بریده مکتوبات

داستان خیلی جالبی اتفاق افتاد برای من در آن موقع که خیلی هم در تهران شایع شده بود شما اگر بودید شاید به یاد داشته باشید شاید یا در محیط سیاسی اگر بودید، به‌طور حیرت‌آوری در تهران پیچید که «مرا با یک خانمی در جاده کرج توقیف کردند ژاندارم‌ها در داخل یک اتومبیل به‌قول معروف مشغول اعمال منافی عفت دستگیر کردند و بعد مراجعه کردند به ژاندارمری و ژاندارمری سرتیپ خسروانی که آن موقع رئیس ژاندارمری تهران بود مداخله کرد و نگذاشت که برای من پرونده تشکیل بشود». سپهبد نصیری هم که خیلی نسبت به من علاقه‌ای نداشت، اولین ضربه‌ای بود که خواسته بود به من بزند، گزارشی در این مورد تهیه می‌کند و به عرض اعلی‌حضرت می‌رساند که فلانی را در توی جاده کرج گرفتند در فلان شب و با فلان خانم. گزارش را که به شاه می‌دهد، شاه برمی‌گردد به ایشان می‌گوید که اگر می‌خواهید این گزارش را درست کنید، تاریخ‌ها را لااقل درست بگذارید. در این ساعت و این روزی که شما می‌گویید که این شخص را در توی جاده کرج گرفتند این با ما بوده در شیراز در سر میز ما داشته شام می‌خورده.» درست هم بود. دکتر صدر و بنده و ارتشبد آریانا و مرحوم ارتشبد حجازی همراه اعلی‌حضرت رفته بودیم به شیراز در سفر رسمی و تمام مدت از بامداد تا شامگاه ناهار و شام پهلوی ایشان بودیم و آن شب به‌خصوص شاه یادش بود که در آن تاریخ در مسافرت شیراز بودیم.

سؤال اول شاهنشاه درباره‌ی والاحضرت همایونی بود. عرض کردم خدا حفظ کند. از هر حیث کامل است و فقط توجه می‌خواهد. آن هم توجه شخص اعلی‌حضرت به ایشان لازم است تا در واقع یک آموزش eductaion سیاسی بگیرند وگرنه این بچه باهوش، بافراست حساس، دانا، با معلومات عمومی، خوش‌قیافه و خوش‌قدوقامت واقعاً حیف است که بی‌سرپرست بماند. عرض کردم من سعی می‌کردم که حتی‌الامکان دستور به ایشان ندهم و در حقیقت طوری عمل می‌کردم که جنبه‌ی راهنمایی داشت و ایشان می‌توانستند خود تصمیم بگیرند و می‌گرفتند ولی اگر من دستوری می‌دادم، احساس می‌کردم که هر چه باشد رد خواهند کرد و این نیز یک علامت تشخص و بزرگی است. شاهنشاه بسیار خوشحال شدند و باز هم صحبت فرمودند و سؤال کردند و من جواب عرض کردم. عرض کردم یک خبر خوش‌تری هم برای اعلی‌حضرت همایونی دارم و آن این که خوشبختانه والاحضرت همایونی رویشان به من باز شد و در مسائل خصوصی و جنسی هم با من گفت‌و‌گو کردند. آن جا مقداری با مهماندارهای هواپیما شوخی کردیم و لاس زدیم و والاحضرت دیدند مطلب خیلی عادی است. کم کم به من فرمودند که دیگر دارم از تنهایی خسته می‌شوم. شاهنشاه خندیدند و بسیار خوشحال شدند. فرمودند خوب یک فکری برای او بکن. عرض کردم کار بسیار مشکلی است. اولا علیاحضرت شهبانو لابد اعتقاد دارند که این کار برای ایشان زود است و شاید هم درست باشد. بعد هم معلوم نیست مادر در این باره چه عقیده‌ای داشته باشد. فرمودند ما به عقیده‌ی علیاحضرت چه کار داریم؟ کار خودمان را بکنیم چون ممکن است بچه به راه های بد بیفتد. عرض کردم غلام که در جوانی تا هیجده سالگی زن ندیدم. زیرا شب و روز برگرده‌ی اسب سوار بودم و به طوری کارهای پدرم که آن وقت تهران بود و کارهای درسی‌ام و ورزش دائم مرا به خود مشغول می‌داشت و خسته می‌کرد که دیگر فکر زن به سرم نمی‌افتاد و فقط با دخترهای مدرسه ایما و اشاره‌ای داشتیم و بس. شاهنشاه فرمودند ولی من این طور نبودم. البته در سوئیس دکتر مؤدب‌الدوله نفیسی خیلی به من سختگیری می‌کرد ولی وقتی به ایران آمدم حتی پدرم دستور داد فوری برایم دختر پیدا کنند. عرض کردم روشن را که دختر اول بود ندیدم ولی فیروزه، دختر دومی را دیده بودم. فرمودند به هر حال برو فکر کن. عرض کردم فکر کرده‌ام فعلاً اگر ایشان به چنگ دختر ایرانی بی‌افتد ممکن است احساساتی بشوند و کار مشکل بشود. بهتر است دخترهای اروپایی را برایشان راه بیندازیم. فرمودند، صحیح است، همین کار را بکنید. سه‌شنبه ۱۳۵۵/۴/۲۲

