ጥበብ ፍልስፍና

ወሰን የለሽን ያየሁዋት ይሄን ጊዜ ነበር:: ሰዎች ወደ የቤታቸው ለመሔድ መበተን ሲጀምሩ ወደ እሳቱ ተጠግታ ተቀመጠች:: ብን ያለች ነጭ ኩታ ለብሳለች። አንዳንዴ ወንዝ የማያቸውን ትናንሽ እግረ-ቀጫጭን ወፎች ትመስል ነበር፡፡ ቅጥነትዋ ደሞ የሆነች ዝሃ:: እንግዲህ እሳቱ አጠገብ መጥታ ስትቀመጥ የእሳቱ ወጋገን የሚያበራበት ፊቷ በእኔ በኩል ይሆናል፡፡ ታዲያ ያምራል። የእውነቴን ነው ያምራል:: ለምን እንደሆነ አላውቅም ያምራል:: ተጨማሪ ጐንዋ ቆመው የነበሩ ሰዎች ገለል ገለል ብለው ከእሳቱ ራቅ ብለው ወሬ ጀመሩ:: ከሁዋላዋ የአገር ልብስ የለበሱ ሴቶች የኖራ ግድግዳ መስለው ቆመው ነበር:: የወሰን ፊት ፀጥ ያለ ነበር:: ሠላም ያለበት ይመስላል፡፡ አልፎ አልፎ ምክንያቱን ባላውቅም በትንሹ ፈገግ ትላለች:: አፌን ከፍቼ አያታለሁ:: ከበስተሁዋላዋ የቆመው ከነጠላና ከጋቢ የተሰራው የሰው ግድግዳ ሲፈርስ ተአምር ተፈጠረ፡፡ ያ የኖራ አገር ባሕል ልብስ ግድግዳ ሰማይ ላይ የምትፎልል ድፍን ጨረቃ ከልሎ ኖሮአል:: ታዲያ ጠቆር ያለው የወሰን ጭንቅላት ድፍንዋ ጨረቃ መሐል ላይ የተቀመጠ መሰለ፡፡ አቅጣጫው:: ጨረቃዋ ቢጫ ናት:: የጨረቃዋ ማድያት የለም:: ታዲያ ወሰን በስዕል ላይ የማያትን ትንሽ ማሪያም መሰለችኝ:: አፌን በለጠጥኩ:: ትንፋሽ አጠረኝ:: የደመራውን እሳት ትቼ እሷ ላይ ዐይኖቼን እንደመዥገር አጣበቅሁ:: ወሰን በቀስታ ብትነቃነቅም ጭንቅላቷ ከጨረቃዋ ክብ አልወጣም:: ብዙ ሳይቆይ እስኪበቃኝ ሳላያት ያ የኖራ፣ የአገር ልብስ ግድግዳ ቀድሞ እነበረበት ተመለሰ፡፡ እንደ አጋጣሚ ዞር ብላ አየችኝ:: ያውም ያን የተረገመ አፌን እንደከፈትኩ፡፡ እጅ ከፍንጅ:: አልሮጥ ነገር:: እሳት ውስጥ ዘልዬ አልገባ ነገር:: ታዲያ ከዛን ቀን ጀምሮ ያቺ ምስልዋ አንጀቴ ውስጥ ገብታ ከሌሎች ሰዎች ያልተለየች መሆንዋን ብረዳም ምክንያቱን ልገልጠው በማልችልበት ሁኔታ ልዩ አድርጋ አሳቀለችኝ:: አንድ አንድ ሴቶች አንደበታቸው ብቻ ያምራል፤ አንዳንድ ልጃገረዶች ፊቶቻቸው ብቻ ያምራሉ፣ አንዳንድ ሴቶች ቂጣቸው ብቻ ያምራል፣ አንዳንድ ልጃገረዶች አለባበሳቸው ብቻ ያምራል…በብርሃን የሚከበቡ ግን ከወሰን ሌላ ያሉ አልመሰለኝም::

