نشر اگر

🔅از بی‌خانمانی تا ساختن جهان مشترک مسعود قربانی تلاش دکتر #محمدجواد_غلامرضاکاشی در تازه‌ترین اثرش، #سیاستی_دیگر #خلق_جهان_مشترک_ایرانی ، دعوت به تفکری دوباره است، پیرامون این برداشت از سیاست، که آن‌را تنها میدان دفاع از عقاید ایدئولوژیک می‌بیند.   او به دنبال پاسخ به این سوآلِ به‌ظاهر ساده، ولی به نظرم به‌شدت پیچیده و اندیشه‌سوز است که:   «آیا می‌توان به صورتی از زندگی سیاسی اندیشید که حرمت زندگی روزمره،  به‌مثابه‌ی بنیان‌گذار حیات سیاسی، در آن محترم شمرده شود و سایر جوانب زندگی اجتماعی، نظیر نهادها، ایده‌ها، قوانین و میراث اجتماعی و تاریخی، در موقعیتی ثانوی و تبعیت‌کننده بنشینند؟» (ص ۷) نویسنده، ایده‌ی کتابش را تلاشی مقدماتی برای برون‌رفت از ادبیات ایدئولوژیک یا، به قول خودش، حاکمانه می‌داند؛ ادبیاتی که در آن سوآل‌هایی چون «چه کسی باید حکومت کند؟ و چطور باید حکومت کرد؟» در بالا می‌نشست و مردم، ماده‌یی خام و بی‌شکل فرض گرفته می‌شدند. در فهم حاکمانه، دار و ندار حیات سیاسی عمودی است و روابط افقی میان مردم، نادیده گرفته شده و به حاشیه رانده می‌شود.   این فهم، با تکنیکِ استعلایی بخشیدن به کلام سیاسی، ادبیات سیاسی را ــ اگر دینی است ــ به فرامین خدا، اگر سکولار است به ملزومات توسعه و شکوفایی اقتصادی،  اگر چپ مارکسیستی است به غایت‌مندی تاریخ و اگر ناسیونالیستی است به ملزومات ناشی از تعلق به یک تاریخ و فرهنگ تقلیل می‌دهد.   🔅 آن‌چه در این نگاه فراموش شده، اکنونیت و موازنه‌ی نیروهای واقعی در شبکه‌ی روابط هم‌عرضیِ یک جامعه‌ی سیاسی است. (ص ۱۰) ادامه در لینک @MasoudQorbani7 https://tg.pe/J1U

. شهبانوی نیکوکار؛زندگی و زمانه‌ی گوهرشاد: «اغلب ما ایرانیان گوهرشاد را با با مسجد گوهرشاد در کنار حرم امام رضا می‌شناسیم، اما زندگی و کارنامه‌ی او بسیار پرفرازونشیب و پربار است. در این کتاب علاوه‌بر زندگی او با تاریخ دوره‌ی تیموریان و تحولات فرهنگی در شهرهای هرات، مشهد و سمرقند آشنا می‌شویم.» روبنده‌پوش مسندنشین؛ زندگی و زمانه‌ی حسن‌جهان: «حسن جهان دختر فتحعلی شاه قاجار که در غرب ایران حکومت کرده است در این جلد مورد بررسی قرار می‌گیرد. نویسنده کوشیده در حاشیه‌ی روایتش رقابت‌های سیاسی و منازعات مرزی در دوره‌ی قاجار و یکی از مهم‌ترین خاندان‌های حاکم این منطقه بپردازد.همچنین در این کتاب ما با شرایط اجتماعی و زناشویی زنان و احوالات آنان در اندرونی‌های اوایل دوره‌ی قاجار نیز آشنا می‌شویم.» خاتون‌ سلطان‌نشان؛ زندگی و زمانه‌ی ترکان‌خاتون خوارزمی: «ترکان خاتون زنی قدرتمند در دربار خوارزمشاهیان که برخی مورخان او را از عوامل حمله‌ی مغول به ایران می‌دانند. او دارای قدرتی موازی در دوران حکومت پسرش بود و در امور حکومت‌داری نقش پررنگی داشت. در این کتاب علاوه‌بر زندگی ترکان‌خاتون با تاریخ اواخر دوره‌ی خوارزمشاهیان و حمله‌ی مغول آشنا می‌شویم.» سفارش: @bahmanbooks حضوری / ۶۶۹۸۱۰۲۴ / وب‌سایت .

