از الف تا یای ویراستاری |کارآموزی‌هایی در ویرایش

هر متنی هر چه باشد و هر جا باشد، ویراستار نیاز دارد!

واژۀ فارسیِ چُغُندَر در عربی به دو صورتِ شَمَندَر و شَوَندَر درآمده‌است. 😁 ‌ #واژه‌شناسی

✅ «مردمِ، پُشت به فرهنگستان» 🩸 به‌قلم مسعود هوشیار ♦️ مسخره کردن واژه‌های فرهنگستان دو علت دارد: ۱. یا از سر ناآگاهی است؛ ۲. یا ازروی کینۀ سیاسی داشتن به ساختار قدرت است. تابه‌امروز سه فرهنگستان داشته‌ایم: فرهنگستان اول، زمان رضاشاه؛ فرهنگستان دوم، زمان محمدرضاشاه؛ فرهنگستان سوم، زمان جمهوری اسلامی. ♦️ ولی همیشه و از همان زمان پایه‌گذاری فرهنگستان اول، در دورۀ رضاشاه تا به امروز، واژه‌گزینی این سازمان را مردم و حتی بعضی روشنفکران دست انداخته‌اند؛ برای نمونه صادق هدایت، واژه‌های برساختۀ فرهنگستان را در مقالۀ «فرهنگ فرهنگستان» باد طنز گرفته است؛ ازجمله «انگل» (به‌جای طفیلی) و «باشگاه» (به‌جای کلوب) و «پایان‌نامه» (به‌جای تِز) و «پزشک» (به‌جای طبیب) را با چوب تمسخر کُتک می‌زند. ♦️ هدایت اگر امروز بود، شرمسار می‌شد از این مقاله و بی‌شک متنی عذرخواهانه می‌نوشت! چون ما الان داریم می‌بینیم که این برساخته‌ها چهارزانو نشسته‌اند در زبان فارسی. این کلمه‌های برساخته آن‌گونه جا افتاده‌اند که اکنون بیشتر مردم نمی‌دانند این واژه‌ها عمری هفتادهشتادساله دارند! ♦️ بخش دیگری از برساخته‌های فرهنگستان که آرام‌آرام جاافتاده‌اند ازاین‌قرارند: شهرداری (بلدیه)، دادگستری (عدالت‌خانه، محکمه)، دماسنج (به‌جای میزان‌الحرارة)، هواپیما (Airplane)، یخچال (Refrigerator) و صدها واژۀ دیگر.‌ ‌ ♦️ علت مخالف با لغت‌های ساختۀ فرهنگستان، خُوکردگی به واژه‌های وِردِ زبان است. وقتی کلمه‌ای در کَلۀ مردم جا خوش کرد، بیرون‌ کردنش کار حضرت فیل است؛ زیرا  مردم به عادت‌زدایی تن نمی‌دهند و در برابر جایگزین‌ها می‌ایستند؛ زیرا خو کرده‌اند و به سخن نصرالله منشی در کلیله‌ودمنه: «خوکردگی بدتر از عاشقی است!» ‌ ♦️ ولی ماجرای فرهنگستان سوم‌ که پس از ۱۳۵۷ش راه افتاد، داستان دیگری هم دارد. سال‌هاست که مردم در برابر نهادهای قدرت، چَموش‌اند؛ بنابراین ازسَر لجبازی توی دهنِ واژه‌های تازۀ فرهنگستان می‌زنند و آن واژه را دست می‌اندازند؛ حتی بعضی‌ها به‌عمد، تن به کاربردِ واژه‌های فرهنگستان نمی‌دهند. ‌ ♦️ ولی ازقضا همین فرهنگستان کلمه‌هایی پیشنهاد داده که سال‌هاست دارند از این دهان به دهانی دیگر می‌روند و زبان‌به‌زبان می‌چرخند؛ مانند «داده» (data)، نرم‌افزار (Software)، سخت‌افزار (Hardware)، روان‌شناسی (Psychology)، فرایند (Process)، پژوهش (Research)، «یارانه» (Subsidy)، «پایانه» (Terminal)، «سبد کالا» (Basket of goods)، «بازی جوانمردانه» (fair play)، «قهرمانی» (championship)، «پرورش اندام» (bodybuilding)، «شیرجه» (dive)، «نشان‌آور» (medalist)، «کرجی‌رانی» (rowing)، «شهرآورد» (derby)، »گُل‌پاک و مُهروموم» (clean sheet)‌ و صدها واژۀ دیگر! ازاین‌میان «گل‌پاک» و «مهروموم» و یکی‌دوتای دیگر هنوز دارند جای خودشان را باز می‌کنند. ‌ ♦️ بله. لغت‌های‌ بالا ساختۀ همین فرهنگستان است که «گرایه» را به‌جای «ترند Trend» و «موج‌پز» را به‌جای «ماکروویو Microwave» برگزیده است! ‌ ♦️ پس این فرایند، طبیعی است: واژه‌ای که تازه می‌آید، برای ما ناآشناست و زمان می‌برد تا جای خودش را در ذهن و دلمان باز کند؛ بنابراین مردم دستش می‌اندازند و سربه‌سرش می‌گذارند تا جا بیفتد و اتفاقاً هرچه بیشتر چوب لای چرخش بگذارند، زودتر از ناآشنایی‌اش می‌کاهند و جا می‌اندازندش.  یادتان بیاید به واژۀ «پیامک» (Message) که چقدر مردم به آن خندیدند؛ ولی حالا نه‌فقط خنده‌دار نیست؛ بلکه بخشی از واژه‌های زبان فارسی است! مسعود هوشیار جمعه ۲۳آذر۱۴۰۳ شیراز شبکهٔ متن‌پژوهی ‏https://t.me/matnpazhohi ♦️نشانی اینستاگرام👇🏻 ‏https://www.instagram.com/invites/contact/?i=8ark11eewyn4&utm_content=tdjq7w‏