"ማ ዘንግ ይዞ ገብቶ ገዳም ቢያገናኘው ፍቅርን ካ'ዳም ማ ፆም ይዞ ቆጥሮ ጠጠር ባሳከለው ፍቅርን ሀገር"

"ስለት አለብኝ ከርቤ እና እጣን ለመተያየት እንዲያበቃን፡፡ የጠቢቡ ሰው የሊቁን ቅኔ ህልሜ አይፈታም ሳላይሽ ባይኔ፡፡ እማ ዘንድ ይደር ሄዶ ጎኔ ሰው አልሆንም ካላንቺ እኔ፡፡ ማዘብ ኖሮ ለኔ ገላ ደግሞ አያለሁ ካንቺ ሌላ፡፡"

ዘመናዊው የሄርሜኔቲክስ (#Hermeneutics) ፍልስፍና በሁለቱ ጽንፎች መካከል ያለውን መስተጋብር ያጎላል። እንደ ሃንስ-ጆርጅ ጋዳመር (#Hans-Georg_Gadamer) ያሉ ፈላስፋዎች እንደሚሉት፣ ጥበብ በተጨባጭ የታሪክ እውነታ እና በተመልካቹ ወቅታዊ ግንዛቤ መካከል የሚደረግ "ውይይት" ነው። ሞናሊዛ በታሪክ ውስጥ ያለፈችበት ጉዞ እና የሊዮናርዶ ጥበብ (ተጨባጭ) ከተመልካቹ የግል ስሜት (ግላዊ) ጋር ሲዋሃድ ነው የጥበብ እውነተኛ ትርጉም የሚፈጠረው። ስለዚህ፣ የሞናሊዛ ታላቅነት የሚመነጨው በሁለቱ መርሆች መካከል ካለው ሚዛን ነው፤ ስራው በራሱ ጥበባዊ ህግጋትን የጠበቀ ተጨባጭ አካል ሲሆን፣ በተመልካቹ ህሊና ውስጥ ደግሞ ማለቂያ የሌለው የግል ትርጓሜን የሚፈቅድ ህያው ምስል ነው።

"እውነት ከሰው ልጅ ፍላጎት ውጭ ነው በስምምነት አይፈጠርም፡፡ እውነት ከሰው ልጅ ፖለቲካዊ ስልጣንና ሀይል ጋርም ግንኙነት የለውም፤ የኃይል ብዛት እውነትን ማጥፋትም ሆነ መፍጠር አይችልም፡፡ በርግጥ እውነትን የኃይለኞች ፍላጎት አድርገው የሚተረጉሙ አሉ፡፡ የራሳቸውን ፍላጎት ህዝቡ ሁሉ የሚገዛበት እውነት አድርገው ለማቅረብ ቄሱ መፅሐፍ ቅዱስን፣ ሼሁ ቁርዓንን፣ ሀብታም ገንዘቡን፣ ባለስልጣን ደግሞ ህግንና ሚዲያን ይጠቀማሉ፡፡ በዚህም የተነሳ ሀይማኖት፣ ገንዘብ፣ ስልጣንና ሚዲያ እውነትን የመፈብረኪያ ማሽኖች እየሆኑ በዘመናት ሁሉ ታይተዋል፡፡’’

አሁን፣ አሁን (እነሱ ባሉበት ሀገር ላይ) እንደታሰበው የሴቶች ተፈላጊነት እየቀነሰ የመጣ ይመስላል። በርካታ ጥናቶች እንደሚያሳዩት የትዳር እድሜ ላይ የሚገኙ አብዛኛው ወንዶች ወደ ትዳር የመግባት ፍላጎት ፈጽሞ የላቸውም። በተቃራኒው በሴቶች ዘንድ «የትዳር አጣን ጥያቄዎች» ሲሰ'ሙ ፈላጊነቱ ወደ ሴቶቹ እየዞረ የመጣ ይመስላል። ትዳር የሚፈልግ ወንድ አናሳ በመሆኑ ትዳር የሚፈልገው ወንድ «ከመምረጥ ወደ መመረጥ፣ ሴቶቹ ሲያደርጉ እንደነበረው መራጮችን ሰብስቦ ወደ መምረጥ» እየሄደ ነው።