. کتاب‌های مجموعه همای نشر اگر، تک‌نگاره‌هایی هستند درباره زنان نامدار و کم‌تر شناخته شده، اما بانفوذ تاریخ ایران. زنانی که در آشکار یا نهان صاحب قدرت و نفوذ بوده‌اند و کارهایی کردند که در روزگارشان برای زنان دشوار بوده است. در هر جلد از این مجموعه به یکی از این زنان پرداخته شده است. عنوان‌های منتشر شده: شهبانوی نیکوکار؛ زندگی و زمانه گوهرشاد / مهدی سیدی فرخد / ۶۴ صفحه، ۱۷۰ هزار تومن روبنده‌پوش مسندنشین؛ زندگی و زمانه حسن‌جهان / پریسا کدیور / ۹۶ صفحه، ۲۵۰ هزار تومن خاتون‌ سلطان‌نشان؛ زندگی و زمانه ترکان‌خاتون خوارزمی / مهدی سیدی فرخد و محمدهادی قائمی / ۱۵۲ صفحه، ۳۷۰ هزار تومن توضیحات بیشتر درباره هر کتاب در پیام بعد سفارش: @bahmanbooks حضوری / ۶۶۹۸۱۰۲۴ / وب‌سایت .

نشست معرفی دو کتاب با پرسش‌های حاضران درباره‌ی نقش سیاسی گوهرشاد و ترکان خاتون، جایگاه زنان در ساختار قدرت دوره‌ی تیموری و خوارزمشاهی و اهمیت مطالعه‌ی جغرافیای تاریخی ایران ادامه یافت.

سیدی تأکید کرد که اهمیت چنین حکایت‌هایی بیش از آن‌که در سندیت تاریخی‌شان باشد، در تصویری است که حافظه‌ی جمعی از این شخصیت ساخته است. بخش دوم نشست به «خاتون سلطان‌نشان» و زندگی ترکان خاتون اختصاص داشت. فرزانه بهار در معرفی این دوره، از تفاوت میان سرنوشت تیموریان و خوارزمشاهیان سخن گفت. به گفته‌ی او، اگر نسل‌های پس از تیمور به تدریج در فرهنگ ایران جذب شدند و خود به حامیان هنر و ادب تبدیل شدند، خوارزمشاهیان، دست‌کم در بخش مهمی از دوره‌ی حکومتشان، نتوانستند به همان اندازه با ساختار فرهنگی و اجتماعی سرزمین‌های زیر فرمان خود پیوند برقرار کنند. بهار ترکان خاتون را زنی بسیار قدرتمند در دستگاه خوارزمشاهی معرفی کرد؛ زنی که در دوران همسرش علاءالدین تکش و سپس در دوران سلطنت پسرش محمد خوارزمشاه، نفوذ گسترده‌ای در سیاست، انتصاب‌ها و آرایش قدرت داشت. او به وابستگی شدید ترکان خاتون به شبکه‌ی قبیله‌ای خود اشاره کرد و گفت بسیاری از مناصب مهم حکومتی و نظامی به وابستگان او سپرده می‌شد. در این بخش از نشست، مسئله‌ی جانشینی سلطان محمد خوارزمشاه نیز مطرح شد. به گفته‌ی بهار، ترکان خاتون در انتخاب ولیعهد دخالت می‌کرد و در برابر جایگاه جلال‌الدین خوارزمشاه ایستاد؛ زیرا می‌خواست فردی به جانشینی برسد که از طرف مادر نیز با شبکه‌ی قبیله‌ای او پیوند داشته باشد. محمدهادی قائمی در ادامه، ساختار کتاب «خاتون سلطان‌نشان» را توضیح داد. به گفته‌ی او، کتاب از دو بخش اصلی تشکیل شده است: یک بخش درباره‌ی زندگی و شخصیت ترکان خاتون و بخشی دیگر درباره‌ی زمینه‌ی اجتماعی و سیاسی زمانه‌ی او. قائمی تأکید کرد که نمی‌توان شخصیت تاریخی را جدا از ساختار قدرت، مناسبات اجتماعی و شرایط سیاسی دورانش فهمید. او گفت داوری درباره‌ی ترکان خاتون فقط از منظر اخلاقی کافی نیست. ممکن است بسیاری از رفتارهای او از نظر اخلاقی یا فرهنگی قابل دفاع نباشد، اما برای فهم تاریخی باید دید چگونه زنی برخاسته از یک ساختار قبیله‌ای توانسته است در مدت نسبتاً کوتاهی به یکی از اصلی‌ترین مراکز قدرت در دولت خوارزمشاهی تبدیل شود. قائمی این توانایی را نشانه‌ی شم سیاسی، جاه‌طلبی و مهارت ترکان خاتون در شناخت مناسبات قدرت دانست. در عین حال، او تأکید کرد همین ساختار قدرت، در کنار اختلافات درونی، بحران جانشینی و رقابت‌های قبیله‌ای، در سال‌های منتهی به حمله‌ی مغول به یکی از نقاط ضعف دولت خوارزمشاهی تبدیل شد. در جریان گفت‌وگو از ماجرای اترار، کشته‌شدن بازرگانان و فرستادگان مغول و سپس گسترش درگیری با چنگیزخان نیز سخن به میان آمد. یکی از محورهای مهم بحث قائمی، شیوه‌ی روایت تاریخ بود. او میان «رمان تاریخی»، «روایت