دەرووناسی و پەروەردەی منداڵ
Open in Telegram
1 075
Subscribers
No data24 hours
+37 days
-330 days
Data loading in progress...
Similar Channels
Tags Cloud
No data
Any problems? Please refresh the page or contact our support manager.
Incoming and Outgoing Mentions
---
---
---
---
---
---
Attracting Subscribers
July '25
July '25
+14
in 0 channels
June '25
+7
in 0 channels
Get PRO
May '25
+7
in 0 channels
Get PRO
April '25
+8
in 0 channels
Get PRO
March '25
+6
in 0 channels
Get PRO
February '25
+26
in 0 channels
Get PRO
January '25
+14
in 0 channels
Get PRO
December '24
+13
in 0 channels
Get PRO
November '24
+26
in 0 channels
Get PRO
October '24
+29
in 0 channels
Get PRO
September '24
+24
in 0 channels
Get PRO
August '24
+32
in 0 channels
Get PRO
July '24
+19
in 0 channels
Get PRO
June '24
+15
in 0 channels
Get PRO
May '24
+31
in 0 channels
Get PRO
April '24
+17
in 0 channels
Get PRO
March '24
+13
in 0 channels
Get PRO
February '24
+15
in 0 channels
Get PRO
January '24
+30
in 0 channels
Get PRO
December '23
+6
in 0 channels
Get PRO
November '23
+19
in 0 channels
Get PRO
October '23
+29
in 0 channels
Get PRO
September '23
+16
in 0 channels
Get PRO
August '23
+41
in 0 channels
Get PRO
July '23
+26
in 0 channels
Get PRO
June '23
+26
in 0 channels
Get PRO
May '23
+70
in 0 channels
Get PRO
April '23
+22
in 0 channels
Get PRO
March '23
+28
in 0 channels
Get PRO
February '23
+42
in 0 channels
Get PRO
January '23
+41
in 0 channels
Get PRO
December '22
+35
in 0 channels
Get PRO
November '22
+43
in 0 channels
Get PRO
October '22
+57
in 0 channels
Get PRO
September '22
+31
in 0 channels
Get PRO
August '22
+34
in 0 channels
Get PRO
July '22
+30
in 0 channels
Get PRO
June '22
+37
in 0 channels
Get PRO
May '22
+20
in 0 channels
Get PRO
April '22
+30
in 0 channels
Get PRO
March '22
+35
in 0 channels
Get PRO
February '22
+62
in 0 channels
Get PRO
January '22
+52
in 0 channels
Get PRO
December '21
+28
in 0 channels
Get PRO
November '21
+32
in 0 channels
Get PRO
October '21
+42
in 0 channels
Get PRO
September '21
+31
in 0 channels
Get PRO
August '21
+23
in 0 channels
Get PRO
July '21
+31
in 0 channels
Get PRO
June '21
+49
in 0 channels
Get PRO
May '21
+37
in 0 channels
Get PRO
April '21
+93
in 0 channels
Get PRO
March '21
+62
in 0 channels
Get PRO
February '21
+96
in 0 channels
Get PRO
January '21
+38
in 0 channels
Get PRO
December '20
+893
in 0 channels
| Date | Subscriber Growth | Mentions | Channels | |
| 31 July | 0 | |||
| 30 July | +2 | |||
| 29 July | +3 | |||
| 28 July | +2 | |||
| 27 July | 0 | |||
| 26 July | 0 | |||
| 25 July | 0 | |||
| 24 July | 0 | |||
| 23 July | 0 | |||
| 22 July | 0 | |||
| 21 July | 0 | |||
| 20 July | +1 | |||
| 19 July | +2 | |||
| 18 July | 0 | |||
| 17 July | 0 | |||
| 16 July | 0 | |||
| 15 July | 0 | |||
| 14 July | 0 | |||
| 13 July | 0 | |||
| 12 July | 0 | |||
| 11 July | +1 | |||
| 10 July | 0 | |||
| 09 July | 0 | |||
| 08 July | 0 | |||
| 07 July | 0 | |||
| 06 July | 0 | |||
| 05 July | 0 | |||
| 04 July | +1 | |||
| 03 July | +1 | |||
| 02 July | +1 | |||
| 01 July | 0 |
Channel Posts
نیشتیمان ... مانگا ... کاهین
......................
نووسەری سوودانی (جەلال ئەلجاک) لە وتارێکدا بەناوی (نیشتیمان .. مانگا .. کاهین) دەڵێت :-
لەسەردەمی بت پەرستیدا، ئەگەر داواکارییەکت هەبووایە ، پیاوانی پەرستگا دەیانگووت (بتەکە داوای قوربانی دەکات) لەڕاستیدا بت قسەناکات ، ئەوەی نیازی بە گۆشتی مانگاکە بوو خودی پیاوانی پەرستگا بوون.
ئەگەر پیاوانی پەرستگا بیانگوتبا (خۆم پێویستیم بە مانگایەکە کەس نەیدەدا) کەواتە فێڵەکە ئەوەیە ، بتێک بدۆزەرەوە ، خەڵک بیپەرستن و پیرۆزی بکەن و بۆی بمرن بە شکۆمەندییەوە.
ئەگەر مانگاکەش پێشکەشی پەرستگا بکرایە ، هێشتا دەبوو پیاوانی پەرستگا پەسەندی ئەوە بکەن ئایا قوربانییەکە وەرگیراوە یاخود نا.
بەتێپەڕبوونی کات (نیشتیمان) کرا بەبت ، پیاوانی پەرستگا بوون بە سیاسییەکان ، قوربانیکردنیش هەر بەردەوام بوو ، کاتێک دەسەڵاتداران و سیاسییەکان بیانویستبایە شتێکیان دەستکەوێت داوای قوربانیان دەکرد لەمڕووەوە ئیتر چەمکی (خەزێنەی دەوڵەت ، سنووری دەوڵەت ، سەرۆک ، شکۆمەندی دەوڵەت، قوربانی دان ) بەشیوەی تر پەیدا بوون.
چۆن کەس بوێری ئەوەی نەبوو بپرسێت ئەم بتە چییە کە ئەم هەموو قوربانیەی پێشکەشدەکرێت ، هیچ کەس بوێری ئەوەی نەما بپرسێت ئەم نیشتیمانە چییە ؟ کە دەبێت ئەم هەموو قوربانییەی پێشکەش بکەین ؟ ئەی لەبەرامبەردا ئەو چیمان پێدەبەخشێت !!
ئەم بتە چییە کە تۆ داوا لەخەڵک بکەیت ئەوان برسی بن ، تا دەوڵەت شکۆمەند بێت !
تۆ ئەبێت بمریت ، تا ئەو بژی !!
پیاوانی پەرستگا دەیانگووت ئەم گۆشتی مانگایە بۆ ئێمە نییە بۆ شکۆمەندی و پیرۆزی خوداوەندەکانە ، هەروەکو چۆن سیاسیەکان فێر بوون کە ئەم قوربانی و چەوساندنەوەیە بۆ ئەوان نییە بەڵکو بۆ نیشتیمان و ئایندەی ڕۆڵەکانتانە.
...........................................
هێت*للەر پێش دووەم جەنگی جیهانی ، گوتبووی (دەبێت خودایەک بۆ ئەڵمانییەکان دروست بکەم لەسەر زەوی کە بیپەرستن ، ئەویش خاکی ئەڵمانیایە ) لەم پێناوەشدا ملیۆنان ئینسانی کردە قوربانی.
لە میصر خەڵک دەڵێن (نموت نموت وتحیا مصر) دەمرین ، دەمرین بابژی میصر ، بەڵام هیچ کەس ناپرسێت مرۆڤ چۆن بۆ شتێک دەمرێت ، کە خاوەنداریەتیەکەی هی پیاوانی پەرستگا و سیاسیەکانن ، ئەگەر خاکەکەش پیرۆز بێت ، هێشتا تۆ لە شوقەکەتدا کرێچی خاک و کاهینەکانی و دەبێت باج بدەیت.
...........................
دەڵێن ئەو ئازارەی مرۆڤ نەکوژێت بەهێزتری ئەکات ، بەڵام کەس ناپرسێت ئەگەری دەرچوون و زیندوو مانەوەت لەژێر ئازارەکەدا ڕێژەکەی چەندە و چۆنە ؟ ئەوان گرەو لەسەر بەهێزی تۆ دەکەن ،بەو مەرجەی (پانادۆڵ)ێکت بۆ نەکڕن.
بەهێزتر ئەبیت ! وەختێک بیست جووت پێڵاو بۆیاخ ئەکەیت و ناکاتە پارەی جوتێک پێڵاو بۆ مندالەکەت. بەهێزتر ئەبیت ! وەختێک بە قرچەی گەرما بایی دوو هەزار سەهۆڵ ئەکەیتە تەرمۆزەی ئوتومبیلەکەتەوە بۆ ئەوەی پارەی داخلییەک نەدەیت بە دوو دەبە ئاو و ئێوارە بیدەیت بە دوو عەلاگە سەوزە و بیبەیتەوە بۆماڵەوە!
مرۆڤ چۆن بەهێز ئەبێت ، یەکەم پیک کە ئەیوەشێنێت ، خەیاڵی لای یەکەم ڕۆژە لە کرێی خانووەکەی کە وەک مۆتەکە لە دەست و خەیاڵی ئاڵاوە ؟ مرۆڤ چۆن بەهێز دەبێت ، وەختێک کۆڵان بە کۆڵان بەدوای مقەبا و کارتۆندا بگەڕێ ، تا دوو سێیەک لە ئاواتەکانی بە مقەبای دڕوای ئەوانی تر بهێنێتە دی !!
فەرزادی کەمانگەر دەیگووت (مرۆڤ چۆن دەتوانێت لەسەر تەختە ڕەش بنووسێت زانست و نیشتیمان باشترە لە پارە ، لە کاتێکدا دەزانێت دەست قڵیشانی باوکی و کاری خراپی خوشکەکانی بەهۆی نەبوونییەوەیە)
ئازار مرۆڤ بەهێز ناکات ،بەڵکو ئەیکوژێت ، بەڵام بەکاوەخۆ و بەهێمنی ، ئەوەشی پێیدەدات هێز نییە ، بەڵکو سەرو ڕیشێکی سپی و چاوێکی پڕ لە حەسرەت و پشتێکی چەماوە و سندوقێک و دەپانزە جووت پێڵاو بۆ بۆیاخ کردن .
ئەوانەشی ڕێیان نەکەوتە بۆیاخ کردن ، حەتمەن ڕۆژانە دەیانبین کە بەناچاری کەوتوونەتە پێڵاو جووت کردن.
کورد ئەڵێ (ئەوەی منارە بدزێت کفنیشی بۆ بەدورین ئەدات) ئەوەی نیشتیمان بدزێت ، بتی گەورەشی بۆ بە دورین ئەدات.
حەمدی گووتەنی :-
(مالیکی ئیقلمی حوسنی ئەی سەنەم دەرکە ڕەقیب
هەر ئەشێوێ میللەتێ، گەر گوێ لە بەدگۆ بکا ، ملوک)
نوقتە سەری دێڕ .....
| 2 | كاتێك منداڵەكەت دەستدرێژی یان گێچەڵی سێکسی دەكرێتە سەر دەبێت چی بكەی؟(هەنگاوە سەرەکییەکان)
د. دیلمان ئازاد خۆشناو
پسپۆری پزیشکی دادوەری
مامۆستای زانکۆ لە کۆلێژی هەولێری پزیشکی
دیاردە و كێشەكانی نێو كۆمەڵگە زۆرن، بەڵام هەندێكیان ئەگەر زوو فریایان بكەوین ڕەنگە چارەسەر بكرێت و تا ڕاددەیەك بۆ داهاتووش وابكەین ئەو دیارەیە یا نەمێنێت یاخود زۆر كەم ببێتەوە.
بەشێكی زۆر لە دایكان و باوكانی بەڕێز رۆژانە پەیوەندیمان پێوەدەكەن لە ڕێگەی پلاتفۆڕمە جیاوازەكانی سۆشیال میدیا و هەر یەكەو بە شێوازێكی جیاواز بە دوای چارەسەری كێشەكانی منداڵەكانیاندا دەگەڕێن.
بەپێی ئەو پرسیارانەی كە بۆ من هاتوون، گرنگترین و سەرەكیترین كێشە كە دایكان و باوكان بەهەستیارییەوە مامەڵەی لەگەڵدا دەكەن، بابەتی گێچەڵی سێكسییە كە منداڵەكانیان ڕووبەڕووی دەبنەوە. بۆ ئەوەی ئەو گێچەڵە سێكسییانە نەبن بە كێشەی گەورەتری كۆمەڵایەتی و دەردێكی كوشندە لە نێو كۆمەڵگەو خودی قوربانییەكانیش لە كەسانی قوربانییەوە ببن بە کەسانی ڕزگاربوو دەبێت بە گرنگییەوە چارەسەری كێشەكان بكەین و ڕێگە بەوە نەدەین لە ژێر ناوی جیاوازەوە پەردە پۆشی ئەو تاوانە بكەین و دواتر لە شوێنێكی دیكەوە كێشەكان سەر هەڵبدەنەوە كە لە ئاست چارەسەرییان دەستەوەستان بین بێگومان ماکی گێچەڵی سێکسی و دەست درێژی سێکسی زۆرە و کاریگەری لەسەر جیلی داهاتوو و لەسەر کۆمەڵگاش دەبیت نەک تەنها خودی کەسەکە خۆی.