بیست و یکم آذرماه، زادروز احمد شاملو (۱۳۰۴-۱۳۷۹) @theapll

آلودگیِ هوا بُوَد شَدّیدا وین نیست برای مردمان جَدّیدا #بهروز صفرزاده بیتکِ فوق را حدودِ بیست سال قبل سرودم که مشکلِ آلودگیِ هوا مثلِ امروز بود.

زهره زرشناس (زادهٔ ۱۹ آذر ۱۳۳۰) ایران‌شناس، زبان‌شناس و استاد پژوهشگاه‌علوم‌انسانی‌ومطالعات‌فرهنگی مدیر گروههای علمی بنیاد ایران‌شناسی ایران؛ گهوارۀ تمدن 🇮🇷🇮🇷🇮🇷

وحید شیخ احمد صفاری نویسنده، فیلمنامه نویس و طنزپردازی است که سابقه تدریس و داوری در حوزه ادبیات داستانی هم دارد. او در این داستان به ماجرای دختری زندانی پرداخته که با توسل و پاکدلی طعم خوش آزادی را می‌چشد. قلم گیرای آقای صفاری و صدای گرم آقای دژدار این داستان را که با ایام نیز مناسبت دارد شنیدنی کرده است. 📌 برای خواندن کل #داستان_کوتاه کابوس شادی، داستان ۱۴۲ را از همشهری مارکت تهیه کنید. 🔸️در تدوین این فیلم از تصویر سازی @mjavadayat و عکس @ebnossabil_ استفاده شده است‌. #مجله_داستان #توسل #فاطمیه #مجلات_همشهری #همشهری_مارکت #وحید_شیخ_احمد_صفاری

🔹 آفت جدید نگارش ▪️چاهای نفت ▪️گروهای پیشتاز ▪️کوهای بلند بعد از دردسرهای #هسکره نوبت این یکی است

نخستین همایش بین‌المللی انجمن ایران‌شناسی ایران (مطالعات ایران شرقی) دانشگاه بیرجند 🗓 ۹-۴ اسفند ۱۴۰۳ 🗓 مهلت فرستادن اصل مقالات: ۲۰ دی ۱۴۰۳ 🗓 اعلام نتایج داوری: ۱۵ بهمن ۱۴۰۳ وبگاه همایش:  conf.birjand.ac.ir/iranianstudies ایمیل همایش: iranianstudies@birjand.ac.ir انجمن ایران‌شناسی ایران تلگرام . اینستاگرام . آپارات

