منبع‌شناسی انسان‌شناختی

نشست‌های آنلاین کارها و زندگی‌ها سنجش و خوانش انسان‌شناسی ایران در نشست‌های «کارها و زندگی‌ها» تلاش می‌کنیم متون و کارهای انسان‌شناختی ایرانی را بررسی و نقد کنیم. از خلال گفتگو با انسان‌شناس ایرانی به کاری که او انجام داده و متنی که تولید کرده می‌پردازیم، تا تجربه‌ی انسان‌شناختی او را بهتر فهم کنیم. نشست ششم: لیلا اردبیلی استادیار پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی موضوع بحث با تمرکز بر کتاب درآمدی بر انسان‌شناسی شناختی: نظریه‌ها و مفاهیم زمان: دوشنبه دوم مهر 1403 ساعت: 20 - 19 برای شرکت در نشست آنلاین در زمان مشخص‌شده کلیک کنید. (لینک: https://meet.google.com/zqp-cifs-cps). [منبع‌شناسی انسان‌شناختی]

مردم‌شناسی: کتاب درسی مدارس ایران علی بلوکباشی از مردم‌شناسان پرکار ایرانی است که فهرست چاپ‌شده‌هایش نیاز به یک کتاب‌شناسی مفصل دارد. ازجمله‌ی نوشته‌های او، کتاب درسی «فرهنگ عامه» است، برای سال چهارم آموزش متوسطه‌ی عمومی، گرایش یا رشته‌ی (؟) فرهنگ و ادب. نسخه‌ای که آپلود می‌کنم برای سال تحصیلی 1359 - 1358 است، یک سال بعد از انقلاب. گرچه نام درس و کتاب فرهنگ عامه است، اما بیش از هر رشته و علم دیگری نام مردم‌شناسی است که در کتاب تکرار می‌شود، می‌شود گفت این درسِ مردم‌شناسی برای دانش‌آموزان بوده است. کتابی که نام ادوارد تایلور، مالینسوکی، دورکیم و ریموند فیرث در کنار ارجاعاتی به مردم‌شناسان ایرانی در آن دیده می‌شود. همچنان‌که، تاریخی از شکل‌گیری این رشته در ایران را نیز دربرمی‌گیرد. کتاب شش بخش دارد: بخش اول: تعاریف و کلیات. در این بخش بلوکباشی مفاهیم فرهنگ، جامعه و فولکلور را مطرح می‌کند و مباحث حول آنها را، به‌ویژه در مردم‌شناسی، بیان می‌کند. در این فصل است که تاریخی از شکل‌گیری مردم‌شناسی در ایران و نقش صادق هدایت، محمدعلی فروغی و دیگران در آن مطرح می‌کند. بخش دوم: سنت‌ها و آداب (ازدواج، تولد، مرگ). در این بخش با شرح آداب‌ورسوم یک منطقه‌ی خاص به هر کدام از سه موضوع می‌پردازد. ازدواج در دهکده آینه‌ورزان، تولد در شهر تهران، مرگ در شهر تهران. بخش سوم: جشن‌ها. در این بخش نیز چندین جشن را با شرح رخدادهایی که در مناطق مختلف ایران رخ می‌دهد مطرح می‌کند. رویکردی که در سه بخش بعدی نیز تکرار می‌شود: بخش چهارم: بازی‌ها بخش پنجم: طب عامه بخش ششم: هنر شفاهی یا ادب عامه گرچه از نوشتن این کتاب چند دهه گذشته اما کتاب همچنان خواندنی و آموختنی است. و یادآور نکته‌ای تاریخی نیز است: اهمیتی که روزگاری مردم‌شناسی در ایران داشت. [منبع‌شناسی انسان‌شناختی]