رئیس جمهور آمریکا هم فرمانده کل قوا است، رئیس جمهور فرانسه هم فرمانده کل قوا است ولی این‌ها دیگر به تمام امور نیروهای مسلح که دخالت نمی‌کنند. وزیر دفاع دارند که عضو کابینه است، وزیر دفاع سازمان‌های فنی دارد ستاد کل، ستادهای هوایی، دریایی، زمینی این مسائل را بررسی می‌کنند و کارهای‌شان را انجام می‌دهند. ولی در ایران اعلی‌حضرت به اسم این‌که من فرمانده کل قوا هستم می‌خواستند در تمام امور ارتش دخالت بکنند یعنی هیچ کس نفس نکشد و از ایشان اجازه بگیرند. نتیجه چنین شده بود که همه مسلوب الاختیار بودند. به ویژه این اواخر که فرمانده نیروی هوایی، زمینی، دریایی و ژاندارمری هم می‌خواستند ستاد بزرگ ارتشتاران را دور بزنند و به این عنوان که ما تابع مستقیم اعلی‌حضرت هستیم مستقیماً بروند از بالا دستور بگیرند و ستاد هم در جریان نباشد.

در این فیلم، در مراسم جمع‌آوری کمک‌های مالی «روز ورماخت» در سال ۱۹۴۲، به نوجوانان اجازه داده می‌شود با مسلسل‌های MG 34 گلوله‌های آموزشی شلیک کنند.

«اسرار گنج درهٔ جنی» ساختهٔ ابراهیم گلستان، تنها دو روز پس از اکران در سال ۱۳۵۳ به دستور ساواک توقیف شد. گلستان که از ابتدا احتمال توقیف فیلم را می‌داد، روایت آن را به شکل کتاب نیز نوشت و نسخه‌ای از دست‌نوشته را نزد مجتبی مینوی گذاشت تا اگر نسخه‌ها نابود شدند، اثری از آن باقی بماند. از سوی دیگر، فخری گلستان نسخهٔ اصلی فیلم و مدارکش را از استودیو خارج کرد و نزد یکی از بستگان پنهان کرد. فیلم در ظاهر داستان مردی روستایی است که ناگهان گنجی پیدا می‌کند، اما «گنج» در واقع استعاره‌ای از نفت و ثروت ناگهانی ایران در عصر پهلوی بود؛ ثروتی که با مدرنیزاسیون شتابان، مصرف‌گرایی و تغییرات اجتماعی همراه شد. در روایت امنیتیِ پرویز ثابتی(رئیس ادارهٔ سوم ساواک)، حتی «مردِ» فیلم نمادی از شاه، «درهٔ جنی» نمادی از نیاوران و برخی بناها و مراسم‌های فیلم کنایه‌ای به پروژه‌ها و جشن‌های حکومت بودند.