یزد، با تاریخ غنی و فرهنگ منحصر به فردش، بستر مناسبی برای خلق داستان‌های جذاب و الهام‌بخش است. ✍️✍️اگر نویسنده اید، ما از شما دعوت می‌کنیم تا داستان‌های کوتاه خود را با محوریت شهر تاریخی یزد بنویسید. داستان های برگزیده در کتاب📚داستان یزد منتشر خواهد شد. 📍📍شرایط ارسال داستان‌: ۱. محدودیت موضوعی ندارد؛ ولی محدوده جغرافیایی بایستی یزد باشد. ۲. بیشتر از۲۰۰۰ کلمه نباشد. ۳. فایل وردبه آدرس yazadstory@gmail.com ارسال شود. ۴. همراه با داستان، نام کامل و شماره تماس نویسنده ذکر شود. ۵. داستان قبلاً در جای دیگری منتشر نشده باشد. چشم به راه آثار شما هستیم. yazdstory.book با ما در اینستاگرام همراه باشید

(دغدغهٔ درست‌نویسی یا سودای سئو؟!) ادامه از بالا 👆🏻👆🏻👆🏻 سرراست‌ترین نتیجه‌ای که از این چند نمونه می‌توان گرفت این است که، با این شیوه از کار و کوشش کنونی جامعهٔ ویراستاران و دلواپسان خط و زبان و ادب فارسی، دغدغهٔ درست‌نویسی مدت‌هاست که در برابر «سودای سئو» سپر انداخته است و برای بهبود اوضاع فکر دیگری باید کرد. @PayamShamseDini ‏______ پــی‌نوشت: * لید (lead): اولین یا مهم‌ترین پاراگراف هر خبر * ترند (trend): گرایش و تمایل؛ در فضای دیجیتال به معنای محبوب شدن هر واژه یا اصطلاح * گوگل ترندز (google trends): یکی از امکانات تحت وب شرکت گوگل که میزان محبوبیت جست‌وجوی کلیدواژه در موتور جست‌وجوی گوگل را به نمایش می‌گذارد. * بایگانی (cashed): ذخیرهٔ دائمی در فضای مجازی * سئو (CEO: Search Engine Optimization): سرواژه‌ای است برای بهینه‌سازی موتورهای جست‌وجو منبع: خبرنامهٔ انجمن صنفی ویراستاران، شمارهٔ ۸، تیر ۱۴۰۰ http://www.ana.press/x76MP http://anjomanvirastar.ir/khabarname-virastar/ https://www.instagram.com/p/CS6FNR6KD0z/?utm_medium=copy_link