«بلوغ در ساموآ» در ایران این کتاب مارگارت مید در ایران با دو ترجمه منتشر شده است: 1. ترجمه‌ی مهین میلانی که در سال 1365 از سوی نشر ویس منتشر شده است و اکنون نایاب است. نسخه‌ی pdf این ترجمه را آپلود کرده‌ام. 2. ترجمه‌ی معین طالبی که در سال 1399 از سوی نشر پیله منتشر شده است و اکنون در بازار موجود است. در اینجا این دو ترجمه را مقایسه می‌کنم تا کیفیت ترجمه و میزان دقت آن‌ها مشخص شود. الف) عنوان. هردو کتاب عنوان را ناقص ترجمه کرده‌اند. عنوان اصلی کتاب: بلوغ در ساموآ: مطالعه‌ی روان‌شناختی جوانان بدوی برای تمدن غربی Coming of age in Samoa; a psychological study of primitive youth for western civilisation ترجمه‌ی اول زیرعنوان «پژوهشی در مردم‌شناسی» به کتاب داده است و ترجمه‌ی دوم نیز زیرعنوان را حذف کرده است. ب) عکس‌ها. کتاب در مجموع 13 عکس دارد که همگی در ترجمه‌ها حذف شده‌اند. پ) مقدمه‌ها. فرانز بوآس پیش‌گفتاری بر کتاب نوشته است که در ترجمه‌ی اول آمده است و در ترجمه‌ی دوم بدون اشاره به نام بوآس چاپ شده و این برداشت می‌شود که خود مید آن را نوشته است. در ترجمه‌ی اول مقدمه‌های مید بر چاپ‌های 1961 و 1972 آمده است که در ترجمه‌ی دوم غایب‌اند. بخش سپاس‌گزاری کتاب در ترجمه‌ی اول حذف شده است و در ترجمه‌ی دوم آمده است. ت) مقایسه جملات ابتدایی. در اینجا متن اصلی و هر دو ترجمه را برای مقایسه می‌آورم. متن اصلی:

THE life of the day begins at dawn, or if the moon has shown until daylight, the shouts of the young men may be heard before dawn from the hillside. Uneasy in the night, populous with ghosts, they shout lustily to one another as they hasten with their work. As the dawn begins to fall among the soft brown roofs and the slender palm trees stand out against a colourless, gleaming sea, lovers slip home from trysts beneath the palm trees or in the shadow of beached canoes, that the light may find each sleeper in his appointed place. Cocks crow, negligently, and a shrill-volced bird cries from the breadfruit trees.

ترجمه‌ی اول:

در ساموآ زندگی از سپیده‎دم آغاز می‌گردد و اگر ماه تا سپیده‌ی صبح در آسمان باشد هیاهوی پسران جوان پیش از صبح‌دم نیز شنیده می‌شود، مردم که شب هنگام به‌علت وجود جن و پری ناراحت بوده‌اند با شادمانی یکدیگر را صدا می‌زنند و با شتاب به سر کارشان می‌روند. به‌هنگام غروب که اشعه‌ی آفتاب بر سقف‌های قهوه‌ای افشانده می‌شود و نخل‌های باریک بلند، در برابر دریای رنگ‌پریده قد برافراشته است. عشاق از میعادگاه، از زیر نخل‌ها یا در سایه‌ کرجی‌های به ساحل نشسته، به‌سوی خانه‌هایشان روان می‌شوند، تا صبحگاه میان بسترشان باشند. خروس‌‌ها بانگ برمی‌آورند و پرنده‌های تیزصدا از درختان بردفروت، آواز سر می‌دهند.

ترجمه‌ی دوم:

زندگی روزمره در ساموآ از هنگام سپیده‌دم و گاهی حتی با وجود ماه در آسمان آغاز می‌شود. مردانی که خسته از کار در شب پرسه می‌زنند، یکدیگر را با صدای بلند خطاب می‌کنند. به هنگام صبح، خورشید به سقف‌های نرم و قهوه‌ای رنگ خانه‌ها و بر درختان نارگیل باریک و بلند نزدیک دریای ساکت و پرآرامش تابیده، عاشقان فراری و پنهان‌شده میان جنگل، زیر درخت یا زیر سایه‌های قایق‌های به گل نشسته را بیدار می‌کند. سروصدای آواز بچه‌ها که بی‌خیال به این طرف و آن طرف می‌روند، به گوش می‌رسد.

