کلکین(افغانستان)

ناگفته‌هایی از تاریخ افغانستانِ معاصر “کلک موج و احوال دریا” که به نحوی شرح زندگانی و زندگینامه‌ی خودنوشت “سیدحسین‌آقا سانچارکی” محسوب می‌شود، بازنمایی سیر تحولات سیاسی-اجتماعی تاریخ افغانستان معاصر است که خواننده آن را در قالب خاطرات و مشاهدات عینی سانچارکی در فراز و فرودهای زندگی‌اش می‌خواند و می‌نگرد. اگرچه باید توجه داشت، “کلک موج و احوال دریا” تنها یک روایت از مجموعه روایت‌های تاریخ افغانستانِ معاصر می‌باشد که نویسنده‌ی آن نیز متأثر از عُلقه‌های حزبی-جریانی مختلفی بوده است، اما باید اذعان داشت که قلم صریح و بی‌پرده‌ی سانچارکی که بدون هیچ‌گونه محافظه‌کاری و ملاحظه‌ایی کوشیده است روایت خود را در تاریخ ثبت نماید، بسیار ارزشمند است. به خصوص اینکه قلم نویسنده در شرح احوالات و رویدادهای زندگی‌اش حالت انتقادی-تحلیلی دارد و تنها به بازگوکردن رویدادها محدود نمی‌شود. @kabulCom

خشونت علیه غیرنظامیان، مکانیزم کنترل کننده طالبان بر مخالفان در ۱۷ آگوست ۲۰۲۱، دو روز پس از سقوط کابل، طالبان یک کنفرانس مطبوعاتی برگزار کردند و وعده عفو مقامات دولت سابق، احترام به حقوق زنان و آزادی مطبوعات را دادند. اما بعداز گذشت بیش از دو سال مشخص شده که طالبان به هیچ یک از این وعده ها پایبند نبوده و در عوض یک کمپین خشونت آمیز سرکوب را راه انداختند. به طوری که از زمان تسلط، طالبان مقامات سابق دولتی و امنیتی را هدف قرار داده، در مناطقی که گروه های ضد طالبان ظهور کرده اند، مجازات های دسته جمعی را اجرا کرده و محدودیت های اجتماعی فوق العاده محافظه کارانه به ویژه بر زنان و خبرنگاران با هدف حفظ کنترل اعمال کرده اند. @kabulCom

چرا پکن به نحوی نرم و آرام در حال نزدیک شدن به تالبان افغانستان است؟ نویسنده در مطلب تحلیلی حاضر به چرایی و چگونگیِ پیشرویِ نرم و آهستۀ چین به سمت تالبان اشاره داشته و چنین اذعان می کند که این کنشِ منفعت محور و واقع گرایانۀ چین نه صرفا اقدامی ساده اندیشانه در راستای تضمین منافع تجاری و اقتصادی پکن در منطقه و دست یابی به منابع معدنی ارزشمند در افغانستان، بلکه در ابعادی وسیع تر و در پیشبرد جریان وابسته سازیِ کشورهای ضعیف و بی ثبات، و به تبع آن، گسترش سایۀ سلطه، کنترل و نفوذ خود در سلسله مراتب ژئوپلیتیک است. به باور نویسنده، جاه طلبی های ظاهراً نواستعماری چین، کنترل تالبان را بر این کشور مستحکم کرده و به افغانستان اجازه می دهد تا این کشور همچون بستری مساعدی برای بسیاری از گروه های تروریستی که در آنجا به فعالیت خود ادامه می دهند، باقی بماند. @kabulCom