این نوع کارهایی بود که من داشتم و وقت خیلی زیادی از من می‌گرفت. برای این‌که بعضی از این‌ها احتیاج به مسافرت، مقدار زیادی برنامه‌ریزی و غیره داشت. مثلاً به عنوان نمونه ما آن‌موقع به فکر این بودیم که چگونه خودمان صادرات نفتی داشته باشیم. اسرائیلی‌ها هم علاقه‌مند بودند که نفت را از ما مستقیم بخرند. در نتیجه ما وارد بحث با شرکت ملی نفت ایران شدیم، که این امکان را اسرائیلی‌ها در اختیار ما گذاشته‌اند تا شما از آن استفاده بکنید. شرکت ملی نفت ایران هم با تمام سستی که توی هر کدام از این دستگاه‌های بزرگ دیده می‌شود ولی به‌هرحال توی آن‌ها اشخاص علاقه‌مندی بودند مانند هویدا و در نتیجه من خودم عضو آن گروهی بودم که رفتیم با اسرائیلی‌ها در تابستان ۱۹۵۸ در هلند با نماینده‌های اسرائیل مذاکره کردیم و از طرف شرکت ملی نفت ایران شخص بسیار برجسته‌ای آمده بود به نام آقای مهندس عطاءالله اتحادیه. به هرحال چندی بعد از آن موفق شدیم که یک قرارداد نفتی با اسرائیلی‌ها امضا بکنیم. البته در ظاهر شرکتی ما در سوئیس به ثبت رسانیدم و آن شرکت که صاحب سهمش مثلاً معلوم نبود که مثلاً چه کسی باید باشد ولی خب شرکت ملی نفت ایران بود که یک سرمایه گذاری با شرکت نفت اسرائیلی انجام داد و ما اولین برنامه‌مان که یک لوله‌ی شش اینچی بود بین ایلات در خلیج عقبه تا حیفا که پالایشگاه کهنه British petroleum در آن‌جا بود. یک لوله نفت کشیدیم و ‌ایران صادرات نفتی مستقل خودش را شروع کرد. ...البته خود این لوله نفت تصور می‌کنم در ۱۴ ماه یا ۱۶ ماه تمام سرمایه‌گذاریش مستهلک شد و یکی از پرسودترین کارهایی بود که دولت ایران در آن سرمایه‌گذاری کرده بود. بعد یک لوله‌ی بزرگتری بر مبنای همان قرارداد بین ایلات و اشدود که بندر بزرگی است که اسرائیلی‌ها در جنوب تل‌آویو ساختند. و دومرتبه یک لوله‌ی خیلی بزرگ‌تر در سال‌های اخیر کشیدند که البته لوله‌های بعدی را دیگر من به‌عنوان وزیر اقتصاد و عضو شورای عالی نفت برایم گزارش‌هایش را می‌فرستادند و در آن شرکت می‌کردم اما هنوز آن بچه‌ای که من هم یکی از پدرهایش بودم می‌توانستم بشناسم و در تمام موردهایی که این سرمایه‌گذاری‌ها را کردیم در مدت فوق‌العاده کوتاهی ما پول‌های خودمان را پس گرفتیم و مقداری هم پول گیرمان آمد.

به‌عنوان مأموریت ویژه، من اولین‌بار نزدیک به یک سال بود که وارد سازمان اطلاعات شده بودم، شاه تصمیم گرفت که با اسرائیلی‌ها رابطه‌ی خیلی نزدیک‌تری داشته باشد و در نتیجه رئیس این سازمان که در آن‌موقع سرلشکر بختیار بود و من با عده‌ای از کسانی که همراهش بودند، برای کارهای تلگراف و غیره با یک هواپیمای DC3 ارتشی از آبادان ظاهراً به مقصد جاسک و در عمل برای پرواز از روی عراق و عربستان و اردن به اسرائیل رفتیم. و آن‌جا هم در نیمه‌های شب رسیدیم و فوری هم سربازان اسرائیلی کاغذهای آماده‌ای که داشتند تمام علامت‌های هواپیمای ایران را پوشاندند. و اولین باری بود که ما شروع کردیم با آن‌ها دیگر به مذاکره پرداختیم و مأموریت من این بود که تمام قسمت همکاری‌های اقتصادی که ما می‌توانیم با اسرائیل داشته باشیم شروع بکنیم. یعنی چیزی مثلاً شبیه به ¹دشت قزوین که بعداً درست شد زمینه‌ی اولش در آن گفت‌گوهای سال ۱۹۵۸ پایه‌گذاری شد. و بعد هم سالی یکی دوبار من به اسرائیل می‌رفتم و با آن‌ها کنفرانس‌های دوجانبه و همچنین سه‌جانبه با همکاری ترک‌ها داشتیم.

