Yo'ldagi bitiklar | Javokhir Makhkamov

Dushanba haqida qisqacha @kinoekrani

Kristofer Nolanning yaqinda kinoekranlarga chiqqan “Odisseya” filmini ko’rdim. Filmda bitta jumla alohida e’tiborimni tortdi: “O’zingga ravo ko’rmagan narsani boshqalarga ham ravo ko’rma.” Filmda Odissey bu fikrni oddiy axloqiy tavsiya sifatida emas, balki deyarli qonun darajasiga ko’taradi. Eng muhimi, u boshqalardan talab qilayotgan narsaga avvalo o’zi amal qiladi. Aretologik nuqtayi nazardan qaraganda, bu tamoyil insoniyat uchun eng zarur axloqiy prinsiplardan biri. Chunki adolat, ishonch, sadoqat va hurmatning deyarli barchasi aynan shu bitta g’oyaning turli ko’rinishlaridir. Men ham bu fikrga qo’shilaman. Lekin orqamga, atrofimga, jamiyatga qarayman… Va men uchun juda g’alati bo’lgan manzarani guvohi bo’laman. O’zing tanqidni ko’tarolmaysan, lekin boshqalarni bemalol tanqid qilasan. O’zing mutlaqo radikalsan, lekin boshqalardan bag’rikenglik talab qilasan. O’zing yolg’on gapirasan, lekin odamlardan mutlaq rostgo’ylik kutasan. O’zing g’irt o’tkinchisan, lekin senga nisbatan cheksiz sadoqat bo’lishini xohlaysan. O’zing kechirishni bilmaysan, lekin seni hamma tushunishini kutasan. Shunday misollarni davom ettiraversang, bitta emas, bir nechta daftar to’ladi. Paradoks shundaki, inson ko’pincha boshqalarga qo’yayotgan axloqiy talablarini o’ziga nisbatan qo’llamaydi. Xuddi o’zi uchun boshqa qonun, boshqalar uchun esa boshqa qonun mavjuddek. Naqadar absurd. Ba’zan o’ylab qolaman, buning sababi nimada? Inson o’zini yetarlicha anglamagani uchunmi? Yo’q. Menimcha, muammo bundan ham chuqurroq. Inson boshqalarni tahlil qilishga sarflaydigan vaqtining juda oz qismini o’zini tahlil qilishga sarflaydi. Biz boshqalarning xatolarini juda aniq ko’ramiz, lekin o’z xatolarimizni ko’rish uchun zarur bo’lgan ichki masofani hosil qila olmaymiz. Chunki ego doimo o’zini oqlash bilan band bo’ladi. Natijada boshqalarga nisbatan talabchan, o’zimizga nisbatan esa nihoyatda bag’rikeng bo’lib qolamiz. Balki axloqning haqiqiy mezoni ham shu yerdadir. Sen boshqalardan nimani talab qilyapsan, avvalo o’sha narsa o’zingda mavjudmi? Menimcha, inson aynan shu savolga samimiy javob bera olgan kunidan boshlab haqiqiy ma’noda axloqiy kamolot sari harakat qiladi. @islom_nurmurod

Kubokni kim osa olaversin, kechagi o'yinni final deb qo'ya qolaylik @plossla

Chun g‘araz so‘zdin erur ma’ni anga, Noqil o‘lsa xoh xotun, xoh er. So‘zchi holin boqma, boq so‘z holini, Ko‘rma kim der oni, ko‘rgilkim, ne der. - Alisher Navoiy

CELTA amaliyoti qizg'in davom etyapti... 😇 Bu peer tutor observation: kursdosh o'qituvchilarning darsini kuzatish