١-دایكان و باوكانی بەڕێز، دەبێت ئەوە بزانین کاتێک کە منداڵەکەت باسی ئەوەت بۆ دەکات کە توشی گچەڵ بووە، یا خۆت ڕەفتارێکی نامۆ دەبینیت، دەبێت ئەوە لە یاد نەكەی لە هەموو هەنگاوەکان گرنگتر شێوازی مامەڵەی تۆیە لەگەڵ منداڵەكەت. بەكارهێنانی هیچ ڕێگەیەكی توند ناتگەیەنێت بە چارەسەر بەڵكو ڕەنگە كێشەكە گەورەتر بكات. بۆیە نابێت بەهیچ شێوەیەک توڕە بوون پیشان بدەی یا خۆت بشڵەژێنی و هاوار بكەی بەسەر منداڵەكەتدا. بەڵکو دەبێت زۆر بەهێمنی بیر لە چارەسەر بكەیتەوە.
٢-منداڵەکەت خۆی باسی كێشەكانی خۆی بكات واتا باسی ئەو گێچەڵە بکات کە پێی کراوە، ئەوا خۆی لە خۆیدا دەستکەوتیکی گەورەیە و مانای وایە منداڵەکەت باوەڕی پێتە. بۆ ئەمە بەر لە هەموو شتیک دەبێت ستایشی منداڵەكەت بكەی و پێی بڵێی شانازیت پێوە دەکەم کەهەموو شتێکم بۆ باسدەکەی. ئەو پەیامەشی پێی بڵێی كە تۆ لە پشتی ئەودای بۆ ئەوەی بەبێ هیچ ترسێك هەموو شتێكت بۆ باس بكات. بۆ دڵنیاییدان بە منداڵەكەت دەبێت ئەوەی پێبڵێی( كە ئەوەی ڕوویداوە هەڵەی تۆ نییە، بەڵکو تاوانبارێک هەیە دەبێت بەسزای خۆی بگات) ئەو ڕستەیە زۆر گرنگە دووبارەی بکەیەوە و بگاتە منداڵەکەت.
٣-دوای گوێگرتن لە منداڵەكەت سەرەکیترین هەنگاو کەزۆر گرنگە ئەوەیە سەردانی پزیشكی دەروونی بكەی و بەپێی ڕێنماییەكانی پزیشكی دەروونی مامەڵە لەگەڵ ڕووداوەكان تاکە ڕێکاری یارمەتیدەری منداڵەکەت کە لە ماکەکان ڕزگاری بکات پزیشکی دەروونیە. مەرج نییە بە منداڵەکەت بڵێی دەتبەمە لای پزیشک بۆ ئەو ڕووداوە بەڵکو بیانوویتر بدۆزەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ خۆتدا بیبەی بۆ لای پزیشك و ئەگەر ڕێككەوتنی پێش وەختەشت هەبێت لەگەڵ پزیشكەكە بۆ ئەم مەبەستە ئەوا ڕەنگە خراپ نەبێت.
٤-جگە لەوەش ئەگەر شێوازی دەستدرێژییەكە كاریگەری جەستەیی هەبوو لەسەر منداڵەكەت دەبێت بە شێوەیەكی فەڕمی سەردانی پزیشكی دادی بكەیت بۆ ئەوەی بەڵگەكان دیكۆمێنت بكەی بۆ كاتی پێویست و هیچ لە بەڵگەکان بزر نەبن.یان بەزووترین کات سەردانی فریاکەوتنەکان بکە بۆ دروستکردنی ڕاپۆرتی پزیشکی و پزیشک دەبیت بزانیت کەمنداڵەکەت دەست درێژی کراوەتە سەر و پزیشکەکە دەتوانێت رینماییتان بکات و ڕەوانەی پزیشکی دادیتان بکات.
چەند رێنماییەكی پێویست بۆ بەرگرتن لە ڕووداوەكان
فێری منداڵەکەت بکە کە چۆن خۆی دەپارێزێت.
دەبێت منداڵەكەت بزانێت كە شوێنی هەستیار چییەو گێچەڵ چییەو دەستدرێژی چییە؟
بەداخەوە لەبەر شەرم و عەیبە و باسنەکردن و نەبوونی پەروردەی ڕاست زۆر جار کچەکانمان توشی گێچەڵ دەبن زۆربەیان هەر نازانن ئەوە گێچەڵە وادەزانن گێچەڵ ستایش و مەدحکردنە واتا جیاوازی ناکەن لە نيوان ئەو دوو بابەتە. توێژینەوەکان دەرییان خستووە کاتێک منداڵەکەت فێر دەکەی سەبارەت بەو بابەتە ئەوا بەڕێژەی ٪٨٠ دەیپارێزی. زۆركات خەڵك وا تێگەیشتووە ئەم كارە دەبێـتە هاندان بۆ كاری لەو شێوەیە.
کۆتا قسەم ئەوەیە دایک و باوکی بەڕێز کاتێک منداڵەکەت تووشی بابەتێکی وا دەبێت بیر بکەوە تاوانبار بگەیەنییە دەستی یاسا و سزا بدرێت. | 238 |
| 3 | مردن کارێکی سەختە!
.............
(مرۆڤ هەرگیز بە ئامۆژگاری پێناگات ، مرۆڤ بە ووتار گەشەناکات ، بە ئەزموونی کەسانی تریش گەورەنابێت ، مرۆڤ کاتێک پێدەگات کە بەشێک لە دڵی دەبڕێت و لێدەبێتەوە ، مرۆڤ وەختێک گەورە دەبێت کاتێک پشتی لە ناپاکی کەسە نزیکەکانی ئەچەمێتەوە ، سەری سپی ئەبێت ، چرچ و لۆچی ئەکەوێتە دەمووجاوی کاتێک ، ئەکەوێتە ژێر کاریگەری بیرکردنەوە توندەکانی جەستەی ئەپوکێتەوە ، کاتێک دەبینێت کە بەرێگایەکی هەڵەدا ڕۆیشتووە و چەندین سالە خۆی کردۆتە قوربانی شتێک کە هیچ بەهایەکی نەبووە )
مرۆڤ بە دژە خۆر و کرێم و مۆسیقا و گۆرانی ناسک نابێتەوە ، کاتێک ناسک دەبینەوە ، دەبینین لە جێگەی خۆی هەڵکەندراوە ، مرۆڤ ناسک ئەبێتەوە وەختێک لەدەرگا دەدات و دەبینێت دایکی لەوێ نییە ،ئەوەی دەرگاکەی بۆ ئەکاتەوە باوکیشی نییە ، کێشەگەلێکن کە دەرەقەتیان ناییەت ،
.............................
نووسەر و ڕۆماننووسی سوری (خالید خەلیفە) لە ڕۆمانی (مردن کارێکی سەختە)دا دەڵێت :-(کە دەگەیتە بازگە و سەیتەرەکان مرۆڤ حەز دەکات کیسەیەک زیرە یان جاترەبێت) لایەنی کەم مرۆڤ کە بوو بە نیوکیلۆ تووتن ، فەردەیەک عەلەفی ماسی ، روبعێک جاترە ، کیسەیەک زیرە و پاکەتێک شقارتە ، لێی ناپرسن بۆچی هاتوویت ؟ بۆ کوێ دەڕۆیت ؟ کوا ناسنامەکەت ؟
کە ئەچیتە پرسگەی بەرپرسێک مرۆڤ حەز ئەکات کارتۆنێک ئاوی جام یان قاپی نوقڵێک بێت بەس نییە فەرموویەکی لێدەکەن و پێی ناڵێن ببورە کۆبوونەوەی هەیە و کەس نابینێت و سەفەری کردووە .
ئەوانەشی حەز دەکەن بچنە بەهەشت نایانەوێت لە رێگەی مردنەوە بڕۆن ، ئاخر هەر بەراستی مردن کارێکی سەختە ، سەختە ئیتر وەختێک کە تۆ بە کۆڵێک بڕوانامە و کتێب و ئەزموونەوە لەبەردەم ، تەنوورە لەپێیەکی کورت بچووک ئەکرێیتەوە تا ئاستی کیسەیەک جاترە.
مردن کارێکی سەختە ، وەختێک بە کێشی نەوەد کیلۆ گۆشت و خوێنەوە و بە دەماغێکی نۆسەد گرامییەوە ، چاوەرێ بیت کەسێک لە ئوتومبیلە ئاخر مۆدێلەکەی دابەزێت و پێڵاوەکانی قوڕاوی بێت و پێی بڵێی تەلمیع و بۆیاخەکەت بەدڵ بوو ، ئەویش دوو هەزار لە جزدانەکەی فرێ بداتە سەر مێزی پێڵاو بۆیاخکردنەوەکەت ، تۆش ئێوارە بیدەیت بە دەفتەرێکی سی لاپەڕەیی تا منداڵەکەت لەقوتابخانە لەسەری بنووسێت هەموومان مرۆڤین، ئا لەو کاتەدا مرۆڤ حەز ئەکات ببێت بە بۆریەکی ئاوی شکاوی گەڕەکێک هەفتەیەک بەس هەوا و فیشکە فیشک لەبری تەڕایی بکاتە دەرەوە.
..............................
لە هەمووتان وێرانتر و کەلاوەتر و ڕوخاوتر و ماندووترم ، بەڵام چیخۆف گوتەنی (ئەوەی رێی لە ماندوو بوونم گرتووە ، ئومێدە) وەختێک سەگێک بە شەش بێچووە بە چاوەکانی سەیرم دەکات ، دەزانم ئومێدی بە منە قومێک ئاوی بدەمێ ، وەختێک ، منداڵێک لە دادگا دەپاڕێتەوە دەڵێ خالە توخوا شتێک بکە دایک و باوکم بگەڕێنەوە لای یەک ، وەختێک بۆیاخ چیەک بەدەستی تەزیوەوە پەڕۆ دەهێنێت بە پێڵاوەکانتا، تا دەفتەرێک و قەڵەمێک بۆ مندالەکەی بکرێت ئەوکاتە پڕ ئەبین لە ئومێد ، لەبری جاترە و زیرە و بۆری شکا و دەبین بە مێلاقە و بەیبوون و شەوبۆ و گوڵی مێخەک.
.........................
ئەڵێن خەزێنە هەمیشە لە وێرانەدا دەشاردرێتەوە و ڕوناکیش هەمیشە لە درز و شکاوی و تەنکییەەوە دەردەچێت ،
حەریق گووتەنی:-
تالێوی شیرینی زەمانە بە مەزاقت نابێ
چانییە،ساقی بدا بادەو تۆ بڵێی:نابێ
دونیا زەوق و شەوق و شیرینی ناروات ، ئەگەر ڕۆژگار پیاڵەیەک تاڵی پێدان باش نییە ڕەتی بکەنەوە.
بهێڵە هەندێکجار بشکێی، بهێڵە بڕوخێیت ، لێگەڕێن با درز بەرن ، ببنە کەلاوە ، دیوارێکی ڕوخاو ، کیسەیەک جاترە ،بهێڵە دڵت ببڕدرێت ، تا پڕبن لە خەزێنەی شاراوە و رووناکی.
نوقتە سەری دێڕ ... | 292 |
| 4 | تکایە ئاگاداربن...
بەداخەوە چەندین قوربای لؽکەوتۆتەوە...
لەم ماوەی دواییدا خەڵکانێکی زۆر لە سۆشیال میدیا خۆیان وەک پزیشک و پسپۆڕی دەروونی ناساندووە، تا ئەو ڕادەیەی بابەتەکە لە حاڵەت دەرچووە و بۆتە دیاردە. ئەوەشی کە بەداخەوە، یارمەتیدەر بووە و بازاڕی ئەو کەسانەی گەرمکردووە، شەرم بووە لە نەخۆشیە دەروونییەکان. هەندێک لە چارەخوازان حەزییان نەکردووە دەرکەون لای کەسانی تایبەتمەند و بەڵکو ویتستوویان لەپشت پەردەوە چارەسەربکرێن. وەک ئەوەی ڕەفتارێکی شەرمەزاریان کردبێت کە تووشی نەخۆشی دەروونی بوون.
کۆمەڵەی پزیشکیی دەروونیی کوردستان وەکو ئەرکێکی مرۆیی و لەپێناو پاراستنی چارەخوازان، سکاڵا لەسەر هەموو ئەو کەسانە تۆمار دەکات کە خۆیان بە پزیشك و پسپۆڕی دەروونی ناساندووە و هەڵگری هیچ جۆرە بڕوانامەیەکی پەیوەندیدار و باوەرپێکراو نین لەم بوارە. ئەمەش دوای زیادبوونی سەرهەڵدانی ئەم دیاردەیە و پێشکەشکردنی چارەسەری نادروست ونازانستی و زیان گەیاندنیش بە بەشێک لە چارەخوازان.
