўшни ўзбегимнинг усталари асос солган фабрикада ишлаб чиқарилади. Дунёда шунча миллат турганида нега айнан шу замидан чиққан инсонларга бундай шарафлар насиб этган? Ўзбеклигингдан фаҳрлан эй ўзбек боласи! Тафаккур қил! Социолог, Сухробхўжа Хидиров @Xidirovformat

Prezidentimiz bugun ijtimoiy-sotsiologik tadqiqot natijalari davlat siyosati va islohotlarining asosiy yo‘nalishlarini belgilab berishi kerakligini ta’kidladi. Shu bois, sotsiologiya fan sifatida qayta tiklandi, oliygohlarda sotsiologlar tayyorlash yo‘lga qo‘yildi. Mazkur ishlarning mantiqiy davomi sifatida ijtimoiy-sotsiologik tadqiqotlar ko‘lami va sifati oshiriladi. Endilikda bir martalik so‘rovlar emas, balki qayerda ishonch ortayotgani, qayerda zaiflashgani, qaysi qarorlar adolatli, qaysilari odamlarga manfaat keltirmayotgani bo‘yicha doimiy ravishda monitoring va tahlillar o‘tkaziladi. Prezident Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti hamda Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar institutiga hudud va tarmoqlar rahbarlari reytingi metodologiyasini ishlab chiqib, tahlillar asosida reytingni shakllantirish va muntazam ravishda Prezidentga kiritib borish topshirildi. Ijro intizomi masalalari ham ko‘rib chiqildi. Berilgan har bir topshiriqning real ijro holati bo‘yicha kundalik nazorat o‘rnatish, mas’uliyatni his qilmagan, sustkashlikka yo‘l qo‘ygan rahbarlar bo‘yicha tanqidiy, ochiq va xolis axborot kiritib borish vazifasi qo‘yildi. Yig‘ilishda mutasaddilarning hisobotlari tinglandi. Facebook|Instagram|X

🍏 Озиқ-овқат исрофи ва ахлоқий бошқарув: социологик таҳлил Озиқ-овқат фақат иқтисодий ресурс эмас. Социология нуқтаи назаридан у жамият барқарорлиги, ижтимоий адолат ва инсон фаровонлиги билан чамбарчас боғлиқ. Шунинг учун озиқ-овқат тизимларини бошқаришда қабул қилинадиган қарорлар нафақат иқтисодий самарадорлик, балки ахлоқий масъулият нуқтаи назаридан ҳам баҳоланиши керак. 📊 Глобал ҳолат (илмий манбалар): БМТнинг Озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалиги ташкилоти (FAO) маълумотларига кўра: - дунёда ишлаб чиқарилган озиқ-овқатнинг тахминан 30–33% қисми исроф бўлади; - бу ҳар йили қарийб 1,3 миллиард тонна маҳсулот дегани; - шу билан бирга, 735 миллионга яқин инсон очлик ёки етарли овқатланмаслик муаммосига дуч келмоқда (FAO, The State of Food Security and Nutrition in the World, 2023). Бу рақамлар озиқ-овқат муаммоси кўп ҳолларда ишлаб чиқариш эмас, балки тақсимот, логистика ва бошқарув муаммоси эканини кўрсатади. 🇺🇿 Ўзбекистондаги вазият: Ўзбекистон Республикаси Статистика агентлиги маълумотларига кўра, мамлакатда ҳар йили 20–22 млн тонна атрофида мева-сабзавот маҳсулотлари етиштирилади. Бироқ FAO ва минтақавий тадқиқотлар натижаларига кўра, ривожланаётган мамлакатларда, шу жумладан Марказий Осиёда, мева-сабзавот маҳсулотларининг 20–25% қисми сақлаш, транспорт ва бозор инфратузилмаси муаммолари сабаб йўқотилиши мумкин. 