تاریخی» و آنچه خود «تاریخ روایی» می‌نامد تفاوت گذاشت و گفت در این کتاب تلاش شده است بدون افزودن عناصر تخیلی، داده‌های منابع تاریخی در قالب روایتی خواندنی و پیوسته عرضه شود. از نظر او، تاریخ روایی باید جذابیت روایت را داشته باشد، اما به داده‌هایی که منابع در اختیار پژوهشگر گذاشته‌اند وفادار بماند. مهدی سیدی نیز در توضیح روند شکل‌گیری این کتاب گفت «خاتون سلطان‌نشان» حاصل سال‌ها مطالعه‌ی جمعی متون کلاسیک تاریخی و ادبی است. او و جمعی از دوستانشان در مشهد طی چند سال آثاری چون «سیاست‌نامه»، «قابوس‌نامه»، «تاریخ جهانگشای جوینی»، «سفرنامه‌ی ناصرخسرو» و «تاریخ بیهقی» را به صورت گروهی خوانده‌اند و ایده‌ی نوشتن درباره‌ی ترکان خاتون نیز از همین مطالعات شکل گرفته است. در بخش پرسش و پاسخ، دوباره موضوع جغرافیای تاریخی خوارزم مطرح شد. سیدی درباره‌ی جایگاه خوارزم، گرگانج و جیحون و نیز مسیر حرکت مغولان در قلمرو خوارزمشاهیان توضیح داد و «تاریخ جهانگشای جوینی» را یکی از منابع اصلی شناخت این دوره دانست. در بخش دیگری از گفت‌وگو، از سیدی درباره‌ی دیگر پژوهش‌هایش پرسیده شد. او از کارهایی در حوزه‌ی جغرافیای شاهنامه و همچنین گزیده‌ای از «تاریخ بیهقی» سخن گفت و به کتاب «رسم وزیرکشی؛ حسنک و روزگارش» اشاره کرد؛ اثری که در آن کوشیده است با محور قرار دادن زندگی حسنک وزیر، بخشی از تاریخ سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ایران و خراسان در فاصله‌ی چند دهه را به صورت روایی بازسازی کند. فرزانه بهار نیز در پایان بخشی از کتاب «خاتون سلطان‌نشان» را خواند که به شیوه‌های جنگ روانی مغولان می‌پردازد؛ از بزرگ‌نمایی شمار سپاه و ایجاد هراس گرفته تا استفاده از اختلاف‌های قومی و مذهبی، انتشار شایعات و بهره‌گیری از اسیران در پیشاپیش سپاه. او این بخش را از قسمت‌های خواندنی کتاب دانست که نشان می‌دهد سقوط خوارزمشاهیان تنها نتیجه‌ی قدرت نظامی مغول نبود و ضعف‌های درونی حکومت نیز در آن نقش داشت.

گزارش نشست معرفی کتاب‌های هما در مشهد بازگرداندن جغرافیای از دست رفته به حافظه‌ی ایرانیان مهدی سیدی در آشنایی عمومی با متون ادبیات کهن ایران و پژوهش‌های تاریخی و جغرافیای تاریخی چهره‌ای کاملاً شناخته‌شده است. او عصر یکشنبه همراه با محمدمهدی قائمی و فرزانه بهار در کتاب‌فروشی چشمه دلشدگان مشهد، با حضور علاقه‌مندان، درباره‌ی مجموعه‌ی کتاب‌های «هما» سخن گفتند. کتاب‌های «هما» تک‌نگاری‌هایی درباره‌ی زنان بانفوذ و تأثیرگذار تاریخ ایران است که سه جلد از آن تاکنون منتشر شده است: «شهبانوی نیکوکار» درباره‌ی گوهرشاد خاتون، نوشته‌ی مهدی سیدی؛ «خاتون سلطان‌نشان» درباره‌ی ترکان خاتون خوارزمشاهی، نوشته‌ی مهدی سیدی و محمدهادی قائمی؛ و «روبنده‌پوش مسندنشین» نوشته‌ی پریسا کدیور. نشست مشهد به معرفی و گفت‌وگو درباره‌ی دو کتاب نخست اختصاص داشت. فرزانه بهار در آغاز نشست گفت اهمیت این دو کتاب فقط در روایت زندگی دو زن تاریخی نیست، بلکه از خلال آن‌ها می‌توان بخش‌هایی از جغرافیای تاریخی ایران و سرزمین‌هایی را نیز به یاد آورد که امروز بیرون از مرزهای ایران قرار دارند. او از هرات، مرو، بلخ، سمرقند، بخارا، خوارزم و فاریاب نام برد و گفت بسیاری از این شهرها و سرزمین‌ها، با وجود جایگاه مهمشان در تاریخ و فرهنگ ایران، به تدریج از حافظه‌ی تاریخی نسل‌های جدید دور شده‌اند. بهار هرات را نمونه‌ای روشن از این فراموشی دانست؛ شهری که در روزگار تیموریان پایتخت شاهرخ و یکی از مهم‌ترین مراکز فرهنگ و هنر فارسی بود. به گفته‌ی او، خواندن زندگی گوهرشاد خاتون بدون توجه به هرات، خراسان بزرگ و شبکه‌ی فرهنگی‌ای که از نیشابور و مشهد تا مرو، بلخ و سمرقند امتداد