Kapitalizm tarafdorlari o'zlarining qulayligi uchun qancha azob-uqubat kerakligini tushunishmaydi. Agar Sizning kapitalizm haqidagi tushunchangiz faqat o'z shinam hayotingiz bilan boshlanib, shu bilan tugasa — demak, siz bu tizimni tubdan tushunmaysiz, va yashayotgan dunyongizni ham tushunmaysiz. Loaqal, qo'lingizdagi smartfonlar uchun lityum-ion batareyalar tarkibidagi kobaltni Kongoda qazish uchun qanchadan-qancha yosh bolalar qonli mehnat qilishi haqida o'ylab ko'rganmisiz? Agar kapitalizm hammaga boylik va farovonlik olib kelsa, nega sizningcha Janubiy yarim shar (Global South) bunchalik qashshoq? Siz rostdan ham dunyoning yarmi qanday mehnat qilishni bilmaydi deb o'ylaysizmi? Rostdan ham 20 ming yildan beri o'z yerida dehqonchilik qilib kelayotgan xalqlarga, ularga qanday ish tutishni ko'rsatish uchun yevropaliklar kerak deb o'ylaysizmi? Kapitalizm boy "rivojlangan" mamlakatlarda ham qashshoqlik va uysizlikni hal qila olmayapti. Buning uchun Amerikada rasmiy uysizlik statistikasiga qarashning o'zi kifoya. Lekin siz u Janubiy yarim shardagi milliardlab odamni qashshoqlikdan sehrli tarzda qutqaradi deb o'ylaysizmi? Bu qachon sodir bo'ladi deb ishonasiz? Kapitalizmning bu muammolarni hal qilish uchun qandaydir muddati yoki strategiyasi bormi? Kapitalizm bu savollarga javob bera olmaydi, chunki bu javoblar kapitalizm ostida umuman mavjud emas. Chunki kapitalizmning YAGONA maqsadi — boylarni yanada boyitish... Va bizning qolganlarimiz esa buning evaziga qashshoqlik sari surib tashlanishimiz kerak. Kapitalizm kolonializm davrida paydo bo'lganidan beri, u doim boylarni yanada boyitish uchun ekspluatatsiya va talon-taroj bilan bog'liq bo'lgan. Va "kapitalizm millionlab odamni qashshoqlikdan qutqardi" deyishingiz mumkin faqat... faqat kapitalizm milliardlab boshqa odamlarni qashshoqlikka SURGANINI butunlay e'tiborsiz qoldirsangiz. Kapitalizm tarafdorlari million xil Lego o'yinchoqlarini, 100 xil tish pastasini va 20 xil avtomobil markasini ko'rib, "Ha, mana bu — erkinlik" deb o'ylashadi... Ammo siz o'z imtiyoz va qulayligingiz bilan faxrlanishingiz mumkin, faqat butun bu logistik tarmoqni harakatga keltiruvchi qon daryolariga ko'z yumsangiz. Kapitalizmning yutuqlari bilan faqat sanoat chiqindilari daryolari va plastik axlat okeanlariga e'tibor bermasangiz faxrlanishingiz mumkin. Kapitalizmning "erkinligi" haqida gapirishingiz mumkin... faqat korporativ foyda uchun milliardlab odamga majburan yuklangan tinimsiz urushlar, genotsid va o'ta yuqori darajadagi qashshoqlikka ko'z yumsangiz. Shuni tushunishingiz kerakki, kapitalizm — o'z-o'zini yo'q qiluvchi tizim. U boylar biror tiyin ham yo'qotmasdan turib, jamiyat va sayyorani halok qiladi. Kapitalizm uchun kurashishni bas qilish kerakmikin? Chunki u hech qachon siz uchun kurashmaydi. Sizga qarshilar — immigrantlar va dunyo bo'ylab boshqa ishchilar emas, balki dunyodagi hamma narsa o'zimizniki, deb turib olgan milliarderlardir. Va ular bizni "qirindilar" bilan yashashga tashlab, o'zlari hech qachon tuzatishni o'ylamagan sayyorani vayron qilishda davom etishadi. Xohlaysizmi-yo'qmi, siz sinfiy kurashdasiz. Va kapitalist sinf qo'rqadigan yagona narsa — kommunizm. Endi buning sababini bilib olish va nima qilish kerakligini anglash kerak. Bizlar bir-birimiz uchun eng muhim arsenalmiz, va yorqin kelajak uchun yagona imkoniyatimiz — hamkorlik. Shu haqida fikr yuritib ko'rish kerak...