_ የከተማ ሴቶች ችግር ከገጠሮቹ አንጻር የማይታይ እና የተደበቀ ነው። ሴቶች 'prime age' ተብሎ በሚቀመጥበት ሰዓት ትዳር መያዝ፣ ልጅ መውለድ በማህበረሰቡ ይጠበቅባቸዋል። ይሄን ያላሳካች ሴት ከማህበረሰቡ፣ ከቤተሰቦቿ የሚደርስባት ጫና የሚታወቅ ነው። ስለዚህ የማግባት ፍላጎት ባይኖራት እንኳ፣ የማትፈልገው ሰው ቢሆን እንኳ አብራ ለመኖር፣ ካገባችም ባልተሳካ ትዳር ውስጥ የሚደርስባትን ችግሮች ለመቋቋም ትገደዳለች። አቻዋን አጥታ «የመውለጃ ጊዜዬ ሳያልፍ ልጅ መውለድ እፈልጋለሁ ግን ትዳር አልፈልግም፣ ዝግጁ አይደለሁም» ካለችም እንደ ዘመናዊ ሽርሙጥና ተደርጎ ይያዝባታል። ልጇም ዲቃላ ይባላል። ታድያ ከሀብታም ወንዶች፣ ከተሳካላቸው ወንዶች ስር የማይጠፉ፣ ድሃ ወንድ  አያውራኝ የሚሉ፣ ማህበረሰቡ በስኬታቸው ለተቀበላቸው ወንዶች እግር ላሽ የሚሆኑ ሴቶች ካለባቸው ማህበራዊ ጫናም ጭምር ነው። ሰነፍ ሊሆኑ የመቻላቸው እድል እንዳለ ሆኖ ሰርተው እንዳይለወጡ prime age ያልፋል፣ ያላቸው አማራጭ የተሳካለት ወንድ አሳዳጅ ነው። _ በየሄዱበት፣ በሚሰሩበት ወሲባዊ ትንኮሳ ይደርስባቸዋል፣ ከላይ በእስርቤቱ ምሳሌ እንዳየነው ሴቶች ተፈላጊዎች ቢሆኑም ፈላጊዎች «ጉልበትን፣ ማስፈራራትን በመጠቀም ፍላጎታቸውን ለማሟላት ወሲባዊ ጥቃት፣ አካላዊ ጥቃት እና አስገድዶ ደፈራ» ሊያደርጉባቸው ይችላል።  

የገጠር ሴቶች ችግር ከከተማዎቹ እጅግ የራቀ ነው። የሴት ልጅ ግርዛት እና ጠለፋ ባልተፋቀበት ሀገር ውስጥ ሌሎች ጥያቄዎች መጠየቅ የሚያደክም ነገር ነው። መሰረታዊ የሴት ንጽህና መጠበቂያ የሌላቸው፣ አስገድዶ መድፈር እንደ ኖርማል ወሲባዊ ድርጊት የሚታይበት፣ አይ ሴት ነች እኮ! የሚባልበት፣ ሴት ሲወለድ የሚታዘንበት፣ ሴት ልጅ ከማድቤት ከወጣች፣ ከሰፈሯ ከራቀች ሳትደፈር የምትመለስበት ሁኔታ የመነመነበት..ሀገር ነው።..........

በሁለት ወር ከአስራምስት ቀን ዳግም ለሁለተኛ ቀን ተዋሰብን ፤ ያኔ  ሰውነቴ ተቀብሏት ነበር ፤ ሰውነቷ ተቀብሎኝ ነበር እናም ተዋሃድን ፤ የሚዋደዱ ሰዎች ሲዋሰቡ  ወሲቡ ውህደት ነው ፣ የነፍስ ቁርኝት ፤  ተቆራኘን። ውድ ቦታ እና ቅዱስ ቦታ ብቻ ነው ትክክለኛ ሰው የሚገኘው ያለው ማነው?