📉 Бу ҳолат бир нечта ижтимоий оқибатларга олиб келади: • фермерлар даромадининг пасайиши • бозорда нархлар беқарорлиги • кам таъминланган аҳоли учун озиқ-овқатга кириш имконияти чекланиши • ижтимоий тенгсизликнинг кучайиши 👥 Социологик хулоса: HECI (ахлоқий бошқарув) тамойилларига кўра, озиқ-овқат сиёсати фақат иқтисодий самарадорликка эмас, балки инсон фаровонлиги, адолат ва жамият барқарорлигига ҳам хизмат қилиши лозим. 📌 Шунинг учун самарали озиқ-овқат сиёсати қуйидагиларни назарда тутади: ✔ озиқ-овқат исрофини камайтириш сиёсати ✔ сақлаш ва логистика инфратузилмасини ривожлантириш ✔ фермерлар ва истеъмолчилар манфаатини мувозанатлаш ✔ озиқ-овқат хавфсизлигини ижтимоий адолат тамойиллари асосида таъминлаш Қисқача айтганда, озиқ-овқат тизимидаги ҳар бир қарор ортида фақат иқтисодий рақамлар эмас, инсон ҳаёти ва жамият келажаги турибди. Соҳа мутасаддилари тафаккур қилишсин! @Xidirovforamt

Шажарашунос олим Аскархон Обидов томонидан айтилган Сайит, Хожа, Мир, Шо каби номлар ҳақидаги фикрлари. Маълумки, Марказий Осиё жамиятида Сайит, Хожа, Мир, Шо каби атамалар кўп учрайди. Бу атамалар насаб, диний нуфуз ёки ижтимоий обрў билан боғлиқ номлар сифатида шаклланган. Тарихий манбаларда бу номлар турли маъноларда ишлатилган: Сайит (Sayyid) – ислом анъанасида Пайғамбар Муҳаммад ﷺ авлодларига нисбатан қўлланилган. Ислом тарихи ва генеалогиясида бу тоифа алоҳида ҳурматга сазовор ҳисобланган. Хожа (Xo'ja) – 4 чохарёр, яъни Пайғамбаримиздан кейинги 4 халифанинг авлодлари. Шунингдек, эшонлар диний илм эгалари, тасаввуф шайхлари ёки уларнинг авлодларига нисбатан ишлатилган. Марказий Осиёда Яссавийлик ва Нақшбандийлик тарикатлари тарқалиши билан бу ном кенг ёйилган. Мир (Mir) – “амир” сўзидан қисқарган бўлиб, Амир Темур авлодлари, баъзан зодагонлик ёки нуфузли насабни билдирган. Шо (Shoh) – асли форсий “подшоҳ” маъносини асосан Бобуршоҳ авлодлари билдирса-да, баъзи ҳудудларда у авлодий ёки рамзий обрў белгиси сифатида қўлланилган. Аскархон Обидовнинг қарашларига яқин нуқтаи назар шундаки, бу атамаларни қатъий ижтимоий табақа ёки юридик мақом сифатида эмас, балки тарихий-ижтимоий идентификация шакли сифатида тушуниш керак. Чунки: 1. Антропологик тадқиқотлар (социология ва этнографияда) кўрсатадики, Марказий Осиё жамиятида насабий номлар кўпинча рамзий капитал вазифасини бажарган. Яъни улар инсонга муайян маданий обрў ёки ишонч берган, лекин расмий ҳуқуқий имтиёзлар доимо бўлмаган. 2. Тарихий манбалар (масалан, Темурийлар ва кейинги хонликлар давридаги манбалар)да бу тоифаларга нисбатан ҳурмат мавжуд бўлган, аммо улар доим ҳам ягона ва қатъий ижтимоий синф сифатида шаклланмаган. 3. Генеалогия (шажарашунослик) нуқтаи назаридан эса, бу номлар баъзан ҳақиқий насабни, баъзан эса маданий анъана ёки маҳаллий урфни акс эттириши мумкин. Шунинг учун замонавий шажарашуносликда ҳар бир даъво манбалар, қўлёзмалар, ва тарихий ҳужжатлар орқали текширилиши лозим. Шу маънода, “фуқаро” тушунчаси эса бу номлардан фарқли равишда умумий ижтимоий категория, яъни муайян насабий даъвосиз оддий аҳолини англатган. Хулоса қилиб айтганда, илмий нуқтаи назардан Сайит, Хожа, Мир, Шо каби атамаларни: мутлақ табақавий устунлик белгиси сифатида эмас, балки тарихий, маданий ва генеалогик идентификация шакли сифатида ўрганиш тўғрироқ ҳисобланади. Сиз ўз насабингизни биласизми? Социолог, Сухробхўжа Хидиров @Tafakkur3