داشت، تصویری ناقص از آن دوره به دست می‌دهد. به همین ترتیب، روایت ترکان خاتون نیز خواننده را دوباره با خوارزم، گرگانج، جیحون، سمرقند و سرزمین‌های فرارود روبه‌رو می‌کند. در بخش نخست نشست، مهدی سیدی درباره‌ی گوهرشاد خاتون و زمینه‌ی شکل‌گیری کتاب «شهبانوی نیکوکار» سخن گفت. او یادآور شد که سال‌ها پیش، به مناسبت ششصدمین سال ساخت مسجد گوهرشاد، پژوهشی مفصل درباره‌ی این بنا، بانی آن و موقوفاتش انجام داده و کتاب «مسجد و موقوفات گوهرشاد» را منتشر کرده است. کتاب تازه، به گفته‌ی او، با تمرکز بیشتر بر شخصیت و زندگی گوهرشاد، بخشی از نتایج همان پژوهش را برای مخاطب عمومی‌تر بازروایت می‌کند. سیدی گوهرشاد را تنها بانی یک مسجد ندانست و بر جایگاه سیاسی و فرهنگی او در دربار شاهرخ تأکید کرد. گوهرشاد، همسر شاهرخ و عروس تیمور، در دوره‌ای زندگی می‌کرد که قلمرو تیموریان بخش بزرگی از ایران تاریخی، افغانستان کنونی، آسیای مرکزی و بخش‌هایی از سرزمین‌های پیرامون را دربر می‌گرفت. مرکز این حکومت هرات بود؛ شهری که در آن دوره به یکی از مهم‌ترین کانون‌های زبان فارسی، هنر، معماری، خوشنویسی و نگارگری تبدیل شد. او گفت یکی از نکات مهم در مطالعه‌ی دوره‌ی تیموری، دگرگونی فرهنگی نسل‌های پس از تیمور است. در فاصله‌ای نه‌چندان طولانی از لشکرکشی‌ها و خشونت‌های تیمور، دربار شاهرخ و گوهرشاد به مرکزی برای حمایت از هنرمندان، معماران، خوشنویسان و اهل دانش تبدیل شد. سیدی این تحول را نمونه‌ای از قدرت فرهنگ ایران در جذب و دگرگون کردن فاتحان دانست. مسجد گوهرشاد مشهد یکی از برجسته‌ترین یادگارهای همین دوره است. سیدی با اشاره به معماری و تزیینات این مسجد، از قوام‌الدین شیرازی، معمار آن، و بایسنقر، فرزند گوهرشاد و شاهرخ، یاد کرد و گفت کتیبه‌ی بزرگ ایوان مقصوره با نام بایسنقر پیوند خورده است. او مسجد گوهرشاد را از نظر تناسب، ظرافت و معماری یکی از ممتازترین بناهای مذهبی حوزه‌ی فرهنگی ایران توصیف کرد. بخش دیگری از سخنان سیدی به موقوفات گوهرشاد اختصاص داشت. او گفت اهمیت کار گوهرشاد فقط در ساختن بنا نبود، بلکه برای نگهداری و اداره‌ی آن نیز نظامی اقتصادی و حقوقی طراحی شد. به گفته‌ی سیدی، وقف‌نامه‌ی گوهرشاد از دقیق‌ترین وقف‌نامه‌های تاریخی است و جزئیات مربوط به رقبات، درآمدها و شیوه‌ی اداره‌ی موقوفه در آن مشخص شده است. بخشی از اراضی قدیمی مشهد نیز برای چندین قرن در شمار موقوفات گوهرشاد بوده است. سیدی همچنین به روایت‌ها و افسانه‌هایی اشاره کرد که در حافظه‌ی مردم درباره‌ی گوهرشاد شکل گرفته است. به اعتقاد او، این روایت‌های عامیانه، فارغ از میزان دقت تاریخی‌شان، نشان می‌دهند که تصویر گوهرشاد در ذهن مردم با نیکوکاری و آبادانی پیوند خورده است. از جمله به داستان معروف کارگری اشاره کرد که در جریان ساخت مسجد دلباخته‌ی گوهرشاد می‌شود و در روایت عامیانه، گوهرشاد او را به تحصیل و دانش‌آموزی تشویق می‌کند؛ یا روایتی که در آن گوهرشاد کارگران را از آزار حیواناتی که مصالح ساختمانی حمل می‌کردند منع می‌کند.

او این بخش را از قسمت‌های خواندنی کتاب دانست که نشان می‌دهد سقوط خوارزمشاهیان تنها نتیجه‌ی قدرت نظامی مغول نبود و ضعف‌های درونی حکومت نیز در آن نقش داشت. نشست معرفی دو کتاب با پرسش‌های حاضران درباره‌ی نقش سیاسی گوهرشاد و ترکان خاتون، جایگاه زنان در ساختار قدرت دوره‌ی تیموری و خوارزمشاهی و اهمیت مطالعه‌ی جغرافیای تاریخی ایران ادامه یافت؛ جغرافیایی که بخش بزرگی از رویدادهای تاریخ ایران در شهرهایی چون هرات، بلخ، مرو، بخارا، سمرقند، خوارزم و گرگانج روی داده است، اما بسیاری از این نام‌ها امروز در حافظه‌ی عمومی ایرانیان حضوری بسیار کم‌رنگ‌تر از گذشته دارند.