ሰው መቼ በተገናኘበት ስፍራ  ይመዘናል ፤ ያለንበት ስፍራ ሁሌ መቼ ልካችን ሆኖ ያውቃል። አጀማመራችን ሳይሆን አካሄዳችን ነው የማንነታችን ማሳያ!።

ክምናውቀው የማናውቀው መብለጡ የማናየውን አማናዊ እውነት ከስሜት ህዋሳቶቻችን በሚሻገር መንገድ እንድንገነዘብ ፍንጭ ይሰጠናል... ለዚህም ጥሞና፣ (meditation)፣ እርጋታ (stillness)፣ አዕምሮ በውስብስብ የሃሳብ ጅረት ሲናውዝ ነጠል ብሎ ማስተዋል፣ ልብና ነፍስያን ማድመጥ ብርቱ መላ ሆነው ይጠቀሳሉ...

[ይህን ጠይቅ: መለኮት አይለኬ (infinite) ነው ካልን ፍቅሩና አነዋወሩስ ገደብ-አልባ መሆን የለበትም?... ታዲያ ለምን ምድር ላይ ብቻ?... ለእኛ 'ያዳላል' እያልከኝ ነው?... ያለ ባሕሪው?...]

“All our knowledge begins with the senses, proceeds then to the understanding, and ends with reason. There is nothing higher than reason.”      #Immanuel_Kant

በመኖር ሃዲድ ላይ ስንፈስ ብዙውን ጊዜ ለእምነት የምንተወው፣ እንደገባን ሁሉ የምንዘለው፣ ነገሬ ብለን የማንፈትሸው ብዙ ገራሚ ነገር ይኖራል...

የአይለኬውን ሕዋ ቁራጭ ብቻ እየተረጎሙልን ቢሆንስ? በህዋሳቶቻችን የምንረዳው የግዝፈቱን ጥላ ወይም ነጸብራቁን ብቻ ቢሆንስ?... 

[ዙሪያህ በ ፭ቱ የስሜት ህዋሳት ብቻ የማትረዳው ብዙ እውነት እንዳለ ብትቀበል ማየት ማወቅ እንዳልሆነ ይገባሃል፤ ታዲያ ይህን መረዳት አኗኗርህን የሚቀይረው አይመስልህም?...] “The world is illusory; Brahman alone is real; Brahman is the world.” ~ Ramana Maharshi

ርብቃ ዋከር «እኔ ድኅረ-ፌምኒስት አይደለሁም እኔ የሶስተኛው ዙር እንቅስቃሴ አካል ነኝ።» I'm not postfeminism feminist I'm third wave በሚል ነበር የሶስተኛው ዙር መሆኑን ያወጀችው። becoming a third wave የሚል ጽሑፍም አዘጋጅታለች ይህ የትግል እንቅስቃሴ በዋነኛነት የመራብያ አካላትን የተመለከተ ነው። አትድፈሩን! ወሲባዊ ትንኮሳ አይደረግብን! የስነ-ተዋልዶ መብታችን ይከበር! ሰውነቴ ምርጫዬ! ወዘተ የሚሉ ትግሎች ነበሩ።

1) የፌምኒዝም አራማጆች ከጥንት ጀምሮ ሌሎች መብታቸው ተጓድሏል ብለው ላመኑት ድጋፍ ሲሰጡ ነበር። ታድያ ይህ የሴቶች መብት ላይ ብቻ አለማተኮራቸው፣ አጀንዳቸውን ወደሌላም ማስፋታቸው ሴት ጠል ያልሆኑ ሰዎች፣ እራሳቸው መብታቸው የተጓደለ ሴቶች እንኳ በሙሉ ልብ እንዳይቀበሏቸው አድርጓል።

