دیدار یار

«فرشته عشق نداند که چیست ای ساقی بخواه جام و گلابی به خاک آدم ریز» انسان بدون آزادی و اختیار هیچ فضیلتی ندارد. سرآغاز همه فضیلت‌های آدمی همینجاست که بتواند انتخاب کند. فرشتگان بسیار عبادت می‌کنند اما آیا می‌توانند به خدا تقرب یابند؟ درون آنها هیچ کششی بسوی گناه نیست. برای آنها دوراهی معنا ندارد. آنها بیاد خدا هستند در حالی که چیزی نیست که حواسشان را پرت کند. فرشتگان جایشان معلوم است نه پایین‌تر نه بالاتر. خدا انسان را این گونه سرشته که آزادی و انتخاب داشته باشد. ممکن است در این کشاکش انتخاب خوب و بد، نود ونه انتخاب بد باشد و یک انتخاب خوب اما همان یک انتخاب خوب از همه عبادت فرشتگان بالاتر است چون یک انتخاب است و چون ترجیح یک کشش بر کششی دیگر است. جباران دوست دارند انسان‌ها حداقل قدرت انتخاب را داشته باشند. آنها از عنصر انتخابگر می‌ترسند چون همه را برده خود می‌خواهند. این انسان را خدا سرشته و سنت اوست که انسان انتخابگر باشد و کسی نمی‌تواند در برابر سنت خدا بایستد و آن را تغییر دهد.

«اختیاری هست ما را بی گمان حس را منکر نتانی شد عیان» ساختار انسان به گونه‌ای است که فقط در بستر آزادی و اختیار رشد می‌کند و با سلب آزادی نابود می‌شود. اگر عقابی بلند پرواز را به قفسی طلایی ببرند او را نابودش کرده‌اند. خدا خواسته انسان حتی در ساده‌ترین شؤونش انتخاب و اختیار داشته باشد. هر حیوانی با تولدش لباسی آماده با خود دارد که تا پایان عمرش با اوست و شبیه لباس هم‌نوع‌های اوست. به انسان گفتند خودت بر قامتت لباس بپوش، خودت انتخاب کن و بپوش. گرفتن اختیار و آزادی انسان گرفتن کرامت اوست. انسان در فقر و مصیبت باشد ولی آزاد خوش‌تر است تا در رفاه و تنعم باشد ولی در قفس مگر کسی که انسانیتش را از یاد برده باشد. انسانیت با حریت معنا دارد، با داشتن اختیار و حق انتخاب معنا دارد و بدون اینها در حد حیوانات با او رفتار شده است.

ور حسد گیرد ترا در ره گلو در حسد ابلیس را باشد غلو کو ز آدم ننگ دارد از حسد با سعادت جنگ دارد از حسد عقبه‌ای زین صعب‌تر در راه نیست ای خنک آنکش حسد همراه نیست این جسد خانهٔ حسد آمد بدان از حسد آلوده باشد خاندان

کیف مد الظل نقش اولیاست کو دلیل نور خورشید خداست اندرین وادی مرو بی این دلیل لا احب افلین گو چون خلیل

سایهٔ یزدان چو باشد دایه‌اش وا رهاند از خیال و سایه‌اش سایهٔ یزدان بود بندهٔ خدا مرده او زین عالم و زندهٔ خدا

مرغ بر بالا و زیر آن سایه‌اش می‌دود بر خاک پران مرغ‌وش ابلهی صیاد آن سایه شود می‌دود چندانکه بی‌مایه شود بی‌خبر کان عکس آن مرغ هواست بی‌خبر که اصل آن سایه کجاست تیر اندازد به سوی سایه او ترکشش خالی شود از جست و جو ترکش عمرش تهی شد عمر رفت از دویدن در شکار سایه تفت

خفته آن باشد که او از هر خیال دارد اومید و کند با او مقال

هر که بیدارست او در خواب‌تر هست بیداریش از خوابش بتر چون بحق بیدار نبود جان ما هست بیداری چو در بندان ما جان همه روز از لگدکوب خیال وز زیان و سود وز خوف زوال نی صفا می‌ماندش نی لطف و فر نی بسوی آسمان راه سفر

گفت لیلی را خلیفه، کان توئی؟ کز تو مجنون شد پریشان و غوی؟ از دگر خوبان تو افزون نیستی! گفت خامش، چون تو مجنون نیستی هر که بیدارست او در خواب‌تر هست بیداریش از خوابش بتر

کاش چون اصحاب کهف این روح را حفظ کردی یا چو کشتی نوح را تا ازین طوفان بیداری و هوش وا رهیدی این ضمیر و چشم و گوش ای بسی اصحاب کهف اندر جهان پهلوی تو پیش تو هست این زمان یار با او غار با او در سرود مهر بر چشمست و بر گوشت چه سود

هر شبی از دام تن ارواح را می‌رهانی می‌کنی الواح را می‌رهند ارواح هر شب زین قفس فارغان نه حاکم و محکوم کس شب ز زندان بی‌خبر زندانیان شب ز دولت بی‌خبر سلطانیان نه غم و اندیشهٔ سود و زیان نه خیال این فلان و آن فلان حال عارف این بود بی‌خواب هم گفت ایزد هم رقود زین مرم خفته از احوال دنیا روز و شب چون قلم در پنجهٔ تقلیب رب آنک او پنجه نبیند در رقم فعل پندارد بجنبش از قلم