¹پ.ن: پس از زلزلهٔ بوئین‌زهرا در شهریور ۱۳۴۱، بخش بزرگی از روستاهای منطقهٔ قزوین ویران شد. اسرائیل پیشنهاد کمک فنی برای بازسازی منطقه داد. ابتدا چند متخصص اسرائیلی وارد پروژه شدند و سپس همکاری بسیار گسترده‌تر شد. تیم اسرائیلی یک طرح جامع برای توسعهٔ منطقهٔ قزوین تهیه کرد که بیش‌تر بر توسعهٔ کشاورزی و توزیع آب متمرکز بود.

این نوع کارهایی بود که من داشتم و وقت خیلی زیادی از من می‌گرفت. برای این‌که بعضی از این‌ها احتیاج به مسافرت، مقدار زیادی برنامه‌ریزی و غیره داشت. مثلاً به عنوان نمونه ما آن‌موقع به فکر این بودیم که چگونه خودمان صادرات نفتی داشته باشیم. اسرائیلی‌ها هم علاقه‌مند بودند که نفت را از ما مستقیم بخرند. در نتیجه ما وارد بحث با شرکت ملی نفت ایران شدیم، که این امکان را اسرائیلی‌ها در اختیار ما گذاشته‌اند تا شما از آن استفاده بکنید. شرکت ملی نفت ایران هم با تمام سستی که توی هر کدام از این دستگاه‌های بزرگ دیده می‌شود ولی به‌هرحال توی آن‌ها اشخاص علاقه‌مندی بودند مانند هویدا و در نتیجه من خودم عضو آن گروهی بودم که رفتیم با اسرائیلی‌ها در تابستان ۱۹۵۸ در هلند با نماینده‌های اسرائیل مذاکره کردیم و از طرف شرکت ملی نفت ایران شخص بسیار برجسته‌ای آمده بود به نام آقای مهندس عطاءالله اتحادیه. به هرحال چندی بعد از آن موفق شدیم که یک قرارداد نفتی با اسرائیلی‌ها امضا بکنیم. البته در ظاهر شرکتی ما در سوئیس به ثبت رسانیدم و آن شرکت که صاحب سهمش مثلاً معلوم نبود که مثلاً چه کسی باید باشد ولی خب شرکت ملی نفت ایران بود که یک سرمایه گذاری مشترک با شرکت نفت اسرائیلی انجام داد و ما اولین برنامه‌مان که یک لوله‌ی شش اینچی بود بین ایلات در خلیج عقبه تا حیفا که پالایشگاه کهنه British petroleum در آن‌جا بود. یک لوله نفت کشیدیم و ‌ایران صادرات نفتی مستقل خودش را شروع کرد. ...البته خود این لوله نفت تصور می‌کنم در ۱۴ ماه یا ۱۶ ماه تمام سرمایه‌گذاریش مستهلک شد و یکی از پرسودترین کارهایی بود که دولت ایران در آن سرمایه‌گذاری کرده بود. بعد یک لولهٔ بزرگتری ساخته شد بر مبنای همان قرارداد بین ایلات و اشدود که بندر بزرگی است که اسرائیلی‌ها در جنوب تل‌آویو ساختند. و دومرتبه یک لوله‌ی خیلی بزرگ‌تر در سال‌های اخیر کشیدند که البته لوله‌های بعدی را دیگر من به‌عنوان وزیر اقتصاد و عضو شورای عالی نفت برایم گزارش‌هایش را می‌فرستادند و در آن شرکت می‌کردم اما هنوز آن بچه‌ای که من هم یکی از پدرهایش بودم می‌توانستم بشناسم و در تمام موردهایی که این سرمایه‌گذاری‌ها را کردیم در مدت فوق‌العاده کوتاهی ما پول‌های خودمان را پس گرفتیم و مقداری هم پول گیرمان آمد.

