Әмсилә أمثلة

Алла елшісі ﷺ рамазанның соңғы он күнінде не жасайтын еді? Пайғамбарымыз ﷺ рамазанның соңғы он күндігіне кірген шақта жеңін түріп, белін буып, үй ішін түнде құлшылыққа оятып, түндерін толықтай намаз оқумен өткізетін. Соңғы он күнде мың айдан артық болған бір түн бар. Яғни бұл түн — сексен үш жылдан артық. Үмметтің көпшілігі алпыс үш жыл ғана өмір сүреді, демек, бір түн сенің өміріңнен де артық болмақ. Нух а.с. қауымының өмірі ұзақ болатын. Ал біз бір түнде бір адамның толық өмір сүру уақытына қол жеткіземіз. Бұл түн — өмірі қысқа болған үмбет үшін ғажап, орнын толтыратын сыйлық. Енді елестетіп көрші, осындай түндегі сауапты зая кетірген жан қапыда қалған жан болмай ма?! ©️Шейх Әли Һәни (хафизаһулла)

استغلال الحمار للوصول إلى الثمار

2. Бақара сүресіне анықтама Бұл — Құрандағы ең ұзын сүре. Оның аяттары 286 аяттан тұрады. Шамамен екі жарым жуз (жуз = пара) көлемін қамтиды. Алла Тағала оны «Сүре әл-Бақара» (سورة البقرة) деп атаған, себебі онда сиыр туралы оқиға айтылған. Белгілі болғандай, сүрелердің атаулары Алланың әмірімен қойылған, және атауы әдетте сүренің ішінде айтылған бір нәрседен алынады. Бұл сүре Әли Имран сүресімен (سورة آل عمران) бірге “الزهراوان” деп аталады. Бұл атауды оларға Пайғамбарымыз ﷺ берген. Бұл — Мәдинада түскен сүре (мединалық сүре). Сүренің түсуі Мәдинада он жыл бойы жалғасқан. Яғни оның кейбір аяттары хижрадан кейін, ал кейбір аяттары Құранда ең соңғы түскен аяттардың бірі болған. Демек, бұл сүре он жыл бойы “ашық” күйінде болған, яғни оған жаңа аяттар қосылып отырған. Соған қарамастан, ескі және жаңа аяттардың арасында толық үйлесім бар, оларды бір-бірінен ажырату мүмкін емес. Бұл — Құран сүрелеріндегі тақырыптық бірліктің (біртұтастықтың) көрінісі. Осы сүренің ішінде Құранда түскен ең соңғы аят бар. Ол — Алла Тағаланың сөзі: «…واتقوا يوماً ترجعون فيه إلى الله ثم توفّى كل نفس ما كسبت وهم لا يظلمون…» «Аллаға қайтарылатын күннен қорқыңдар. Сол күні әрбір жан істеген ісінің толық қарымын алады және оларға әділетсіздік жасалмайды».) Бұл сүренің артықшылықтарының бірі — оны “البطلة” жеңе алмайды, деп Пайғамбар ﷺ хабарлаған. البطلة — бұл сиқыршылар. Яғни бұл сүре оқылған үйде сиқырдың әсері жойылады және әлсірейді. Бұл сүренің негізгі тақырыбы — “الخلافة” (жердегі орынбасарлық, басқару миссиясы). Сондықтан шын мәнінде: бұл — “халифалық сүре” деп айтуға болады. Сүре алдымен адамдардың үш түрі туралы айтады, содан кейін Адам (ғ.с.)-тың жердегі орынбасар етілуі (استخلاف آدم) туралы баяндайды. Одан кейін Бәни Исраилдің (بني إسرائيل) орынбасар етілуі туралы айтады. Сүре олардың көптеген қылмыстары мен жаман істерін баяндайды. Соның нәтижесінде олардан халифалық алынып қойылған. Содан кейін сүренің екінші жартысында, 143-аяттан бастап, мұсылман үмбетінің орынбасар етілуі (استخلاف الأمة المسلمة) туралы айтылады. Сүренің осы екінші бөлігінде халифалықтың жолы (منهاج الخلافة) түсіндіріледі. Ол: ақида (сенім) экономикалық жүйе ахлақ (мораль) шариғи заңдар құлшылық жихад сияқты бағыттарды қамтиды. Сондықтан сенімді түрде айтуға болады: Бұл сүре — سورة الخلافة (халифалық туралы сүре). والحمد لله رب العالمين.

1. Фатиха сүресіне анықтама Алла Тағала оны Фатиха сүресі деп атаған, өйткені Құран Кәрім осы сүре арқылы басталады. Оның басқа да шариғатта бекітілген атаулары бар: Уммул-Құран (Құранның анасы), Уммул-Китаб (Кітаптың анасы), Сәбғул-Мәсәни (Қайталанатын жеті аят), Әл-Хамд, Әш-Шафия (Шипа беруші). Бұл сүре мұсылмандардың бірауызды келісімі бойынша жеті аяттан тұрады. Сондықтан ол “Сәбғул-Мәсәни” (қайталанатын жеті аят) деп аталған. Оған Алла Тағаланың мына сөзінде ишара жасалған: > «Расында, Біз саған қайталанатын жеті аятты және ұлы Құранды бердік…» Ол жеті деп аталады, өйткені оның аяттары жеті — бұл жөнінде мұсылмандар арасында келісім бар. Ал “мәсәни” (қайталанатын) деп аталу себебі — ол әр намаздың әрбір рәкәғатында қайта-қайта оқылады. Сүрелердің түсу реті бойынша ол бесінші сүре болып саналады. Одан бұрын мына төрт сүренің алғашқы аяттары түскен, реті мынадай: Алақ, кейін Қалам, кейін Мүззәммил, содан соң Мүддәссир сүрелері. Фатиха — толық күйінде түскен алғашқы сүре, өйткені одан бұрын түскен төрт сүре толық күйінде бірден түспеген. Ол “Уммул-Құран” (Құранның анасы) деп аталады, себебі Құранның негізгі тақырыптары осы сүреге қайтып келеді. Құран аяттарының негізгі үш тақырыбы бар: 1. Ақида (сенім) 2. Ғибадат (құлшылық) 3. Қиссалар (оқиғалар, тарих) Осы үш тақырыптың барлығы Фатиха сүресінде қамтылған. Сондықтан ол осы тұрғыдан Құранның анасы деп аталады.

Әл-Азһарда оқып жүрген кезінде университеттен алатын шәкіртақысына сатып алған киімімен кебін етіп жерлеуді өсиет еткен. Алла Тағала рахым етсін. Шафиғи мәзһабының үлкен шейхы еді.

ألف ورحمة ونور وصية الشيخ لأولاده أن يُكفّنوه في زيّه العلمي الذي اشتراه من مصر

Ағарғанмен ауыз ашу Жалғасы Сахабалар (Алла Тағала олардан разы болсын): «Уа, Алланың Елшісі! Бәріміздің ораза ұстаған адамды ауыз аштыратындай мүмкіндігіміз бола бермейді», – деді. (قُلْنَا: يَا رَسُولَ اللَّهِ لَيْسَ كُلُّنَا يَجِدُ مَا نُفْطِرُ بِهِ الصَّائِمَ) Сонда Мұхаммед пайғамбар (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Кімде-кім ораза ұстаған адамды бір жұтым сүт араласқан су, не бір құрмамен, не бір ұрттам сумен ауыз аштырса да, сол сауапқа ие болады», – деді. (يُعْطَى هَذَا الثَّوَابُ مَنْ فَطَّرَ صَائِمًا عَلَى مَذْقَةِ لَبَنٍ أَوْ تَمْرَةٍ أَوْ شَرْبَةِ مَاءٍ) Бұл хадис Мирқат әл-Мәфатих еңбегінде (4/1367) келтірілген. «مَذْقَة لَبَنٍ» сөзінің мағынасы «Мәзқату ләбән» (مَذْقَةُ لَبَنٍ) – бір жұтым, су қосылған сүт деген мағынаны білдіреді. Яғни сүтке су араластырылған сусын. Қазақта мұндай сусынды шалап деп атайды. Жалпы алғанда, айранға не сүтке су қосылған сусын. Хадисте «мәзқа» (сүтті сусын) құрмадан бұрын айтылғанына назар аударуға болады. Ғалымдар мұнда белгілі бір ишара бар екенін айтады: «Мәзқаны (сүтті сусынды) бұрын айту – оның құрмадан абзал екенін меңзейді» (وفي تقديم المذقة إشارة إلى أنها أفضل من التمرة) Бұл артықшылықтың себебі екі түрлі түсіндіріледі: 1. Сүттің өз қадір-қасиеті үшін. Сүт – үлкен нығмет. Исра түні Мұхаммед пайғамбар (оған салауат пен сәлем болсын) алдына сүт пен шарап ұсынылған кезде, сүтті таңдаған. Сонда Жәбірейіл (а.с.): «Сені фитратқа бастаған Аллаға мадақ! Егер шарапты таңдағанда, үмбетің адасар еді», – деген. (لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي أُتِيتُ بِقَدَحَيْنِ...) 2. Екі нығметтің бірігуі үшін. Су – жеке нығмет, сүт – жеке нығмет. Ал су қосылған сүтте екі нығмет біріккен. Сондықтан оның құрмадан бұрын айтылуы осы мағынаны да білдіруі мүмкін. Қазақ даласындағы дәстүр Қазақ жерінде бұрын құрма көп кездеспеген. Сол себепті ата-бабаларымыз оразаны көбіне ағарғанмен – сүтпен, айранмен, шалаппен ашқан деген деректер бар. Бұл хадиске де сай келетін амал деуге болады. Яғни, ораза ұстаған адамды міндетті түрде мол дастарқанмен емес, бір жұтым ағарғанмен де ауыз аштыру – үлкен сауап.

Ауыз аштыру мустахаб амал ويستحب تفطير الصائم – ораза ұстаушыға ауызашар беру мұстахаб екені айтылады. Дәлел ретінде Зәйд ибн Халид әл-Джуһаниден (р.а.) риуаят етілген хадис келтіріледі: قال رسول الله ﷺ: «من فطر صائما كان له مثل أجره، من غير أن ينقص من أجر الصائم شيء» رواه الترمذي وقال: حديث حسن صحيح Сондай-ақ, ауызды немен ашу абзал екені баяндалады: «إذا أفطر أحدكم، فليفطر على تمر، فإن لم يجد، فليفطر على ماء فإنه طهور» Және Анас (р.а.) риуаятында: كان يفطر على رطبات قبل أن يصلي، فإن لم تكن رطبات فتمرات، فإن لم تكن تمرات حسا حسوات من ماء. «әл-Ғая фи шарх әл-Хидая» (7/210) Яғни, сүннет бойынша – رطب, кейін تمر, болмаған жағдайда ماء. «Мирқат әл-Мәфатих шарх Мишкат әл-Мәсабих» (4/1369) Мұнда сахабалардың (р,а) бүкіл адам ауыз аштыруға шамасы келе бермейтіні жайлы келеді: «يا رسول الله ليس كلنا نجد ما نفطر به الصائم» Яғни, бәрі бірдей ораза ұстаушыны ما يشبعه (тойдыратындай) тамақ таба алмайды. Тек кейбіреулер ғана табады. Ал таба алмаған адамның үкімі қандай? Сонда Пайғамбар ﷺ: «يعطي الله هذا الثواب» деген. Яғни, عند العجز عن الإشباع – тойдыруға шамасы келмеген жағдайда да, Алла осы сауапты береді (не сол сауаптың жынысынан, не толықтай). «Ахкәм әл-Құран» (5/56) Термизидің Бұл еңбекте «من فطر صائما» сөзінің мағынасы түсіндіріледі. Сахабалар хадистегі «تفطير» сөзін إشباع الصائم (ораза ұстаушыны тойдыру) деп түсінген. Себебі олардың ортасында «الإفطار» әдетте التعشي بالطعام (кешкі асты тамақпен ішу) мағынасында қолданылатын. Бір жұтым су немесе соған ұқсас нәрсемен ауыз ашу ол кезде «إفطار متعارف» болып саналмаған. Сондықтан олар: «ليس كلنا نجد ما نفطر به الصائم» деп, тойдыра алмайтын кісінің үкімін сұраған.

Рамазан айы құтты болсын! Бұл ай – Құран Кәріммен байланысымызды нығайтатын зор мүмкіндік. Өйткені ол мұсылман адамды екі дүниенің бақытына жетелейтіні сөзсіз. Рамазан айының мақсаты – «لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ» («Тақуалыққа жетулерің үшін»). Ал Құран Кәрім – «هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ» («Тақуалар үшін тура жол»). Алла Тағала осы айда бізді тақуалық иелерінен етсін!

قال رسولُ اللهِ ﷺ: «إنَّ مِن حُسنِ إسلامِ المرءِ تَركَهُ ما لا يَعنيه». Алла Елшісі ﷺ былай деген: «Адамның Исламының көркемдігінің белгісі — өзіне қатысы жоқ нәрсені тастауы». Әңгіме قالَ البيطريُّ: «إذا لم ينهضِ الحصانُ، يجبُ ذبحُهُ». فسمعَ الخروفُ ذلك، فذهبَ ليُخبرَ الحصانَ. فنهضَ الحصانُ باكرًا، ومن شدَّةِ فرحِ صاحبِ الحصانِ… ذبحَ الخروفَ! وعلى كلِّ حالٍ، فالعِبرةُ: لا تتدخَّلْ فيما لا يعنيكَ، حتى تتفادى ما لا يُرضيكَ. Бір күні мал дәрігері: — «Егер ат орнынан тұрмаса, оны сою керек», — деді. Мұны қой естіп қалады. Ол дереу барып, атқа хабар береді. Ат ертемен орнынан тұрады. Аттың иесі қатты қуанып… қойды сойып тастайды! Қалай болғанда да, бұдан шығатын сабақ: Сені қызықтырмайтын іске араласпа, сонда өзіңе ұнамайтын жағдайдан сақ боласың.

Рамазан – Құран түскен ай Фатиха: «نعبد» сыры және тура жол жүйесі Құран Кәрімнің ең ұлы сүресі – Фатиха сүресі. Бұл сүреде Алла Тағала құлдарына қалай мінәжат етуді үйретеді. Фатиха – құлшылықтың өзегі, иманның бағдарламасы, тура жолдың картасы. 1. «Иәка нәғбуду» – құлшылықтағы кішіпейілділік «إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ» «Саған ғана құлшылық етеміз, Сенен ғана жәрдем тілейміз». Мұндағы «نعبد» (құлшылық етеміз) және «نستعين» (жәрдем тілейміз) сөздері көпше түрде келген. Бұл – үлкен тәрбие. Пенде өз құлшылығының кемшілігін біледі. Егер «мен» деп айтса, мінсіз еместігін сезеді. Сондықтан өзін үмметтің ішіне қосып: «Біз құлшылық етеміз» – дейді. Жамағаттың ішінде ықыластысы да, шынайысы да бар. Алла Тағаланың кеңшілігімен бірге ұсынылған құлшылық қабыл болуға үмітті. Бұл көпше түрде айту: үмметтік сананы қалыптастырады; тәкаппарлықтан сақтайды; құлшылықта кішіпейілділікке үйретеді. Құлшылықта – «біз». 2. Тура жол «اهدنا الصراط المستقيم» – сұрау «Бізді тура жолға сала гөр». Бұл – жаңадан ойлап табылған жол емес. Бұл – бізден бұрын өткен ізгілер жүрген, нәтижесі дәлелденген жол. Дін – үзіліссіз жалғасқан Иләһи тәрбие. Қателікке толы бағыт емес, тарихпен бекітілген хақ жол сұралады. Ал сол жолдың егжей-тегжейі толық түрде Құран Кәрімде баяндалған. Тура жол – теория емес. Ол – жүріп өткендердің тәжірибесімен расталған жол. 3. Қысқа өмір – қайталанбас мүмкіндік Өмір қысқа. Әр идеологияны сынап көруге уақыт жоқ. Құран алдыңғы үмметтердің маңызды болған тарихын баяндайды: – адасудың себептерін көрсетеді; – құтылудың жолдарын түсіндіреді; – қателіктің салдарын айқын баяндайды. Ақылды адам бір қателікті екі рет қайталамайды. Сондықтан тура жолды іздеу – уақыт жоғалту емес, уақытты үнемдеу. 4. Жолды сақтау – жеке жауапкершілік Тура жол бар жерде, одан тайдырушы да бар. Сондықтан Құран екі қорғаушы сүре арқылы аяқталады: – Фалақ сүресі – Нас сүресі Фалақ сүресінде: «Жаратылғандардың барлық жамандығынан» деп жалпы айтқан соң, ең қауіпті жамандықтарды жеке атап өтеді: қап-қара түннің қараңғылығынан; түйіндерге үрлеп сиқыр жасаушылардан; күншілдің қызғанышынан. Нас сүресінде: Шайтан мәселесіне жеке сүре арналды. Онда: адамдардың Раббысынан; адамдардың Патшасынан; адамдардың Илаһынан; адамдардың көкейіне күмән салатын жасырын сыбырлаушыдан; жындардан да, адамдардан да болатын шайтаннан пана сұрау үйретіледі. Мұнда «أعوذ» – «Мен сыйынамын» деп жеке айтылады. Құлшылықта – «біз». Қорғануда – «мен». Өйткені тура жолды сақтау – әр адамның жеке міндеті.