لەگەڵ ئەوەی بەشێکی زۆری ئەوکەسانە هیچ پسپۆڕیەکیان لەو بوارە نیە و بە پێی بەدوا داچوونەکانمان زۆربەیان شارەزاییەیەکی ئەوتۆیان نیە تەنانەت ڕێنماییش بدەن، چی بگاتە ئەوەی کە چارەسەری دەروونیی پێشکەشبکەن. لەبەرئەوە ئێمە وەک کۆمەڵەی پزیشکیی دەروونیی کوردستان، وەک ئەرکێکی مرۆیی و لە پێناو پاراستنی چارەخوازان سڵناکەینەوە لە سکاڵا کردن لەو کەسانە لە ڕێگای داواکاری گشتییەوە (تا ئێستاش چەند سکاڵایەک گەیشتوونەتە دادگا و ئەو جۆرە کەسانە سزای خۆیان وەردەگرن). بەڵام هەروەک چۆن چەپڵە بەدەستێک لێنادرێ! ئەگەر خەڵک هاوکارنەبن و وریا نەبن، نە ئێمە و نە داواکاری گشتی ناتوانین ئەو دیاردەیە بە تەنها بنبڕبکەین. بۆیە لێرەوە داواتان لێدەکەین بە هیچ ڕیکلامێکی سۆشیال میدیا هەڵنەخەڵەتێن و نەکەونە داوی ئەو کەسانەوە. داواشتان لێدەکەین لە هەر شوێنێک ئەو جۆرە کەسانەتان بەرچاو کەوت بە بەڵگەی ڤیدیۆیی و وێنە بۆمانی بنێرن، دڵنیاش بن ئێمە سڵ ناکەینەوە لەوەی ڕووبەڕووی یاسایان بکەینەوە.
لەگەل رێزدا
کۆمەڵەی پزیشکیی دەروونیی کوردستان
٢٣ شوبات ٢٠٢٥ | 322 |
| 5 | لەسفرەی دونیادا هەرکەسە و تۆزێکی بەردەکەوێت ، ئەگەر ئەو تۆزەش خەرجی تیا نەکەین و بەزۆر و دەستی دەرەکی و زیادەی بزانین ، کەسێکی تر ئەو تۆزەمان پێدەدات و بەڵام هەموو شتێکی ترمان لێدەستێنێت ، وەک ئەوەی کە هەموو شتێک لە ئێمە سەندرا.
ئەگەر پێتان وایە خەرجی ئاشتی زیاترە ئەوا ئەبێت خەرجی جەنگ زیاد بکەین
نوقتە سەری دێڕ ... | 415 |
| 6 | (ئەگەر پێتان وایە خەرجی زانین زۆرە ،
ئەوا ڕۆژێ دەبێت بە ناچاری خەرجی نەزانین بەرز بکەینەوە)
................................
ئەگەر پێتان وایە تێچووی خوێندنگا و مامۆستا و خوێندکار و پەروەردە زۆرە ، ئەو کاتە ناچارین ئەبێت تێچووی زیندان و تاوانبار و دادگا و بنکەکانی پۆلیس بەرزکەینەوە
ئەگەر پێتان وایە تێچووی شادی و دڵخۆشی زۆرە ئەوکاتە ناچاری تێچووی دڵتەنگی و ئازار و دەرمانخانەکان زیاد بکەین
ئەگەر پێتان وایە تێچووی ژینگە و درەخت و سەوزایی و ئاژەڵ و مرۆڤ بوون زۆرە ، ئەو کاتە ناچاری تێچووی گەرما و بێ ئاویی و بەبیابان بوون بەرز کەیتەوە
ئەگەر ئەترسن لەوەی بودجە بۆ کتێبخانەکان دابین بکەن ، ئەوکاتە ناچارن ئەبێت بودجە بۆ شێتخانەکان زیاد بکەن
ئەگەر پێتان وایە خەرجی هاوڵاتی و هاونیشتمانییەکانی خۆتان زۆرە و بەرزە ، ئەو کات ئەبێت خەرجی و باجی دوژمنەکانتان بەرز بکەنەوە و هێشتا لێشتان ڕازی نابن
................
خەرجی زانین زۆر نییە چونکە لەوسەرەوە یەک دونیا سەرمایەی ژیانکردنت بۆ دەگەرێنێتەوە ، خەرجی نەزانین زۆرە کە نازانیت چی لەو هەموو مرۆڤە شێت و بەد بەختانە بکەیت ، کە ئەو کراسی بوکێنییەکەی کە بەدڵی خۆی هەڵی گرتووە دەدرێنێت لەسەر ئەوەی ، خوشکی مێردەکەی وای گووت ، یان دایکی ژنەکەی وای گووت !!
ئاهەنگەکان جمەیان دێت لە بازنی خلیجی و شەکراوی گرانبەها و هۆڵی ڕاقی و مارەیی هەزار لیرەیی ، وەلێ دادگاکان سیخناخن لە جیابوونەوە ، چونکە دەستئاوەڵاویی و پارەمان لەو شتانەدا خەرج کرد کە پێویست نەبوون ، رەزیلی و چروکیشمان لەو شتانەدا کرد کە پێویست بوو بیزانین و بە گرانمان زانین.
.................
کاتێک گەنجێک دانامەزرێ و نایخەینە بەردەم هەلی کار ، ئەوکات بەناچاری ئەکەوێتە بەردەم لایڤ و تیکتۆک و کۆمێنت و قومار و خواردنەوە و مەستی بە مەرجی مردنی خۆیی و ئەوانی تریش ، ژیانی خۆیی و هەموو خەڵکیش دەکات بە دۆزەخ ،بۆیە تێچووی دۆزەخ و پرسە لەسەر کۆمەڵگا و دەوڵەت زۆر زیاترە لە تێچووی شادی ، چون ئیتر مرۆڤێکت دروست کرد کە بەزەیی بە داهاتووی خۆی ووڵات و کەسوکارەکەشیدا نەیەتەوە.
مرۆڤێک بەلای درەختدا دەروات دەیشکێنێتەوە ، بەلای ئاژەڵدا دەڕوات کلکی ئەبڕێت ، بەلای پۆستێکدا ئەڕوات پڕی ئەکات لە جنێو ، بەلای میوانداری خزم وکەوسوکاردا دەڕوات پڕی ئەکات لە ئیرەیی و زەمکردن ، بەلای دەوام و کورسی و مێزێکدا دەڕوات پڕی ئەکات لە بێباکی و گوێ پێنەدان.
ئەگەر پێتان وایە ، لەگەڵ مندالەکانتان کارێکی سەختە بچن بۆ پیاسە و یاری بکەن ، ئەو کاتە دەبێت شاشەی مۆبایلەکان و نۆڕینگەکان پڕ بکرێن لە چاویلکە.
(کاتێک دایک نەبێت ، هەمووان دەبنە باوە پیارە) کاتێک کەسێک هیچت تیا سەرف نەکات و بەزیادت بزانێت ، تۆش هەمووان وەک دوژمن و باوە پیارە تەماشا دەکەیت و بەزەیت بە هیج شتێکدا نایەتەوە ، هیچمان تیا سەرف نەکرا ، بۆیە ئێستا خەرجیمان زۆر بەرزبۆتەوە ، ئەکرا دۆخەکە لەمە باشتر بێت
.........................................
بێخوود وتەنی :-
(ئەکا شاباشی کێ؟! .... دەریایی دیدەم؟!
کە چەشنی گەوهەری یەک دانە ئەگری)
دەریا ئەگەر پاداشتی دەریاوان بکات ، سەدەفێکی ئەخاتە بەردەست کە تەنها یەک گەوهەری تیابێت ، چاوی ئێمەش ئەگەر بڕیارە گەوهەرێک ، فرمێسکێک بڕێژێت ، حەق وایە تەنها فرمێسک بۆ ئەو ئەوە بڕێژین کە تێچووی زانینمان کەمتر کرد ، بۆیە کەوتین بەسەر ئەم هەموو بەدبەختی و نەزانی و تێکچوونەدا
..................................
ئەگەر پێتان وایە تێچووی زانکۆ و نەخۆشخانە و گەنجەکان و خانەنشین و مرۆڤە باشەکان و ئەوانەی خزمەتدەکەن زۆرە و بەرزە و قسەی قۆڕ و کاری نەکردەیە ، ئەو کاتە ناجارن ئەبێت تێچووی مقەڕ و کچەمۆدێل و کەناڵ و شەڕە کەو و لایڤ و تیکتۆک بەرز بکەنەوە ، ئەوانەش لەو جۆرەن کە تێچووەکەیان هەمیشە لە زەرەردایە ، ئاسایشی کۆمەڵایەتی هەر میللەتێک تەنها پەیوەست نییە بە سیستەمی پاتریۆت و درۆن و دووربینی شەو ، دوژمنێک کە نابینرێت لەناو خۆدایە ،
کورد ئەڵێت (پیاو لە کوانووی خۆیەوە ئاو دەجیتە ژێری) قوڕی سواغی هەر ماڵ و ئاگردانێک بۆ ئەوەی ئاوی دوژمن زەفەری پێنەبات زانینە، سنوور چەند بەهێزیش بێت بۆ پارێزگاری لە شتێکی (داخورا) و ڕزیو ، زیاتر پاراستنی بەڵایە وەک لە خێر.
.................................................
ئەگەر پێتان وایە خەرجی مانگرتن لەنان و ئاو زۆرە ، ئەبێت خەرجی شیرینی گرێبەست و کۆمپانیا بیانیەکان بەرزتر بکەنەوە ، ئەگەر پێتان وایە خەرجی رێگاوبانەکەن زۆرە ، ئەبێت بەردەوام خەرجی ماتەم و قەبر و خێمە و دڵتەنگی خێزانەکان بەرزکەنەوە
پەریونی ئیعتیصامی دەڵێت:-
(ز خوان جهان هرکه را یک نواله
بدادند و آنگه ربودند خوان را) | 384 |
| 7 | چەند ڕێنمایەك بۆ مامۆستا
مامۆسـتای بەڕێـز :
هەرکاتێك پرسیارت لەخوێندکارەکان کرد
هەموان دەستیان بەرزکردەوە خوێندکارێک هەڵبسێنە
دواتر بـڵێ چەند کەس هاوڕایه لەگەڵی
ئەوکـات هەموویان هەست دەکەن کەبەشـداریان کردووە .
مامۆستای بەڕێـز :
بۆچی هەمیشه لەسەر وەڵام دەسخۆشی دەکەیت
ئەگەر خوێندکارێکی زیرەك پرسیارێکی گرنگی کرد
بڵێ دەسخۆش ئافەرین هەرچاوەڕێی پرسیاری وام لەتۆ دەکرد .
مامۆستای بەڕێـز :
ئەگەر زانیت خوێندکارەکانت بەجوانی گوێ ناگرن لەوانەکە
ئەوا بڵێ کۆتایی دەرس تاقیکردنەوەیەکی بچووکتان دەکەم
بەکرداریش ئەم ووتەیەت جێبەجێ بـکه .
مامۆستای بەڕێز :ٚ
ئەگەر لەکاتی وانە ووتنەوەدا هەموو خوێندکارەکان بێدەنگبون
وانەکە ڕابـگره
بەخوێندکارەکانت بڵێ من هەموتانم خۆشدەوێـت
ئەم ووتە کاریگەری دەروونی زۆره دواتر لەوانە ووتنەوە بەردەوام به
مامۆستای بەڕێز :
ئەگەر خوێندکارێک درەنگ هاتە پۆلەوە
کەدەستت کردەوە وانە ووتنەوە بڵێ
ئەمڕۆ وانەکەمان باس لەم شتە دەکات ...دواتر بەردەوام بـه .
مامۆستای بەڕێز :
ئەگەر خوێندکارێک لەگەڵت ناکۆک بوو
لەپۆلدا مەیکە دەنگە دەنگ لەگەڵـی
خوێندکار لەناو هاوپۆلەکانیدا لەوکاتانەدا خۆی عەرز دەکات
و بەتوندی وەڵامـت دەداتەوە
دوای وانەکە بەتەنیا گفتۆگۆی لەگەڵ بکە
دەبینیت بەشێوازێکی تر قسەدەکات ...!
مامۆستای بەڕێـز :
ئەوە بزانە فێرکردن پیشەی پێغەمبەران بووە
تۆش کەزانستت هەیه هەمیشه زانیاری ببەخشە بەفێرخوازەکان
هەمیشه هەوڵدە ئەوان فێربکەیت ....ماندوومەبە
Abdulbasit H. Ahmad | 334 |
| 8 | جنێودان نیشانەی بوونی کێشە و گرفتی دەروونییە!