مرحوم سید قطب در یکی از نوشته‏هایش حرفی دارد که من از چهل سال قبل یا شاید بیشتر که این حرف را دیدم، دائماً در ذهن من هست. او میگوید اگر طرفداران و داعیان اسلام - مضمون حرف این است. حالا جزئیات حرف چون خیلی قدیم دیدم، یادم نیست - به جای نوشتن این همه کتاب، به جای این همه تبلیغات، به جای این همه سخنرانی، اداره‏ی این همه مسجد، یک کار برای ترویج اسلام بکنند، آن کار از همه‏ی این کارها تأثیرش بیشتر است. و آن اینکه در گوشه‏ای از دنیا - به ذهنم است میگوید در یک جزیره‏ای دور افتاده‏ای - یک حکومت اسلامی تشکیل بدهند؛ نفس تشکیل یک حکومت اسلامی در گوشه‏ای از این دنیای بزرگ اثرش از هزاران کتاب، هزاران سخنرانی، هزاران مطلب نکته‏دار در ترویج دین، بیشتر است. .....سید قطب درست گفت. از هزاران کتاب، اثر این - نظامی که بر اساس اسلام به وجود آمده - بیشتر است. ۱۳۸۸/۰۲/۲۳

«مرد سفیدپوست، چه در اروپا باشد و چه در آمریکا، دشمن اصلی ماست. باید با این واقعیت روبه‌رو شویم و آن را سنگ‌بنای سیاست خارجی و همچنین نظام آموزش ملی خود قرار دهیم. باید احساسات کودکانمان در مدرسه شکل بگیرد و ذهنشان نسبت به بی‌عدالتی‌ها و فرومایگی‌های مرد سفیدپوست آگاه شود. هدف آموزش و پرورش ما باید رهایی از نفوذ او باشد؛ نه فقط در عرصهٔ سیاست یا اقتصاد، بلکه در عرصه‌های اجتماعی، عاطفی و فکری نیز. چشم امیدم به جوانان است تا هر صدایی را که در مدرسه، مؤسسه یا دانشگاه برای ستایش مرد سفیدپوستی که به اعتماد بشریت خیانت کرده است بلند می‌شود، خاموش کنند. چشم امیدم به آنان است تا هر قلمی را که در جوهر بندگی و شرمساری فرو رفته و برای ستایش مرد سفیدپوستی به کار می‌رود که گردن ما را زیر چکمهٔ خود لگدمال می‌کند، بشکنند. چشم امیدم به آنان است تا هر کسی را که آزادانه با مرد سفیدپوست طرح دوستی می‌ریزد، تحقیر کنند. روزی که خونمان از نفرت مقدس نسبت به هر آنچه اروپایی یا آمریکایی است به جوش آید؛ روزی که هرکس را که ما را به چرخ استعمار بسته است زیر پا له کنیم؛ تنها آن روز است که به استقلال کامل دست خواهیم یافت.»

«مرد سفیدپوست، چه در اروپا باشد و چه در آمریکا، دشمن اصلی ماست. باید با این واقعیت روبه‌رو شویم و آن را سنگ‌بنای سیاست خارجی و همچنین نظام آموزش ملی خود قرار دهیم. باید احساسات کودکانمان در مدرسه شکل بگیرد و ذهنشان نسبت به بی‌عدالتی‌ها و فرومایگی‌های مرد سفیدپوست آگاه شود. هدف آموزش و پرورش ما باید رهایی از نفوذ او باشد؛ نه فقط در عرصهٔ سیاست یا اقتصاد، بلکه در عرصه‌های اجتماعی، عاطفی و فکری نیز. چشم امیدم به جوانان است تا هر صدایی را که در مدرسه، مؤسسه یا دانشگاه برای ستایش مرد سفیدپوستی که به اعتماد بشریت خیانت کرده است بلند می‌شود، خاموش کنند. چشم امیدم به آنان است تا هر قلمی را که در جوهر بندگی و شرمساری فرو رفته و برای ستایش مرد سفیدپوستی به کار می‌رود که گردن ما را زیر چکمهٔ خود لگدمال می‌کند، بشکنند. چشم امیدم به آنان است تا هر کسی را که آزادانه با مرد سفیدپوست طرح دوستی می‌ریزد، تحقیر کنند. روزی که خونمان از نفرت مقدس نسبت به هر آنچه اروپایی یا آمریکایی است به جوش آید؛ روزی که هرکس را که ما را به چرخ استعمار بسته است زیر پا له کنیم؛ تنها آن روز است که به استقلال کامل دست خواهیم یافت.»

در تصویر چارلز لیندبرگ در کنار هرمان گورینگ، فرماندهٔ‌ لوفت‌وافه و یکی از قدرتمندترین سران آلمان نازی قرار دارد.