گرچه هر دو ترجمه بی‌اشکال نیستند و نمی‌توان با اعتماد کامل متن مید را در میان آنها خواند، اما ترجمه‌ی دوم به‌شدت غیرقابل‌اعتماد و گاه در جاانداختن جملات و معادل‌گزینی‌ها عجیب‌وغریب است. علی‌رغم دو ترجمه به فارسی، هنوز جای خالی یک ترجمه‌ی دقیق از این کتاب خالی است. اتفاقی که تاحدی بر دیگر ترجمه‌ها نیز صدق می‌کند. اگر خواستید کتاب را بخوانید دستکم از pdf ترجمه‌ی اول استفاده کنید که قابل‌اعتمادتر است. [منبع‌شناسی انسان‌شناختی]

نخستین کتاب‌ها؛ یک نظرخواهی انجمن انسان‌شناسی ایران قصد دارد به مناسبت بازگشایی دانشگاه‌ها درباره‌ی مسأله‌ی زیر نظرخواهی انجام دهد. برای تازه‌واردان به انسان‌شناسی به‌خصوص دانشجویان ورودی مقطع کارشناسی که نخستین مواجهه‌ی خود را با انسان‌شناسی از سر می‌گذرانند، دردسترس‌بودن متون راهنما که از سرگشتگی آن‌ها کم کند و طی کردن مسیر را برایشان هموارتر کند ضروری است. از جمله‌ی این متون راهنما، یکی می‌تواند فهرست متونی باشد که لازم است یا بهتر است نوواردان به انسان‌شناسی بخوانند تا بهتر و سریع‌تر با این رشته‌ آشنا شوند. در این نظرخواهی از شما می‌خواهیم حداکثر پنج متن (کتاب یا مقاله) که فکر می‌کنید هر نوواردی باید در انسان‌شناسی بخواند معرفی کنید. متونی که به نظرتان می‌توانند برای آشنایی اولیه و دقیق با انسان‌شناسی مفید باشند. علاوه بر اساتید و متخصصین که به صورت ایمیلی نظر آنها را جویا می‌شویم، خود دانشجویان نیز آشنایی با انسان‌شناسی و اثرگذاری برخی متون را تجربه‌ کرده‌اند. اگر دانشجوی انسان‌شناسی، در هر مقطعی، هستید و با خواندن کتاب یا مقاله‌ای آشنایی عمیق‌تری با انسان‌شناسی یافته‌اید، یا که با خواندن متنی «لحظه‌ی آها» را در فهم انسان‌شناسی داشته‌اید، لطفا با ما به اشتراک بگذارید. حداکثر نام پنج متن (کتاب یا مقاله) را که چنین تجربه‌ای برای شما بوده، برای ما ارسال کنید. ایمیل: yusefsarafraz@gmail.com تلگرام: https://t.me/yusefsarafraz