از جمله به داستان معروف کارگری اشاره کرد که در جریان ساخت مسجد دلباخته‌ی گوهرشاد می‌شود و در روایت عامیانه، گوهرشاد او را به تحصیل و دانش‌آموزی تشویق می‌کند؛ یا روایتی که در آن گوهرشاد کارگران را از آزار حیواناتی که مصالح ساختمانی حمل می‌کردند منع می‌کند. سیدی تأکید کرد که اهمیت چنین حکایت‌هایی بیش از آن‌که در سندیت تاریخی‌شان باشد، در تصویری است که حافظه‌ی جمعی از این شخصیت ساخته است. بخش دوم نشست به «خاتون سلطان‌نشان» و زندگی ترکان خاتون اختصاص داشت. فرزانه بهار در معرفی این دوره، از تفاوت میان سرنوشت تیموریان و خوارزمشاهیان سخن گفت. به گفته‌ی او، اگر نسل‌های پس از تیمور به تدریج در فرهنگ ایران جذب شدند و خود به حامیان هنر و ادب تبدیل شدند، خوارزمشاهیان، دست‌کم در بخش مهمی از دوره‌ی حکومتشان، نتوانستند به همان اندازه با ساختار فرهنگی و اجتماعی سرزمین‌های زیر فرمان خود پیوند برقرار کنند. بهار ترکان خاتون را زنی بسیار قدرتمند در دستگاه خوارزمشاهی معرفی کرد؛ زنی که در دوران همسرش علاءالدین تکش و سپس در دوران سلطنت پسرش محمد خوارزمشاه، نفوذ گسترده‌ای در سیاست، انتصاب‌ها و آرایش قدرت داشت. او به وابستگی شدید ترکان خاتون به شبکه‌ی قبیله‌ای خود اشاره کرد و گفت بسیاری از مناصب مهم حکومتی و نظامی به وابستگان او سپرده می‌شد. در این بخش از نشست، مسئله‌ی جانشینی سلطان محمد خوارزمشاه نیز مطرح شد. به گفته‌ی بهار، ترکان خاتون در انتخاب ولیعهد دخالت می‌کرد و در برابر جایگاه جلال‌الدین خوارزمشاه ایستاد؛ زیرا می‌خواست فردی به جانشینی برسد که از طرف مادر نیز با شبکه‌ی قبیله‌ای او پیوند داشته باشد. محمدهادی قائمی در ادامه، ساختار کتاب «خاتون سلطان‌نشان» را توضیح داد. به گفته‌ی او، کتاب از دو بخش اصلی تشکیل شده است: یک بخش درباره‌ی زندگی و شخصیت ترکان خاتون و بخشی دیگر درباره‌ی زمینه‌ی اجتماعی و سیاسی زمانه‌ی او. قائمی تأکید کرد که نمی‌توان شخصیت تاریخی را جدا از ساختار قدرت، مناسبات اجتماعی و شرایط سیاسی دورانش فهمید. او گفت داوری درباره‌ی ترکان خاتون فقط از منظر اخلاقی کافی نیست. ممکن است بسیاری از رفتارهای او از نظر اخلاقی یا فرهنگی قابل دفاع نباشد، اما برای فهم تاریخی باید دید چگونه زنی برخاسته از یک ساختار قبیله‌ای توانسته است در مدت نسبتاً کوتاهی به یکی از اصلی‌ترین مراکز قدرت در دولت خوارزمشاهی تبدیل شود. قائمی این توانایی را نشانه‌ی شم سیاسی، جاه‌طلبی و مهارت ترکان خاتون در شناخت مناسبات قدرت دانست. در عین حال، او تأکید کرد همین ساختار قدرت، در کنار اختلافات درونی، بحران جانشینی و رقابت‌های قبیله‌ای، در سال‌های منتهی به حمله‌ی مغول به یکی از نقاط ضعف دولت خوارزمشاهی تبدیل شد. در جریان گفت‌وگو از ماجرای اترار، کشته‌شدن بازرگانان و فرستادگان مغول و سپس گسترش درگیری با چنگیزخان نیز سخن به میان آمد. یکی از محورهای مهم بحث قائمی، شیوه‌ی روایت تاریخ بود. او میان «رمان تاریخی»، «روایت تاریخی» و آنچه خود «تاریخ روایی» می‌نامد تفاوت گذاشت و گفت در این کتاب تلاش شده است بدون افزودن عناصر تخیلی، داده‌های منابع تاریخی در قالب روایتی خواندنی و پیوسته عرضه شود. از