2) ይህንን ክፍተት በመጠቀም በፌምኒዝም የታርጋ ስም ሌላ አጀንዳ የሚያራግቡ ሰዎች በውስጣቸው በመኖራቸው። ለምሳሌ postmodern feminism, transfeminism, ecofeminism, sex-positive feminism የመሳሰሉት... #sex_positive_feminism ማለት ሴቶች ወሲባዊ ነጻነታቸውን ማግኘት አለባቸው የሚል ትግል ነው። የተመሳሳይ ፆታ ጋብቻ፣ የወሲብ ንግዶች ህጋዊ ይሁኑ የሚሉ ጥያቄዎችን ያካተተ ነው። ሴቶች ወሲባዊ ነጻነታቸውን የሚያገኙት ያሻቸውን ጾታ ማግባት፣ ገላቸውን ላሻቸው ዓላማ ማዋል ሲችሉ ነው የሚል አመለካከት ነው። ይሄንን ምልከታ ታሪክ ሰርተዋል የሚባሉት ፌምኒስቶች ሳይቀር ያፈነገጠ ጥያቄ ነው ሲሉ፣ የሴቶች ጥያቄ ይህ አይደለም የሚሉ ጥያቄዎች ያነሱበታል። ከዚህ ቀደም ባለው ጽሑፍ ውስጥ በጠቀስኩት መጽሐፏ ቤቲ ፍሪዳን ይሄንን ፍራቻ አስቀምጣለች። #Trans_feminism ደግሞ ወደ ሴትነት የተለወጡ ወንዶች ሴቶች ናቸው መብታቸው ይከበር የሚል ትግል ነው። #eco_feminism ደግሞ የመብት ታጋይ እስከሆንን ድረስ አትክልት በል እንሁን የሚል ትግል ነው። እንስሳትን መብት ከመጠበቅ አኳያ ፌምኒዝም የበኩሉን መወጣት አለበት ባይ ናቸው። #post_modern_feminism ከእነ አካቴው የ feminism አቀንቃኞች አይደሉም የውል ጥያቄ ይነሳባቸዋል።

3) ፌምኒስት የሚለውን ቃል ማንም ሰው ለእራሱ መስጠት በመቻሉ፣ እውነተኛው ፌምኒስት ማነው? ፌምኒስት የመሆን ግብ እና አላማ ምንድን ነው? የሚለው ጥያቄ በቀላል እና ውስብስብ ባልሆኑ ቃላት ሊመለስ ባለመቻሉ።

4) ትግል ቀሚዎች፣ መስራት የማይወዱ ሰነፍ ሴቶች፣ ከማንበብ የራቁ ባለው ክፍተት ተጠቅመው ትኩረት በማግኘት ከሌሎቹ ይልቅ ወደ ማኅብረሰቡ ገነው በመውጣታቸው።

ፕሮፌሰር ክርስቲና ሆፍ የተባለች የፍልስፍና መምህር "Who Stole Feminism? How Women Have Betrayed Women" በሚል ባጠናቀረችው መጽሐፏ የፌምኒዝም ትግል እየተቀማ እንዳለ ትገልጻለች። ፌምኒዝምን በመጽሐፏ በሁለት ስትከፍለው #equity_feminism እና #gender_feminism በሚል ነው። እራሷን equity ፌምኒስት ብላ ስትጠራ ጥያቄያቸውም   «ሴቶች እኩል መብት ማግኘታቸው፣ ከወንዶች እኩል ዕድሎችን ማግኘታቸው ፣  ጾታ ላይ መሰረት ያደረገ ጥቃት እንዳይደርስባቸው፣ ማህበራዊ መብታቸው እንዲረጋገጥላቸው» ብቻ ነው ትላለች። ነገር ግን Gender feminist የምትላቸው ከዚህ ሌላ ዓላማ አላቸው ያለቻቸው ታጋዮችን ነው። ኋላ ላይ #victim_feminism ብለው ሀሳቧን የተቀበሏት እነ ሮፊ ስራዋን እጹብ ይሉታል። ጾታዊ ዘረኝነት፣ ከእኩልነት የዘለለ ጥያቄ፣ የተጠቃሁ ስነልቦና፣ ወንድ ጠልነት፣ ከወንዶች በላይ መብት መፈለግ እያሉ victim feminism ብለው በከፈሏቸው ላይ ትችት ያዘንባሉ። ከዚህ በተጨማሪ በእነዚህ ወገኖች የሚሰራጨው አሀዛዊ መረጃም እውነት እንዳልሆነ ይሞግታሉ።