مروری بر مولفه های تغییر و تداوم صلح و امنیت در افغانستان با نگاهی به کتاب جنگ افغانستان گاهی مطالعه کتاب های قدیمی می تواند از منظر بررسی مولفه های تغییر و تداوم شرایط با تاکید بر مولفه مهم صلح و امنیت پایدار به عنوان حلقه مفقوده چند دهه گذشته افغانستان بسیار جذاب باشد. از این نظر نویسندۀ مطلبِ حاضر به مطالعه کتاب "جنگ افغانستان (دخالت شوروی و نهضت مقاومت)" که زیر نظر آندره بریگو و اولیویه روآ تدوین و تالیف، و توسط ابوالحسن سروقد مقدم ترجمه، و در سال 1366 توسط انتشارات آستان قدس رضوی به چاپ رسیده است، پرداخته که می تواند حاوی نکات ارزشمندی باشد. تلاش این نوشتار بر آن است تا برخی برداشت های آزاد نگارنده را به مخاطب عرضه کند. @kabulCom

کاخ چهلستون کابل: میزبان مهمانان خارجی در گذشته کابل به عنوان پایتخت افغانستان همواره در گذر زمان محل حوادث های گوناگون و رویدادهای مهم تاریخی  و آمد و رفت حکومت های مختلف بوده است که نشانه های آن اکنون در گوشه گوشه این شهر دیده می شود. به طوری که در میان بناهای مختلف، کاخی در جنوب مرکز شهر کابل دیده می شود که از آن به عنوان «کاخ چهلستون» یاد می شود که روزگاری به جهت شکوه خود میزبان شخصیت های مهم داخلی و میهمانان خارجی بوده است. کاخی که اکنون کمتر از آن شکوه باقی مانده است. @kabulCom

افغانستان در میانه بحران های فزاینده و تلاش های ناکام جهان بیش از دو سال می شود که جهان در تلاش است تا طالبان را متقاعد به پذیرش خواسته های خود کند. تلاشی که  به ثمر ننشسته و مسئله افغانستان را همچنان لاینحل باقی گذاشته است. درواقع، در این مدت در سطح منطقه ای و جهانی نشست های مختلف با محوریت افغانستان برگزار شده که به نظر می رسد هیچ کدام تأثیر ملموسی بر وضعیت فعلی این کشور نداشته است. در همین رابطه، روز جمعه ۷ مهر(میزان)/۲۹ سپتامبر روسیه میزبان دور پنجم «فرمت مسکو» با خواست مشابه ایجاد دولت همه شمول و مبارزه با گروه های تروریستی بود. نشستی که برخلاف دوره قبلی این بار طالبان به عنوان مهمان در آن حضور داشتند. @kabulCom

افغانستان: روایتگر زنانی متحمل مشقات و نهان از نظر نویسنده در مطلب حاضر با مطرح ساختن محدودیت های اعمال شده از سوی تالبان بر زنان و تضییع حقوق آنها، و همچنین با ذکر اشاراتی موردی در رابطه با انجام حملات و حوادث خشونت آمیزِ برنامه ریزی یا طراحی شده بر روی زنان و دختران افغان جهت سرکوب و منکوبِ مستمر آنها، به وخامت شرایط زنان در افغانستان و پایمال ساختن تعمدی حقوق این قشر از جامعه با روی کار آمدن مجدد تالبان در اوت ۲۰۲۱ پرداخته؛ و با هشدار پیرامون تداوم این وضعیت، چنین اذعان می دارد که در صورت پیش رفتن بستری نابرابر از تعدیِ تعمدی و متمادیِ تالبان بر زنان و چشم بستن بر تبعیض های جنسیتی بر این قشر از جامعه و نقض حقوق مسلم آنها، تصور آینده ای امیدبخش برای زنان دشوار خواهد بود. @kabulCom