یادداشت / پیام شمس‌الدینی 🔸دغدغهٔ درست‌نویسی یا سودای سئو؟! نزدیک به سه سالی می‌شود که در یک خبرگزاری دانشگاهی، تمام‌وقت، مشغول کار ویراستاری هستم. در این مدت انواع متون مثل خبر دریافتی، خبر پوششی، خبر کوتاه، خبر ترجمه‌شده، گزارش خبری، گفت‌وگو، مصاحبهٔ تفصیلی و حتی رپرتاژ آگهی را خوانده‌ام و تا جایی که فرصت و مجال ویرایش بوده، در راه بهبود و ارتقای این متون کوشیده‌ام. البته باید گفت به‌اقتضای سرشت فضای رسانه، که سرعت در انتشار یکی از اساسی‌ترین اصول آن است، گاه برای ویرایش متنی دو تا سه‌هزارکلمه‌ای فرصتی بیش از ده دوازده دقیقه در اختیار نبوده و می‌دانیم که خبری که روی خروجی خبرگزاری رفت همچون تیری است که از چلهٔ کمان رها شده باشد. پس از این زمان حساس، خبر در بسیاری از پایگاه‌های مجازی و دیجیتالی بایگانی خواهد شد و ویرایش بر روی آن موضوع دیگری خواهد بود (نسخهٔ ویرایش‌شده نسخهٔ دوم خبر تلقی می‌شود؛ همهٔ کلمات و تعابیر و اجزای متن اول خبر روی گوگل ثبت می‌شود و دومی اعتبار کمتری دارد). @PayamShamseDini یکی از بخت‌یاری‌های من در این مدت حمایت تمام‌قد مجموعهٔ مدیریتی اعمّ از مدیرعامل، معاون خبر، سردبیر، دبیر تحریریه و گروه دبیران سرویس‌های مختلف این خبرگزاری از استقرار گروه ویراستاری در کنار هیئت‌تحریریه و تأیید شیوه‌ها و استانداردها و سبک‌وسیاق ویراستاران بوده است. بدون اغراق می‌توان گفت در این سه سال و به‌رغمِ تغییر دو گروه مدیریتی، ثبات در نگاه به ضرورت حضور ویراستار در کنار تحریریه و بسطید ویراستاران در اِعمال ضوابط مختلف ویرایش، از تصویب شیوهٔ دستورخط مورد نظر فرهنگستان زبان و ادب فارسی در دو کتاب دستور خط و فرهنگ املایی خط فارسی تا برگزاری چندین دورهٔ آموزش ضمن‌خدمت و ...، باعث پدید آمدن نوعی حساسیت به جایگاه زبان فارسی، وسواس زبان‌شناختی و دغدغهٔ درست‌نویسی در میان اعضای هیئت‌تحریریهٔ این خبرگزاری شده است. باید پدید آمدن این حساسیت، وسواس و نگرانی را به فال نیک گرفت و به آیندهٔ گسترش این روحیه در میان خبرنگاران و جامعهٔ رسانه‌ای ایران امیدوار بود؛ اما نمی‌توان از دشواری کار رویارویی با حجم عظیم شلختگی و بی‌سروسامانی بیرون از این گلخانهٔ کوچک نیز سخنی نگفت. در برهوت بی‌دروپیکری که فضای رسانه‌های فارسی‌زبان دیجیتال در آن گرفتارند، هر نوع نوشتهٔ بی‌قاعده و قانونی با ذکر یک اصطلاح نوآیین درست‌ودرمان و دل‌انگیز می‌شود! و آن اصطلاح چیزی نیست جز رعایت اصول «سئو» برای ارتقای رتبهٔ هر وبگاه در رده‌بندی‌هایی که گوگل و الگوریتم‌های پیدا و پنهانش بر ما تحمیل می‌کنند. نمونه‌های معدودی از تحمیل این اصول را به‌اختصار و در سه سرفصل می‌توان یادآور شد: @PayamShamseDini ▪️رعایت اصول واژه‌سازی فارسی ـ ساخت‌واژهٔ فارسی یکی از اصطلاحاتی که همین روزها (تیر 1400) به‌تواتر در خروجی خبری رسانه‌های فارسی‌زبان مشاهده می‌شود، اصطلاح مِن‌عندی گفت‌وگوهای «بین‌الافغانی» است! ظاهراً این اصطلاح اولین بار در حدود سپتامبر 2020 به ترند گوگل تبدیل شده است. می‌دانیم هیچ ضرورتی ندارد برای ساخت یک اصطلاح یا عبارت جدید در زبان فارسی از ابزار و ساخت‌های عربی (و در اینجا الف و لام عربی؛ آلـ) استفاده کنیم؛ پس صورت درست‌تر این اصطلاح باید «بیناافغانی» باشد. اما اگر رسانه‌ای از این اصطلاح در عنوان و اجزای خبر یا «لید» و متن آن استفاده کند، در رقابت برای بالا آمدن در نتایج جست‌وجوهای گوگل فرصتی برای دیده شدن نخواهد داشت. تفاوت میان نتایج جست‌وجو در گوگل بسیار چشمگیر است: یک میلیون و دویست‌هزار نتیجه برای «بین‌الافغانی» و فقط سه‌هزار نتیجه برای «بیناافغانی»! ▪️رعایت دستورخط مصوب فرهنگستان همین داستان دربارهٔ رعایت دستورخط مصوّب فرهنگستان نیز صادق است؛ صورت نامرجّح «رُبات» با 31 میلیون نتیجه را بسنجید با صورت مرجّح «روبات» با اندکی بیش از 6 میلیون نتیجه؛ یا صورت نامرجّح «جرات» با 12 میلیون نتیجه را بسنجید با صورت مرجّح «جرئت» با اندکی بیش از یک‌میلیون نتیجه. پس بدنهٔ رسانه و فضای دیجیتال حق خواهد داشت اگر از توصیه‌های دستورخط فرهنگستان سر باز تابد. ▪️ درستی انتخاب ضبط اعلام آشفتگی در شیوهٔ درست ضبط نام ژرار آرو (Gérard Araud)، سفیر پیشین فرانسه در ایالات‌متحده، نمونه‌ای از بی‌اعتنایی فعالان فضای دیجیتال و رسانه‌های مختلف فارسی‌زبان به ساده‌ترین شیوه‌های ضبط اعلام است. درحالی‌که ضبط درست و مطابق با تلفظ فرانسوی این نام، «ژرار آرو» فقط 1500 نتیجه در جست‌وجوی گوگل را نشان می‌دهد، یکی از چند ضبط نادرست آن «جرارد آرور!» که نشان از رویکرد غالب مترجمان انگلیسی‌خواندهٔ ما دارد، در جست‌وجوی گوگل بیش از ده‌میلیون نتیجه را نشان می‌دهد! ادامه در فرسته بعدی 👇🏻👇🏻👇🏻

نکته‌هایی از دستور خطّ فارسی قواعد عددنویسی در خطّ فارسی

روشنفکران ایرانی و مسئله زبان رویکردهای روشنفکران ایرانی به زبان و زبان فارسی از دورۀ قاجار تا عصر حاضر دغدغۀ اصلی این کتاب، نشان دادن سیر تطور و دگردیسیِ نوع تلقی از زبان در بزنگاه‌های تاریخی در هندسۀ معرفتیِ روشنفکران ایرانی از دورۀ قاجار تا عصر حاضر است. به بیان دیگر، بررسی چرایی و چگونگی چرخش تأملات زبانی روشنفکران ایرانی ناظر بر گفتمان مسلط و اپیستمه و صورت‌بندیِ دانایی و فضای معرفتیِ هر عصر از وجهی زبان‌شناختی و ابزاراِنگارانه به دیدگاهی هستی‌شناسانه و فلسفی، از نگاهی ستایشگرایانه به زبان فارسی تا مواجهه‌ای انتقادی به آن است. ازاین‌رو، این کتاب طرح و شرح و نقد داستانِ بلندِ نظروَرزانۀ روشنفکران ایرانی در مواجهه با زبان، از نگاه صرفاً محدود به بازتابِ نمود عینی زبان در قالب نوشتار و خط (پارول سوسوری) در دورۀ قاجار، به‌مثابه ابزاری برای عقب‌نماندن از مدینۀ فاضلۀ تمدن جدید تا پیوند زبان با ملیت و ناسیونالیسم زبانی در دورۀ رضاخانی، از رویکرد مارکسیستی به زبان تا رویکرد بازگشت به خویشتنِ فرهنگی و نگرۀ خودبسندگیِ زبان و خط در دورۀ پهلوی دوم و سرانجام رویکردی فلسفی به زبان، تحت تأثیر اندیشه‌های فیلسوفانی چون افلاطون، هگل، نیچه، ویتگنشتاین، هایدگر، دریدا و… با معجونی از دیدگاه‌های زبان‌شناختی افرادی چون سوسور و چامسکی – که البته بنیادی فلسفی دارند – از پیش از انقلاب 57 تا عصر حاضر است.

«ب» یا «پ»؛ مسئله این است پلمب را پلمپ می‌کنند. پهپاد را پهباد تلفظ می‌کنند. تیوب را تیوپ تلفظ می‌کنند. دوپلکس را دوبلکس تلفظ می‌کنند. لپ‌تاپ را لپ‌تاب تلفظ می‌کنند. #تلفظ

◽️ 📌 منتشر شد انقلاب روسیه: از لنین تا استالین (۱۹۱۷-۱۹۲۹) ای. اچ. کار ترجمۀ شهلا طهماسبی #برگی‌_‌از‌_‌تاریخ #ای_‌اچ‌_‌کار #انقلاب‌_‌روسیه #لنین #استالین #اتحاد‌_‌شوروی ⭕️ www.jahaneketab.ir @jahaneketabpub