نظر او، تاریخ روایی باید جذابیت روایت را داشته باشد، اما به داده‌هایی که منابع در اختیار پژوهشگر گذاشته‌اند وفادار بماند. مهدی سیدی نیز در توضیح روند شکل‌گیری این کتاب گفت «خاتون سلطان‌نشان» حاصل سال‌ها مطالعه‌ی جمعی متون کلاسیک تاریخی و ادبی است. او و جمعی از دوستانشان در مشهد طی چند سال آثاری چون «سیاست‌نامه»، «قابوس‌نامه»، «تاریخ جهانگشای جوینی»، «سفرنامه‌ی ناصرخسرو» و «تاریخ بیهقی» را به صورت گروهی خوانده‌اند و ایده‌ی نوشتن درباره‌ی ترکان خاتون نیز از همین مطالعات شکل گرفته است. در بخش پرسش و پاسخ، دوباره موضوع جغرافیای تاریخی خوارزم مطرح شد. سیدی درباره‌ی جایگاه خوارزم، گرگانج و جیحون و نیز مسیر حرکت مغولان در قلمرو خوارزمشاهیان توضیح داد و «تاریخ جهانگشای جوینی» را یکی از منابع اصلی شناخت این دوره دانست. در بخش دیگری از گفت‌وگو، از سیدی درباره‌ی دیگر پژوهش‌هایش پرسیده شد. او از کارهایی در حوزه‌ی جغرافیای شاهنامه و همچنین گزیده‌ای از «تاریخ بیهقی» سخن گفت و به کتاب «رسم وزیرکشی؛ حسنک و روزگارش» اشاره کرد؛ اثری که در آن کوشیده است با محور قرار دادن زندگی حسنک وزیر، بخشی از تاریخ سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ایران و خراسان در فاصله‌ی چند دهه را به صورت روایی بازسازی کند. فرزانه بهار نیز در پایان بخشی از کتاب «خاتون سلطان‌نشان» را خواند که به شیوه‌های جنگ روانی مغولان می‌پردازد؛ از بزرگ‌نمایی شمار سپاه و ایجاد هراس گرفته تا استفاده از اختلاف‌های قومی و مذهبی، انتشار شایعات و بهره‌گیری از اسیران در پیشاپیش سپاه.

گزارش نشست معرفی مجموعه‌ی کتاب‌های هما در کتابفروشی چشمه دلشدگان مشهد باز گرداندن شهرهای از دست رفته به حافظه‌ی ایرانیان مهدی سیدی در آشنایی عمومی با متون ادبیات کهن ایران و پژوهش‌های تاریخی و جغرافیای تاریخی چهره‌ای کاملاً شناخته‌شده است. او عصر یکشنبه همراه با محمدمهدی قائمی و فرزانه بهار در کتاب‌فروشی چشمه دلشدگان مشهد، با حضور علاقه‌مندان، درباره‌ی مجموعه‌ی کتاب‌های «هما» سخن گفتند. کتاب‌های «هما» تک‌نگاری‌هایی درباره‌ی زنان بانفوذ و تأثیرگذار تاریخ ایران است که سه جلد از آن تاکنون منتشر شده است: «شهبانوی نیکوکار» درباره‌ی گوهرشاد خاتون، نوشته‌ی مهدی سیدی؛ «خاتون سلطان‌نشان» درباره‌ی ترکان خاتون خوارزمشاهی، نوشته‌ی مهدی سیدی و محمدهادی قائمی؛ و «روبنده‌پوش مسندنشین» نوشته‌ی پریسا کدیور. نشست مشهد به معرفی و گفت‌وگو درباره‌ی دو کتاب نخست اختصاص داشت؛ دو زن از دو دوره‌ی متفاوت تاریخ ایران که یکی نامش با آبادانی، فرهنگ و هنر در دوره‌ی تیموری پیوند خورده و دیگری در یکی از بحرانی‌ترین دوره‌های تاریخ ایران، هم‌زمان با قدرت‌گیری خوارزمشاهیان و یورش مغول، در مرکز قدرت سیاسی قرار داشته است. فرزانه بهار در آغاز نشست گفت اهمیت این دو کتاب فقط در روایت زندگی دو زن تاریخی نیست، بلکه از خلال آن‌ها می‌توان بخش‌هایی از جغرافیای تاریخی ایران و سرزمین‌هایی را نیز به یاد آورد که امروز بیرون از مرزهای ایران قرار دارند. او از هرات، مرو، بلخ، سمرقند، بخارا، خوارزم و فاریاب نام برد و گفت بسیاری از این شهرها و سرزمین‌ها، با