ከፌምኒዝም እኩል «የወንድ ልጅ መብት» እንቅስቃሴ ተቀባይነት ባያገኝም በርካታ አቀንቃኞች አሉት። የወንድ ልጅ የሞት መጠን ከሴቶች ይበልጣል፣ መንገድ ላይ የሚኖሩ  የጎዳና ተዳዳሪዎች አብዛኛቹ ወንዶች ናቸው፣ ሴት እና ወንድ እኩል ወንጀል ቢፈጽሙ ከ20 እጥፍ በወንዶቹ ላይ ይፈረዳል፣ በወንዶች ላይ የሚደረግ አስገድዶ መድፈር እንደሴቶቹ ትኩረት አይሰጠውም፣ ሴቶች በሀሰት ጾታዊ ጥቃት አደረሰብኝ እያሉ የወንዶችን ህይወት እያመሳቀሉ ስለሆነ ያለ በቂ ማስረጃ ማመን(መክሰስ) ወንዶችን መበደል ነው፣ ሴቶች ከወንዶች በተለየ በመንግስት በርካታ ጥቅማ ጥቅሞች ያገኛሉ፣ ወንድ ልጅ ለማህበራዊ አገልግሎት በግዳጅ ሲመለመል ሴቶች አይመለመሉም፣ ወንድ ልጅ በስጋ ያልወለደውን ልጅ እንዲያሳድግ ሴቶች እየፈረዱበት ስለሆነ የዘረመል ምርመራ በግዳጅ እንደልደት ሰርተፊኬት ይሰጥ፣ ወንድ ልጅ የሚያገኘው በሴቷ መልካም ፍቃድ ብቻ እንጂ ልጅ የማግኘት መብት አልተሰጠውም፣ ልጅ የመውለድ ፍላጎት የሴት ብቻ ነው ወንዱ ቅድሚያ ሴቷ ባላሳወቀችውና ባልተፈራረሙበት ሁኔታ ለልጅ ተቆራጭ ማድረግ እኩልነት አይደለም፣ ልጆች አባታቸው ተቆራጭ እያደረገ ሳለ እናትየዋ አባትነቱን የምትፈልገው ለገንዘብ ብቻ እንጂ በአባትነት ድርሻ ላይ አባታቸውን እንዲጠሉ ታደርጋለች የሚሉ ይገኙበታል። በተጨማሪም... የአባት ተቆራጭ ማስተካከያ ይደረግበት፣ በአስገድዶ መድፈር ሳብያ የልጅ አባት የሆነ ወንድ፣ ልጅ እንዲያሳድግ አይገደድ። ( አንድ ሴት ወንድን አስገድዳ ብትደፍር እና ብታረግዝ ተደፋሪው አባት ለልጁ ተቆራጭ እንዲያደርግ ይገደዳል) የመሳሰሉት...

የመናገር ነፃነት ከተነጠቅን ድድብና እና ዝምተኝነት እየመራ እንደ በግ ወደ መታረድ ሊወስደን ይችላል !