درباره‌ی یک جمله «علمی‌ترینِ انسانیات، انسانی‌ترینِ علوم». "the most scientific of the humanities, the most humanist of the sciences". این جمله‌ای است که اغلب ما درباره‌ی انسان‌شناسی شنیده‌ام. البته با ترجمه‌ای متفاوت. اما این جمله‌ای برای خوش‌آمد و تعریف و همه‌چیز تمامی انسان‌شناسی نیست. بلکه می‌خواهد جنگی را به صلح تبدیل کند. در تاریخ انسان‌شناسی همواره دو اردوگاه متعارض وجود داشته و تا امروز هم وجود دارد: آن‌ها که می‌خواهند به ساحت علم نزدیک باشند و کار علمی کنند و آن‌ها که ظرفیت‌های انسان‌شناسی را در خدمت رویکردهای انسانی می‌خواهند و کار انسان‌شناختی را بسیار فراتر از کار علمی می‌دانند. این تقابل تقریباً از ابتدا در این رشته وجود داشته است. نوعی هویت برای آن است. اما برای فهم این جمله توجه به زمینه‌های آن ضروری است. یک. ما در فارسی تفاوتی میان Humanities و Human Sciences نمی‌گذاریم و هر دو را «علوم انسانی» می‌نامیم. درحالی که اطلاق علوم انسانی به Humanities نقض غرض است. من در اینجا آن را «انسانیات» ترجمه می‌کنم که مراد از آن حوزه‌هایی همچون ادبیات، فلسفه، تاریخ، هنرها و زبان‌ها است که ریشه‌ و سابقه‌ای بسیار فراتر از علم و حوزه‌های علمی دارند. درنتیجه، در جمله‌ی اریک ولف وقتی صحبت از انسانیات (در بعضی ترجمه‌ها علوم انسانی) می‌شود منظور این حوزه‌ها هستند که به‌نوعی کاری به کار علم ندارند و جدا از آن‌اند. دو. در تاریخ انسان‌شناسی بحثی سابقه‌دار وجود داشته و دارد که انسان‌شناسی را باید در حوزه‌ی علوم قرار داد یا در حوزه‌ی انسانیات. این تفاوت نظر دو اردوگاه متعارض پدید آورده و هر کدام انسان‌شناسی خاص خودشان را پرورش داده‌اند. انسان‌شناسی علمی و انسان‌شناسی انسان‌گرا (humanistic). سه. اریک ولف در 1964و در مجموعه‌ای با عنوان «دانش انسان‌گرا در آمریکا» که کتاب‌هایی در معرفی حوزه‌های انسانیات منتشر کرده است، کتابی با عنوان انسان‌شناسی منتشر کرد. در این کتاب او تاریخ و چیستی رشته‌ی انسان‌شناسی را از خلال این دوتایی بررسی و مرور می‌کند. جناح‌ها، آدم‌ها، بحث‌ها و مفاهیم را می‌شکافد تا به سنتزی از آن برسد. این جمله‌ی معروف در بخش آخر کتاب و به‌نوعی به‌عنوان جمع‌بندی مباحث برای ایجاد آشتی مطرح می‌شود. چهار. درنتیجه، این جمله برای خوش‌خوشانمان از رشته‌مان نیست، بلکه سنتزی از چالش‌ها و اختلاف‌نظرها درباره‌ی چیستی کار انسان‌شناختی است. فایل pdf کتاب را در ادامه ارسال می‌کنم. ✍🏼 یوسف سرافراز [منبع‌شناسی انسان‌شناختی]

#منبع انسان‌شناسی و مردم‌نگاری ایران در ایرانیکا دانش‌نامه‌ی ایرانیکا مدخلی دارد ذیل عنوان مردم‌نگاری. نویسنده‌ی مدخل برایان اسپونر است، انسان‌شناسی که تجربه‌ی کارمیدانی در ایران دارد و آثاری نیز از این تجارب منتشر کرده است. اسپونر در این مدخل ضمن معرفی مردم‌نگاری، به مردم‌نگاری در ایران نیز می‌پردازد و کارهای مردم‌نگاری انجام‌شده در ایران را معرفی می‌کند. این مدخل منبع واقعاً ارزشمندی است، باحوصله نوشته شده و اطلاعات ارزشمندی دارد. حتی به تفکیک موضوعات و حوزه‌های پژوهشی، انسان‌شناسانی را که در این حوزه‌ها در ایران کار کرده‌اند معرفی کرده است. این مدخل دنباله‌ای هم دارد: کتاب‌شناسی. که در آن مردم‌نگاری‌های با محوریت ایران را دربر می‌گیرد. اسپونر مدخل انسان‌شناسی دانش‌نامه‌ی ایرانیکا را نیز نوشته و در آنجا نیز انسان‌شناسی در ایران را بررسی کرده است. [منبع‌شناسی انسان‌شناختی]

🔰نشست آنلاین «روز یزد» به همت گروه مطالعات حوزه فرهنگی یزد با همکاری دفتر یزد انجمن انسان‌شناسی ایران و انجمن علمی - دانشجویی انسان‌شناسی دانشگاه یزد برگزار می‌کند: 👥 سخنرانان: - یوسف سرافراز: «گهواره‌های اندیشه: نقش شهرها و مناطق جغرافیایی در شکل‌دهی به سنت‌های انسان‌شناسی» - دکتر عباس فقیه خراسانی: «توسعه به سبک یزدی، از کاریز تا بازار آب» 📅 زمان: ۶ شهریور ۱۴۰۳ ساعت ۱۸ 🔗 لینک حضور در نشست: https://meet.google.com/bvr-juta-idx لینک کانال انجمن انسان شناسی یزد: https://t.me/anthropologyyazduni لینک کانال مطالعات فرهنگی یزد: https://t.me/culture_yazd