اندونزی؛ روزنی امیدبخش برای تالبانِ افغانستان در بهبود روابط با جامعه جهانی! روابط بین دو کشور اندونزی و افغانستان از دهه های اولیه استقلال اندونزی برقرار شد. افغانستان یکی از نخستین کشورهایی بود که استقلال اندونزی را در سال ۱۹۴۹ به رسمیت شناخت. دو کشور در سال ۱۹۵۴ روابط دیپلماتیک خود را به طور رسمی آغاز و افغانستان سفارت خود را در جاکارتا تأسیس نمود. روابط فی مابین که در کنفرانس آسیا-آفریقا در باندونگ ادامه یافت، با سفر نخستین رئیس جمهور اندونزی، سوکارنو در سال ۱۹۶۱ به افغانستان، بیش از پیش رو به رشد و پیشرفت گذاشت. با این حال، افغانستان در طول تاریخ خود همواره دستخوش جنگ و درگیری بود. در همین راستا افکار عمومی در اندونزی تهاجم شوروی در سال ۱۹۷۹ به افغانستان را محکوم نمود و اندونزی نیز در همبستگی با افغانستان و محکومیت شوروی، بازی های المپیک تابستانی ۱۹۸۰ را تحریم کرد. متعاقبا در نوامبر ۲۰۱۲، معاهده دوستی جدیدی بین دو کشور و در جهت ارتقای همکاری در بخش های سیاسی، اقتصادی، تجاری، دانشگاهی، آموزشی و فرهنگی امضا شد. @kabulCom

قلعه فریدون، روایت گر تاریخ ولایت فراه ولایت باستانی فراه در جمع وسیع ترین استان های افغانستان قرار داشته و در غرب این کشور موقعیت دارد. این ولایت از شمال به ولایت هرات، از جنوب به ولایت نیمروز، از شرق به ولایت هلمند و غور و از جانب غرب حدود ۲۹۰ کیلومتر با ایران هم مرز است. فراه ازجمله تاریخی ترین استان های افغانستان است. به طوری که ولایت فراه در اعصار گذشته در حوزه سکاستین(سیستان) و آریانه (خراسان) از لحاظ تمدن، موقعیت، جمعیت از بلاد معروف و معمور در منطقه شناخته شده است. سرزمین پهناور سیستان( فراه، نیمروز و هیرمند) با پیشینه کهن و پربار گهواره رشد آیین زردشتی و محور حماسه های ملی و تاریخی افغانستان به شمار می رود. این منطقه را، جغرافیانویس مشهور عرب در اواسط قرن چهارم هجری، شهر فراه را جلگه ای پهناور تصویر می کند که با خانه های گلی صاحب باغ ها و کشتزارهایی فراوان است و خرمای زیاد دارد @kabulCom

مناسبات روزافزون روسیه با افغانستان نه جریانی حقیقی و ماهوی، بلکه بیشتر نمادین است به باور نویسنده، با توجه به شرایطی از رو به وخامت گذاشتن روابط روسیه با غرب، دیدگاه کرملین نسبت به تالبان دچار تغییر و تحول گشته است؛ اما دستیابی به همکاری های اقتصادیِ اساسی فی مابین، جریانی سهل و آسان نخواهد بود. به گفتۀ نویسنده، در سایۀ روابط میان روسیه و تالبان می توان به نقاط پیوند امیدبخشی چون همپوشانی رویه و روایات ضدغربی، دستیابی به مسیرهای تجاری جدید، و شهرت مسکو به عنوان متحد جهان جنوب اشاره کرد؛ همچنین احتمالاتی از برداشتن گام هایی قابل توجه در سیاست های آتی مسکو نسبت به تالبان (همچون حذف آنها از لیست گروه های تروریستی و به رسمیت شناختن) وجود دارد؛ لیکن باید گفت که این اقدامات سیاسی صرفا نمادین و نمایشی بوده و در نهایت شاهد تعمیق روابط اقتصادیِ چشم گیر و قابل توجهی نخواهیم بود. @kabulCom