Yaxshi yangiliklar ham bor, koʻz tegmasin! @choponliaka

Norman Rockwellning "Freedom From Want" asari haqida Norman Rockwellning bu mashhur rasmi 1943-yilda chizilgan bo'lib, u prezident Franklin Ruzveltning "to'rt erkinlik" haqidagi mashhur nutqidan ilhomlanib yaratilgan to'rtlik seriyaning bir qismi hisoblanadi. Bu seriya "The Saturday Evening Post" jurnalida chop etilgan va urush davrida amerikaliklarni ruhlantirish, ular nima uchun kurashayotganini eslatib turish maqsadida yaratilgan. Kompozitsiya va syujet Rasmda katta oilaviy stol atrofida to'plangan bir necha avlod odamlarini ko'ramiz — buvi katta pishirilgan kurkani stolga qo'yayotgan, buvasi esa uning yonida turibdi. Stol atrofidagilar bir-biriga qarab kulib, suhbatlashib o'tirishibdi. Bu — an'anaviy amerikacha Shukrona kuni (Thanksgiving) manzarasi. Qizig'i shundaki, Rockwell bu rasmni o'zining Vermont shtatidagi qo'shnilari va oila a'zolarini modеl qilib chizgan, ya'ni bu shunchaki mavhum g'oya emas, balki haqiqiy odamlarning portreti. Uslub Rockwellga xos bo'lgan sodda, iliq va deyarli fotografik realizm bu yerda ham yaqqol ko'zga tashlanadi. Yorug'lik va soyalar ustalik bilan ishlangan — stol oq skatert va oq kiyimlar tufayli deyarli porlab turgandek taassurot qoldiradi, bu esa sahnaga bir xil tinchlik va yorug'lik hissini beradi. Ma'no va tanqid Qiziq tomoni shundaki, Ruzveltning asl nutqida "freedom from want" — bu butun dunyo miqyosida qashshoqlik va och qolishdan xalos bo'lish g'oyasi edi, ya'ni global va ijtimoiy masala. Lekin Rockwell buni juda mahalliy, oilaviy va shaxsiy darajada — mo'l-ko'l amerikacha ziyofat sifatida tasvirlagan. Shu sababli ba'zi tanqidchilar bu asarni asl g'oyadan chetga chiqqan, ortiqcha "iste'molchilik" ruhini aks ettiradi, deb baholashgan. Ayniqsa Yevropaning urushdan azob chekayotgan davrida bunday mo'l-ko'lchilik tasviri notinch tuyulishi mumkin edi. Shunga qaramay, aynan shu "kichik, insoniy va iliq" yondashuv tufayli rasm millionlab amerikaliklar uchun juda ta'sirli bo'lgan — chunki u mavhum siyosiy g'oyani har kim tushunadigan, his qiladigan oddiy oilaviy lahzaga aylantirgan. Asosiy tanqidlar nimalarga qaratilgan Iste'molchilik va milliy egoizm — Eng ko'p tilga olinadigan tanqid shu: rasm global "muhtojlikdan xalos bo'lish" g'oyasini Amerika o'z ichki mo'l-ko'lchiligiga aylantirib qo'ygan. Ba'zi tanqidchilar buni "Amerika o'zini o'zi maqtayotgan" tasvir sifatida baholashgan — go'yo dunyoning qolgan qismi ochlik va urush og'irligini tortayotgan paytda, Amerika stolida kurka bilan bayram qilyapti. Sinfiy va irqiy tanlov — Ko'p zamonaviy tanqidchilar rasmda faqat oq tanli, o'rta sinf oilasi tasvirlanganiga e'tibor qaratishgan. Bu davrda Amerikaning o'zida ham qashshoqlik, irqiy segregatsiya va tengsizlik mavjud edi, lekin rasm bularni butunlay chetlab o'tgan — go'yo "amerikacha orzu" faqat bitta ijtimoiy guruhga tegishlidek. Targ'ibot vositasi sifatida — Bu rasm urush obligatsiyalarini sotish kampaniyasining bir qismi bo'lgan, ya'ni u sof san'at emas, balki hukumat maqsadlariga xizmat qiluvchi vosita edi. Shu ma'noda ba'zilar uni "nima uchun kurashayapmiz" degan savolga soddalashtirilgan, hissiy javob sifatida ko'rishadi. Manba: Claude AI

Kim ushbu san'at asarini oldin ko'rgan? Yoki eshitgan u haqida?

Xalqaro huquq degan narsa mavjud emas. Mavjudi — AQSh imperiyasi. Jazodan xoli imperializm. B-52 bombardimonchilari. 80 mamlakatdagi 800 ta AQSh harbiy bazasi. Maxsus "zarba guruhlari". O‘lim otryadlari. Genotsidlar. Davlat to‘ntarishlari. Va, albatta, neft.

