ZANiST ZAGROS INSTITUTE

‍ . معیارسازی کوردی رسالت نویسندگان است. ریکار احمد، انستیتو کورد- استکهلم (متن بە زبان‌های فارسی، کوردی/ لاتین) ‍ ریکار احمد در سال ١٩٦٤ در هولیر متولد شد، از دانشکده مهندسی فارغ‌التحصیل شد و مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته روزنامەنگاری دریافت کرد. او نویسندگی را از سال ۱۹۷۷ آغاز کرد، و بیست و شش اثر منتشر شده دارد که بیشتر آنها در زمینەها زبان و زبان‌شناسی است. وی در حال حاضر عضو اتحادیه نویسندگان کورد و عضو هیئت مدیره انستیتو کورد در استکهلم است. تلاش برای ایجاد یک زبان استاندارد رسالت زبان‌شناسان و روشنفکران است انسان‌ به عنوان موجودی اجتماعی، دائماً به تغییر علاقه‌مند هستند و سعی در بهبود و تکامل دارند. از آنجا که زبان پل ارتباطی و تفاهم بین مردم است، مانند انسان تغییر کرده و تکامل یافته است. زبان نقش مهمی در وحدت و یکپارچگی بین اعضا یک ملت داشته است. در این راستا، بسیاری از مردم زبان استاندارد را با زبان نوشتاری مرتبط می‌دانند، شاید بە این دلیل کە برای فرهنگ و سیستم آموزشی مناسب است. البته نوشتار، به زبان معیار شکلی پایدار می‌دهد و استاندارد فرایند آن را تسهیل می‌کند. بنابراین ملت‌ها برای وحدت بین قبایل و طبقات مختلف خود به یک زبان معیار نیاز دارند. استانداردسازی زبان معمولاً در رابطه با گویش‌های مختلف و سایر ساختارهای اجتماعی رخ می‌دهد، زیرا یک جامعه مدرن بە یک زبان استاندارد، یعنی زبان نوشتاری مشترک، نیاز دارد. زبان نوشتاری از بسیاری جهات با زبان گفتاری متفاوت است و زمینه استفاده از آن نیز متفاوت است زیرا نویسندگان و خوانندگان  در یک سطح نیستند که این امر بر زبان معیار تأثیر می‌گذارد. برخی  معتقدند  ایجاد یک زبان عام که استاندارد یک ملت باشد، مستقیماً وظیفه ملت  است که یک عمل طبیعی است، یعنی خودجوش و در نتیجه روابط اجتماعی و اقتصادی است. در طول تاریخ، سه روش اصلی برای ایجاد زبان‌های معیار اثبات شده است: اول: دین یا مذهب واحد و مشترک؛ دوم: قدرت و اقتدار؛ سوم: سازش و توافق زبان‌شناسان و نویسندگان یک ملت. در  زمانهای قدیم هیچ وسیله ارتباطی وجود نداشت، اما زبان اوستایی از طریق نوشته‌های زرتشت و پیروانش جایگاه خود را پیدا کرد. با آمدن اسلام زبان عربی الفصحا یعنی زبان قرآن، و توسط حکومت امویان تحمیل شد. زبان‌های فرانسوی و اسپانیایی نیز از طریق تلاش‌های رسمی، یعنی توسط مقامات مرکزی از بالا به پایین، هدایت و استاندارد شدند. اکنون ما کردها نه پیرو زبان یک دین خاص هستیم و نه قدرت و مرجعیت زبان استانداردی را تحمیل می‌کند و نه زبان‌شناسان و نویسندگان ما آن را ایجاد می‌کنند. پس ما کردها چه باید بکنیم؟ اکنون ما کردها چگونه می‌توانیم برای نجات از سرگردانی بین این همە لهجەهای مختلف،  به یکی از آنها اعتماد کنیم؟ برای رهایی از این سرگردانی و ایجاد یک زبان مشترک، باید نکات زیر را در نظر بگیریم کە: اولاً: آیا این لهجە در میانه و محل تلاقی همه گویش‌ها قرار دارد؟ یا می‌تواند پلی بین همه باشد؟ ثانیاً: آیا از نظر دستوری مناسب‌تر است؟ ثالثاً: آیا مردم مناطق مختلف آن را به راحتی می‌فهمند؟ در راستای ایجاد یک زبان معیار کوردی، گزینە مهمی وجود دارد که آن بازگشت به زبان پهلوی است. در پهلوی فقط دو گویش گوورا و بهدینی وجود داشت. گوورا متعلق به سران ارتش، امیران و سلسله‌ها بود، اما بهدینی برای همه مؤمنان بود. اکنون گوورا به گوران تغییر یافته و گویش‌های هورامی، لکی، لری، کلهری، فیلی، زنگنه‌ای و زازاکی از آن پدید آمده‌اند و بهدینی تغییر کرده است و گویش‌های سورانی، بادینی، بوتانی و سرحدی شکل گرفته‌اند. بسیاری از افراد، تثبیت زبان معیار را به معنای مرگ سایر گویش‌ها تعبیر می‌کنند؛ اما این دغدغە جایی در این بحث ندارد، چون هدف از زبان معیار ایجاد وحدت بین همە گویشهای مختلف است نە از بین بردن آنها. حقیقتا درست نیست دنبال پاسخ‌هایی باشیم که آیا انتخاب و تثبیت زبان معیار به زبان یک ملت آسیب می‌رساند؟ یا اینکه آیا زبان معیار «خوب» است یا «بد» است؛ صحبت در این بارە ضروری یا دلگرم‌کننده نیست، زیرا برای ما هدف مهم است و آن ایجاد و تثبیت یک زبان معیار است تا از این طریق آن بتوان زبانی مشترک برای کاربرد نوشتاری  و آموزشی نسل‌های آیندە ملت کورد ایجاد شود. اکنون در غیاب یک اقتدار رسمی و نبود دولت برای دستیابی به زبان کوردی استاندارد، لازم است که مؤسسات، آکادمی‌ها و سایر مراکز زبان با مشورت زبان‌شناسان و متخصصان، گرد هم آیند و بە  توافق برسند. مسیر واقعی برای ایجاد یک زبان استاندارد کوردی از این مرحله شروع و به آن ختم می‌شود. #ئەنستیتو_زانست_زاگروس #دپارتمان_پێپرسی_پێپاکی_چاپمەنی @zanist2021 #عین نوشتار به زبان کوردی/لاتین در کامنت...

‍ . معیارسازی کوردی رسالت نویسندگان است. ریکار احمد، انستیتو کورد- استکهلم (متن بە زبان‌های فارسی، کوردی/ لاتین) ‍ ریکار احمد در سال ١٩٦٤ در هولیر متولد شد، از دانشکده مهندسی فارغ‌التحصیل شد و مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته روزنامەنگاری دریافت کرد. او نویسندگی را از سال ۱۹۷۷ آغاز کرد، و بیست و شش اثر منتشر شده دارد که بیشتر آنها در زمینەها زبان و زبان‌شناسی است. وی در حال حاضر عضو اتحادیه نویسندگان کورد و عضو هیئت مدیره انستیتو کورد در استکهلم است. تلاش برای ایجاد یک زبان استاندارد رسالت زبان‌شناسان و روشنفکران است انسان‌ به عنوان موجودی اجتماعی، دائماً به تغییر علاقه‌مند هستند و سعی در بهبود و تکامل دارند. از آنجا که زبان پل ارتباطی و تفاهم بین مردم است، مانند انسان تغییر کرده و تکامل یافته است. زبان نقش مهمی در وحدت و یکپارچگی بین اعضا یک ملت داشته است. در این راستا، بسیاری از مردم زبان استاندارد را با زبان نوشتاری مرتبط می‌دانند، شاید بە این دلیل کە برای فرهنگ و سیستم آموزشی مناسب است. البته نوشتار، به زبان معیار شکلی پایدار می‌دهد و استاندارد فرایند آن را تسهیل می‌کند. بنابراین ملت‌ها برای وحدت بین قبایل و طبقات مختلف خود به یک زبان معیار نیاز دارند. استانداردسازی زبان معمولاً در رابطه با گویش‌های مختلف و سایر ساختارهای اجتماعی رخ می‌دهد، زیرا یک جامعه مدرن بە یک زبان استاندارد، یعنی زبان نوشتاری مشترک، نیاز دارد. زبان نوشتاری از بسیاری جهات با زبان گفتاری متفاوت است و زمینه استفاده از آن نیز متفاوت است زیرا نویسندگان و خوانندگان  در یک سطح نیستند که این امر بر زبان معیار تأثیر می‌گذارد. برخی  معتقدند  ایجاد یک زبان عام که استاندارد یک ملت باشد، مستقیماً وظیفه ملت  است که یک عمل طبیعی است، یعنی خودجوش و در نتیجه روابط اجتماعی و اقتصادی است. در طول تاریخ، سه روش اصلی برای ایجاد زبان‌های معیار اثبات شده است: اول: دین یا مذهب واحد و مشترک؛ دوم: قدرت و اقتدار؛ سوم: سازش و توافق زبان‌شناسان و نویسندگان یک ملت. در  زمانهای قدیم هیچ وسیله ارتباطی وجود نداشت، اما زبان اوستایی از طریق نوشته‌های زرتشت و پیروانش جایگاه خود را پیدا کرد. با آمدن اسلام زبان عربی الفصحا یعنی زبان قرآن، و توسط حکومت امویان تحمیل شد. زبان‌های فرانسوی و اسپانیایی نیز از طریق تلاش‌های رسمی، یعنی توسط مقامات مرکزی از بالا به پایین، هدایت و استاندارد شدند. اکنون ما کردها نه پیرو زبان یک دین خاص هستیم و نه قدرت و مرجعیت زبان استانداردی را تحمیل می‌کند و نه زبان‌شناسان و نویسندگان ما آن را ایجاد می‌کنند. پس ما کردها چه باید بکنیم؟ اکنون ما کردها چگونه می‌توانیم برای نجات از سرگردانی بین این همە لهجەهای مختلف،  به یکی از آنها اعتماد کنیم؟ برای رهایی از این سرگردانی و ایجاد یک زبان مشترک، باید نکات زیر را در نظر بگیریم کە: اولاً: آیا این لهجە در میانه و محل تلاقی همه گویش‌ها قرار دارد؟ یا می‌تواند پلی بین همه باشد؟ ثانیاً: آیا از نظر دستوری مناسب‌تر است؟ ثالثاً: آیا مردم مناطق مختلف آن را به راحتی می‌فهمند؟ در راستای ایجاد یک زبان معیار کوردی، گزینە مهمی وجود دارد که آن بازگشت به زبان پهلوی است. در پهلوی فقط دو گویش گوورا و بهدینی وجود داشت. گوورا متعلق به سران ارتش، امیران و سلسله‌ها بود، اما بهدینی برای همه مؤمنان بود. اکنون گوورا به گوران تغییر یافته و گویش‌های هورامی، لکی، لری، کلهری، فیلی، زنگنه‌ای و زازاکی از آن پدید آمده‌اند و بهدینی تغییر کرده است و گویش‌های سورانی، بادینی، بوتانی و سرحدی شکل گرفته‌اند. بسیاری از افراد، تثبیت زبان معیار را به معنای مرگ سایر گویش‌ها تعبیر می‌کنند؛ اما این دغدغە جایی در این بحث ندارد، چون هدف از زبان معیار ایجاد وحدت بین همە گویشهای مختلف است نە از بین بردن آنها. حقیقتا درست نیست دنبال پاسخ‌هایی باشیم که آیا انتخاب و تثبیت زبان معیار به زبان یک ملت آسیب می‌رساند؟ یا اینکه آیا زبان معیار «خوب» است یا «بد» است؛ صحبت در این بارە ضروری یا دلگرم‌کننده نیست، زیرا برای ما هدف مهم است و آن ایجاد و تثبیت یک زبان معیار است تا از این طریق آن بتوان زبانی مشترک برای کاربرد نوشتاری  و آموزشی نسل‌های آیندە ملت کورد ایجاد شود. اکنون در غیاب یک اقتدار رسمی و نبود دولت برای دستیابی به زبان کوردی استاندارد، لازم است که مؤسسات، آکادمی‌ها و سایر مراکز زبان با مشورت زبان‌شناسان و متخصصان، گرد هم آیند و بە  توافق برسند. مسیر واقعی برای ایجاد یک زبان استاندارد کوردی از این مرحله شروع و به آن ختم می‌شود. #ئەنستیتو_زانست_زاگروس #دپارتمان_پێپرسی_پێپاکی_چاپمەنی @zanist2021 #عین نوشتار به زبان کوردی/لاتین در کامنت...

‍ . معیارسازی کوردی رسالت نویسندگان است. ریکار احمد، انستیتو کورد- استکهلم (متن بە زبان‌های فارسی، کوردی/ لاتین) ‍ ریکار احمد در سال ١٩٦٤ در هولیر متولد شد، از دانشکده مهندسی فارغ‌التحصیل شد و مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته روزنامەنگاری دریافت کرد. او نویسندگی را از سال ۱۹۷۷ آغاز کرد، و بیست و شش اثر منتشر شده دارد که بیشتر آنها در زمینەها زبان و زبان‌شناسی است. وی در حال حاضر عضو اتحادیه نویسندگان کورد و عضو هیئت مدیره انستیتو کورد در استکهلم است. تلاش برای ایجاد یک زبان استاندارد رسالت زبان‌شناسان و روشنفکران است انسان‌ به عنوان موجودی اجتماعی، دائماً به تغییر علاقه‌مند هستند و سعی در بهبود و تکامل دارند. از آنجا که زبان پل ارتباطی و تفاهم بین مردم است، مانند انسان تغییر کرده و تکامل یافته است. زبان نقش مهمی در وحدت و یکپارچگی بین اعضا یک ملت داشته است. در این راستا، بسیاری از مردم زبان استاندارد را با زبان نوشتاری مرتبط می‌دانند، شاید بە این دلیل کە برای فرهنگ و سیستم آموزشی مناسب است. البته نوشتار، به زبان معیار شکلی پایدار می‌دهد و استاندارد فرایند آن را تسهیل می‌کند. بنابراین ملت‌ها برای وحدت بین قبایل و طبقات مختلف خود به یک زبان معیار نیاز دارند. استانداردسازی زبان معمولاً در رابطه با گویش‌های مختلف و سایر ساختارهای اجتماعی رخ می‌دهد، زیرا یک جامعه مدرن بە یک زبان استاندارد، یعنی زبان نوشتاری مشترک، نیاز دارد. زبان نوشتاری از بسیاری جهات با زبان گفتاری متفاوت است و زمینه استفاده از آن نیز متفاوت است زیرا نویسندگان و خوانندگان  در یک سطح نیستند که این امر بر زبان معیار تأثیر می‌گذارد. برخی  معتقدند  ایجاد یک زبان عام که استاندارد یک ملت باشد، مستقیماً وظیفه ملت  است که یک عمل طبیعی است، یعنی خودجوش و در نتیجه روابط اجتماعی و اقتصادی است. در طول تاریخ، سه روش اصلی برای ایجاد زبان‌های معیار اثبات شده است: اول: دین یا مذهب واحد و مشترک؛ دوم: قدرت و اقتدار؛ سوم: سازش و توافق زبان‌شناسان و نویسندگان یک ملت. در  زمانهای قدیم هیچ وسیله ارتباطی وجود نداشت، اما زبان اوستایی از طریق نوشته‌های زرتشت و پیروانش جایگاه خود را پیدا کرد. با آمدن اسلام زبان عربی الفصحا یعنی زبان قرآن، و توسط حکومت امویان تحمیل شد. زبان‌های فرانسوی و اسپانیایی نیز از طریق تلاش‌های رسمی، یعنی توسط مقامات مرکزی از بالا به پایین، هدایت و استاندارد شدند. اکنون ما کردها نه پیرو زبان یک دین خاص هستیم و نه قدرت و مرجعیت زبان استانداردی را تحمیل می‌کند و نه زبان‌شناسان و نویسندگان ما آن را ایجاد می‌کنند. پس ما کردها چه باید بکنیم؟ اکنون ما کردها چگونه می‌توانیم برای نجات از سرگردانی بین این همە لهجەهای مختلف،  به یکی از آنها اعتماد کنیم؟ برای رهایی از این سرگردانی و ایجاد یک زبان مشترک، باید نکات زیر را در نظر بگیریم کە: اولاً: آیا این لهجە در میانه و محل تلاقی همه گویش‌ها قرار دارد؟ یا می‌تواند پلی بین همه باشد؟ ثانیاً: آیا از نظر دستوری مناسب‌تر است؟ ثالثاً: آیا مردم مناطق مختلف آن را به راحتی می‌فهمند؟ در راستای ایجاد یک زبان معیار کوردی، گزینە مهمی وجود دارد که آن بازگشت به زبان پهلوی است. در پهلوی فقط دو گویش گوورا و بهدینی وجود داشت. گوورا متعلق به سران ارتش، امیران و سلسله‌ها بود، اما بهدینی برای همه مؤمنان بود. اکنون گوورا به گوران تغییر یافته و گویش‌های هورامی، لکی، لری، کلهری، فیلی، زنگنه‌ای و زازاکی از آن پدید آمده‌اند و بهدینی تغییر کرده است و گویش‌های سورانی، بادینی، بوتانی و سرحدی شکل گرفته‌اند. بسیاری از افراد، تثبیت زبان معیار را به معنای مرگ سایر گویش‌ها تعبیر می‌کنند؛ اما این دغدغە جایی در این بحث ندارد، چون هدف از زبان معیار ایجاد وحدت بین همە گویشهای مختلف است نە از بین بردن آنها. حقیقتا درست نیست دنبال پاسخ‌هایی باشیم که آیا انتخاب و تثبیت زبان معیار به زبان یک ملت آسیب می‌رساند؟ یا اینکه آیا زبان معیار «خوب» است یا «بد» است؛ صحبت در این بارە ضروری یا دلگرم‌کننده نیست، زیرا برای ما هدف مهم است و آن ایجاد و تثبیت یک زبان معیار است تا از این طریق آن بتوان زبانی مشترک برای کاربرد نوشتاری  و آموزشی نسل‌های آیندە ملت کورد ایجاد شود. اکنون در غیاب یک اقتدار رسمی و نبود دولت برای دستیابی به زبان کوردی استاندارد، لازم است که مؤسسات، آکادمی‌ها و سایر مراکز زبان با مشورت زبان‌شناسان و متخصصان، گرد هم آیند و بە  توافق برسند. مسیر واقعی برای ایجاد یک زبان استاندارد کوردی از این مرحله شروع و به آن ختم می‌شود. #ئەنستیتو_زانست_زاگروس #دپارتمان_پێپرسی_پێپاکی_چاپمەنی @zanist2021 #عین نوشتار به زبان کوردی/لاتین در کامنت...

‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ .                «پرسه‌نامه» چل ڕوژ ویەرد وەلێ یاد و کردار عەلی، پیاگ دەوران ڕاسان، هێمان زینگە. ئەمر خوداکردن «عەلی‌ئەشرەف جانبەخشی» وە مەردم ئیلام، هووزەیل ئەسڵەمەن و فەرهەنگ دووس دێواڵای و ڕێزەوەن، یاران دێرین، بنەماڵەیل نامدیاری جانبەخشی، پاکزاد، لوتفی‌کار و جەعفەریان تەسلیەت ئۆشیمن. خەم ئاخرتان بوو، ڕەوانێ شاد بوو. ئەنستیتو زانست زاگروس #ئیلام_ایلام #ڕێزەوەن_ریزبندی #دێوالا_دهبالا ----------------------------------------------------         «برگ‌های از تاریخ» #کامران_رحیمی ۱۴۰۴/۸/۲ مهندس علی اشرف جانبخشی سال ۱۳۵۴ در شهر ایلام از خاندانی مردمدار و کورده‌وار متولد شد. عشق و درک او از موسیقی کوردی و گنجینۀ عظیمی که از واژگان کوردی در سینه داشت مایه حیرت همگان بود. او مردی شجاع، رادمرد و فروتن از اعماق تاریخ و از تبار عیاران و مردان راستین بود  که در فرهنگ کوردی بدان «دەورەی ڕاسان» می‌گویند. #در سال ۱۳۷۸ در گرماگرم انتخابات مجلس، علی به‌ اتفاق مهندس سعدالله جهانگیری و علیرضا پسر عمویش، کوردانه و پیاگانه پلاکاردی به زبان کوردی در عرض خیابان شادآباد برای نخستین بار نصب کرد که تحسین و تحیر همگان را برانگیخت و نقطه عطفی در حیات زبان کوردی در حوزه اجتماعی شد. #در آغاز پاییز ۱۳۸۰ نمایشگاه کتاب ناشران کشوری در ایلام برگزار شد، اما جای ناشران کورد خالی بود. حضوری به اداره کل ارشاد مراجعه کردم و دعوت از ناشران کورد را مطرح کردم. پس از اما‌ و اگرهای فراوان و فرایند بروکراسی با مساعدت آقای الیاس گهرسودی، مدیر سابق ارشاد، این درخواست عملی شد، اما مشروط بر این که هزینه رفت و برگشت و اقامت ناشران کورد، برعهده میزبان باشد؟!!  از سنندج انتشارات گوران(حسن گوران) و میدیا  را دعوت کردم به اتفاق ده‌ها نویسنده و صدها جلد کتاب کوردی رهسپار ایلام شدند. مطابق سنت حسنه کورده‌واری (دەورە مێوانی) خوان گسترده ایلات ایلام از جمله ایوان کلهر (دکتر علیرضا خانی)، خزل(مهندس سعدالله جهانگیری)، ملکشاهی(عباس محمدزاده) و ایلام شادروان جانبخشی و این‌جانب میزبان این سفیران فرهنگی به مدت ۱۲ شبانه روز شدیم. استقبال و خرید مردم، کم نظیر بود، دقیق به خاطر دارم بیشترین خرید کتاب ترانه‌های ناصر رزازی، حسن زیرک، فرهنگ هژار، دیوان عبدالله پشیو، نالی، بیسارانی، تا حدودی دیوان قانع و دستور زبان و خودآموز کوردی بود. #در سال ۱۳۸۱  از سوی دانشجویان دانشگاه ایلام سردبیر اولین نشریه کوردی به نام «ویرا» شدم در این راه ناهموار علی‌اشرف همفکر دیرینم از حیث هزینه و پیگیری سنگ تمام گذاشت و جا دارد از سایر سروران آن دوران سخت، از جمله مهندس احسان رحیمی، مصطفی بیگی، صدرا یوسفی‌زاده، شیرکو حسنیانی  و... در این حرکت موثر تاریخی قدردانی کنم. #پس از دو دهه پیگیری،  انستیتو زانست زاگروس در آستانه مجوز بود، در روز تاسیس نیز شادروان علی اشرف ضمن حضور، بیشتر مقدمات کار را فراهم کرد. در اینجا نیز جا دارد به روان پاک و بلند مستندساز کورده‌وار مرحوم روح‌الله اکبری که به جلسه تاسیس تشریف آوردند درود بفرستم. همچنین از تمام سرورانی که از آغاز تاکنون برای هویت خود و زبان مادری به صورت مداوم و کوتاه‌مدت خدمت صادقانه و فروتنانه کردند «سپاسوار» باشیم. علی اهل اسم و رسم نبود، صادقانه و فروتنانه هر آنچه از دستش بر می‌آمد برای مردم و زبان مادری انجام می‌داد. دغدغه و «آوات» همیشگی او تدریس زبان و ادبیات کوردی بود. استاد محمدعلی قاسمی، سردبیر مجله روزگار در حق او نوشت: «تو آن مرد متانت بودی که با ایده‌های آبی خود جمعی عیار بامرام را در حلاوت حلقه‌ای از رفاقت همراه کردی». عشق علی به «نیشتمان» باعث شد نام زیبا و ماندگار «شینو و شینا» را برای فرزندانش انتخاب کند. اسامی مناطقی استراتژیک در مرز گرمسیری ایلام (مەیمگ) که در طول هزاره‌ها محل رویارویی و دفاع کوردها در برابر عثمانی و اخیرا حزب بعث است. هرچند شادروان ادعای نداشت، ولی طبعی روان و صمیمی با درونمایە سیاسی و اجتماعی در شعر داشت که سال ۱۳۷۸ چند قطعه از دلنوشته‌هایش را در بخش کوردی «زوان ئیمە» پیک ایلام منتشر کردم: ژیان ئەڕا من چۆ تەختە نەردە من بازی باختە، دژمن وە بەردە ڕوژگار ناگە نەردەگەم دە ئاو دەمم بەساگە، تا نێەم جواو ئمێدێ دێرم تاسەم ئەڵگەردێ دژمنیش بخەم وە بەردەڵبەردێ.... «کڕ داود وە دەورت دووس دێرین!» @zaist2021

‍ .       بالۆل، داناێ داڵاهو تەنیا یەک کەسایەتی ئستوەرەیی نییە ماموستا، نێعمەت زەحمەتکیش ئەندام ئەنستیتو زانست زاگروس باڵۆل دانا زاتێک پیروزە و خاون یەکێ لە دەورە زاتیەکان یارسانە. ئی زاتە خوەێ داسە دیوانگی زاهری ئەڕا پاراستن مەرام عداڵەت خوازی و ڕاستی وە پیشەکردن خوەێ لە گەزیان خەڵافەت عەباسی. وە  هەر ئەو شێوەی تەوانج و ڕەمزە توانستیە ناڕاسی ئەوان بەرمەلا بکەێ. له دەفتەر دیوان گەورە مەرەموەکان ئەو و چوارمەلەکەێ بابالرە، رەجەب، نجوم و حاتەم وە ناو گەواهیدەر دەورەی زاتی بالۆل تومار بییە. ساڵانە وەل هاتن وەرز زمسان کوردی گەرمەسێری لە چوارچوەی جەژن ماڵ بالۆل یاد ئی زاتە وەل هەڵوەگەردیان پڕ لە شانازی ئەو ئەرا داڵاهو زنەوە کریەد. وە هێمای، داناێ کوساران، دیوانەێ زاهر و ڕازدار ڕاسی. درێژەێ باس لە پی دی ئفە بخوەنن. -------------------        بهلول، دانای دالاهو صرفا شخصیتی اسطوره‌ای نیست. نعمت زحمتکیش - تهران عضو انستیتو زانست زاگروس بهلول دانا نه یک شخصیت اسطوره‌ای، بلکه ذاتی مقدس و صاحب دوره‌های باطنی یارسان بود. او با دیوانگی ظاهری، اندیشه‌ی عدالت‌خواهی و حقیقت‌جویی خود را از گزند خلافت عباسی پنهان می‌کرد و با طنز و رمز، ناعدالتی را برملا می‌ساخت. در دفتر دیوان گوره، مرموهای او و یاران چهار ملکه‌اش: بابالره، رجب، نجوم و حاتم به عنوان گواه دوره‌ی ذاتی بهلول ثبت شده‌اند. هر سال، با آغاز زمستان کوردی، جشن مال بالول یاد او و بازگشت غرورآفرینش به دالاهو را زنده می‌کند: دانای کوهساران، دیوانه‌ ظاهری، و رازدار حقیقت. ادامە مقالە را در PDF مطالعه بفرمایید. #دپارتمان_پێپرسی_پێپاکی_چاپمەنی #ئەنستیتو_زانست_زاگروس  @zanist2021

‍ .     دیدار زانستیاران در مریوان همچو نی دمساز و مشتاقی که دید؟! ورودی شهر مریوان از سمت سروآباد، سمت چپ جاده به روستای زیبای «نی» منتهی می‌شود. روستایی زیبا و سرسبز که به نظر می‌آید دل مردمان خون‌گرمش از روستا خرم‌تر و سرسبزتر باشد. استاد فریدون پروازه، نویسنده و فعال فرهنگی و عضو انستیتو زانست زاگروس اهل و ساکن روستای نی است که پس از چند سال فعالیت مستمر این نشست و گفتگو را در نیمه دوم سال ۱۴۰۴ فراهم کرد. در این نشست، تبادلات فکری و فرهنگی، ارتباطات موثر اعضا و فعالیت انستیتو زانست زاگرس در حوزه گفتمان‌سازی، تدریس زبان و ادبیات کوردی، شرکت و برگزاری سمینارها، کنگره‌ها، تولید محتوای آموزشی و درسی، تألیفات علمی و تحقیقی و... مورد بحث قرار گرفت. در پایان این دیدار ضمن ابراز خرسندی از تعامل سازنده اعضای انستیتو، استاد فریدون  پروازه مجموعه‌ای از آثار ارزشمند «خسرو جاف» را جهت آرشیو تقدیم انستیتو زانست زاگروس کرد و دکتر حجت رشیدی مسؤل دپارتمان تحقیق و چاپ و نشر انستیتو نیز آثار و تولیدات اعضای انستیتو زانست از جمله شه‌واژوو (فرهنگ کوردی ـ فارسی، تالیف دکتر رشیدی)، تەقەێ ساێرەکان(اثر مژگان مظفری، مجموعە داستان مینی‌مال به کوردی گورانی نو)، دستور زبان کوردی لکی (دکتر بهروز افتخاری و همکاران )، ئاگرپا (مجموعە داستان کوتاە کوردان تهران)، چه‌وگله ئەنجیری( نامدار جابری، کوردی پەهڵەیی) ...  همچنین یک نسخه از کتاب ارزشمند «متل‌های ایلامی» تألیف استاد خداداد ابراهیمی را به کتابخانه ایشان هدیه کرد. # دوکتور خەسرەو جاف، نووسەر، پەیکەرتاش و شاعیر، ساڵی ۱۹۴۵ لە کەلار بە دی هات و خوێندنی ئەکادێمی لە بواری تەلارسازیدا(مێعماری) تەواو کردووە و تا ئێستا نزیک سەد کتێبی نووسیووە کە بەناوبانگترینیان ئەنسکلۆپیدیای کوردییە و نزیک بیست و پێنج بەرگەیه. #جاف/جاوان، گەورەترین یەکیەتی هۆزی کە لە ناوەڕاستی کوردستاندا دەژین و فرەترین خزمەت بە نەتەوەی کوردیان کردووە کە دەتوانین بە ناڵی بنیاتنەری غەزەڵی کڵاسیکی کوردی لە دوسەد ساڵی پێش، هەروەها عابدین جاف لە شەشسەد ساڵی پێشدا، کە لە ئایینی پیرۆزی یارساندا دەورەی دیاریی هەبووە. #فەرید پەروازە ساڵی 1979 لە گوندی نێی سەر بە شاری مەریوان، بە دی هاتووە که بە هۆی هۆگری و تامەزرۆیی بۆ شێعر و فولکلۆر و شاخ و داخ و نیشتمانەوە، روو دەکاتە خوێندنەوەی دنیای بەربڵاو شێعر و چیرۆک. لە ساڵی 1379دا بە هاوکاری چەن دۆستێک ئەنجومەنی فەرهەنگی ئەدەبی نێ دادەمەزرێنن. ناوبراو بەردەوام لە خوێندنەوە و نووسیندایه کە کۆی بەرهەمەکانی بریتین لە: ــ نووسینی زیاتر لە سەد وتار و بابەت  کە زۆربەیان لە گۆڤار، حەوتەنامە و سایتەکاندا( بە ناوی فەرەیدوون پەروازە) بڵاو بوونەتەوە؛ ــ وەرگێڕانی پەرتووکی "دانشنامە سیاسی" داریوش آشوری لە ساڵی 82ی هەتاوییدا (چاپنەکراو)؛ ــ  فەرهەنگی زاراوە و بیرۆکە فمینیستییەکان کە لە ساڵی 2019دا لە لایەن بڵاوگەی زایەڵەوە لە مەریوان بڵاو کرایەوە. #دپارتمان_پێپرسی_پێپاکی_چاپمەنی #ئەنستیتو_زانست_زاگروس @zanist2021

‍ ‍ . اهدایی آکادمی موسیقی دیاربکر(ترکیە)            بە انستیتو زانست زاگروس کتاو «ڕەپەراتورا» وە ئەندازەێ ڕەحڵی، ۳۴۴ پەڕە، ساڵ ۱۴۰۴ لە لاینی ئاکادمی موسقی ئامەد وە چاپ دووم ڕەسی. دە ئی کتاوە ۲۳۲ گورانی دە دو بەش زاڕووانە و کڵاسیک، گەرد شێعر شاعرەیلە نت نۆسی بۆە کە کومەک فرەێ وە یادگرتن و ئجرای موسقی دە هەر جیێ دێرێ. ئاکادمی موسقی کوردی ئامەد کار خاس تر کە کردگە گشت بنزوانەیل چوار پەل زوان کوردی جوور فەیلی، سورانی، گورانی، زازاکی، لەکی، کەڵهڕی، لوڕی/ بەختیاری کوو کردگە و ئی کتاوە پێشکەش کردگە وە ئەنستیتو زانست زاگروس ئەڕا ئەرشیڤ. ئەنستیتو زانست زاگروس زمن سپاسواری، ئومێدوارە ئەنجمەنەیل موسقی ئیلام، کرماشان، خانەقینیش ئەڕا ئارشیوسازی گامەیل هەڵگرن. #کوردی_گورانی #کوردی_ژۆەرگ #کوردی_ناوڕاس #کوردی_خوارگ #دپارتمان_مێدیا_ڕەسانە_سەیمرە #ئەنستیتوی_زانستی_زاگروس @zanist2021

‍ . دکتر بختیار سجادی عضو پیوستهٔ فرهنگستان زبان کوردی شد. در مورخۀ ۱۴۰۴/۷/۱۴ طی حکمی، رئیس فرهنگستان زبان کوردی در هه‌ولیر، دکتر بختیار سجادی، استاد گروه‌های زبان و ادبیات انگلیسی و کوردی دانشگاه کوردستان، (سنندج) را به شورای علمی فرهنگستان زبان و ادبیات کوردی دعوت کرد. دکتر سجادی که دارای دکترای فلسفه از دانشگاه پونه هند و دکترای زبان و ادبیات انگلیسی از دانشگاه اکستر بریتانیا می‌باشد، تنها عضو ایرانی حاضر در شورای عالی فرهنگستان زبان و ادبیات کوردی است. دکتر بختیار سجادی تاکنون آثار ارزشمندی را در حوزه‌های زبان کوردی و تحلیل و ترجمهٔ متون ادبی و فلسفی به نگارش درآورده که کتاب «فەرهەنگی زاراوەی ڕەخنەیی» آخرین اثر چاپ شده از وی است که با استقبال پژوهشگران مواجه شد. شورای مرکزی انستیتو زانست زاگروس، ضمن تبریک به دکتر بختیار سجادی، از فرهنگستان زبان‌ و ادب کوردی (ئەکادێمیای زمان و ئەدەبی کوردی) نیز به جهت این انتخاب علمی و شایسته، سپاسگزاری می‌کند و این حسن انتخاب را نشانه‌ای دیگر از سطح بالای علمی دانشگاه کوردستان می‌داند. گفتنی است فرهنگستان زبان کوردی، در سال ۱۹۷۴/ ۱۳۵۳ توسط دولت وقت عراق در بغداد تحت عنوان «کۆڕی زانیاری کورد» تشکیل شد و اکثر دانشمندان برجستهٔ آن زمان از سراسر کوردستان نظیر مامۆستا هژار، مسعود محمد، کمال مظهر، پروفسور قنات کوردو، شکر مصطفی، پاکیزه رفیق حلمی، پروفسور شاکر خدو و... در آن عضو بودند. این نهاد علمی در سال ۱۳۸۱/ ۲۰۰۲ در هولیر تحت عنوان «کوڕی زانیاری کوردستان» بە حیات خود ادامە داد. در حال حاضر این نهاد و مرجع رسمی دارای ۲۵ عضو در سرتاسر جهان است و بیشترین تاثیر را در نوسازی زبان کوردی داشته‌است. #بختیار_سجادی #فرهنگستان_کوردی #کۆڕی_زانیاری_کوردستان #ئەکادێمی_زمان_ئەدەبی_کوردستان #دانشگاە_کردستان #سەروکایەتی_ئەنستیتوی_زانستی_زاگروس @zanist2021

‍ ‍ . بەرەنگاربوونەوەی ناوەندخوازی پەهڵەوی ڕاپەڕینی ئیلام لە شەڕی ڕنوو موحسن ڕەزەوی _ بوکان ڕاپەڕینی شامەحمەد مەڵگشایی لە ساڵی ١٣٠٨ی کۆچی یەکێکە لە ڕاپەڕینە هەرە بەرچاوەکانی کورد دژ بە سیاسەتە ناوەندگەراییەکانی یەکەمین حکومەتی پەهلەوی. سیاسەتی عەشایری بنەماڵەی یەکەمی پەهلەوی بە گشتی لە سێ میحوەردا کورتکرانەوە: چەکداماڵینی گشتی، نیشتەجێکردنی زۆرەملێ و سەندنەوەی دەسەڵات لە سەرکردەکانی هۆزەکان. لەگەڵ، جێبەجێکردنی خزمەتکردنی سەربازی زۆرەملی و جل و بەرگی یەکپۆشی فشاری زیاتری خستە سەر پێکهاتە عەشایریەکان. حکومەت بەبێ ئامادەکاری ئابووری و کۆمەڵایەتی و پشت بە سوپا و ژاندارم ئەم بەرنامانەی جێبەجێ کرد. ڕاپەڕینی ساڵی ١٣٠٨ بە وردی کاردانەوەیەک بوو بەرامبەر بەم ڕەوتە. لە بارودووخێکی وادا شا محەممەد یاری سەرۆک عەشیرەتی مەلەکشاهی بوو بە پێشەنگی بزووتنەوەکە. توێژینەرەکان بە تاکێکی کاریزماتیک وەسفی دەکەن کە بەهۆی مێژووی خێزانەکەیەوە لە ڕووبەڕووبوونەوەی شەڕانگێزی عوسمانییەکان و بەرگریکردن لە خاکەکەی، بە شێوەیەکی بەرفراوان لە نێو خەڵکدا بەناوبانگ بووە. بە کەڵک وەرگرتن لە پیوەندیە عەشایریەکان توانی نەک تەنها مەلەکشاهیەکان بەڵکو هۆزەکانی دیکەی وەک میەخاس، شوان خزاڵ، ئەلیشەڕوان بەدرا و ئەرکوازی کۆبکاتەوە. مەزەندە دەکرێت نزیکەی چوار هەزار کەس بەشداری ڕاپەڕینیان کردبێت. ڕاپەڕین لە مەڵکشایی دەستی پێکرد و بە خێرایی ناوەندی حکومەتی حوسێن ئاباد، ئیلامی ئێستای کردە ئامانج. شۆڕشگێڕان توانیان بۆ چەند ڕۆژێک گوشار بخەنە سەر ئەم ناوەندە و دەستی بەسەردا بگرن و پاشان لە دەروازەی کێوی ڕنوو کە خاڵێکی ستراتیژییە لەسەر ڕێگای ئیلام- کرماشان گەڵاڵەیەک داڕێژن کە ئامانجی گرتنی کرماشان بوو. شەڕی ڕنوو خاڵی وەرچەرخانی ڕاپەڕین بووە و ناوەکەیشی لەم شوێنە وەرگیراوە. حکومەت کاردانەوەی توندی هەبوو بەرامبەر بەم ڕاپەڕینە و فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنی سەرکوتکردن بە سەرتیپ حاج عەلی ڕەزمئارا سپارد. لە بیرەوەرییەکانیدا کە دواتر بە ناوی کتێبی بیرەوەری و بەڵگەنامەکانی سەرتیپ حاج عەلی ڕەزمئارا بڵاوکرایەوە، بە وردی باسی ئۆپەراسیۆنی پشتکوە دەکات. جوڵەی هێزەکان لە شاهابادەوە بەرەو ئەێوان، هەوڵێک بوو بۆ شکاندنی بازنەی شۆڕش و ئازادکردنی هێزە گەمارۆدراوەکانی حکومەت، بە فەرماندەیی سەرتیپ کۆپاڵ. کەڵک وەرگرتن لە تۆپخانە و تەنانەت پاڵپشتی ئاسمانی، سوودێکی یەکلاکەرەوەی بە هێزەکانی حکومەت بەخشی. لەبەرامبەردا هێزەکانی ئیلامی بە شێوەیەکی سەرەکی بە تفەنگی شەخسی و چەک کە لە کوردستانی عێراق و خانەقین دەستیان کەوتبوو تەیار بوون و ئێمکانی ڕووبەڕوو بوونەوەی درێژخایەنیان نەبوو. شکستی ڕاپەڕین بۆ چەند هۆکارێک بوو: نەبوونی تەقەمەنی و کەرەستە، ماندووبوون لە چەند هەفتەیەک لە شەڕ و بەکارهێنانی حکومەت لە هەندێک عەشیرەتی دراوسێ بۆ لاوازکردنی بەرخۆدان، هەروەها ڕێوشوێنی سیاسی وەک ڕاگەیاندنی لێبوردنی گشتی کە بووە هۆی دووبەرەکی لە نێوان شەڕڤاناندا. بەڵام دوای سەرکوتکردنی تەواو، حکومەت خۆی لە لەسێدارەدانی سەرکردە سەرەکییەکان بەدوور گرت بۆ ئەوەی ناڕەزایی بەردەوام نەبێت لە شا محەمەد یاری خۆشبوو. سەرباری شکستی سەربازی، ڕاپەڕینی ڕنوو مانایەکی سیاسی و ڕەمزی بەهێزی بەدەستهێنا. ئەم ڕاپەڕینە دەرئەنجامی یەکگرتنی سێ فاکتەر بووە: نەمانی پارێزگاری و بۆشایی دەسەڵات، فشارە کۆمەڵایەتی- ئابوورییەکان کە لە ئەنجامی سیاسەتە ناوەندگەراییەکانی حکومەتەوە هاتوونەتە ئاراوە، و بەرخۆدانی کولتووری شوناس لە دژی ئاسمیلەکردن. لەم چوارچێوەیەدا دەکرێ ڕاپەڕینی ئیلام بە ئەڵقەیەکی نێوان زنجیرەی ڕاپەڕینەکانی کورد هەژمار بکرێت؛ نەک وەک ڕاپەڕینی سمکۆ بەرفراوان، بەڵکو بە هەمان لۆژیکی بەرگریکردن لە سەربەخۆیی کولتووری و سیاسی لە بەرامبەر بنیاتنانی زۆرەملێی دەوڵەت.،گرنگی ئەم ڕاپەڕینە لەوەدایە کە نیشانی دەدات کە چۆن خەڵکی ئیلام لە ساڵانی سەرەتای حکوومەتی پەهلەویدا سەرەڕای گوشاری توندی سەربازی و سیاسی توانیان دەنگی ناڕەزایەتی خۆیان بەرز بکەنەوە. هەرچەندە شۆڕش لە ڕووی سەربازییەوە شکستی هێنا، بەڵام پەیامی ڕەمزی بەرخۆدان لە دژی ستەمکاری و بەرگریکردن لە شوناسی سیاسی و کولتووری لە نێو کورددا مایەوە. ئەمڕۆ خوێندنەوەی ئەم ڕاپەڕینه دەتوانێت نەتەنیا بۆ مێژووی ئیلام، به ڵکو بۆ مێژووی خۆڕاگری کوردیش دوو بەهای هەبێت، چونکه له لایەک ڕەهەندەکانی کەمتر ڕۆشنایی دەخاتە سەر سیاسەتە ناسراوەکانی بنیاتنانی دەوڵەت و لە لایەکی دیکەشەوە بەشداریی ئیلام لە مێژووی خەباتەکانی کورددا بیرمان دەخاتەوە. سەرچاوە: عەباس محەممەدزادە، ڕاپەڕینی ئیلام لە سەردەمی ڕەزاشا. ویراشتەر: کامران ڕەحیمی #دپارتمان_پێپرسی_پێپاکی_چاپمەنی #ئەنستیتوی_زانستی_زاگروس @zanist2021

‍ . ✅ زمانناسیی کوردی کتاب ((زمانناسیی کوردی)) تألیف آقای عبداله عبداله‌زاده، نویسنده و پژوهشگر مهابادی، توسط انتشارات ((تینو موکریان)) در مهاباد چاپ و منتشر شد. این کتاب پنجمین اثر فرهنگی و ادبی این نویسنده فعال مهابادی است. ((زمانناسیی کوردی)) مجموعه‌ای از مقالات در زمینه زبان‌شناسی همگانی و جامعه‌شناسی زبان کردی است که عمدتا به گویش کردی میانی نوشته شده است. در این اثر ارزشمند، چند مقاله به زبان‌های فارسی و انگلیسی نیز به چشم می‌خورد. کتاب ذکرشده در قطع رقعی و ۱۶۲ صفحه دارد که جلد آن الهام‌گرفته از کتاب: The study of language by Georgeyule می‌باشد. در این اثر ۳۸ مقاله وزین به نگارش در آمده است که ۳۳ مقاله آن به زبان کردی، ۴ مقاله به زبان فارسی و ۱ مقاله به زبان انگلیسی است. پیشتر از این نویسنده کردزبان ۴ اثر دیگر منتشر شده است: ـــ فرهنگ لغات انگلیسی، کردی و فارسی (ژیان)، انتشارات نشر حسینی اصل، ۶۸۰ صفحه ـــ فرهنگ ضرب‌المثل‌های معادل کردی، فارسی و انگلیسی (زاگرس)، انتشارات دانشگاه آزاد واحد مهاباد، ۲۵۰صفحه ـــ ترجمه کتاب ((بیره وەرییەکانی گەشتی ئازەربایجان و کوردستان))، از فارسی به کردی، انتشارات گوتار، ۱۳۷صفحه ـــ ترجمه کتاب ((قومیت‌گرایی کرد)) از انگلیسی به فارسی، انتشارات معرفت، ۲۲۰صفحه. #دپارتمان_پێپرسی_پێپاکی_چاپمەنی #ئەنستیتو_زانست_زاگروس @zanist2021 ✅انستیتو زانست زاگرس برای این نویسنده محترم کردزبان، آرزوی موفقیت می‌کند.

‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ . کنگرۀ آلمان و اعتراض انستیتو زانست زاگروس در باب زبان کوردی با عنایت بە تحولات معاصر زبانی زبان کوردی و امر واقع بە نظر می‌رسد تقسیم‌بندی گویش‌های این زبان تنومند، نیازمند نامگذاری علمی و امروزی باشد و نامگذاری‌های سلفی ضمن غیاب متد زبانشناختی‌، متاثر از منطقه‌گرایی، ایلزدگی و اهداف استعماری شرق‌شناسان بوده که شایسته مطالعات علمی و آکادمی در قرن ۲۱ نیست. در همین راستا در دوازدهمین کنگره انجمن جهانی قلم در کشور آلمان(شهریور ۱۴۰۴) انستیتو زانست زاگروس ضمن تبریک و شرکت، طی بیانیۀ رسمی انتقادات سازنده و پیشنهادی واقعگرایانه ارایه‌کرد: بۆ: ناوەندی پێنی کورد بابەت: پێشنیاری زمانناسی و نەتەوەیی، پاش سڵاوێکی گەرم و کوردانە لە گشت بەرێزان؛ ئەندامان و هۆگرانی پێنی کورد، ئەنستیتۆی زانستی زاگروس، بە بۆنەی بەستنی کۆنگرەی دوازدەهەم لە وڵاتی ئاڵمانیا و لە شاری ئۆلدنبورگ، پیرۆزبایی لە ئێوەی بەڕێز دەکات.  راستە؛ زمانمان هەبوونمانە، ئەرکی ئێمە پاراستن و دەوڵەمەند کردنی ئەم هەبوونەیە. لێژنەی سەرۆکایەتی و ڕاوێژکاریی ئەنستیتۆی زانستی زاگروس، سەبارەت بە هەندێک بڕیار و بابەتی نابەجێ لە سەر دابەشکردنی زارەکانی زمانی کوردی گلەمەندە و ڕەخنە لەو تێڕوانینە دەکات کە ناوی هۆز یا خود ئەشیرەتێک بۆ گشت بنزارەکانی کرمانجی خواروو سەپێندراوە.  کوردی خواروو هەڵگری کوردانی لەک، فەیلی، گەڕوسی، کەڵهڕی، گورانی­‌نوێ، شێخ بزێنی، لۆڕ و زەنگنەیە کە سەر بە پارێزگاکان و شارەکانی کرماشان، ئیلام، لوڕستان، هەمدان، خانەقین، کەرکوک، کەلار، کەلاردەشت، بیجار، قروە، شایندژ و بەغدادن.  ئەم ناولێنانی عەشیرەتی و سەلەفیە بووە هۆی پەرچەکردنی گەلی کورد و سەرلێشێواندن و دڵساردی ئاخێوەرکانی مەزن لە خوارووی کوردستان. پێویست بە گوتنە  زانستی زمانناسی، بەڵگەکانی مێژوویی، ئەمری واقێع و لوگۆس، داکۆکی لەم ناولێنانە ناکات و هەروەها  شیاوی نەتەوەی مەزنی کوردیش نییە کە لە سەدەی بیست و یەکەمدا بچێتە بازنەی  عەشیەرتخوازییەوە.  بەم هۆیانە ئەنستیتوی زانستی زاگروس پێشنیارێکی نەتەوەیی و دیرۆکی دەدات با خۆمان لە کێشەکانی سەلەفی دەرباز بکەین و لەمە بەدوا لە هەموو دەقەکانی زانستی و فەرمیدا سەبارەت بە لقەکانی زمانی کوردی، بەم شێوەیە: ۱. کوردی سەروو، ۲. کوردی ناوەڕاست، ۳. کوردی خواروو، ٤- گۆرانی ( هەورامی، زازایی= کردکی)، بەکار بێنین. لەگەڵ ڕێز و سپاس و پێزانین لێژنەی سەرۆکایەتی و ڕاوێژکاری #ئەنستیتوی_زانستی_زاگروس Bo: Navenda PEN a kurd Babet: Pêşniyarek Zimannasî û Neteweyî     Paş Silavekî germ û kurdane li hemî rêzdaran, endam û heval û hogirên PEN a Kurd. Enistîtoya Zanistî Zagros bi helkevta birêveçon Kongireya dwazdê ya Navenda PEN a Kurd di welatê Almanîya û li bajarê Oldinburgê, pîrobahîyê li we hêjayan diket. Bi hivîya serkevtinê.Belê, Zimanê Me Hebûna Me ye, Erka ma parasin û dewlemendkirina vê hebûnê ye.   Lijneya serokatî û rawêjkarî ya Enistîtoya Zanistî Zagros sebaret bi hindek birryar û babetên nebicî li ser parvekirina Zaravên zimanê Kurdî bi gazindeye û rixnegirê ji wê boçnê, ku navê hoz û eşîretekê, bo hemî devokên Kurmancîya Jêrîn hatîye sepandin.   Kurdîya Jêrîn ji: Kurdên Lek, Goranî nû, Feylî, Gerûsî, Kelhirrî, Şêxbizênî, Lor û Zengene pêk têt ku ser bi Parêzgeh û bajêrên: Kirmaşan, Îlam, Loristan, Hemedan, Xaneqîn, Kerkûk, Kelar, Kelardeşt, Bîcar, Qurwe, Şayîndij û Bexdayêne.   Ew navlêkirina eşîretî û selefî bûye sebebê ji hev dûr êxistina gelê kurd û sergêjî û disarî êxistîye nawa kurdî axivên cugrafîya berfirehe Kurdîya Jêrîya Kurdistanê.   Pêdivîye bête gotin, Zanista Zimannasî, belgên mêjûyî, rewşa heyî û Logos, dijî wê parvekirinê ne. Herwiha hêjayî Netewa Mezine Kurd jî nîne ku di sedeya bîstuyekê da bikevîte nawa bazina eşîrtîyê.   Li ber wan sebeban Enistîtoya Zanistî Zagros pêşnîyarek Netewî û Dêrokî diket, werin em xo ji arêşeyên selefî dûr bêxin û niha paşve di hemî nivîsînên zanistî û fermîda sebaret bi çiqên zimanê Kurdî, bi vî awayî: 1- Kurdîya Jorîn 2- Kurdîya Nawerrast (Navîn) 3 – Kurdîya Jêrîn 4 – Goranî (Hewramî- Kirdkî) bikar bînin. Bi rêzdarî û sipas û pêzanîn Lêjneya Serokatî û Rawêjkarî ya Enistîtoya Zanistî Zagros @zanist2021

‍ . انستیتو زانست زاگروس بە استاد خالقی لوح یادبود و تقدیر تقدیم کرد. استاد مظهر خالقی در  شهریورماه ۱۳۱۸ه‍.  در خاندان علم و فرهنگ پرور مردوخ در سنندج دیده به جهان گشود وی در کارنامه هنری خود ۲۵۰ ترانه و تصنیف کوردی به سبک خود تقدیم جامعه هنری کرد تا سال ۱۳۵۷ مدیر صدا و سیمای کرماشان بود که منجر به جذب هنرمندان برجسته و تولیدات و تاثیرات تاریخی شد. استاد هم اکنون مدیر انستیتو کەلەپووڕ در سلیمانیه است و تاکنون با همت همکاران انستیتو بیش از سی هزار ملودی، مقام و تصنیفات کوردی آرشیو کرده‌اند که ضمن غنای فرهنگ و هنر کوردی در نوع خود در خاورمیانه کم نظیر است. انستیتو زانست زاگروس به پاس خدمات ارزنده و به مناسبت زادروز این استاد در شهریور ۱۴۰۴، توسط نماینده خود جناب بهزاد عزیزیان لوح یادبود نفیس، کتب منتشرشده انستیتو زانست زاگروس و تابلو خوشنویس به خط استاد مهدی مرادی تقدیم ایشان و  انستیتو جهت آرشیو نمود. وە ناو  گورانی و جوانی مانگی خەرمانان، هاوکات لەگەڵ تیشکی نازاری خورەتاو؛ دەنگێک و سۆزێک بەدیهات کە بوو بە مەزهەری مووسیقا و خاڵقی دەیان گورانیی نووبەر و خەرمانی ئاوازی کوردی. ئەنستیتوی زانستی زاگروس، بە بۆنەی هەرمانی دەنگ و ڕوژی لەدایک‌بوونی ئەم ماموستای پایەبەرزە پیروزبایی دەبێژێ. #دپارتمان_هونه‌رەوران #ئەنستیتوی_زانستی_زاگروس @zanist2021

Bbbbb

‍ ‍ ‍ ‍ ژیار جهانفرد نویسنده و محقق اهل کرماشان عضو انجمن قلم PEN متولد ١٣٦٤ (١٩٨٥) آثار چاپ شده: دو دهه فعالیت ژیار جهانفرد در حوزه زبان و ادبیات کوردی، منجر به چاپ مجموعه آثاری ارجمند در حوزە زبان، تحقیق، ترجمە و داستان شدەاست که بە شرح ذیل است: ۱. هفت جلد افسانە و داستانهای کوردی تحت عنوان (ئه‌فسانه‌یل وڵات میدیا – افسانه‌های سرزمین ماد)، کە جلد ۱،۲،۳،۴ این مجموعە کتاب در انستیتو کلپور کورد در شھر سلیمانیە در سال های ٢٠٩، ٢٠١٢، ٢٠١٤، ٢٠١٤چاپ و منتشر شدە است. ۲. فرھنگ نامھای کوردی (مانشت) - فرھنگ اسامی دو زبانە کوردی و با ترجمه فارسی) چاپ اول‌سال ٢٠٠٩ انتشارات سعادت، چاپ دوم سال ٢٠١١، انتشارات حیان. ۳ـ کتاب ئێڤلین(اولین) ترجمه‌ی ٩ داستان از بزرگترین نویسندگان جھان بە کوردی. سال چاپ ٢٠١٠ انتشارات باغ نی – کرماشان.‌ ۵.  جاودانگی ای در سکوت(هەرمانێگ لە بێ‌دەنگی)  چھار جلدی. چاپ اول ١٣٩٦. جمع‌آوری و پژوھشی در زمینە شعر فولکلور کوردی مناطق کرماشان، ایلام، خانقین و بیجار.  جلد اول لالائی مادران کورد، جلد دوم شعر بنملی، هوره‌و ترانە فولکلور کوردی، جلد سوم، شعرھای مور، ئاغەمیڕەو و چه‌مه‌ری فولکلور. همین کتاب در انتشارات J&J در کوردستان ترکیه و در انستیتو فرهنگی کورد KHI در کوردستان عراق هم چاپ شده‌است. ۶.  مجموعه داستان کوردی سەرەیل سەنگەلا، سال چاپ ٢٠٢١ استوکهلم. ٧. دژه‌دەژ، آنتولوژی داستان معاصر کوردی با همکاری آنیسا جعفری مهر. سال چاپ ٢٠٢٢ ترکیه. ٨. سردبیر نشریه‌ "ژ" این نشریە بە صورت فصل‌نامە با مجوز ISSN آلمان چاپ می شود که تا بحال سه شماره از آن منتشر شده است. ٩. ھمکاری با مجلە و ھفتەنامەھای کوردی از جملە:  سروە، مهاباد، ندای جامعە، سیروان، زند، زارەما، خوەبوون، زمانناسی، رامان ، ژیلوان و... ١٠. برخواستن قبل از چرخش گل آفتابگردان، آنتولوژی ادبیات زندان، مجموعه‌ای از داستان و شعر ٣٩ نویسنده کورد در زندانهای ترکی. با همکار روزا متینا. ٢٠٢٣ سیتاڤ و پن کورد. ١١. سنوور بێ‌سا، رمان کوردی، انتشارات ارزان، استکهلم ٢٠٢٣. ١٢. مرز بی‌مامن، رمان به فارسی(ترجمه فواد مظفری)، انتشارات باران، استکهلم ٢٠٢٤. ١٣. تابوتی برای زندگی، مجموعه داستان کوتاه (ترجمه فرهاد جهانبیگی) انتشارات ارزان. استکهلم ٢٠٢٥. به آلمانی: ١٢. چاپ داستان به نام های(صدایی که مرا تنها نمی‌گذارد) و( (تابوتی برای زندگی) در کتاب KEIN LAND, NIRGEND? فرار از آمان، فرار به آلمان، سال ١٩٣٣ - ١٩٤٥ و امروز. برلین، انتشارات دیتس 2022. ١٣. چاپ داستان سرهای نامتوازن به آلمانی در آنتولوژی نویسندگان در تبعید که توسط پن آلمان چاپ و منتشر شده است، ٢٠٢١ پن آلمان. ١٤. چاپ داستان (فرشی برا مردن) به آلمانی در مجله زیگنومSIGNUM ، زمستان ٢٠٢١ درسند. فیلم: ١٥. فیلم کوتاه(تابوتی برای زندگی) ٢٠٢٢  ١٦. فیلم کوتاه (دستنوشته) ٢٩٠٢٤. (تحلیل و معرفی رمان «سنوور بێ‌سا» در کامنت کانال تلگرام رسمی مطالعه بفرمایید) #دپارتمان_پێپرسی_پێپاکی_چاپمەنی #ئەنستیتو_زانست_زاگروس @zanist2021

‍ ‍ . رابطۀ دوزبانگی با مهارت‌های شناختی دکتر علی‌اکبر شیری- مهران معلم، زبانشناس و محقق آیا دوزبانه‌بودن باعث افزایش، مهارت‌هایی چون هوش، درک و خلاقیت می‌شود؟ پژوهش‌هایی که از دهۀ ۱۹۶۰ صورت گرفته است، عموماً نشان می‌دهند که میان دوزبانگی و مهارت‌های شناختی ارتباط مثبت وجود دارد و استدلال می‌شود که رشد دو زبانگی در فرد می‌تواند موجب ایجاد معماری‌های خاصی در ذهن شود که منجر به ارتقای مزایای شناختی وی می‌شود. افراد دو زبانه‌ای که به طور مداوم و منظم از دو زبان استفاده می کنند و تغییر کد می‌دهند، نسبت به افرادی که در این شرایط نیستند، توانایی خلاقیت بیشتری را از خود آشکار می‌کنند. یوکو تاودا نویسندۀ سه زبانه (آلمانی، ژاپنی و انگلیسی) این موضوع را این‌گونه توضیح می دهد: «وقتی که میان دو واژه‌ای که مایل‌ها از هم دورند ارتباط ایجاد می‌کنید، نوعی الکتریسیته در سر شما ایجاد می شود. و از آن  جرقه و نوری تولید می‌شود که حسی شگفت انگیز را ایجاد می کند.» منابع و تحقیقات مربوط به دوزبانگی با وجود پژوهش‌های خارجی فراوان در این زمینه، کارهای زیادی در ایران صورت نگرفته است. برخی از کارهای مرتبط عبارت است از: 🔹مقالۀ ماهیت و مفاهیم اساسی دوزبانگی ، ارائه‌شده در سمینار بررسی ابعاد دوزبانگی در سال ۱۳۷۱ 🔹مقالۀ مروری بر پیامدهای دوزبانگی سال ۱۳۷۶ توسط نجاریان و مکوندی  در فصل‌نامه تعلیم و تربیت به چاپ رسید 🔹مقالۀ مسایل چندزبانگی و آموزش زبان فارسی رسمی در ایران و دشواری‌های موقعیت ارتباطی دانش‌آموزان غیرفارسی زبان در نظام آموزش و پرورش ایران از لطف‌الله یارمحمدی (۱۳۸۵)در مجموعه مقالات سمینارها و بررسی ابعاد دوزبانگی؛ تهران؛ وزارت آموزش و پرورش. 🔹پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش در ماهنامه پژوهشی، آموزشی، ش. ۱۱۹ مقاله‌ای از رضا کلانتری با عنوان دوزبانگی در قرن ۲۱ در اسفند ۱۳۸۸ منتشر کرد.  🔹کتاب دوزبانگی در خانواده (راهنمایی برای والدین) از هاردینگ، ادیت و فیلیپ رایلی، ترجمۀ  ماندانا ارفع کبودوند در ۱۳۸۸. #استاد علی‌اکبر شیری، مدرس دانشگاه، زبانشناس، نویسنده، سرگروه ادبیات استان ایلام و از سرآمدان کشوری در حوزۀ مطالعات زبانی است. ایشان از گویشوران کوردی کهن «زەڕووشی» از شعبات کوردەلی/ فیلی جنوبی می‌باشد و چند دهه است  در کنار استاد ستار منصوری، مرجع متقن برای دبیران در رفع مسائل علمی و درسی بوده‌ و می‌باشد. #مطلب علمی و تئوریک فوق که به اختصار آمد شاید تلنگری برای والدین و همکاران در جهت پاسداشت و تکلم به زبان کوردی باشد که چند صباحی است از سوی والدین خاصه مادران به دلایل غیر علمی و بهانه تربیت، مهارت و پیشرفت مورد بی‌مهری واقع شده‌است. #دپارتمان_پێپرسی_پێپاکی_چاپمەنی #ئەنستیتو_زانست_زاگروس ئەڕا زانایی و زانیاری گەرد ئەنستیتو زانست زاگروس @zanist2021

‍ . هاوار بەهمەنی، خاستر بناسیم هاوار بەهمەنی خەڵکی شاری سنەی کوردستان، بەشانازییەوە زیاتر لە سی ساڵە تەمەنی بۆ  خزمەت بە زمان و ئەدەبی کوردی تەرخان کردووە. ئاسەوارەکانی بریتین لە: ۱ - خاک و مەرگ، (کۆمەڵە شیعر و چیرۆک)؛ ۲- زەڕدەشت لە کولتووری کوردەواریدا (لێکۆڵینەوە)؛ ۳- زەڕدەشت پێغەمبەرێک بۆ یادگاری (دەروونناسی گاتاکان)؛ ٤- ئاڵای کوردستان لە واتا و ناوەرۆکدا؛ ٥- نەورۆز ئیمپراتۆری وڵاتی جێژنەکان؛ ٦- پێشەوا لە شەقامی تەناف و تێکۆشاندا؛ ۷- زیرەک، تاڵێک لە پرچی مێژووی گۆرانی؛ ٨- ساڵپێوی ئاریایی کوردی (وەرگێڕان) نووسەر: تەییب تاهیری؛ ۹- بایەقوشەکوێر (وەرگێڕان) نووسەر: سادق هیدایەت؛ دوو بەرهەم کە بەشێوەی پەرتووک دەنگی بڵاو بۆتەوە: ۱- پێڵاوەکانم بۆ ئێوارە (ڕۆمان)؛ ۲- منم خان‌ ئەحمەد خان (مێژوویی). #دپارتمان_مێدیا_ڕەسانە #ئەنستیتو_زانست_زاگروس @zanist2021

‍ ‍ ‍ ‍ .                «پرسەنامە» دوکتر بێهروز مامی ئەمر خوداکردن داڵگ پاکڕەوانت، وە ئیوە و بنەماڵەێ نامدیاریتان، دە مەڵگشایی و ئیلام تەسلیەت ئۆشیمن. خەم ئاخرتان بوو، ڕەوانێ شاد بوو. ئەنستیتو زانست زاگروس ----------------------------------------------------------- #مەڵگشایی_ملکشاهی #ئەرکەواز_ارکواز #سەروکایەتی_ئەنستیتوی_زانستی_زاگروس @zanist2021

‍ .           شعر ضد روایت کوردی (هلمت از میدان تا استعاره) دکتر سجاد قیطاسی - ملکشاهی استاد دانشگاه، نویسنده و مترجم عضو اصلی انستیتو زانست زاگروس در جهانی که صداهای فرودست اغلب در هیاهوی قدرت‌های مسلط گم می‌شوند، شعر لطیف هلمت چونان فریادی خاموش اما ریشه‌دار، از ژرفای زبان مادری و زخم‌های تاریخی برخاسته و به زبان مقاومت بدل می‌گردد. این شعر نه تنها ترانه‌ای برای بیان رنج و زیبایی یک ملت است، بلکه برافروختن آتشی است در تاریکی فراموشی جمعی و احضار هویتی است که میان مرزهای جغرافیا، حافظه و سکوت پنهان شده است. هلمت، واژه را به کنش سیاسی، عاطفی و فرهنگی بدل می‌کند؛ کنشی که در سادگی روزمره‌اش، ساختارهای سلطه را می‌لرزاند و جهانی را به تماشای وطنِ گمشده‌ای فرا می‌خواند که در سطرهای شعر، دوباره زاده می‌شود. در نگاه نخست، شعر لطیف هلمت در سادگی زبان، صمیمیت با اشیاء و رویدادهای پیش‌ پاافتاده خلاصه می‌شود؛ اما در پس این سادگی، استراتژی پیچیده‌ای نهفته است که می‌توان آن را با نظریات فرهنگی معاصر، به‌ویژه دیدگاه‌های پیر بوردیو، تبیین کرد. بوردیو در نظریه میدان (Field) و کنش (Habitus) تأکید دارد که حتی کنش‌های به‌ظاهر غیرسیاسی می‌توانند در بستر اجتماعی و نمادین، بار سیاسی به خود بگیرند (Bourdieu, 1990). شعر هلمت نیز با بهره‌گیری از زبان روزمره، آن را از کاربرد خنثای معمولی‌اش خارج کرده و به «سرمایه نمادین» بدل می‌سازد؛ سرمایه‌ای که شاعر از آن برای باز تعریف روابط قدرت و مقاومت فرهنگی بهره می‌گیرد. او از عناصر ساده‌ای مانند سیب، کودک یا نامه عاشقانه، ابژه‌هایی خلق می‌کند که در شبکه‌ای از معناهای تاریخی، سیاسی و فرهنگی عمل می‌کنند. در این چارچوب، شعر دیگر فقط بازنمایی واقعیت نیست، بلکه نوعی مداخله اجتماعی است؛ نوعی «کنش فرهنگی» که به بازسازی حافظه جمعی و ساختار احساسات (affective structures)  کمک می‌کند (Williams, 1977). این استفاده از زبان و تصویر در شعر هلمت، آن را به ابزاری برای مقاومت فرهنگی در برابر سرکوب تاریخی و زبانی تبدیل می‌سازد. شعر لطیف هلمت هم‌زمان با از دست‌رفتن وطن فیزیکی، به بازسازی وطن در سپهر زبان و حافظه فرهنگی می‌پردازد. این تجربه را می‌توان در پرتو نظریه «فضای سوم (Third Space) هومی بابا فهم کرد؛ جایی که هویت نه بر اساس ذات‌گرایی یا گذشته خالص بلکه از دل تقاطع زبان‌ها، فرهنگ‌ها و روایت‌های رقیب شکل می‌گیرد (Bhabha, 1994).  در شعر هلمت، وطن نه مکان ثابتی است و نه یوتوپیای آینده‌نگر، بلکه فرایندی سیال است که در مواجهه با زبان و مقاومت فرهنگی شکل می‌گیرد. در این «فضای بینابینی»، زبان کوردی دیگر صرفاً ابزاری برای بیان احساسات فردی نیست، بلکه کارکردی سیاسی و تاریخی می‌یابد. این زبان به ابزار «ضد روایت»‌سازی بدل می‌شود که روایت‌های مسلط اعم از فارسی، عربی و ترکی را به چالش می‌کشد. شعر هلمت نوعی وطن استعاری و زبانی خلق می‌کند که در برابر فرایندهای حذف و جذب مقاومت می‌کند و از همین‌رو، نه فقط شعری برای کوردها، بلکه شعری برای تمام ملت‌های به حاشیه رانده شده است (Said, 1993). با وجود تمرکز عمیق شعر هلمت بر جغرافیا، زبان و فرهنگ بومی کوردستان، آثار او توانسته‌اند پژواکی جهانی پیدا کنند. این پدیده را می‌توان با نظریه «جهان‌-‌ محلی‌گرایی» توضیح داد؛ مفهومی که نشان می‌دهد چگونه عناصر محلی می‌توانند در چارچوب جهانی معنا و اهمیت یابند، بدون آن‌که هویت خود را از دست بدهند (Robertson, 1995). هلمت با پررنگ‌تر کردن عناصر فرهنگی کوردی – مانند افسانه‌ها، موسیقی، مناظر طبیعی و زبان مادری – موفق می‌شود تا تجربه‌ای خاص را به امری جهانی بدل کند. بر اساس مفاهیم «منظرهای فرهنگی (Scapes) که توسط ارجون آپادورای مطرح شده‌اند، شعر هلمت در «چشم‌انداز قومی (Ethnoscape) خود ریشه دارد، اما از طریق چشم‌اندازهای رسانه‌ای (Mediascape) و ایدئولوژیک (Ideoscape) به عرصه جهانی راه می‌یابد (Appadurai, 1996).  او با زبان بومی‌اش جهان را مخاطب قرار می‌دهد، و به جای اینکه برای مخاطب جهانی از زبان یا محتوای محلی دست بشوید، همان بومی‌گرایی را به جهان صادر می‌کند. این امر نشان می‌دهد که جهانی شدن الزاماً به معنای حل‌شدن در روایت‌های کلان نیست، بلکه می‌تواند به معنای تعمیق در زیست‌جهان محلی برای تولید معناهای جهانی باشد.  موسیقی: لوری لوری #شوان_پەروەر #دپارتمان_هەڵگەرانن_ترجمە #ئەنستیتو_زانست_زاگروس  #رفرنس‌ها در کامنت. References: Appadurai, A. (1996). Modernity at Large: Cultural Dimensions of Globalization. Minneapolis: University of Minnesota Press. Bhabha, H. K. (1994). The Location of Culture. London: Routledge. ندای روشنفکران کورد @radioro_kurdestan