وجود جایگاه مهمشان در تاریخ و فرهنگ ایران، به تدریج از حافظه‌ی تاریخی نسل‌های جدید دور شده‌اند. بهار هرات را نمونه‌ای روشن از این فراموشی دانست؛ شهری که در روزگار تیموریان پایتخت شاهرخ و یکی از مهم‌ترین مراکز فرهنگ و هنر فارسی بود. به گفته‌ی او، خواندن زندگی گوهرشاد خاتون بدون توجه به هرات، خراسان بزرگ و شبکه‌ی فرهنگی‌ای که از نیشابور و مشهد تا مرو، بلخ و سمرقند امتداد داشت، تصویری ناقص از آن دوره به دست می‌دهد. به همین ترتیب، روایت ترکان خاتون نیز خواننده را دوباره با خوارزم، گرگانج، جیحون، سمرقند و سرزمین‌های فرارود روبه‌رو می‌کند. در بخش نخست نشست، مهدی سیدی درباره‌ی گوهرشاد خاتون و زمینه‌ی شکل‌گیری کتاب «شهبانوی نیکوکار» سخن گفت. او یادآور شد که سال‌ها پیش، به مناسبت ششصدمین سال ساخت مسجد گوهرشاد، پژوهشی مفصل درباره‌ی این بنا، بانی آن و موقوفاتش انجام داده و کتاب «مسجد و موقوفات گوهرشاد» را منتشر کرده است. کتاب تازه، به گفته‌ی او، با تمرکز بیشتر بر شخصیت و زندگی گوهرشاد، بخشی از نتایج همان پژوهش را برای مخاطب عمومی‌تر بازروایت می‌کند. سیدی گوهرشاد را تنها بانی یک مسجد ندانست و بر جایگاه سیاسی و فرهنگی او در دربار شاهرخ تأکید کرد. گوهرشاد، همسر شاهرخ و عروس تیمور، در دوره‌ای زندگی می‌کرد که قلمرو تیموریان بخش بزرگی از ایران تاریخی، افغانستان کنونی، آسیای مرکزی و بخش‌هایی از سرزمین‌های پیرامون را دربر می‌گرفت. مرکز این حکومت هرات بود؛ شهری که در آن دوره به یکی از مهم‌ترین کانون‌های زبان فارسی، هنر، معماری، خوشنویسی و نگارگری تبدیل شد. او گفت یکی از نکات مهم در مطالعه‌ی دوره‌ی تیموری، دگرگونی فرهنگی نسل‌های پس از تیمور است. در فاصله‌ای نه‌چندان طولانی از لشکرکشی‌ها و خشونت‌های تیمور، دربار شاهرخ و گوهرشاد به مرکزی برای حمایت از هنرمندان، معماران، خوشنویسان و اهل دانش تبدیل شد. سیدی این تحول را نمونه‌ای از قدرت فرهنگ ایران در جذب و دگرگون کردن فاتحان دانست. مسجد گوهرشاد مشهد یکی از برجسته‌ترین یادگارهای همین دوره است. سیدی با اشاره به معماری و تزیینات این مسجد، از قوام‌الدین شیرازی، معمار آن، و بایسنقر، فرزند گوهرشاد و شاهرخ، یاد کرد و گفت کتیبه‌ی بزرگ ایوان مقصوره با نام بایسنقر پیوند خورده است. او مسجد گوهرشاد را از نظر تناسب، ظرافت و معماری یکی از ممتازترین بناهای مذهبی حوزه‌ی فرهنگی ایران توصیف کرد. بخش دیگری از سخنان سیدی به موقوفات گوهرشاد اختصاص داشت. او گفت اهمیت کار گوهرشاد فقط در ساختن بنا نبود، بلکه برای نگهداری و اداره‌ی آن نیز نظامی اقتصادی و حقوقی طراحی شد. به گفته‌ی سیدی، وقف‌نامه‌ی گوهرشاد از دقیق‌ترین وقف‌نامه‌های تاریخی است و جزئیات مربوط به رقبات، درآمدها و شیوه‌ی اداره‌ی موقوفه در آن مشخص شده است. بخشی از اراضی قدیمی مشهد نیز برای چندین قرن در شمار موقوفات گوهرشاد بوده است. سیدی همچنین به روایت‌ها و افسانه‌هایی اشاره کرد که در حافظه‌ی مردم درباره‌ی گوهرشاد شکل گرفته است. به اعتقاد او، این روایت‌های عامیانه، فارغ از میزان دقت تاریخی‌شان، نشان می‌دهند که تصویر گوهرشاد در ذهن مردم با نیکوکاری و آبادانی پیوند خورده است.