8 март – Халқаро хотин-қизлар куни билан табриклаймиз, аммо... Оилавий қадриятларимиз ҳақиқатан ҳам қанчалик ўзгариб кетди? Бу савол ҳар биримизни ўйлантириши керак. Бугун айрим оилаларнинг мустаҳкамлигига раҳна солаётган омиллар ҳақида холис фикр юритсак, кўп ҳолларда сабаб фақат ташқи шароитлар эмаслигини кўрамиз. Назорат қилинмаган нафс, ортиқча талаблар, нарсапарастлик ва дабдабага берилиш — оилавий муносабатларнинг асл моҳиятини секин-аста заифлаштириб бораётгандек. Аслида эса оила моддий кўрсаткичлар ёки ташқи дабдабага эмас, балки ўзаро ҳурмат, меҳр, сабр-тоқат ва масъулиятга таянади. Шу фазилатлар бор жойда оила мустаҳкам бўлади, фарзандлар эса соғлом муҳитда тарбия топади. 8 мартни баъзан фақат совға-салом ва харажат куни сифатида қабул қилиш ҳам унинг ҳақиқий маъносини соя остида қолдириб қўяди. Бу сана аёл зотига бўлган ҳурмат, эҳтиром ва миннатдорликни билдириш кунидир. Ушбу кун нафақат эркаклар, балки аёллар учун ҳам оилавий қадриятлар, ўзаро масъулият ва инсонийлик ҳақида яна бир бор тафаккур қилишга сабаб бўлса, жамиятимиз учун фойдали бўлар эди. Оила — жамиятнинг пойдевори. Уни асраш ва мустаҳкамлаш эса ҳар биримиздан онгли муносабат ва юксак маънавият талаб қилади. Социолог, Сухробхўжа Хидиров @Xidirovformat

КЕЛАЖАК ЯҚИН: “Y” АВЛОД (МИЛЛЕНИАЛЛАР) Технологиялар инсоният тарихида илгари кузатилмаган янги авлодни шакллантирди. Бу авлоднинг энг қизиқ жиҳати шундаки, улар ҳаётида фаол қўллаётган кўплаб технологияларни на мактабда, на университетда ўрганган. Аксинча, улар бу билимларни мустақил равишда, амалиёт орқали ўзлаштиришга мажбур бўлган авлоддир. Чунки рақамли технологиялар бўйича билимларни институционал тарзда бериш тизими узоқ вақт шаклланмаган, айрим жиҳатларда ҳозир ҳам етарли эмас. 1980-йиллар охири ва 1990-йилларда туғилганлар одатда “миллениаллар” ёки “Y авлод” деб аталади. Улар рақамли муҳитда ўсган, интернет, смартфон ва ижтимоий тармоқлар билан табиий равишда яшайдиган авлод ҳисобланади. Бу авлод янги корпоратив маданият ва янги иш услубининг вакилларидир. Шунинг учун ҳам уларнинг дунёқараши, ҳаёт тарзи ва меҳнатга муносабати “Х авлод” (1980 йилдан олдин туғилганлар) қарашларидан сезиларли даражада фарқ қилади. Миллениаллар учун: иш ва шахсий ҳаёт мувозанати муҳим, эркинлик ва индивидуаллик қадрланади, рақамли мулоқот табиий ҳолат ҳисобланади. Шу билан бирга, катта авлод учун тушуниш қийин бўлган баъзи ижтимоий ҳодисалар ҳам айнан шу авлод билан боғланади: онлайн ўйинларга юқори даражада берилиш, ижтимоий тармоқларда “селфи” маданияти, доимий равишда онлайн бўлиш (“one line”) каби ҳолатлар шулар жумласидан. Шунинг учун дунёдаги кўплаб ривожланган давлатларда “Y авлод”нинг ижтимоий-психологик хусусиятлари чуқур илмий тадқиқ қилинган. Натижада уларга мос таълим усуллари ишлаб чиқилган. Жумладан: Individual learning (индивидуал таълим), Gamification (ўйинлаштирилган таълим), Design Thinking, Тренинг ва коучинг технологиялари. Бу усуллар анъанавий лекция моделини тўлдириб, янги авлоднинг ўрганиш услубига мослаштирилган. Савол туғилади: биздачи? Биз таълим тизимида авлодлар ўртасидаги фарқни чуқур таҳлил қилиб, таълим стратегиясини шунга мос равишда қайта қуряпмизми? Афсуски, кўп ҳолларда муаммонинг сабаби бошқа жойдан изланмоқда. Масалан, баъзан ОТМ битирувчиларининг сифати пастлигига номутахассислик фанлари айбдор қилиб кўрсатилади. Мантиққа қаранг: яхши муҳандис, физик ёки фармацевт етишмаслигига — тарих ёки фалсафа айбдор; яхши рассом ёки актёр етишмаслигига — социология ёки эстетика тўсқинлик қилаётгандек талқин қилинади. Албатта, таълим тизимини такомиллаштириш зарур. Лекин илмий асоси шубҳали ва амалиётда синалмаган қарорлар қабул қилишда жуда эҳтиёткор бўлиш керак. Таълим — бу жамият келажагини белгилайдиган стратегик соҳадир. Шунинг учун: ҳар қандай ислоҳот чуқур таҳлил асосида амалга оширилиши, авлодлар ўртасидаги фарқлар албатта ҳисобга олиниши, қарор қабул қилган мансабдорлар натижа учун жавобгар бўлиши лозим. Биз яқин тарихда катта ресурслар сарфланган, аммо кутилган натижани бермаган ислоҳотларни ҳам кўрдик. Шу сабаб таълим соҳасидаги ҳар бир қарор илмий асосланган бўлиши жуда муҳим. Чунки таълимдаги хатоларнинг нархи — бутун бир авлод тақдири. Тафаккур қилайлик. Социолог, Сухроб Хидиров @Xidirovformat

Табиат ва жамиятда ҳудудийлик феномени Бўрилар галалари GPS кузатувлари орқали аниқланганидек, имкони борича бир-бирининг ҳудудига чуқур кирмасликка ҳаракат қилади. Чунки тўқнашув — ресурс йўқотиш, жароҳат ва тизим издан чиқиши демакдир. Табиатда барқарорлик кўпинча чеклов ва меъёрларга амал қилиш орқали таъминланади. Шу маънода, бугун одамлар табиатдан — ўз ҳудудий чегараларини ҳурмат қилишни; — бошқа давлатлар суверенитетига тажовуз қилмасликни; — тараққиётни ташқи босқин эмас, ички салоҳият, илм-фан ва ҳамкорлик орқали излашни сабоқ сифатида олиши мумкин. Табиатда ҳатто йиртқичлар ҳам ортиқча можародан қочишга ҳаракат қилади, чунки бу улар учун омон қолиш стратегияси. Инсон эса ақл, ҳуқуқий тизим ва ахлоқий меъёрларга эга. Шунинг учун жамиятлар ва давлатлар онгли равишда тинч ривожланиш йўлини танлаши керак. Аммо, минг афсуски, бугун гегемон давлатлар тупуриб қўйган БМТ Низоми, 2-моддасида халқаро ҳуқуқнинг асосий қоидаларидан бири — давлат суверенитети ва ҳудудий яхлитликни ҳурмат қилишдир деган пункт амалда ишламаяпти. Тафаккур қилиш — бу кучсизлик эмас, балки юксак цивилизация белгисидир! Социолог, Сухробхўжа Хидиров @Xidirovformat