ئەم پەیجە تەنها بۆ بەرژەوندی و سودی کۆمەڵگەیە، لە بواری دەرووندروستی و پەروەردەی منداڵ بۆتە سەرچاوەیەکی سەرەکی هۆشیاری خەلکی!
هەندێک کەس کۆمێنت دەنوسن و وشەی نەشیاو بەکاردەهێنن، لەکاتێکدا کە پۆستەکەیان نەخوێندۆتەوە یان گوێیان لێنەگرتووە، بەبؽ زانیاری وشەی نەشیاو دەڵێن. هەندێکیشیان پرۆفایلیان وشە و وێنەی ئیسلامی لەسەرە! لە راستیدا ئەو کەسانە لە ئیسلام تێنەگەیشتوون و لەکەن بەسەر دینەوە... چونکە ئیسلام دژی جنێوە!
هەرگیز هیچ کەسێک لەسەر ئەو وتە و کۆمؽنتانە بلۆک نەکراوە و ناکرێت. بەلکو تەنها کۆمێنتەکەی کە جنێوی نەشیاوە دەشاردرؽتەوە...
بەهیوای دەرووندروستیتان... | 426 |
| 9 | تەنهایی ..وەک (کێکی دڵخوازی من)
.........................
جاڵجاڵۆکە توخمێکی سەیری هەیە ، جۆرێک جاڵجاڵۆکە هەیە ، دوای پڕۆسەی جوت بوون ، مێیەکە ، نێرەکە دەخوات ، کەچی هەموو جارێک ئەم کارە دوبارە دەبێتەوە ، ئازار و چێژ ، شتێکە تەنها جاڵجاڵۆکەکە خۆی هەستی پێدەکات ، جۆرێک مێروولە هەیە ، مێیەکەی هیچ (کون)ێک لە لاشەیدا نییە ، لە کاتی جوت بووندا دەبێت ، نێرەکە کونێک بکاتە لاشەی مێیەکە ، ئەمە ئازارێکی زۆری مێروولەکە دەدات ، بەڵام هەموو ساڵێک ئەمە ڕوو دەداتەوە ، جۆرێک کولە هەیە ، کە پرۆسەی هاوسەرگیری و جوتبوونەکەیان تەواو دەبێت ، مێییەکە ، لاشەی نێرەکە تا نیوەی قوت دەدات ، هیچ کەسێک لە سروشتدا لۆمەی کوللەیەک یان مێروولەیەک یان جاڵجاڵۆکەیەک ناکات بۆ ئەم کارە دەکات ، چونکە خۆیان لە ئازاری پشت ئەم جووت نەبوونە لەگەڵ یەکتری تێدەگەن.
ژنەکان منداڵەکانیان بە سروشتی و نەشتەرگەری دەبێت ، منداڵ لە دوای منداڵ ، شیرپێدانی تا بەیانی گریان و بۆڵەی مێرد و منداڵ ، ئەم هەموو ئازارە دەچێژن و کەچی پڕۆسەکە هەر بەردەوامە ، پیاوەکان ڕۆژانە دەچن بۆ کار ماشێن و فڕۆکە و شەمەندۆفێر لێدەخوڕن ، چۆن هیچ گەرەنتیەک نییە بۆ گەڕانەوەی ئاژەڵێکی ڕاوکەر کە بۆ نان دەچێتە دەرەوە و ڕەنگە ڕاوچییەک بیکوژێت ، هیچ گرەنتیەک نییە بۆ نێرینەیەکی مرۆڤ کە لە بینایەکی بەرز نەکەوێتە خوارەوە ، لە کارگەیەکدا دەستی نەپەڕێت ، هەزار و یەک چەرمەسەرێی و کەچی پرۆسەکە هەر بەردەوامە.
کەس ناتوانێت بە پیاوێک یان بە ژنێک بلێت ئەم کارە مەکە ، چونکە مقەستی خەستەخانە و پەیدا کردنی نان بە زەحمەت چاوەڕوانتە ، هەروەک جاڵجاڵۆکەیەک کە ناتوانیت ئەمەی فێربکەیت.
تەنیایی و ئازاری مرۆڤ بابەتێکە پەیوەستە بەخۆی.
.........................
ئەوانەی لە خۆشەویستی بەهرەمەند نابن ئەگەری زۆرە لە داهاتوودا ڕقیان لە خۆیان و خەڵکی تریش ببێتەوە ، زۆرجار کچەکان تازە بووکن کەچی لەسەر سنگی دایکیان دەگرین سکاڵا لە حاڵی خۆیان دەکەن ، دایکیان دڵنەوایان دەکات کە وەک خۆی چارە ڕەشن ، کوڕەکانیش بەهەمان شێوە.
مرۆڤ دەتوانێت بە سانایی زمانی بگۆڕێت قسە کردنی ، ڕەفتارەکانی ، چونکە ئەمانە بەرهەمی کارلێکی کۆمەڵایەتین ، بەڵام چاوەکانت نا ، چاو هی خۆتە ، تەنها چاوە ئازارەکان و خەمەکان نیشان دەدات .
بڕینی پێڵووی پشت و پێشی چاو دەتوانێت جوانتر دەرتبخەن ، بەڵام ناتوانن ئازارەکانی ناوچاوت بشارنەوە ، ئەمەیە بەردەوام کێشەی نێوان (جوانکاری) و (ئازار) ، ئەمڕۆ ملیارەها دۆلار لە نەشتەرگەری جوانکاریدا خەرج دەکرێت ، بۆ ئەوەی مرۆڤ چەند ساڵێکی تر بەگەنجی دەرکەوێت ، بەڵام هێشتا یەک دەنک (حەب) نەدۆزراوەتەوە ، کە گرەنتی نەمان یان بیربردنەوەی ئازار بدات.
.................................
-دیارە بارودۆخت باشە وا هەموو ڕۆژێک لە دەرەوە نان دەخۆیت ؟
+نە بابە ، دەی دیارە ئێوە هەمووتان ژن و مناڵتان هەیە ، بەس من کەسم نییە ناجارم لەدەرەوە نان بخۆم
-لە مردن ناترسی ؟
+نا ، من لەوە ئەترسم لە تەنهایدا بمرم
-تۆ منداڵت نییە لەو شتانە تێناگەیت ؟
+ چۆن منداڵم نییە ، پیاوێکم هەیە هەموو چۆتە تەمەنەوە ، نان ئەکەم بەدەمیەوە ، دایبی پێهەڵئەگرم خۆی پیس نەکات ، ئەیبەم بۆ گەرماو ئەیشۆم ، مەگەر ئەمە منداڵ نییە ؟
..........................
فیلمی (کێکی دڵخوازی من - My Favourite Cake) چیرۆکی فیلمێکی سادە بەڵام قوڵ ، پەیبردن بە هەموو ئەو ئازارانەی کە مرۆڤێک لە تەنهایدا دەیچێژێت ، بۆ دەیچێژێت ؟ کچ و کوڕەکان تەنانەت کاتیان نییە بە مۆبایلیش لەگەڵ دایک و باوکیان قسە بکەن
وەک جەنراڵی پایز دەیگووت :-
(تەنهایی بابەتێکی لەوە سەختتر و قوڵترە کە بەسەرینێکی دوو نەفەری کۆتایی بێت)
لە چرکەیەکدا هەموو شتێک دەگۆڕێت بۆ شادی و بە پێچەوانەشەوە بۆ ئازار ،
(خەڵکی هەمیشە وا بیر دەکەنەوە کە چیمەنی ئەودویوی پەرژینەکە سەوزترە لەوەی خۆیان) ئەوان وا دەزانن چیمەنی ماڵە هاوسێکەیان جوانترە ، کاتێک دەچنە ئەو دیوی پەرژینەکە ، دیسان ئەمدیوی جوانتر و باشتر دەردەکەوێت ، ژن و پیاوێکی تەنها لە سەر شەقام یەکتری ئەدۆزنەوە و یەکێکیان بەهۆی خواردنی (حەب)ێکەوە کە بۆتەمەنی ئەو تازە گونجاو نییە دەمرێت و یەکێکیشیان ناچارە لاشەکەی بە دزی دراوسێ و یاسا و بەهای کۆمەڵگاوە لە حەوشەکەدا بنێژێت ، بێ ئەوەی کەس لە تەنهایی جاڵجاڵۆکە و مێروولە و مرۆڤێک بپرسێت ، کەبەرگەی ئەوم هەموو ئازار گرتن و ناشتن و یەکتر خواردنە بۆ ؟
(هەرکەسێ مایل بە پیرێکە و تەریقێکی هەیە
تۆ بە شوعلەی غەم "حەریقی" وا وەجاخت هەڵگڕاند)
هەرکەسە و ئازاڕیکی هەیە و شوێنی دەکەوێت ، هیچ وەجاخێک ئاگرەکەی لە ئاگر و ئازاری تەنهایی باشتر کڵپە نادات و گڕ ناگرێت ، ئەگەرچی سەخت و سووتان و دوکەڵیشی بێت.
نوقتە سەری دێڕ .... | 489 |
| 10 | ئهگهر وهها نهكهم توانای ئهوهم لێدهبڕێ ڕهفتاری كۆمهڵایهتی و كولتووری و سیاسی و دینی و شتی تری ئهم نهتهوه و كۆمهڵگهیه بخوێنمهوه و بناسم و ههرگیزیش ئهوهی دهینووسم و دهیڵێم وهك ئهوه نابێ لهنێو ئهو دۆخه دابی كه ڕووداوهكانی پهیوهست به ژیانی تۆی تیادا ڕوودهدهن و بێگومانیش نووسین و ڕۆشنبیریی ڕاستهخۆ لهسهرچاوه سهرهكییهكانی نهتهوه و كۆمهڵگهی خۆت سهرههڵدهدات و ئهوهی لهو لا و ئهملا دهستت دهكهوێ به مهبهستی ئاوهدانتركردنهوهی كولتووری خۆته ههروهك دهڵێن(جیهانیانه بیر بكهوه، ناوچهییانهش كار بكه). من له ههر دانیشتن و پیاسهیهكمدا سهرنجێكم لهسهر ئاسوودهیی بوونمه لهگهڵ كهسانی لهگهڵیاندام و سهرنجێكی دیكهم لهسهر ئهم دنیایهیه كه تیایدام. ئهمهیه ئهسڵی مانهوهم له وڵات و دوورنهكهوتنهوه لێی ئهگینا دهیان ههلی جێهێشتنی نیشتمانم بۆ ڕهخسا و نهمویست بیانقۆزمهوه، گهر وهها نهبوایه هیچ یهك لهو كتێبانهم پێ نهدهنووسرا كه نووسینم، هیچ یهك لهو وانانهشم پێ نهدهگوترانهوه كه گوتنمهوه، هیچ یهك لهو قسانهم بۆ نهدهكران كه كردنم.
ئهوهی ماوهتهوه بیڵێم ئهوهیه: هاوڕێیان ئهم بابهته وهڵام نییه بۆ كهسێك له نێو ماڵهكهی خۆم له فێیسبووك بێڕێزی كرد و له پرنسیپی هاوڕێیهتی و فهلسهفهی خۆم بۆ ئیدارهی ئهو ماڵه نهگهیشت، بهڵكو ههستم كرد ههر ناشیرینیهكانیش وهك پیێر ڤێریللۆ دهڵێ جوانی خۆیان ههیه و ئهوهتا لهم ناشیرین دوانه ئهم وتاره له دایك بوو. پێمباشیشه ههر لێرهوه دیسان ئهوه بڵێم، كه ههر ماڵێكی سۆشیال میدیا به تایبهت فێیسبووك لای من مهرجی خۆی ههیه و خاوهنهكهی به پێی ئهو مهرجانهی خۆی هاوڕێ وهردهگرێ، ئهگهریش ههر هاوڕێیهك ڕایهكی جودای له من ههیه با به زمانێكی ڕهخنهیی باڵا بیگهیهنێ و تێر تێر مهمنونی دهبم، بهڵام جنێو و بێڕێزی ئاودیوی ئهودیوی ماڵهكهی منی دهكا. | 427 |
| 11 | له بێڕێزیدا جوانیی!!
محهمهد تهها حوسێن
بوونی من چهنده لهنێو خۆمدایه. ئهوهندهش لهنێو خهڵك و لهم سهرزهمینهی تیایدا دهژیم. ئهمه فهلسهفهی منه بۆ ژیان و ئهوهندهی تاوهكو ئێستاش له زانیاری و شارهزایی له سهرچاوهی جۆراوجۆر كۆمكردۆتهوه پاڵپشتی ئهم فهلسهفه و تێڕوانینهی كردووم، بهو مانایهی كه من ئیجازهی نووسین و خستنه ڕووی ڕا و سهرنج و تێگهیشتنهكانی خۆم له خودی زانستخواز و فهلسهفه خواز و سایكۆلۆجیاخوازهكان وهرگرتووه، ههر بۆیه گوێ بهو دهنگه زڕانه نادهم كه له كهمزانین و كهم هزرینیان ههڵوێستێكی من یا ههڵوێستی ههر كهسێك كه من پێموایه سیمبولێكی جوانی زانست و فیكر و ڕۆشنبیری ئهم نهتهوه و كۆمهڵگهی خۆمانه به پێوهره ئیدیۆلۆجییه شێواوهكهی یا پریمیتیڤەکەی بپێوێ. ئهمه مانای ئهوه نییه ئهوهی من دهیزانم ئیدی زانستی ڕههایه و ئهوانهش كه دان به تواناكانیان دهنێم لهسهرهوهی ڕهخنهن، نهخێر، مهبهستی من قهوارهی بچووكی هزریی ئهوانهیه پۆڵێنبهندی بۆ من و خهڵكانی ئههلی هزر و ئهكادیمی و ڕۆشنبیری دهكهن و خۆشیان زۆر، بگره زۆۆر زۆۆر له دهرهوهی ئهم بازنهیهن و ههرگیز ئهو توانایهیان تێدا نهڕهخساوه توخنی ئهم فهزایه بكهون.