از کج‌خوانی تا لج‌خوانی! درباره نوشتن تاریخ، جمله معروفی هست که «تاریخ را فاتحان می‌نویسند». اما ماجرا فقط به نوشتن تاریخ ختم نمی‌شود؛ گاهی تاریخ را آن‌طور که باید نمی‌خوانیم و روایت نمی‌کنیم. انگار راویان تاریخ هم گاهی گرفتار کج‌خوانی، بدخوانی و حتی لج‌خوانی می‌شوند! با همین ایده، تصمیم گرفتیم چند هشتی دور هم جمع شویم و کتاب «از کج‌خوانی تاریخ تا لج‌خوانی تاریخ» را با هم بخوانیم، درباره‌اش گفت‌وگو کنیم و روایت‌های تاریخی‌مان را به چالش بکشیم. 🗓 از همین هفته، سه‌شنبه ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ ساعت ۱۸:۰۰ ⏳ به مدت ۴ هفته 🎙 میزبان هشتی: پیام افشاردوست اگر دوست دارید در این گفت‌وگوها همراه ما باشید، برای حضور در هشتی به @ihashti_admin پیام بدهید. #انجمن_جامعه_شناسی_ایران @iran_sociology

نشست برای کتاب‌های هما در مشهد کتاب‌های هما، مجموعه‌ی کتاب تک‌نگاری درباره‌ی زنان بانفوذ ایران است که نشر اگر منتشر کرده که زندگی و نقش زنان اثرگذار در دوره‌های مختلف تاریخ ایران را روایت می‌کند. تاکنون سه کتاب از این مجموعه منتشر شده است: «شهبانوی نیکوکار» نوشته‌ی مهدی سیدی «خاتون سلطان‌نشان» نوشته‌ی مهدی سیدی و محمدهادی قائمی «روبنده‌پوش مسندنشین» نوشته‌ی پریسا کدیور کتابفروشی چشمه دلشدگان در مشهد نشستی برگزار می‌کند برای معرفی و بررسی دو کتاب نخست مجموعه، «شهبانوی نیکوکار» و «خاتون سلطان‌نشان». این دو کتاب دو روایت از دو بانوی تاریخ‌ساز ایران در آستانه‌ی حمله‌ی مغول و دوره‌ی تثبیت تیموریان است. مهدی سیدی و محمدهادی قائمی، نویسندگان این کتاب‌ها، در نشست سخن می‌گویند و به پرسش‌ها پاسخ می‌دهند. نشست به میزبانی دکتر فرزانه بهار برگزار می‌شود. یکشنبه ۸ شهریور، ساعت ۱۷:۳۰ برج تجاری آرمیتاژ گلشن، طبقه‌ی سوم کتاب‌فروشی چشمه دلشدگان

نشست برای کتاب‌های هما در مشهد کتاب‌های هما، مجموعه‌ی کتاب تک‌نگاری درباره‌ی زنان بانفوذ ایران است که نشر اگر منتشر کرده که زندگی و نقش زنان اثرگذار در دوره‌های مختلف تاریخ ایران را روایت می‌کند. تاکنون سه کتاب از این مجموعه منتشر شده است: «شهبانوی نیکوکار» نوشته‌ی مهدی سیدی «خاتون سلطان‌نشان» نوشته‌ی مهدی سیدی و محمدهادی قائمی «روبنده‌پوش مسندنشین» نوشته‌ی پریسا کدیور کتابفروشی چشمه دلشدگان در مشهد نشستی برگزار می‌کند برای معرفی و بررسی دو کتاب نخست مجموعه، «شهبانوی نیکوکار» و «خاتون سلطان‌نشان». این دو کتاب دو روایت از دو بانوی تاریخ‌ساز ایران در آستانه‌ی حمله‌ی مغول و دوره‌ی تثبیت تیموریان است. مهدی سیدی و محمدهادی قائمی، نویسندگان این کتاب‌ها، در نشست سخن می‌گویند و به پرسش‌ها پاسخ می‌دهند. نشست به میزبانی دکتر فرزانه بهار برگزار می‌شود. یکشنبه ۸ شهریور، ساعت ۱۷:۳۰ برج تجاری آرمیتاژ گلشن، طبقه‌ی سوم کتاب‌فروشی چشمه دلشدگان

⁨ . در حالی که چاپ دوم نسخه فارسی کتاب «وقتی گنجشک‌ها مضطرب می‌شوند» به‌زودی منتشر خواهد شد، مراسم رونمایی از نسخه انگلیسی آن نیز در انگلستان برگزار می‌شود. «وقتی گنجشک‌ها مضطرب می‌شوند» روزنوشته‌های علی‌اصغر سیدآبادی از تهران در جنگ ۴۰روزه است. نسخه انگلیسی کتاب با عنوان When the Sparrows Grow Anxious: Diaries from Tehran at War، با ویرایش الکساندر مور و از سوی انتشارات نیک اوئن منتشر شده است. این نسخه ۸۰ عکس رنگی نیز دارد. مراسم رونمایی روز چهارشنبه ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶، برابر با ۸ مهر ۱۴۰۵، ساعت ۶ عصر در شهر لینکلن برگزار می‌شود. محل برگزاری، موزه، مرکز اسناد و یادمان جنگ جهانی دوم است؛ مجموعه‌ای که تجربه نیروهای درگیر در جنگ و غیرنظامیان آسیب‌دیده از بمباران را ثبت و روایت می‌کند. نمی‌دانیم چند نفر از دنبال‌کنندگان این صفحه در انگلستان، به‌ویژه شهر لینکلن و شهرهای اطراف آن، زندگی می‌کنند. اگر آنجا هستید، از حضور شما خوشحال خواهیم شد. نویسنده نیز از تهران و به‌صورت آنلاین در جلسه حضور خواهد داشت. چهارشنبه ۸ مهر ۱۴۰۵ ساعت ۶ عصر به وقت انگلستان ساعت ۸:۳۰ شب به وقت ایران شهر لینکلن⁩