#phenomenology ዓለምን በውስጣችን በሚፈጠሩ ስሜቶችና ሃሳቦች አማካኝነት እንዴት እንደምናውቅና እንደምንረዳ የምትመረምር የፍልስፍና ዘርፍ ናት። የዚህ ፍልስፍና መነሻ ሃሳብ እያንዳንዱ ግለሰብ ዓለምን በተለየ መንገድ እንደሚለማመድና እውነታውም በነዚህ ግላዊ ተሞክሮዎች የተገነባ እንደሆነ ማመን ነው። ፌኖሜኖሎጂስቶች አንድን ነገር ስንመለከት፣ ስንሰማ ወይም ስናስብ የሚሰማንን ስሜትና የሚፈጠሩብንን ሃሳቦች በመመርመር የእውነታውን ምንነት ለመረዳት ይጥራሉ። ስለዚህም ፌኖሜኖሎጂ እውነታን ከውጭ ሳይሆን ከውስጥ፣ በግላዊ ተሞክሮዎች አማካኝነት ለመረዳት የሚያግዝ የፍልስፍና መንገድ ነው።

" aint I a woman " በሚል ድንቅ ስራ ብቅ ብትልም እንደነጮች ትግል አጋሮቿ ትኩረት አላገኘም ነበር። የመጀመርያው ፌምኒዝም ምንጭ የምትባለው ሜሪ ዎልስተንክራፍት ነች። " vindication of the rights of women " የሚል ተወዳጅ ስራዋ ለመጀመርያው ፌምኒዝም እንደ ጥንስስ አገልግሏል።

እንግዲህ ሴቶች ሰዎች መሆናቸው ከታመነ ዘንዳ "the second sex" የሚል መጽሐፍ ይዛ አንድ ፈረንሳዊት ፈላስፋ ብቅ አለች። የመጀመርያው ፌምኒዝም ንቅናቄ ልክ እንደፓንዶራ ሳጥን ነበር።

ቤቲ ፍሪደን " The feminine mistique " በሚባለው ድንቅ መጽሐፏ «የሴቶች ጭቆና ከትግሉ ስኬት(ከመጀመርያው) በኋላ ወደኋላ እንደተመለሰ ታትታለች።

ድርሰት ጥይት አይመክትም ፣ ሙዚቃም ፈንጂ አያከሽፍም ፤ አቅመ ቢስ ግን አይደለንም እውነታችንን በዜማ እናወራለን የውሸታሞችን ስም በገጸ ባህሪ እንስላለን የስነጽሁፍ ዓላማ ደምን ወደ ቀለም መቀየር ነው ።

ለሰነፍ ሰው የሚነገር በፅኑ እንቅልፍ ለተያዘ ሰው እንደሚነገር ነው ፥ ነግረኸው ከጨረስክ በኋላ " ምን ተናገርክ ይልሃል? " ብርሃኑ አልፏልና ለሞተ  አታልቅስለት ፥ አይምሮ ጠፍቷልና ለሰነፍ ሰው አልቅስለት። ከሞቱ በኋላ አይመለስምና ለሞተ ሰው ታለቅስለት ዘንድ አግባብ ነው፤ ከሞቱ መኖሩ ይከፋበታልና ፤ ለሰነፍ  በህይወት ሳለ አልቅስለት።

" ሊነጋ ሲል ይጨልማል " ወይም "ሊሻሻል ሲል ይብስበታል " የሚሉ ሀሳቦች ሲነገሩ አስተውል!! ነገሮች መጀመሪያ ወድቀው ከዚያ የሚሻሻሉባቸው ሁኔታዎች ቢኖሩም  ተጨባጭ ምክንያቶች ሊኖራቸው ይገባል።አንዳንድ ፖለቲከኞች ሊያሰተካክሉት የማይችሉት ከፍተኛ የፖለቲካ ወይም የኢኮኖሚክ ቀውስ ሲከሰት ይህ ችግር ሀገሪቷን ያጠነክራታል ጨለማው የበረታው ሊንጋ ስለሆነ ነው ሲሉ ይስተዋላል ወዳጄ መሰራት ያለበት ስራ እስካልተሰራ ድረስ ጨልሞም ሊቀር ይችላልና አሰተውል ይህ የሊነጋ ሲል ይጨልማል ስህተት  (The " It will get worse before it gets better" fallacy") ነው።