Нас сүренің Фатиха сүресімен байланысының түйіні мынада: 1. «Нас» сүресінің мақсаты – мұсылмандарға құлшылықтың мәнін үйрету, яғни адам баласы тек Алла Тағалаға ғана жүгініп, Оны ғана — адамдардың Раббысы, Патшасы және Құдайы ретінде — паналауы керек екенін түсіндіру. Бұл сүре сондай-ақ олардың ең қауіпті жауы — сыбырлаушының — үнемі жасырын түрде азғырып, ең осал сәттерде тығылып, қайта-қайта келетінін және оның адам мен жындардан болатынын ескертіп, солардың жамандығынан Аллаға сиынуды үйретеді. Сондықтан бұл сүре аяқтаушы ретінде түсірілген, себебі оның мазмұны Фатиха сүресімен үндес. Фатиха сүресінде де Алланың ең ұлы сипаттарымен мадақталып, Оған ғана құлшылық етіп, Одан ғана жәрдем сұрау арқылы {إياك نعبد وإياك نستعين} – «Тек қана Саған ғана құлшылық етіп, Сенен ғана жәрдем сұраймыз») нағыз құлшылықтың негізі көрсетілген. Сондай-ақ, Фатиха сүресінде тура жолды сұрау бар, ал «Нас» сүресінде сол тура жолдан тайдырушы — азғырушы шайтаннан Аллаға сыйыну бар. Осылайша, «Нас» сүресі «Фатиханың» толықтаушысы іспетті.

«Фатиха» сүресінің егжей-тегжейлі мақсаты مقصود الفاتحة بتفصيل: إثباتُ استحقاقِ الله تعالى لجميعِ المحامدِ وصفاتِ الكمال، واختصاصِه بالعبوديةِ والاستعانة، واختصاصِه بمُلك ومِلك الدنيا والآخرة، وتعليمُ عباده التضرعَ إليه بسؤالِ المنِّ بإلزام صراطِ الفائزين والإنقاذ من طريق الهالكين. فهذه السورة عهدٌ وميثاقٌ يؤكده المسلمُ لربه على العبادةِ الخالصةِ المطلقةِ والإنابةِ الكاملةِ الصادقة. ويجمع هذه المعاني أن مقصودها: تحقيق استحقاق الله تعالى لكمال التوجه له بالعبودية والاستعانة به وحده. 1. Алла Тағаланың кемелдігін бекіту Барлық мадақ пен шынайы мақтауларға тек Алла Тағала ғана толық лайық екенін бекіту. Кемел сипаттардың барлығы Оған тән екенін растау. 2. Құлшылық пен жәрдемнің тек Оған ғана тәндігі Құлшылықтың тек Аллаға ғана арналатынын айқындау. Жәрдем сұрау мен тәуекел етудің де жалғыз Оған ғана тиесілі екенін бекіту. 3. Дүние мен ақыреттің толық Иесі екендігі Бүкіл дүниенің әрі ақыреттің шынайы Иесі (مُلك) Алла екенін растау. Билік пен иелік (مِلك) толықтай Оған ғана тән екенін бекіту. 4. Дұға мен тура жолды үйрету Құлдарына жеңіске жеткендердің жолын нық ұстануды сұрауды үйрету. Адасқандар мен қаһарға ұшырағандардың жолынан сақтауды тілеп, Аллаға шынайы түрде жалбарынуға тәрбиелеу. Қорытынды Осылайша, «Фатиха» сүресі — мұсылманның Раббысымен жасайтын берік серті мен уәдесі. Онда пенденің: Аллаға деген шексіз әрі таза құлшылығы, толық әрі шынайы бетбұрысы (инабасы), жалғыз Оған тәуелділігі расталады. Негізгі түйін Алла Тағала ғана құлшылық пен жәрдем сұрауда толық бетбұрыс жасауға жалғыз лайық.