ئهم نووسینهم بۆ ئهوه بوو به هاوڕێكانم بڵێم، ماوهیه بهر له ئێستا له مانگێك زیاتره دهنگێكی زڕی دڕ، له كۆمێنتێكی بۆ نووسینێكی من كه ڕای خۆم بوو لهسهر دابهشكارییهكانی ههژموون له خۆرههڵاتی نێوهڕاست و پێموابوو ئهم دۆخه تهنها ئهوهی تیایدا دهگۆڕێ دهموچاو و عهقیده سیاسییهكانن و ههلومهرجی جیۆسیاسی ههروهك خۆی دهمێنێتهوه و لهوانهیه یاریكهرهكان جۆرێك له شوێنگۆڕكێ دهكهن و بهس. ئهو دهنگه كورتبیست و كورتبینه وهك ههڕهشه وتبووی: تۆ ههر له چایخانه دانیشه و چای خۆت بخۆوه و نازانم بیرم نهماوه...چی و چی و چی!!.
هاوڕێیان حهز دهكهم ئهم بابهته وهك وهڵام نهبێ بۆ ئهو گهنجه بهدبهخته، بهقهد ئهوهی بابهتێكی هزری بێ و قسهی له نێوخۆماندا لهبارهوه بكهین. چوونی من بۆ دهرهوهی ماڵ و تێكهڵبوونم به خهڵكی جۆراوجۆر ههر له هاوڕێ و نهناس و ناسیارهوه پهیوهسته بهو قهناعهتهی كه من پێویستیم به ههموو ئهوانی دیكهیه و دهبێ لهگهڵیان له پهیوهندیدا بم و ههرگیز بیرم له دابڕان لێیان نهكردۆتهوه، بۆ؟ چونگه له گرنگترین مهرجهكانی ساغی و سهلامهتی دهروون پێویستیمانه به ئهوانی تر كه خهڵكن و ئهمه مهرجێكی كۆمهڵایهتیبوون و كولتووری بههێزه و ئهگهرله خۆماندا فهراههمی نهكهین ئهوا كێشه له بونیادی دهروونیمان ههیه و پێویسته چارهسهر بكرێ، سهرهڕای ئهمهش مرۆڤ بوونهوهرێكی كۆمهڵایهتی و واقیعیه و هیچ كاتێك نابێ لهو واقیعه دابڕێ كه تیایدا دهژیێت. ئهمه له لایهك له لایهكی تر ئهم كۆمهڵگهیهی خۆم چهنده لێی تووڕه بم و هێرش بكهمه سهری و بهر نهشتهر و نهقیزهشی بدهم حزب و سهركرده و سیمبولهكانیشی بدهمهبهرێ، مانای ئهوه نیه مسكێنهزرێكی وهها له من دڵسۆزتر و خهمخۆرتره، نهخێر ئهوانه له دیوهخانی حزبه كوردییهكان كه هیچ جۆره پاڵنهرێكی عهقلی و فهرههنگی و هزرییان بۆ ههواداریان تیا نیه دهخۆنهوه و ههر بۆیهش بهم قسه دركاندنانه ههڵوێستێكی پهیمان نوێكردنهوهیان بۆ دهنێرن.
ئهوهی كهسانی وهكو ئێمه بناسێ دهزانێ ئهوڕۆی ئێمه ههر وهها به ڕۆژێك و دوو ڕۆژ و شهوێك و دوو شهو نههاتۆته ئارا، ئهم زهخیرهیه زادهی نزیكهی نیو سهدهیه و ئێستاش لهگهڵ ههڵكشانی تهمهن زیاتر شانازم به ڕابردووێكی وهها كه له جیاتی ئهوهی حهسرهتی بۆ بكێشم، دڵمپێیخۆشه چون ئهوڕۆی بۆ هێنامه ئارا كه ئهگهرچی كهمتر له جاران دهخوێنمهوه و دهنووسم، بهڵام ئابووریانه كات بهكاردههێنم و ئابووریانهش ههڵدهبژێرم و دهخوێنمهوه و دهنووسم. هزری خۆم له ههموو شتێك خهرج ناكهم، دهستی پێوه دهگرم، چون پێموایه سهعاتێكی ئێستام له ڕۆژێكی جاران چڕوپڕتره و ڕۆژێكی ئێستاشم له مانگێكی جاران و مانگێكی ئێستاشم له ساڵێكی جاران. جا بۆیه نێو برادهر و هاوڕێیان دوور كهوتنهوه نیه له هزر و خوێندنهوه و نووسین، بهقهد ئهوهی لێفێربوونیانە و زیاتر قووڵبوونهوهیه تیایاندا و زیاتر سهرنج خستنه سهر كۆمهڵگه و تاكهكانیهتی و زیاتر ههوڵی تێگهیشتنه لێیان. | 369 |
| 12 | من سەرخۆش و تۆ شێت ! کێ بمانباتەوە بۆ ماڵەوە؟
......................
حەز لێکردن ڕووکەشانەیە ، بەڵام خۆشەویستی قوڵە ڕەگئاژووە تا قوڵایی ڕۆح دەڕوات ، کاتێک کەسێک یان پیشەیەک یان شتێکت خۆش دەوێت واتا هەست بەبەر پرسیارێتی دەکەیت بەرامبەری.
پرخەیەکی خەو بەسە بۆ ئەوەی تەواوی ئەو خەونانەی سەبارەت بە کەسێک هەتبوو هەرەس بێنێت، لە دەستگیرانیدا دەڵێن (ئامادەم بۆ دۆزەخیش لەگەڵتدا بێم) خەڵکی سەبارەت بە دۆزەخ زۆر دوور بیریان کردۆتەوە ، هەر بەیانییەک کە هەڵدەستیت ، پیس بوونی گەرماو و سەرئاو و سەر دەستشۆرەکە بەسە بۆ ئەوەی کە دۆزەخی لە نێوان دوو کەسدا دروست ببێت.
سەدان کەس ئێستا لە نەخۆشخانەی هیوا و نانەکەلی توشی شێر پەنجە بوون ، سەدانی تریش وەک شارەهەنگ لەدەرەوە ، خرۆشاوون ، سواڵ ئەکەن بۆ دەرمانەکانیان ، قەرز ئەکەن ، لەدەرگای خەڵک ئەدەن ، ئەمە پێی دەوترێت خۆشەویستی ، تا دۆزەخ ڕۆیشتن.
سەدانی تریش لەبەردەم دەرگای دادگاکاندا دانیشتوون بۆ ئەوەی لە یەکتری جیاببنەوە ، بێ ئەوەی نیوەی ڕێگاکەیان بەرەو دۆزەخ بڕیبێت.
...............................
کە لە قوڵایی دڵتەوە بە کەسێک دەڵێیت من تۆم خۆشدەوێت ، واتا لەشولارت فریوم نادات ، دەسەڵات و پارەکانت فریوم نادات ،بنەمالە و بڕوانامەکانت ، فریوم نادات من هەر بەڕاستی تۆم خۆشدەوێت.
سەبارەت بە سبەینێ ، کەس ناتوانێت دڵنیایی بدات ، ڕەنگە ڕوداوێکی ئوتومبیل هەردوو دەست و قاچت لەدەست بدەیت ، وەرەمێکی بچووک رەنگە کۆشکێکت پێ بفرۆشێت ، منداڵێکی بە نەخۆشی لە دایک بوو ڕەنگە هامۆشۆ و سەردانی کەسە نزیکەکانت لێ قەدەغە بکات.
ئەوەی گرەنتی ڕێگاکە دەکات خۆشەویستییە ، خۆشەویستی سەروکاری لەگەڵ (غەریزە) نییە ، هەمووان سەرنجی سەماکارەکان دەدەن ، بەڵام کەس ناکەوێتە داوی خۆشەویستییانەوە. چونکە لە حەزلێکردندا پابەند بوون و بەرپرسیارێتی بوونی نییە.
.......................
کاتێک خەڵکێکی زۆر لە چواردەوری کەسێک کۆدەبنەوە ئەمە حەزلێکردنە بۆ ئەوەی لەو شتانەی کە هەیەتی بەشیان بدات ، هەر بۆیە کاتێکیش ئەم کەسە دەکەوێت یان لەو جێگەیە نامێنێت ، هیچ کەسێک ئەوی نایەتەوە یاد ، وەک ئەوانەی لەگەڵ سەماکارەکاندا دەنوون و یەکسەر جێیدەهێڵن.
.............................
هیچ پیاوێک کە دێتەوە ژنەکەی سەیری ناکات ئایا پزیشکە یان ئەندازیار ، ئەمانە حەزلێکردنی پێش هاوسەرگیرین ، هەر وەکو کە ژنێک دێتەوە هیچ پیاوێک سەیری ناکات (نانسی)ە یان (صۆفیالورێن) ، ئەمانە نەوسن ، حەزی کاتی یەکتر ناسینن ، کەم نین ژمارەی ئەو کەسانەی کە لە جوانیدا صۆفیا لۆرێنیان تێپەڕاندووە و لە بڕوانامە و پۆست و پلە و بنەمالەدا لە ئاستی بەرز ، بەڵام هێشتا لە دۆزەخی ئەم دونیادان نەک ئەو دونیا.
.........
(من و مست و تو دیوانه ما را که برد خانە؟)
مەولانا دەڵێت برا :- من مەست و سەرخۆش، تۆش دێوانە و شێت ، ئەی کێ بمانباتەوە بۆ مالەوە ؟
کێ بمانباتەوە بۆ ئەلبوومی وێنەکان ، بۆ کاتەی سەرمان ئەتاشن و سەر ئەنێین بە پەنجەرەی نەخۆشخانەوە ؟ جگە لە خۆشەویستی ، ئەوەی لەدەرەوەی پەنجەرەکە وەستاوە بە سەفەر تاسییەکەوە خودی خۆشەویستییە ، ئەوەی باری سەختی ژیان ئەچێژێت و ناجێتە ژێر باری کەس خودی خۆشەویستییە.
.............................
کەسمان ناڵێین (پیتزا) یان (هەمبەرگر)مان خۆش دەوێت ، هەموومان دەڵێین حەزمان لێیەتی ، کاتێکیش ئەم حەزە شکا کاغەز و مقەبا و ماوەکەی فڕێ دەدەین ، بەڵام ئەو درەختانەی کە هەموو ڕۆژێک ئاویان دەدەین ، ئەو ئاژەڵانەی نانیان پێدەدەین ، ئەو کەسانەی لێیان ئەپرسین ، ناپاکیان لەگەڵ ناکەین ، ئەمانە خۆشەویستین ، ناشکێن ، فڕێ نادرێن ، بەڵکو ڕۆژ بەڕۆژ گەشە دەکات داوای زیاتر دەکات.
کورد ئێژێت (لووت چڵمنیش بێت ، هەر هی خۆتە) ماڵ پڕبێت لە کێشەش دەتوانیت بەدەسڕێک ، بە خۆشەویستییەک بیسڕیت ، بە پێزانینێک ، بیسڕیت ، بەس کە بوو بە هی خەڵک ئەبێت هەڕ ڕۆژە و دەستکاری شوێنێکی بکەیت.
(یا توربەتێ ، یا غوربەتێ ، باڕێ بشکێنین
هەر مونتەزیرە "نالی" ئەگەر مرد و ئەگەر ما)
ئەگەر مردوو ، ئەگەر زیندوو ، با ئەو ڕێگەیە بە خۆشەویستی بشکێنین و بانگی یەک بکەین ، چونکە هەموومان چاوەڕێین ، چ لە گۆڕا ، چ لە ژیاندا ، یەکێک بمانلاوێنێتەوە و بلێت بارەکەت دابنێ ، خۆشمان دەوێیت.
نوقتە سەری دێڕ ..... | 363 |
| 13 | ئەو شوێنەی پەنیری تیا هەڵبگیرێت ، مشکیشی لێپەیدا دەبێت ، ئەو شوێنەی مەڕی تیا بەخێو بکرێت ، گورگیشی لێپەیدا دەبێت ، شەکر لەکوێ بڕژێت ، میروولە لەو شوێنەش پەیدا دەبێت ، ئەوانەی بەردەوام لەبیری شکاندنی پۆرتی ئەوانی تردان بە پارە و پلە و ماڵ و ناوبانگ و هەڵپە و پەلاماردان ، ئیتر بەخوا پارەخواردن و دەست بڕین و ساختەچێتی و شەونخونی و لەدەستچوونی ماڵ و مناڵ و کەرامەت و بێ پۆرتی لەوانی تر زیاتر لێ پەیدا دەبێت
نوقتە سەری دێڕ .... | 414 |
| 14 | ئێمە کوا پۆرتمان هەیە !!
...........
مرۆڤ زۆرجار بۆ شکاندنی (پۆرت)ی ئەوانی تر هەزاران جار وەک دەڵێن (پۆرت)ی خۆی دەخرێتە عەللاگەوە ،
لە درامای ماڵ بەکۆڵدا، کاک ئەسڵان کە ئاوەڵزاوای (ئاغا ماشەڵا)یە ، پاش هەزاران کاری ساختەچێتی و قۆڵبڕین و ئاشکرابوونی ، ئەو کاتەی پێی دەزانن و ناچارە بجێت خۆی ڕادەست بکات ، ڕوو ئەکاتە (ئاغا ماشەڵا)ی ئاوەڵزاوایی و بە پەشیمانی پێی دەڵێت :-
ئەزانی چۆنە کاک ماشەڵا گیان ، سەردەمانێک تەنها من ئاواتم ئەوە بوو (پۆرت)ی تۆ لە ناو منداڵ و خزم و کەسوکار و هاورێکانتدا بشکێنم.
ئاغا ماشەڵا بەدەم گریانەوە تەنها بەیەک دێڕ وەڵامی ئەداتەوە (ئاخر منی بەدبەخت و هەژار کوا پۆرتم هەبوو تا ئەو هەموو بەڵایە بەسەر خۆت و منیشدا بهێنیت)
........................
من کە شوتیم ئەفرۆشت ، چاوەڕێ بووم گەرما دابێت ، گەرما ئەهات لە خەمی ئەوەدابووم شوتیەکەم خراپ نەبێت ، ریزێک منداڵ لە مالەوە وەک زەڕنەقوتە دەمیان کردۆتەوە ، دانەیەکیان پارەی قوتابخانەی پێ نییە ، دانەیەکیان داوای ژن ئەکات ، قەنەفەکەمان ئەوەندە شکاو و کۆن بوون کە داواکاری کچەکەم هات ، تاکێکیان لەژێر ئەو کوڕەدا شکا ، کە بڕیاربوو ببێت بە زاوامان ،
پۆرتی من و قەنەفەکە لە هەموو سوچێکی ژیانەوە درزی بردبوو ، وەختێکیش پارەم قەرزکرد تا سەری خۆم هەڵگرم ، خزم و دراوسێ وەیان ئەزانی ئەبم بە سەرەک وەزیرانی ئەو وڵاتەی بۆی دەچم ، نەیانئەزانی کە لەوێش ، خەریکی پینەچێتی و بزمار ڕێژکردنی پێڵاو ئەبم.
دوعام ئەکرد بەرپرسەکان هەمیشە سەرخۆش بن جادەکان قیرتاو نەکەن ، تا بنێک زیاتر بدەم لە پێڵاو ، باران زۆرتر ببارێت ، تا سیکۆتین و چەسپی ناوکەفەکان زوتر لێک جوداببنەوە.
چەنێک خەڵک زیاتر بەپێ بڕۆن ، من ئەوەندە جووت زیاتر پێڵا و پۆرتم خەرج ئەکرد.
ئەگەر بزمارێک پاژنەی پێڵاوەکە نەگرێت ، خاوەنی پێڵاوەکە کەرامەتی خۆم و پاژنەکە لەیەک ئەکاتەوە و ئەیداتەوە بە چاومدا ، ئەگەر تەقەڵێک گەورە تر لێبەم ، پۆرتم گەورەتر دەشکێنن ، چەرمی سەردەستم وەک نوکی پێڵاوەکان ، زبر بووە ، هیچ ڕۆن و بۆیاغێک تەلمیع و ڕەونەقی ناداتێ ، هەر وەکو چۆن هیچ کرێم و ڤاسەلینێک دەستی من نەرم ناکات.
ئەگەر دەستیشم نەرم بێت ، دەروون و پۆرتم تازە نەرم نابێت.
...............
(لە بیرت نەچێت تا ڕۆژی تابووت
گۆلک ڕۆژگارە ، ئەیکات بە گاجووت )
ئەو گوێرەکە جوانەی هەمووان چاوەزار و موور و ئەکەنە ملی ڕۆژگار ئەیخاتە ژێر باری ژیان و جووتکردنەوە ، گا کە زەوی ئەکێڵێت ،تەنها خۆی ئەزانێت ئازاری نیرەی سەر مل و نەقیزەی لاڕانی چۆنە. بەهار و گوڵ و گیا و تاوی باران کە بینی پێوەناوە و دەشت ئەرازێنێتەوە ، کەژیان گا بانگ دەکات بۆ کەڵایی و بێچوو لەو بەری ئاواییەوە ئەبۆڕێنێ ، تەنها (گا) خۆی ئەزانێت چۆن خاوەنەکەی پۆرتی ئەشکێنێ و تەوقەکە لەملی ناکاتەوە.
.....................................................
پارە بخەرە بیتکۆین ، سکۆتەر بەکرێ بگرە لە ئەوروپا ، پەلاماری تمەن و لیرە بدە ، لەدەرگای هەر کەس و ناکەس بەچەیەکدا بنیشە بۆ وێنەیەک ،بۆ مەرحەباییەک تا شتێکت بۆ هەڵدەن و تۆش خۆتی پێوە هەڵکێشی ، سەیارە بێنە بە کرێ ، ڤێلا بکڕە بە قەرز ، سناپ بکە لە چێشتخانە بۆ شکاندنی پۆرتی ئەوانی تر ، کەواو سەڵتە و قەیفە و کەوانتەر بدە بەکرد ، جەوازی وڵاتان بکڕە ، مۆبایل و خێزان و منالەکانت بگۆڕە ، دۆلاری لیبی ، سەعات و بۆنی مارکە ، بڕوانامە و خۆهەڵکێشان ،هەرچیت دەستکەوت پەلاماری بدە ، تا پۆرتی ئەوانی تر بشکێنی. بێ ئەوەی قەت لە خۆت بپرسی ئەرێ پۆرتی خۆم کوا ؟
.........
جا کورد ئێژێت:-
(عالەم بەجن پێئەکەنی و جنیش بە ئاشەوان )،
هەمیشە بە وانە پێئەکەنین کە پۆرتیانمان شکاندووە ، بەڵام بێ ئاگاین کە پۆرتیش لەسەد شوێنەوە بە ئێمە پێئەکەنێت کە چەند جار ئێمەی شکاندووە.
............
حەمدی گوتەنی :-
(مەدحی خۆکردن بەیانی ناڕەسایی کردنە
بۆیە قەت نادەن هونەرمەندان لە دونیادا گەزاف)
ئەوەی باسی چاکەی خۆی زۆر بکات ، ئەشێ ئەوەڵ جار زەکاتی گەوجێتی خۆی دەربکات ،ئەوەی کە خەریکی عەیبەکانی خەڵکە ، بێ ئاگایە کە باسی عەیبەکانی خۆی ئەکات ، بۆیە ئینسانی خاوەن هونەر زۆر تەعریفی خۆی ناکات ، هەر بەو چەشنە ئەوەی خەریکی شکاندنی پۆرتی خەڵکە ، بێ ئاگایە کە لەو رێگایەدا چەندجار پۆرتی خۆی شکێنراوە. دەنا مرۆڤی خاوەن ئابڕوو و پۆرت ، ئەوەندە خەریکی شکاندن و ململانێی ئەوانی تر نابێت.
..........،
ئەڵێن | 436 |
| 15 | کاتێک هەڵپەی بەناوبانگبوون لەسەرت ماخۆلان دەکات، بێگومان کاری دواترت ئەنجامدانی شتگەلێکن لەپێناو دروستبوونی کۆمەڵەیەک کە خۆت ڕابەرایەتییان بکەیت.( ئەوە ئەگەر خودی بەناوبانگبوونەکت تەنها لەو پێناوە نەبێ!)
لە کۆمەڵگەی ئێمەدا، پێشەواکانمان کەسانی سیاسیی بوونە، بە ڕابردوو و ئێستاشەوە.
وێنای کەسی بەناوبانگ لە زەینی ئێمەدا، لەسەر بەرپرس و کەسە سیاسییەکان شێوەی گرتووە. بۆیە شتێکی هەژێنەر نابێ کاتێک کەسێکی بەناوبانگ بە چەکەوە دەبینیت، یان دەبینی کۆمەڵێک سەیارەی بەدواوەیە، یانیش خەریکی شەڕفرۆشتن و هەڕەشەکردنە لە خەڵک.
نموونەی کەسی بەناوبانگ لای تۆ شاعیرێک نییە تاکو کەسێک بەناوبانگ بکەیت لەڕێگەی شیعرە باش و ڕەوانبێژەکەیەوە. بەڵکو قسەنووسێک کە بەخۆی بڵێ شاعیر، بۆی هەیە زۆر بەناوبانگتر بێت لە شاعیرێکی داهێنەر. ئەوەی لەسەریەتی تەنها ئەوەیە کە خۆی بچووێنێ بە وێنە باوەکەی کەسی بەناوبانگ؛ سەیارەیەکی گرانبەها و کۆکردنەوەی کۆمەڵێ هەواداری قات ڕەش و جاربەجاریش دروستکردنی بابەت بۆ خەڵکیی، دەیکاتە (مەحوی) لەکن زۆرینەی خەڵک! بەو شێوەیە ئەم دەعبایە زیاتر شوێنی خۆی دەکاتەوە لە کۆڕ و کۆبوونەوەکان، تا شاعیرێکی هەڵکەوتووی لێهاتوو.
بەهەمان شێوەش، نافەیلەسوف و نادکتۆر و نامەلا و نامامۆستا و نانووسەر، پێشگریی (نا) یان لێدەبێتەوە و زۆر بەناوبانگتر دەبن لە خاوەن بەهرە ڕەسەنەکان.
بەڵام ئەو شێوازە بۆ ژن سوودی نییە. ژن لەدوای بەرەوپێشچوونی کاری ڕاگەیاندن چۆنییەتی بەناوبانگبوونەکەی شێوەی گرت. بەڵام دوای زۆربوونی کاری مۆدێل، وێنەی کچی بەناوبانگ لە زەینی زۆرێک لە خەڵکی، گۆڕدرا بۆ کچەمۆدێل! هەر بۆیەشە دەبینین کە دکتۆرە و مامۆستا و ڕاگەیاندکار و نووسەر و شاعیر و گۆرانیبێژە ژنەکان، بە ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ، خۆیان وەک کچە مۆدێلێک نمایش دەکەن. ئەوەی وای نەکردبێ، ناوبانگێکی زۆر کەمی پەیداکردووە. مەگەر بەهرەیەکی زۆر ناوازەی هەبووبێ.
ئێستا لەڕێگەی کەسایەتییەکانی ناو تۆڕەکۆمەڵایەتییەکاتەوە، خەریکە شێوەی کەسی بەناوبانگ دەگۆڕێت بۆ وێنەی کەسێک کە سەر بە کێشەیە و گرتەی نامۆی هەیە و دەم پیسە بە پاساوی ئەوەی قسەی حەق و ڕەقە.
بەڵام هێشتا پێم وایە فیگەری مەسول و کەسە سیاسییەکان ڕۆڵی سەرەکییان هەیە لە دروستکردنی وێنەی کەسی بەناوبانگ لە زەینی خەڵکییدا. وەک دەبینین هێشتا خەڵکانێکی زۆر ئامادەن لەهەمان جۆری ئەو سەیارەیە بکڕن کە بەدەست مەسولەکانەوەیە، لەهەمان جۆری جل بدوورن کە ئەوان دەیپۆشن، هەمان ئاواز و گۆرانییش بۆ ڤیدیۆی خۆیان دادەنێن کە بۆ ڤیدیۆی ئەوان دادەنرێ.
ئامادەیە سەیارەیەکی سبوغ عامی بڕاوە بکڕێ تەنها لەبەر ئەوەی(گوایە شەخسیاتی هەیە لەناو خەڵک)
ناتوانێ خواردنێکی خۆش بۆ منداڵەکانی بکڕێ، بەڵام شاخ و شار دەبڕێ بۆ دیدەنی مەسولێک یان سەرۆک عەشیرەتێک، چونکە ئەگەر لەتەک ئەو دەرکەوێ، ئەوا پێگەی بەرز دەبێتەوە لەناو خزمەکانی. هیچ بەلاشیەوە گرنگ نییە ڕابردووی ئەو کەسە چۆنە کە ئەو چووەتە سەردانی.
تا وێنەی نموونە باڵاکانمان نەگۆڕێت، داهاتووی کۆمەڵگەش ناگۆڕدرێت.
"هەرێم عەلی" | 441 |
| 16 | نە (خان)ێک ، لێرەوە هات و نە (گەورەیەک) لێرەوە تێپەڕی ..!!
....................
پیاوێکی هەژار هەبوو ، هەموو خۆزگەی ئەوەبوو وەک خانەدانێک بژی ، بەڵام هەمیشە (هەشتەکەی) بۆ گرەوی (نۆ) بوو ، ڕۆژێک هاتە شار و لە کاتی گەڕانەوەیدا کاڵەکێکی بۆ خواردن کڕی .
کاتێک چووە دەرەوەی شار ، لەبن دارێک دانیشت ، دەستی بە کالەک خواردن کرد ، سەرەتا بەس ناوەکەی هەڵکۆڵی و لە خەیاڵی خۆیدا گوتی (دەستکاری توێکڵ و ناوکەکەی ناکەم) بۆ ئەوەی هەر کەسێک لێرەوە تێپەڕی بزانێت ، خانێک کالەکی خواردووە و توێکڵ و ناوکەکەی دەستکاری نەکردووە ، کاتێک ویستی بروات ، خەفەت دایگرت ، بۆ توێکڵەکەی پێی حەیف بوو جێی بهێڵێت ، ئاخر ئەو هێشتا تێر نەببوو ، گەڕایەوە توێکڵەکەشی کڕاندەوە ، گوتی قیروسیا هەر ناوکەکەی لێرە جێ دەهێڵم ، تا ئەگەر ڕێبوارێک لێرەوە تێپەڕی بزانێت کە خانێک لێرە کالەکی خواردووە و توێکڵەکەشی داوە بە خزمەتکارەکەی . پاشان کە هەستا ملی رێ بگرێت ، هێشتا وەقرە و تەسکینی نەهات ، گەڕایەوە ، بەهەردوو دەست مشتی کرد بە ناوکی کاڵەکەدا و تێری لێخوارد و گوتی (ئۆخەی ئیسراحەتم کرد ، ئێستا وەکو ئەوە وایە نە خانێک هاتبێت و نەخانێک ڕۆشتبێت و نە خانێک کاڵەکی خواردبێت)
...................................................
(تا کنی مر غیر را حبر و سنی
خویش را بدخو و خالی میکنی)
هەتا بتەوێت وەک ئەوانی تر بژیت و لاسایی خانێک بکەیتەوە ، خۆت بێڕەوشت دەکەیت ، سزای خۆت دەدەیت ، ئەو هەموو توێکڵ و ناوکە بەجێ ماوە بۆ ؟
لە دونیادا کەسانێکی زۆر هەن بۆ ئارایشتی ڕوخسار و جلی گرانبەها و پێگەی بەرز و ژیانی وەک خانێک ، ورگ و مێشکی خۆیان بە بەتاڵی دەهێڵنەوە ، ئەوان بۆ فریوی چاوی خەڵک ، خۆیان تووشی ئازار و چەرمە سەرێیەکی زۆر دەکەن.
خەونی بە (خان) بە (ئاغا) بە (ڕاهێنەر) بە (قسەکەر) بە (بەناوبانگ) بە دەسەڵاتدار و ڕۆشنبیر بوون لە مێشکتاندا دەرکەن ، هێشتا توێکڵ و ناوکێکی زۆرمان لە ماڵەکانی خۆمان بەجێهێشتووە
ئەوەی لە شوێنێکی بەرزەوە بەو پەڕی متمانە و لە خۆ ڕازیبوونەوە ئامۆژگاری خەڵک دەکات ، لە ڕاستیدا خۆی پێویستی بە ئامۆژگارییە ، پێڵاوە بن بەرزەکانت فڕێ بدە ، باڵا بەرزێک با لێرەوە تێنەپەڕی بێت ، چ عەیبێکی هەیە ، زۆرێک لە بالا کوڵەکان شیرینترن لە کاڵەک و توێکڵ.
چەمک و کۆنسێپتە قەبەکانت فڕێدە قات و بۆینباخ و ئیگۆ و فوو تێبوونەکانت کەمێک شل بکەرەوە ، با ڕۆشنبیرێک لێرەوە تێنەپەڕیبێت ، چ نەنگییەکی هەیە ؟ مەگەر سمۆرەیەک کوێی تەواو کردووە ، ساڵانە هەزاران تۆ و دەڕوێنێت ؟
تەشەبوس و چەمینەوەکانت فڕێ دە ، با خەونی پلە و پۆست و خانێک لێرەوە تێنەپەڕیبێت ! مەگەر هەرچی ئەهرام و بینا بەرز و جادەکان هەیە لەسەر دەستی کرێکار دروستنەکراوە
....................................
من (ناسر) و تۆ (داود) ، ئەم مامەڵەیە هەر نابێت ،ئەم هەموو خانە ، ئەم هەموو گەورەییە هەر ناوێت لە مەملەکەتێکدا ، لە دەرونێکدا پێکەوە بن ، دەرونێک کە هێشتا تێری لە توێکڵ و ناوک نەخواردبێ ، چ ئیحتیاجێکی بە (خان) بوون و بە ناوبانگ بوون هەیە.
کورد ئێژێت (بەکابرایان ووت ، ژنەکەت زۆر دەگەڕێت ، وتی قەینا بەس نییە شەو لەماڵی خۆما ئەخەوێت)
خەیاڵی مرۆڤ زۆر ئەگەڕێت ، بەڵام گرنگ ئەوەیە بە دیار ئۆخەیەکی بچووکەوە بیخەوێنیت ، باوەش بە توێکڵ و ناوکی فڕێدراودا بکەن ، دەروونی مرۆڤ ئۆخەی بکات بکات ، باشترە لەوەی خەیاڵگەڕی خان بکات.
منداڵەکەت ، هاوسەرەکەت ، کارە بچوکەکەت ، هەرمێی کەوتووی ژێر درەختێک ، تێرکردنی پشیلەیەک ، شکاندنی تینووێتی سەگێک ، ئێواران ڕۆشتنەوەی ماڵ و جەم بوونی بەردەم سۆپا و قاپە شێلمێکی هەڵم لێهەڵساو ، سەر کردنە سەر ڕانی دایکت ، پێنج هەزار بە دزییەوە دەیکەیتە گیرفانی باوکت ، سەد خەیاڵی ناسر شا و داود خان دەهێنێت.
حەمدی گوتەنی :-
(سەدەف وەک شاخی مەرجان ، پڕ لە گوهەر بێ،هەر دەم و لێوە
بەهای ئەم توحفەیی دەریایی حوسنە چۆن بە جان نەبڕم)
پیاو و ژن کە چل ساڵی تەمەنی تێپەڕاند ، هەر پانزەی تر دەژی ، ئەویش بە شەکرە و ئینزیلاق و سەوەفان و زەخت و قەستەرە و مردنی ئازیزانی ، حەیفە بهێلیت خانێک لێرەوە ، لە خەیاڵتەوە تێپەڕێت و ، هەزارەها ئۆخەیی و ناوک و توێکڵ جێبێڵیت
نوقتە سەری دێڕ .... | 499 |
| 17 | کەواتە با لە دەوری یەک کۆبینەوە ، مانایەک لە خۆماندا بدەین بە شتەکان ، هەزاران ساڵە کرمێک ، هەزارپێیەک لە دەرەوەی خۆی بەدوای مانادا ناگەڕێت ، لێگەڕێین خەڵکی سەبارەت بە ئێمە چی دەڵێن و چۆن بیر دەکەنەوە ، مەرج نییە ئەوەی ڕانج ڕۆڤەر و پۆست و پلە و پایەی و پارە و قەسر و کۆشک نییە شکست خواردووبێت ئەوەی پێڵووی ڕانەکێشاوە جوان نەبێت ، لە ڕاستیدا شکست خواردوو کەسێکە کە لەم راگوزەرەدا بۆ گەیشتن بە ڕەزامەندی ئەوانی تر و سیستەمەکە ئازارێکی زۆری خۆی و ئەوانی تریش دەدات ، بەڵام بەتەنها لۆمەی قوربانی ناکرێت ، چونکە هەموومان لەم تاوانەدا بەشدارین ، یەکتریمان خستۆتە ژێر داواکاری زۆرەوە و کەسیشمان پێی ڕاناگەین.
کورد ئێژێت (یەک تروسکای چاو ، لە سەد گۆچان باشترە) چونکە ڕوناکی لە خۆتەوە وەردەگرێت.
سەد هەزاری خۆت باشترە لە ملیۆنێک دۆلار کە وەک گۆچان خەڵک بۆت دادەتاشێ و بە نابینایی ڕێی پێدەکەیت تا دەکەویتە دەیان چاڵی ژیانەوە ، یەک لوتی دەستکاری نەکراوی خۆت کە بەجوانی هەناسەی پێدەدەیت باشترە لەوەی خەریکە دەخنکێت تەنها بۆ رەزامەندی خەڵک ، یەک مانای بچوکی ژیانت (منداڵەکەت ، هاوسەرەکەت ، تەندروستیەکەت ، ساغ و سەلامەتیەکەت) لەسەد مانای گەورەی ئەوانی تر ، کە پێت دەڵێن و بۆت دیاری دەکەن مانادارترە.
.......................................
داخی پەیجەوان و مایک بەدەستیش لە زیادکردنی ئەم ئازارە با لەولاوە بابوەستێ بۆ کاتێکی تر، حەمدی وتەنی :-
(ئەم باری منە ، بیخە سەرشانی فەلەک،جا
ئەو وەختە دەزانێ کە دڵم چەندە ، کەشەنگە) یان غەمناک و تەنگە.
نوقتە سەری دێڕ ....
............................................
*کۆمێنتی یەکەم | 561 |
| 18 | مرۆڤ چۆن دەستی دەچێتە خۆی ،
خۆکو*ژی ، لە نیوان (مانا و بێ مانایی)دا
.........................................
١- ژمارەی ئەو مرۆڤانەی کە لەژێر بەنج و بێهۆشکردنا هەڵناستنەوە هیچی کەمتر نییە لەوانەی بە پەت و دەرمان خۆیان دەکو*ژن ، لەبەر یەک هۆکاری سادە ئەویش ئەوەیە ، کە پێوەرەکان خەڵک بۆت دیاری دەکەن نەک دەروونی خۆت ، ئەوان پێت دەڵێن ئەمڕۆ مۆدی (لوتی بەرازییە) یاڵا بۆ ژێر چەقۆ و بەنج ، دواتر پێت دەڵێن ئەمڕۆ مۆدی پێڵو بڕین و چەناگە تیژ کردن و ددانی کەروێشکی و زەرع و گەدەبڕینە ، یاڵا بۆ ژێر بەنج ، ئەوانەی لەژێر بەنجدا هەڵناستنەوە ، هەمان ئەو مرۆڤانەن کە لەژێر باری سەختی ژیاندا هەڵناستنەوە.
پرسیارەکە ئەوە نییە کە خەڵک چۆن دەستی دەچێتە خۆی و خۆکو*ژی دەکات؟ ، پرسیارەکە ئەوەیە کە هەمووان چیان لەیەکتری دەوێت ؟
...........................................
٢-خراپترین ئارگۆمێنتێک کە لە سالانی ڕابردوو تەرویج و برەوی پێدەدرێت ئەوەیە (کە مرۆڤ لاشە و جەستە و ڕۆحی هی خۆیەتی چی لێدەکات کەس بۆی نییە تەداخولی تێدا بکات) پێم وایە ئەم بابەتە لەسەد شوێنەوە ئەکەوێتەوە بەر ئارگۆمێنتی دژەکەی و بە دەیان بەڵگەی زانستی و لۆژیکی دەپوچێتەوە (کە ڕەنگە لێرەدا دەرفەت نەبێت بە وردی باسی هەمووی بکەین) :- بەڵام سادەترینیان
*(پێکەوە ئازار بچێژین باشترە لەوەی پێکەوە شادی بگێڕین- suffering together more important than celebrating together) لەم لۆژیکەوە بۆمان دەردەکەوێت شادی بڕێکی زۆری تاکە کەسییە ، کەچی ئێمە لە شادییەکاندا زیاتر بە دەوری یەکەوەین وەک لە کاتی کەوتن و شکست و دڵتەنگیەکانمان ،
دورین لەیەکتری تا ئەو کاتەی هەواڵەکە دەبیستین و دەکەوینە بەردەم ڕاچلەکاندنێکی گشتی و ترسی ئەوەمان لێدەنیشێت ، ئای لەوە! ئەو کەسەی کە ئەوەی بەسەر هات ، خۆ ئەوە ئێمەین ، ئەزانی ژیانی منیش هەمان شتە ؟ یان خەریکە بەهەمان ڕێگادا دەڕۆم ؟
بەو مانایەی شادی کەسێک بە ئەندازەی ناشادیی بوونی کاریگەری لەسەر هەمووان دروست ناکات ، کاتێک کەسێک هاوسەرگیری دەکات یان سەر دەکەوێت بڕێک خەڵکی تریش دڵخۆش دەکات ، بەڵام کاتێک شکست دەهێنێت یان کارەساتێکی گەورەی بەسەر دێت ، زۆرینەی خەڵکی غەمبار دەکات بە تایبەت لە ڕوداوە (کوتوپڕ و چاوەڕواننەکراوەکاندا) ، ئالێرەوەیە کە دەگوترێت ئازاری ئەوانی تر دەبێتە ئازار بۆ کەسەکانی چوار دەوری.