معادن افغانستان: مسیر برون رفت از بحران اقتصادی یا ابزار تسهیل کننده خروج از انزوای سیاسی؟ سقوط کابل و بازگشت دوباره طالبان به قدرت افغانستان را از یک بحران سیاسی و امنیتی که دو دهه با آن درگیر بود وارد بحران اقتصادی و انسانی کرد که شرایط را برای دولت نوپای امارت اسلامی که تا پیش از این به عنوان یک گروه شورشی عمل کرده بودند، دشوارتر ساخت. درواقع، طالبان زمانی که قدرت را به دست گرفتند با مشکلات کلان اقتصادی مواجه شدند. قطع ناگهانی تقریباً همه کمک ها به مبلغ حدود ۸ میلیارد دلار در سال شوک اقتصادی بزرگی را ایجاد کرد که هیچ کشوری در جهان نمی توانست آن را بدون عواقب شدید مدیریت کند. این شوک با توقف تراکنش های مالی بین المللی، فروپاشی مداوم سیستم بانکی، تحریم های موجود ایالات متحده و سازمان ملل علیه رهبران طالبان و مسدود شدن حدود ۹ میلیارد دلار ذخایر ارزی افغانستان تشدید شد. @kabulCom

چهل زینه یادآور امپراتوری مغول در قندهار افغانستان به علت قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم محل تلاقی تمدن های بزرگ و یکی از مهم ترین مراکز بازرگانی عصر باستان به شمار می رود. همین امر باعث شده که این کشور بناهای تاریخی مختلف با معماری های دوره های گوناگون را در دل خود جای داده باشد. به طور مثال، معماری دوره اسلامی در بناهای مختلف تاریخی در این جغرافیا دیده می شود که از حاکمان و امپراتوری های اسلامی برجای مانده است. به طوری که یکی از این آثار که از دوران امپراتوری مغول، بابرشاه برجای مانده چهل زینه قندهار است که به مناسبت پیروزی بابرشاه اعمار شد. این بنا در شهر قندهار یکی از تاریخی ترین شهرهای افغانستان است که رویدادهای تاریخی متفاوتی را در خود دیده است. @kabulCom

بازتاب اسطوره‌ های اوستایی در شاه‌نامه شاه‌نامه و اوستا از نظر موضوع، زمانِ تدوین و شرایط اجتماعی و فرهنگی پیدایش متفاوت است. اوستا کتاب مقدس دین زرتشتی و شاه‌نامه کتاب ادبی است. در صورتی‌که تدوین دوم اوستا در دوره‌ي اشکانیان را در نظر بگیریم، فاصلۀ زمانی تدوین این دو کتاب بیشتر از دوازده  قرن خواهد بود. اوستا در شرایط اجتماعی و اعتقادی دین زرتشتی آفریده شده و تکامل یافته است. بخشی از اوستا (گاهان) به زرتشت، موسس دین زرتشتی، تعلق دارد که احتمالا به پایان هزاره‌ی دوم و آغاز هزاره‌ی اول پ. م. برمی‌گردد. شاه‌نامه در دوره‌ی اسلامی و طبق شرایط اجتماعی و اعتقادی دین اسلام آفریده و تدوین شده است. به‌طور مشخص اوستا کتاب دینی و شامل در ادیان و شاه‌نامه کتاب ادبی و شامل در ادبیات پارسی می‌شود. بنابراین پرداختن به اوستا و شاه‌نامه نخست یک امر تطبیقی بین دین و ادبیات و دوم بین اسطوره و ادبیات یا به‌طور مشخص بین اسطوره و حماسه است. @kabulCom

اصرار جهان، انکار تالبان: تشکیل دولت فراگیر در افغانستان تهدیدی جدی علیه بقا امارت اسلامی زمانی که تالبان در سال ۲۰۲۱ کنترل افغانستان را به دست گرفتند، بسیاری از ناظران سطحی نگرانه به وعده های آن ها برای برقراری یک حکومت میانه رو اعتقاد داشتند. در جریان مذاکرات دوحه چهره ای که این گروه برای خود خلق کرده بود، نمایانگر گروهی بود که پس از بیست سال اکنون در فکر ور فتار خود تغییر کرده اند و این خوشبینی ایجاد شده بود که تالبان فعلی متفاوت تر از آن نسخه ای است که در دهه نود افغانستان و جهان تجربه کرده بود. اما تسلط آسان قدرت در تابستان ۲۰۲۱ و تحولات پس از آن نشان داد که جامعه جهانی و آنانی که نگاهی مثبت به تالبان داشتند در تحلیل خود دچار اشتباه شدند. دو سال پسین این ایده را تقویت کرد که تالبان شورشیان دهه نودی هستند که اکنون با ابزارهای جدیدتر و روش های نوین در پی بقای خود هستند. در این میانه ایجاد حکومت همه شمول یکی از خواست هایی بود که همواره از سوی جامعه جهانی مطرح شد اما واکنش تالبان به این خواست جهان با پاسخ منفی همراه شد. @ kabulCom