Табиат ва жамиятда ҳудудийлик феномени Бўрилар галалари GPS кузатувлари орқали аниқланганидек, имкони борича бир-бирининг ҳудудига чуқур кирмасликка ҳаракат қилади. Чунки тўқнашув — ресурс йўқотиш, жароҳат ва тизим издан чиқиши демакдир. Табиатда барқарорлик кўпинча чеклов ва меъёрларга амал қилиш орқали таъминланади. Шу маънода, бугун одамлар табиатдан — ўз ҳудудий чегараларини ҳурмат қилишни; — бошқа давлатлар суверенитетига тажовуз қилмасликни; — тараққиётни ташқи босқин эмас, ички салоҳият, илм-фан ва ҳамкорлик орқали излашни сабоқ сифатида олиши мумкин. Табиатда ҳатто йиртқичлар ҳам ортиқча можародан қочишга ҳаракат қилади, чунки бу улар учун омон қолиш стратегияси. Инсон эса ақл, ҳуқуқий тизим ва ахлоқий меъёрларга эга. Шунинг учун жамиятлар ва давлатлар онгли равишда тинч ривожланиш йўлини танлаши керак. Аммо, минг афсусуки, бугун гегемон давлатлар тупириб қўйган БМТ Низоми, 2-моддасида халқаро ҳуқуқнинг асосий қоидаларидан бири — давлат суверенитети ва ҳудудий яхлитликни ҳурмат қилишдир деган пункт амалда ишламаяпти. Тафаккур қилиш — бу кучсизлик эмас, балки юксак цивилизация белгисидир! @Xidirovformat

Инсонларга буйруқ берманг, уларни илҳомлантиринг! Бугунги кунда юртимизнинг кўплаб корхона ва ташкилотлари KPI (Key Performance Indicators) тизимига жадал ўтиб бормоқда. Мазкур тизим меҳнат фаолиятида иштирок этаётган инсонларнинг самарадорлигини баҳолаш воситаси бўлиб, кучли назорат ёки қўрқитиш омилига айланмаслиги керак. Тизимни нотўғри талқин қилаётган раҳбарлар шуни билишлари зарурки, ривожланган мамлакатларда KPI қуйидаги қадриятларга урғу берган ҳолда қўлланилади: - одамларни қизиқтириш; - одамларни хабардор қилиш; - одамларни жалб қилиш; - одамларни илҳомлантириш орқали. Ҳар қандай янгиликни шахсий манфаат йўлида ишлатишга ҳаракат қиладиган, ходимларни эзиш, қўрқитиш ёки улар устидан компромат йиғиш мақсадида фойдаланувчи раҳбарлар бу тизимдан фойда эмас, зарар кўрадилар. Яна шуни унутмаслик керакки, айрим мамлакатлар KPI тизимидан воз кечиб, унинг ўрнига янада самаралироқ бўлган қадриятлар тизимига ўтишмоқда. Қадриятлар тизими қандай ишлайди? Қадриятлар тизими натижани фақат рақамлар орқали эмас, балки ташкилот маданияти ва инсон омили орқали бошқаришга асосланади. Барқарор самарадорлик қуйидаги омиллар орқали таъминланади: - Умумий мақсад ва маъно — ходим ўз меҳнатининг мазмун ва аҳамиятини англайди. - Ишонч ва очиқлик — раҳбарият шаффоф ахборот алмашинувини йўлга қўяди. - Ички мотивация — инсон фақат мукофот ёки жазо учун эмас, ўз қадриятлари ва қизиқиши асосида ишлайди. - Жамоавий масъулият — натижа шахсий эмас, умумий ютуқ сифатида қабул қилинади. - Ривожланишга эътибор — баҳолаш жазо воситаси эмас, ўсиш имкониятига айланади. Бундай ёндашувда рақамлар иккинчи даражада, инсон қадри ва ташкилот маданияти эса биринчи ўринда туради. Натижада қўрқувга эмас, ишонч ва илҳомга асосланган самарадорлик шаклланади. Социолог, Сухробхўжа Хидиров @Xidirovformat