.................................
٣-گەڕانی مرۆڤ لە دەروەی خۆیدا چیرۆکێکە هەموو ئاین و فەلسەفەکان تاڕادەیەک مانا و بێ ماناییان پێداوە ، مانادارە کە مرۆڤ کەینونە و کنە و پشکنین بۆ جیهان و ئەوانی تر دەکات ، بێ مانایە کە لە کۆتایی چیرۆک و گەشتەکەدا دەبێت بگەرێیتەوە بۆ ناو خۆت بۆ ئەوەی مانایەک بدۆزیتەوە .
(فرۆید) پێی وایە ژیان چیرۆکێکە پڕە لە چێژ ، لە کاتێکدا لای (ئەدلەر)، پێی وایە ژیان گەڕانە بەدوای مانادا ، (نیتچە) پێمان دەڵێت بریتییە لە ئازار چەشن ، مەسیحیەت و ئیسلام و بودایزم پێمان دەڵێن ژیان برتییە لە (کەمکردنەوەی بارگرانیی لەسەر یەکتر).
ئەوەی کە لەکۆتایدا هەمووان لەسەری کۆکن ، ئەگەر چی مرۆڤ لەیەکەم وێستگە، کە بەبێ ویستی خۆی ، خۆی و جانتاکەی دایدەبەزێنن بۆ گەشتکردن بە ژیاندا (ئەکەوێت ، بە دوای پەپولەیا ڕائەکات ، هاوسەرگیری دەکات ، منداڵی دەبێت ، پارەدار دەبێت ، قەردار دەبێت ، گەشت دەکات ) لە کۆتایدا چیرۆکەکەدا بەدوای مانادا دەگەڕێت ، مانایەک کە وەڵامەکانی درەنگ کەوتووە دەستی بکەوێت، من کێم ؟ بۆ لێرەم ؟ چیم لەوانی تر کەمترە ؟ ژیان بۆ وایە ؟ تازە قەرەبووشی بۆ ناکرێتەوە ، قیتار دوکەڵکێشی چووە بە ئاسماندا و سافیرەی مەرگی قیتار یەک لە دوای یەک بە دەنگی بەرز هاوار ئەکات توت تووووت ، تووووت ، وا بەڕێ ئەکەوین سەرکەون ، مرۆڤ زیاتر دەکەوێتە بۆشایی و داڵغەوە تا ئەو کاتەی بەجێ دەمێنێت ، بۆ تۆڵەکردنەوە لەم تەرزە لەژیان و کاپتن و ئەوانی چوار دەوری خۆکوژی دەکات ، بەڵام هیچ کات مرۆڤ بیری ئەوەی نەکردەوە کە لەناو خۆیدا بۆ ژیان و مانا بگەڕێت.
.............................................
٤-لە کتێبی (مرۆڤ و گەڕان بەدوای مانادا) ڤیکتۆر فرانکل دەڵێت (ئازاری هاوبەش ئەشێ مرۆڤەکان لەدەوری یەک کۆبکاتەوە) بەڵام ڕەنگە شادی هاوبەش نەتوانێت یان کەمتر ئەمە بکات. | 476 |
| 19 | کەواتە با لە دەوری یەک کۆبینەوە ، مانایەک لە خۆماندا بدەین بە شتەکان ، هەزاران ساڵە کرمێک ، هەزارپێیەک لە دەرەوەی خۆی بەدوای مانادا ناگەڕێت ، لێگەڕێین خەڵکی سەبارەت بە ئێمە چی دەڵێن و چۆن بیر دەکەنەوە ، مەرج نییە ئەوەی ڕانج ڕۆڤەر و پۆست و پلە و پایەی و پارە و قەسر و کۆشک نییە شکست خواردووبێت ئەوەی پێڵووی ڕانەکێشاوە جوان نەبێت ، لە ڕاستیدا شکست خواردوو کەسێکە کە لەم راگوزەرەدا بۆ گەیشتن بە ڕەزامەندی ئەوانی تر و سیستەمەکە ئازارێکی زۆری خۆی و ئەوانی تریش دەدات ، بەڵام بەتەنها لۆمەی قوربانی ناکرێت ، چونکە هەموومان لەم تاوانەدا بەشدارین ، یەکتریمان خستۆتە ژێر داواکاری زۆرەوە و کەسیشمان پێی ڕاناگەین.
کورد ئێژێت (یەک تروسکای چاو ، لە سەد گۆچان باشترە) چونکە ڕوناکی لە خۆتەوە وەردەگرێت.
سەد هەزاری خۆت باشترە لە ملیۆنێک دۆلار کە وەک گۆچان خەڵک بۆت دادەتاشێ و بە نابینایی ڕێی پێدەکەیت تا دەکەویتە دەیان چاڵی ژیانەوە ، یەک لوتی دەستکاری نەکراوی خۆت کە بەجوانی هەناسەی پێدەدەیت باشترە لەوەی خەریکە دەخنکێت تەنها بۆ رەزامەندی خەڵک ، یەک مانای بچوکی ژیانت (منداڵەکەت ، هاوسەرەکەت ، تەندروستیەکەت ، ساغ و سەلامەتیەکەت) لەسەد مانای گەورەی ئەوانی تر ، کە پێت دەڵێن و بۆت دیاری دەکەن مانادارترە.
.......................................
داخی پەیجەوان و مایک بەدەستیش لە زیادکردنی ئەم ئازارە با لەولاوە بابوەستێ بۆ کاتێکی تر، حەمدی وتەنی :-
(ئەم باری منە ، بیخە سەرشانی فەلەک،جا
ئەو وەختە دەزانێ کە دڵم چەندە ، کەشەنگە) یان غەمناک و تەنگە.
نوقتە سەری دێڕ ....
............................................
*کۆمێنتی یەکەم | 376 |
| 20 | مرۆڤ چۆن دەستی دەچێتە خۆی ،
خۆکو*ژی ، لە نیوان (مانا و بێ مانایی)دا
.........................................
١- ژمارەی ئەو مرۆڤانەی کە لەژێر بەنج و بێهۆشکردنا هەڵناستنەوە هیچی کەمتر نییە لەوانەی بە پەت و دەرمان خۆیان دەکو*ژن ، لەبەر یەک هۆکاری سادە ئەویش ئەوەیە ، کە پێوەرەکان خەڵک بۆت دیاری دەکەن نەک دەروونی خۆت ، ئەوان پێت دەڵێن ئەمڕۆ مۆدی (لوتی بەرازییە) یاڵا بۆ ژێر چەقۆ و بەنج ، دواتر پێت دەڵێن ئەمڕۆ مۆدی پێڵو بڕین و چەناگە تیژ کردن و ددانی کەروێشکی و زەرع و گەدەبڕینە ، یاڵا بۆ ژێر بەنج ، ئەوانەی لەژێر بەنجدا هەڵناستنەوە ، هەمان ئەو مرۆڤانەن کە لەژێر باری سەختی ژیاندا هەڵناستنەوە.
پرسیارەکە ئەوە نییە کە خەڵک چۆن دەستی دەچێتە خۆی و خۆکو*ژی دەکات؟ ، پرسیارەکە ئەوەیە کە هەمووان چیان لەیەکتری دەوێت ؟
...........................................
٢-خراپترین ئارگۆمێنتێک کە لە سالانی ڕابردوو تەرویج و برەوی پێدەدرێت ئەوەیە (کە مرۆڤ لاشە و جەستە و ڕۆحی هی خۆیەتی چی لێدەکات کەس بۆی نییە تەداخولی تێدا بکات) پێم وایە ئەم بابەتە لەسەد شوێنەوە ئەکەوێتەوە بەر ئارگۆمێنتی دژەکەی و بە دەیان بەڵگەی زانستی و لۆژیکی دەپوچێتەوە (کە ڕەنگە لێرەدا دەرفەت نەبێت بە وردی باسی هەمووی بکەین) :- بەڵام سادەترینیان
*(پێکەوە ئازار بچێژین باشترە لەوەی پێکەوە شادی بگێڕین- suffering together more important than celebrating together) لەم لۆژیکەوە بۆمان دەردەکەوێت شادی بڕێکی زۆری تاکە کەسییە ، کەچی ئێمە لە شادییەکاندا زیاتر بە دەوری یەکەوەین وەک لە کاتی کەوتن و شکست و دڵتەنگیەکانمان ،
دورین لەیەکتری تا ئەو کاتەی هەواڵەکە دەبیستین و دەکەوینە بەردەم ڕاچلەکاندنێکی گشتی و ترسی ئەوەمان لێدەنیشێت ، ئای لەوە! ئەو کەسەی کە ئەوەی بەسەر هات ، خۆ ئەوە ئێمەین ، ئەزانی ژیانی منیش هەمان شتە ؟ یان خەریکە بەهەمان ڕێگادا دەڕۆم ؟
بەو مانایەی شادی کەسێک بە ئەندازەی ناشادیی بوونی کاریگەری لەسەر هەمووان دروست ناکات ، کاتێک کەسێک هاوسەرگیری دەکات یان سەر دەکەوێت بڕێک خەڵکی تریش دڵخۆش دەکات ، بەڵام کاتێک شکست دەهێنێت یان کارەساتێکی گەورەی بەسەر دێت ، زۆرینەی خەڵکی غەمبار دەکات بە تایبەت لە ڕوداوە (کوتوپڕ و چاوەڕواننەکراوەکاندا) ، ئالێرەوەیە کە دەگوترێت ئازاری ئەوانی تر دەبێتە ئازار بۆ کەسەکانی چوار دەوری.
.................................
٣-گەڕانی مرۆڤ لە دەروەی خۆیدا چیرۆکێکە هەموو ئاین و فەلسەفەکان تاڕادەیەک مانا و بێ ماناییان پێداوە ، مانادارە کە مرۆڤ کەینونە و کنە و پشکنین بۆ جیهان و ئەوانی تر دەکات ، بێ مانایە کە لە کۆتایی چیرۆک و گەشتەکەدا دەبێت بگەرێیتەوە بۆ ناو خۆت بۆ ئەوەی مانایەک بدۆزیتەوە .
(فرۆید) پێی وایە ژیان چیرۆکێکە پڕە لە چێژ ، لە کاتێکدا لای (ئەدلەر)، پێی وایە ژیان گەڕانە بەدوای مانادا ، (نیتچە) پێمان دەڵێت بریتییە لە ئازار چەشن ، مەسیحیەت و ئیسلام و بودایزم پێمان دەڵێن ژیان برتییە لە (کەمکردنەوەی بارگرانیی لەسەر یەکتر).
ئەوەی کە لەکۆتایدا هەمووان لەسەری کۆکن ، ئەگەر چی مرۆڤ لەیەکەم وێستگە، کە بەبێ ویستی خۆی ، خۆی و جانتاکەی دایدەبەزێنن بۆ گەشتکردن بە ژیاندا (ئەکەوێت ، بە دوای پەپولەیا ڕائەکات ، هاوسەرگیری دەکات ، منداڵی دەبێت ، پارەدار دەبێت ، قەردار دەبێت ، گەشت دەکات ) لە کۆتایدا چیرۆکەکەدا بەدوای مانادا دەگەڕێت ، مانایەک کە وەڵامەکانی درەنگ کەوتووە دەستی بکەوێت، من کێم ؟ بۆ لێرەم ؟ چیم لەوانی تر کەمترە ؟ ژیان بۆ وایە ؟ تازە قەرەبووشی بۆ ناکرێتەوە ، قیتار دوکەڵکێشی چووە بە ئاسماندا و سافیرەی مەرگی قیتار یەک لە دوای یەک بە دەنگی بەرز هاوار ئەکات توت تووووت ، تووووت ، وا بەڕێ ئەکەوین سەرکەون ، مرۆڤ زیاتر دەکەوێتە بۆشایی و داڵغەوە تا ئەو کاتەی بەجێ دەمێنێت ، بۆ تۆڵەکردنەوە لەم تەرزە لەژیان و کاپتن و ئەوانی چوار دەوری خۆکوژی دەکات ، بەڵام هیچ کات مرۆڤ بیری ئەوەی نەکردەوە کە لەناو خۆیدا بۆ ژیان و مانا بگەڕێت.
.............................................
٤-لە کتێبی (مرۆڤ و گەڕان بەدوای مانادا) ڤیکتۆر فرانکل دەڵێت (ئازاری هاوبەش ئەشێ مرۆڤەکان لەدەوری یەک کۆبکاتەوە) بەڵام ڕەنگە شادی هاوبەش نەتوانێت یان کەمتر ئەمە بکات. | 270 |