تروریسم جهانی، بیست و دو سال پس از ۱۱ سپتامبر مطلب تحلیلی حاضر با تکیه بر تبیین اوضاع و شرایط کنونیِ مرتبط با قوت یا ضعف تروریسم جهانی و ظرفیت های گروه های جهادگرای افراطی در بخش هایی از جهان، به بررسی نکات زیر می پردازد: - بیست و دو سال پس از حملات مرگبار و مخربِ ۱۱ سپتامبر، گرچه چشم انداز تروریسم جهانی از بسیاری جهات متفاوت به نظر می رسد، لیکن تشابهاتِ تکان دهنده ای نیز در این راستا وجود دارد. - مرکز ثقل دولت اسلامی (داعش) از خاورمیانه به جنوب آسیا و بخش هایی از جنوب صحرای آفریقا تغییر موقعیت داده است. - با گذشت بیش از یک سال از مرگ آخرین رهبر شناخته شدۀ القاعده، این گروه هنوز رهبر جدیدی را معرفی نکرده است؛ گرچه به ظنِ بسیاری ناظران سیف العدل، کهنه سرباز جهادگرای این گروه رهبری القاعده را در دست داشته است. - با وجود تلفات تروریست های جهادی در میدان نبرد، ایدئولوژی آنها همچنان الهام بخش افراطگرایان و تندروهای خشونت طلبِ محلی در غرب و در جهتِ انجام حملاتی بر سرویس های امنیتی و آژانس های اطلاعاتی غربی است. @kabulCom

مالزی، از همکاری امنیتی با ایالات متحده تا همراهی مصلحتی با طالبان مالزی کشور دوست و شریکی قابل اعتماد در منطقه با رشدی سریع در جنوب شرقی آسیا محسوب می شود. علی رغم کمبود منابع موثق و یا متعدد، برخی منابع خبری نقطه آغاز روابطی دیپلماتیک مابین مالزی و افغانستان را در ۲۴ ژانویه ۱۹۷۰ ذکر کرده اند. به نظر می رسد مناسبات دو کشور در دولت های سابق افغانستان، روابطی آرام و دوستانه و بر جریانی بدون نوسانات شدید از بادهای تغییر و تنش بوده است. همچنین مالزی از گذشته به افغانستان کمک کرده است. چنانچه نخستین مأموریت بشردوستانه نهاد امداد و نجات مالزی (مرسی) در افغانستان در سال ۲۰۰۱ بوده است. لیکن اکنون پس از بازگشت مجدد تالبان به قدرت؛ از ظواهر امر چنین بر می آید که مالزی نیز همچون برخی کشورهای دیگر، گذشته را پشت سر گذاشته، آماده همکاری و حتی بهبود روابط با افغانستانِ تحت حاکمیت طالبان است. در مقابل به نظر می رسد تالبان نیز با هدف قرار دادن کشورهای اسلامی، سعی دارد هم به نحوی روند به رسمیت شناختن خود را جلو انداخته و هم پیوندهایی مشروعیت بخش با برادرانی مسلمان و کشورهایی اسلامی شکل دهد. @kabulCom