نشست‌های آنلاین کارها و زندگی‌ها سنجش و خوانش انسان‌شناسی ایران در نشست‌های «کارها و زندگی‌ها» تلاش می‌کنیم متون و کارهای انسان‌شناختی ایرانی را بررسی و نقد کنیم. از خلال گفتگو با انسان‌شناس ایرانی به کاری که او انجام داده و متنی که تولید کرده می‌پردازیم، تا تجربه‌ی انسان‌شناختی او را بهتر فهم کنیم. نشست پنجم: طیبه عزت‌اللهی‌نژاد مدیر پژوهشکده‌ی هنر پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات موضوع بحث با تمرکز بر کتاب خودتزئینی زنان ترکمن: درآمدی بر انسان‌شناسی زیبایی‌شناسی زمان: دوشنبه پنجم شهریور 1403 ساعت: 20 - 19 برای شرکت در نشست آنلاین در زمان مشخص‌شده کلیک کنید. (لینک: https://meet.google.com/www-higm-pdn)

نشست‌های آنلاین کارها و زندگی‌ها سنجش و خوانش انسان‌شناسی ایران در نشست‌های «کارها و زندگی‌ها» تلاش می‌کنیم متون و کارهای انسان‌شناختی ایرانی را بررسی و نقد کنیم. از خلال گفتگو با انسان‌شناس ایرانی به کاری که او انجام داده و متنی که تولید کرده می‌پردازیم، تا تجربه‌ی انسان‌شناختی او را بهتر فهم کنیم. نشست چهارم: اصغر ایزدی جیران انسان‌شناس و عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز موضوع بحث با تمرکز بر کتاب حاشیه‌نشین‌های تبریز: روایتی مردم‌شناختی از یک محله زمان: سه‌شنبه سی‌ام مرداد 1403 ساعت: 20 - 19 برای شرکت در نشست آنلاین در زمان مشخص‌شده کلیک کنید. (لینک: https://meet.google.com/vas-eonx-qnw)

نشست‌های آنلاین کارها و زندگی‌ها سنجش و خوانش انسان‌شناسی ایران در نشست‌های «کارها و زندگی‌ها» تلاش می‌کنیم متون و کارهای انسان‌شناختی ایرانی را بررسی و نقد کنیم. از خلال گفتگو با انسان‌شناس ایرانی به کاری که او انجام داده و متنی که تولید کرده می‌پردازیم، تا تجربه‌ی انسان‌شناختی او را بهتر فهم کنیم. نشست سوم: امیر هاشمی مقدم انسان‌شناس و عضو هیئت علمی دانشگاه مازندران موضوع بحث با تمرکز بر سفرنامه‌های مردم‌نگارانه: دیدار و گفتگو با روح چنگیزخان سفرنامه شیعه‌ی باستان‌دوست سفر به سرزمین آریایی‌ها زمان: دوشنبه بیست‌ودوم مرداد 1403 ساعت: 20 - 19 برای شرکت در نشست آنلاین در زمان مشخص‌شده کلیک کنید. (لینک: https://meet.google.com/seq-nqwm-xsk)

نشست‌های آنلاین کارها و زندگی‌ها سنجش و خوانش انسان‌شناسی ایران در نشست‌های «کارها و زندگی‌ها» (برگرفته از کتابی به همین نام از کلیفورد گیرتز) تلاش می‌کنیم متون و کارهای انسان‌شناختی ایرانی را بررسی و نقد کنیم. از خلال گفتگو با انسان‌شناس ایرانی به کاری که او انجام داده و متنی که تولید کرده می‌پردازیم، تا تجربه‌ی انسان‌شناختی او را بهتر فهم کنیم. نشست دوم: مانی کلانی انسان‌شناس موضوع بحث با تمرکز بر مدخل دانش‌نامه‌ی سینما ایرانیکا: زیبایی‌شناسی واقعیت: شعر سینما در فیلم‌های محمدرضا اصلانی زمان: دوشنبه هشتم مرداد 1403 ساعت: 20 - 19 برای شرکت در نشست آنلاین در زمان مشخص‌شده کلیک کنید. (لینک: https://meet.google.com/cgx-dqpw-aox)