Ong va hayot: kim kimni belgilaydi? Inson tafakkurining tabiati haqida so‘z ketganda, ko‘pincha teskari mantiqqa amal qilinadi: go‘yo odam avval o‘ylaydi, keyin harakat qiladi, avval e’tiqod hosil qiladi, keyin shu e’tiqodga mos hayot kechiradi. Ammo tarixiy materializm nuqtai nazaridan bu munosabat aslida teskari yo‘nalishda ishlaydi — insonning ijtimoiy borlig‘i, ya’ni u yashaydigan moddiy-ishlab chiqarish sharoitlari, uning ongini shakllantiradi. Bu fikrning mag‘zi shundaki, odam dunyoga kelganda tayyor dunyoqarash bilan tug‘ilmaydi. U ma’lum bir oilada, ma’lum bir jamiyatda, ma’lum bir ishlab chiqarish munosabatlari ichida — dehqon, hunarmand, ishchi yoki savdogar oilasida — voyaga yetadi. Uning kundalik mehnati, kim bilan muloqot qilishi, qanday resurslarga ega bo‘lishi yoki bo‘lmasligi — barchasi uning fikrlash tarzini, qadriyatlarini, hatto orzu-umidlarini tarbiyalaydi. Boshqacha aytganda, inson avval yashaydi, so‘ng shu yashash tajribasi asosida dunyoni tushunadi. Buni oddiy misolda ko‘rish mumkin: yer egasi bilan yersiz dehqonning "adolat" haqidagi tasavvuri bir xil bo‘lmaydi — chunki ularning ijtimoiy mavqei, mulkka munosabati, kundalik manfaatlari tubdan farq qiladi. Din, axloq, huquq, san’at — bularning barchasi "sof g‘oyalar osmonidan" tushmaydi, balki muayyan jamiyatning ishlab chiqarish tuzilishidan o‘sib chiqadi. Feodal jamiyatning axloqiy tushunchalari bilan sanoat jamiyatiniki bir xil bo‘lmasligi ham shundan. Bu qarashning muhim xulosalaridan biri — jamiyatni o‘zgartirish uchun avvalo odamlarning "ongini o‘zgartirish" emas, balki ularning moddiy hayot sharoitlarini, ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarini o‘zgartirish kerakligidir. Faqat va’z-nasihat orqali, faqat g‘oyaviy targ‘ibot orqali insonlar dunyoqarashini tubdan o‘zgartirib bo‘lmaydi, agar ularning kundalik turmush tarzi, mehnat sharoiti o‘sha-o‘sha qolaversa. Lekin bu qarashni haddan tashqari qattiq ushlab olish ham to'g'ri emas. Chunki inson faqat sharoitning quli emas. Tarixda shunday paytlar bo'lganki, bitta odamning fikri, e'tiqodi, qat'iyati butun bir xalqning yo'nalishini o'zgartirib yuborgan. Demak, hayot ongga ta'sir qiladi, degani ong hech narsaga qodir emas, degani emas. Aksincha, odam avval o'zi yashagan muhitdan ta'sirlanadi, keyin esa o'sha tafakkur bilan atrofidagi hayotni ham o'zgartirishga urinadi. Bu ikkovi doim bir-biriga ta'sir qilib, aylanma tarzda davom etadi. Xullas, "hayot ongni belgilaydi" degan gap insonni beixtiyor mahsulot deb ko'rsatish uchun emas. Bu shunchaki insonning qayerdan kelib chiqqanini, nima uchun aynan shunday o'ylashini tushunish uchun kerak. Odam qanday yashasa, ko'p jihatdan shunday fikrlaydi — ammo shu bilan birga, o'sha fikrlash kuchi bilan o'z hayotini ham qayta qurishga qodir.

Ushbu kitobni shu izoh egasiga berishni ma'qul deb topdim. ✅ Humoyun, kitobingizni bemalol Registon o'quv markaziga kelib olib ketsangiz bo'ladi

​​Калифорния штатидаги мактаблардан бирида, "молиявий саводлилик" дарси доирасида, келажакда яхши яшаш учун ўз маблағларини банкда сақлаш мухимлиги ва банклар ишончлилиги хақида тушунча шакллантириш учун, ўқувчиларни банклардан бирига олиб бориб, унда хар бир ўқувчи номига $5 лик депозит очдирилган. Кўп ўтмай, у банкни бошқа банк сотиб олиб, кичик хажмли депозитлар учун тўлов киргазиши сабабли ўқувчилар депозитларидаги пулларнинг хаммаси банкка ўтиб кетган. Ўқувчилар амалиётда ўқитувчилар хохлаганидан кўпроқ нарса тушуниб олишган, капиталистик молиявий тизим борасида) https://bloom.bg/3hNeF0a

Do'stim buni ko'rib: "Yonida Sol Gudmanning ham rasmi bo'lganda javob qanaqadir xizmatidan foydalanib ko'rardim!"

Puli boʻlmagan erkak va chiroyi boʻlmagan ayol – dunyoning haqiqiy yuzini koʻrishadi… @dostoyevskiydan_qaydlar

Shu kitob ✅

#yangikitoblar

#mutolaa Aleksandr Dyumaning "Qora lola" asarini o'qib tugatdim. Asar Gollandiya tarixidagi haqiqiy siyosiy voqelikdan ruhlangani uchun qora lola aynan nimanidir ramzi va Dyuma bizga nimadir demoqchi degan fikr hayolimdan ketmayapti. Agar asarni to'liq o'qigandan keyingi uning umumiy ruhini oladigan bo'lsak, Dyumaning g'oyasini shunday talqin qilgan bo'lardim: "Siyosiy nafrat va hokimiyat uchun kurash odamlarni yovvoyilashtiradi, ammo insonning go'zallik yaratishga bo'lgan intilishi eng og'ir zamonlarda ham saqlanib qoladi." Shuning uchun ham asarda eng esda qoladigan narsa siyosiy fitnalar emas, balki qamoqda, tahdid ostida ham parvarish qilingan qora lola bo'ladi. Qora lola aslida sarguzasht romanidan ko'ra ko'proq siyosiy allegoriya va inson ruhining qat'iyati haqidagi falsafiy asardek taassurot qoldirdi. 14/30 ✅

Edvard Norton bir o'zi futbol ko'rgani kelibdi: