پرومِته | 𝕻𝖗𝖔𝖒𝖊𝖙𝖍𝖊𝖚𝖘

اگر مثل برخی فلاسفه عقیده داشته باشیم که فضایل و رذایل مفاهیمی بنیادی برای ارزیابی حیات و طبیعت اخلاقی شخص است،گمراه خواهیم شد،مگر آن‌که این فضایل و رذایل را در پرتو برداشتی مناسب از مفهوم فردیت شخص درک کنیم.و چنان‌که گفتم این فردیت در حساسیت شخص تجلی می‌یابد.معنای این سخن آن است که نوع حساسیت فرد هم درست به اندازه‌ی شرح فضایل و رذایل او در درک شکوفایی یا عدم شکوفایی او اهمیت دارد.بنابراین خطاست که تصور کنیم به صرف این‌که شخصی دچار برخی رذایل خاص است نمی‌تواند به رشد و شکوفایی دست یابد.چون شاید ببینیم که(برخی)رذایل او در اصل بیانگر همان حساسیتی است که در پس(برخی) فضایل او نهفته است.و اگر حساسیت او را نشانه‌ی رشد و شکوفایی‌اش در مقام یک انسان بدانیم و بستاییم، آن‌گاه رذایل مورد بحث او را نمی‌توان مانع از رشد و شکوفایی او دانست.

به طور کلی،احساسات و انگیزه‌هایی مانند حسد و جاه‌طلبی،طمع و مانند این‌ها به طرق فراوانی ممکن است ما را در بسیاری از زمینه‌های زندگی به چیزهای خوب و ارزشمند رهنمون شود.حقیقت این است که شخصِ کاملا با فضیلت،مطابق برداشت کنونی بسیاری افراد از این مفهوم-یعنی کسی که مهربان و سخاوتمند و همدل و مانند این‌هاست-در این دنیای بی‌رحم کار چندانی نمی‌تواند انجام دهد.هر برداشتی که از توصیف ارسطو از شخصِ به راستی با فضیلت داشته باشیم،منکر این نمی‌توانیم بشویم که از این جهت حق با اوست که متوجه شده بود کسانی که به دنبال موفقیت دنیوی هستند به فضایل دنیوی نیاز دارند و احتمالا از نظر او فضایل مسیحی از جنبه‌ی دنیوی حاصلی جز رسوایی و شکست به دنبال نخواهد داشت.و از این جهت نیز حق با ارسطوست؛ چون شخصیت اصلی مسیحیت، یعنی خود مسیح،مطابق معیارهای مادی کاملا عاجز و درمانده بود و پس از عمری زندگی در فقر و محروم از هر گونه افتخار مادی و اجتماعی، در وضعیتی بسیار خفت‌بار جان سپرد.واکنش ارسطو در برابر چنین شخصی جز تحقیر و تمسخر نمی‌بود و احتمالا بسیار شگفت‌زده می‌شد اگر می‌دید او چنین قدرتی در تسخیر ذهن شمار فراوانی از مردم داشته است.من تصور می‌کنم آن دسته از فیلسوفانی که خواسته‌اند از این نظرِ ارسطو پیروی کنند که زندگیِ با فضیلت به راستی موجب رشد و شکوفایی انسان می‌شود اما از سوی دیگر در پی این نیز بوده‌اند که فهرست فضایل او را قدری به سمت و سوی متاثر از مسیحیت متمایل کنند و در عین حال دیدگاه کلی مسیحیت درباره‌ی امور را نیز نمی‌پذیرند، کسانی هستند که به اندازه‌ی ارسطو درباره‌ی این‌که لازمه‌ی رشد و شکوفایی در این جهان چیست،بینش و بصیرت ندارند.

گرچه باید پذیرفت که زندگی اجتماعی که در آن هیچ‌کس حداقلِ فضیلت را نداشته باشد-به قول هابز پلید و حیوانی و کوتاه خواهد بود،اما این به معنای آن نیست که هر انسانی اگر با فضیلت باشد،به رشد و شکوفایی دست خواهد یافت.مثلا هیچ بعید نیست کسی که دارای شخصیتی پلید است،اگر در پی فضایل برود دچار بدبختی و سیه‌روزی شود.حال آن‌که او در نظام اجتماعیی که در آن بیشتر افراد دیگر با فضیلت‌اند می‌تواند بسیار موفق باشد،چون به آسانی قادر خواهد بود از آن‌ها بهره‌کشی کند و برای رسیدن به مقاصد خویش آن‌ها را آلت دست قرار دهد.