سیتالوپرام

«چه کردی با خودت»؟ ترانه‌گفتن، صرفا چیدن کلمات کنار هم، ردیف‌کردین چندتا قافیه، و سوارکردن‌شون روی ریتم ملودی نیست. مخصوصا اگر کسی که می‌خواد اون ترانه‌ رو بخونه، شخصی مثل چاوشی باشه. چاوشی، خواننده‌ی جریان‌سازیه. معمولا عکسی از خودش منتشر نمی‌کنه، کلا پنج‌شیش‌تا مصاحبه ازش وجود داره و تاحالا کسی ویدئویی ازش ندیده و با این‌وجود تونسته تبدیل به «سوپراستار» بشه. فقط و فقط با صداش، ترک‌ها و کیفیت‌شون. مثلا کافیه اسم چاوشی، کنار یک فیلم/سریال قرار بگیره تا اون فیلم/سریال درصد قابل توجهی از راه موفق‌شدن رو طی کنه. برعکس‌شم حتی صدق می‌کنه. مثلا چند سال پیش «داریوش مهرجویی» بزرگ، که خودش یک برند توی سینما محسوب می‌شه، قسمت دوم فیلم سینمایی سنتوری رو ساخت، و فیلم موفقی نبود. که احتمالا یکی از دلایلش این بود که چاوشی قبول نکرد خواننده‌ی این‌اثر بشه و عملا اون فیلم به حاشیه رفت. مثلا «حسین مهدویان» کارگردان فیلم سینمایی «لاتاری» می‌گه که ایده‌ی اولیه این فیلم‌نامه رو از ترک «مسلخ» چاوشی گرفته و خیلی از ترک‌هاش قابلیت فیلم‌نامه‌شدن رو دارند. چاوشی خواننده‌ی شعرمحوره که شعر موزیک‌هاش بیش‌تر مبتنی بر محتواست. که خب مسبب بخش بزرگی از این موضوع، هم‌کاری با «حسین صفا» و بخش دیگرش، خوندن غزل‌های کلاسیک از مولانا، سعدی، شهریار و بقیه‌ی شاعران کلاسیکه. این‌موضوع توی تمام آلبوم‌های چاوشی به چشم می‌خوره، توی آلبوم ابراهیم به اوج خودش می‌رسه و شکوه‌ش رو می‌شه توی ترک «لطفا به بند اول سبابه‌ات بگو»ی این آلبوم دید. خوندن این غزل به خودی خود سخته، و طبیعتا تبدیل‌کردنش به یک ترک موسیقیایی، سخت‌تر. این ترک ملودی‌ای به اون صورت نداره و چیزی که با دکلمه متمایزش می‌کنه، فقط لحن خواندن چاوشیه و می‌شه بارها گوشش داد، ازش لذت برد و خسته نشد. همه‌ی این‌ها نشون می‌ده که چقدر محتوا توی ترانه‌های چاوشی حرف اول رو می‌زنه. قدیم‌ترها یک بحثی شکل گرفته بود که باعث شناختن، دیده‌شدن و رشد حسین صفا، همکاری چاوشی با این شاعره‌. احتمالا همین هم باعث قطع همکاری صفا با چاوشی بوده. ولی الان که چند سال از این قطع همکاری می‌گذره می‌بینیم برعکس این موضوع هم صدق می‌کنه. این رو می‌شه از آشفتگی‌ای که چاوشی توی این چندسال درمورد شاعرهای ترانه‌هاشت داشته، دید. مثلا اول خودش سعی کرد ترانه بگه، حتی کتاب‌ شعر خودش رو چاپ کرد که موفق نبود. بعد شاعرهای مختلفی رو امتحان کرد که به‌نظر من با درصد قابل توجهی‌ موفق نبوده و توی اکثر آثارش می‌شه ضعف ترانه رو دید. حالا همچین آدمی، با همچین کریری، ترانه‌هاش رو می‌ده کسی به اسم «امید روزبه» که مصداق بارز «وقتی قافیه تنگ آید، شاعر به جفنگ آید» بنویسه‌. اعجوبه‌ای که برای پرکردن مصرع‌هاش از تکرار کلمات استفاده می‌کنه: «ببین مادر، ببین مادر، ببین مادر زمستونه»، یا «خزونه، خزونه، خزونه، خزونه/همه آدم‌ها آینه تو دست‌شونه[چه ربطی داشت؟]». ضعف و تناقضات محتوایی توی ترانه‌های این بزرگوار که در حال حاضر با برندیگ چاوشی داره کلاس‌های ترانه‌نویسی برگزار می‌کنه، به وفور پیدا می‌شه. نمونه‌ش همین ترانه‌ی اخیرش که من به یه موردش اشاره می‌کنم. ترانه با همچین مصرعی شروع می‌شه: «همونم، همون که با دست تنگ تو مشتم برات صدف[استعاره از یک چیز باارزش] داشتم». این‌که تو با وجود تنگ‌دستی، یک چیز باارزش رو به دیگری تقدیم کنی، نشانه‌ی چیه؟ آفرین. شرافت و مردانگی. حالا توی مصرع بعدی می‌گه «با این حال هم به هر کی که تو دلت خونه کرد، شرف داشتم». این تناقضه. این وقتی استفاده می‌شه که تو بگی درسته که من خیلی بد و افتضاح بودم، «با این‌حال» از اطرافیانت خیلی بهتر بودم. نمی‌شه یک ویژگی مثبت رو معیار مقایسه‌ی منفی قرار داد. در نهایت ترک جدید چاوشی، نه‌تنها خوب نبود، بلکه خیلی هم ضعیف بود. الان یک‌روز از پخشش می‌گذره و احتمالا بارها گوشش کنید. ولی چقدر احتمال داره چند سال دیگه این موزیک رو بشنوید و مثل روز اول براتون تازه باشه؟ همون‌طوری که «سنتوری» بعد از دودهه هنوز هم تأثیرگذار، خوب و قابل شنیدنه. من معتقدم «امید روزبه» یا برای چاوشی دعا گرفته، یا یه آتویی ازش داره، یا چاوشی دلش واسه‌ش می‌سوزه که ترانه‌هاش رو می‌خونه. وگرنه هیچ‌چیز این قضایا به هم نمی‌خوره.