ضرورتی از برقراری تعاملات؛ به نام عدم منزوی سازی افغانستان و به کام عادی سازی رژیم طالبان! آنچه امروزه تحت اصطلاحات و عباراتی چون “تغییرِ تالبان”، “تالبانِ نوین” و یا “ناچاری جامعه جهانی از تعامل با تالبان” مطرح می گردد، ظاهرا به نوعی آماده سازیِ اذهان عمومی در اعتراف به فقدان هرگونه برنامۀ حمایتی از دموکراسیِ ناکام و از دست رفتۀ افغانستان؛ همچنین بسترسازی جهت تحمیلی نرم از پذیرش رهبرانی خودخوانده و نالایق؛ و یا گذاشتن سرپوش برروی ناکامی مداخلاتِ مدید خارجی و فرار از انداختنِ مصائبی دیرآشنا به نام تالبان در دامان مردم افغانستان است. شایان ذکر است که هیچ مدرکی دال بر اینکه پیشبرد روندی از سازش با تالبان زندگی مردم افغان را بهبود بخشد، وجود ندارد؛ اما تمایل به ادامه این دست تلاش های تعاملی، آنهم در حالی که احتمال می رود در ازای آن دستاورد ناچیزی وجود داشته و یا اصلا دستاوردی ممکن نباشد، در بسیاری محافل عمیقا ریشه دوانده است. خطر حاضر در این مسیر آن است که، دولت ‌ها من بابِ “تعامل” و درراستایِ برقرای مناسبات، در نهایت به آنچه «سازش و مصالحه ای فاسد» نامیده می شود، دست خواهند یافت. 🆔 @kabulCom

وضعیت اقتصادی افغانستان دو سال پس از سقوط: دوگانه پیروزی و شکست امارت اسلامی سقوط نظام سیاسی در افغانستان در تابستان ۲۰۲۱ به بحران اقتصادی عمیقی در این کشور منجر شد. بخش زیادی از کمک های بین المللی به افغانستان که تا پیش از سقوط حدود ۷۵ درصد بودجه این کشور را تشکیل می داد، متوقف شد. با کاهش ۲۰٫۷ درصدی تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۱، بسیاری از مشاغل از دست رفت و محرومیت اقتصادی با یک روند صعودی گسترده شد. حدود هفت میلیارد از پول افغانستان در بانک های خارجی بلوکه شد و بسیاری از بانک ها ناتوان از پرداخت پول مشتریان شدند. فقر در نتیجه از دست رفتن بسیاری از مشاغل و کمک های بین المللی افزایش و وضعیت بحران انسانی را رقم زد و افغانستان را از یک بحران سیاسی به یک بحران اقتصادی وارد کرد. 🆔 @kabulCom

طاق ظفر پغمان آیینه استقلال افغانستان بناهای تاریخی همواره با هدف های مختلف ساخته می شود که نمایانگر حادثه یا رویداد و یا هم پدیده های خاص یک بازه زمانی است. چنانچه که گاهی یک بنا نماد شکوه و قدرت یک پادشاهی،زمانی نشان دهنده زیبایی و هنر یک دوره خاص، گاهی نشانه پیروزی یک پادشاه در جنگ و گاهی هم برای یادبود و زنده نگه داشتن یاد و خاطره مقاومت های مردمان یک کشور است که روایت گر خاموش تاریخ یک ملت هستند. در این میان افغانستان به عنوان کشوری که محل تلاقی تمدن های مختلف بوده در دل خود بناهایی را دارد که با معماری خود حکایت گر پیروزی ها و شکست ها بوده است. در این بین، یکی از بناهایی که برای افغانستان و مردمانش نماد پیروزی، غرور و افتخار است، طاق ظفرِ پغمان در نزدیکی کابل است که یادآور استقلال این کشور از بریتانیا است که توسط امان الله خان، پادشاه اصلاح طلب افغانستان ساخته شد و اکنون به بنایی مهم برای شهروندان افغانستان مبدل شده که هرساله در روز استقلال در گرد آن جمع می شوند و از این روز تجلیل می کنند. 🆔 @kabulCom