گەنجینەی حەکیمانی کوردەواری
Open in Telegram
گەنج و گەوهەری نایاب لە پێشینیانی حەکیم و دانای وڵاتی کوردەواری ... بەشێکی وەک بژاردە جارجارە لێرە دادەنرێت 👇👇 @irajmoradi
Show more372
Subscribers
-124 hours
-17 days
+430 days
Data loading in progress...
Similar Channels
Tags Cloud
No data
Any problems? Please refresh the page or contact our support manager.
Incoming and Outgoing Mentions
---
---
---
---
---
---
Attracting Subscribers
December '24
December '24
+9
in 3 channels
November '24
+34
in 6 channels
Get PRO
October '24
+43
in 2 channels
Get PRO
September '24
+13
in 2 channels
Get PRO
August '24
+14
in 2 channels
Get PRO
July '24
+106
in 3 channels
Get PRO
June '240
in 4 channels
Get PRO
May '240
in 2 channels
Get PRO
April '240
in 6 channels
Get PRO
March '240
in 2 channels
Get PRO
February '240
in 1 channels
Get PRO
January '240
in 3 channels
Get PRO
December '23
+13
in 2 channels
Get PRO
November '23
+19
in 3 channels
Get PRO
October '23
+16
in 2 channels
Get PRO
September '23
+19
in 0 channels
Get PRO
August '23
+5
in 0 channels
Get PRO
July '23
+6
in 0 channels
Get PRO
June '23
+3
in 0 channels
Get PRO
May '23
+5
in 0 channels
Get PRO
April '23
+2
in 0 channels
Get PRO
March '23
+8
in 0 channels
Get PRO
February '23
+9
in 0 channels
Get PRO
January '23
+11
in 0 channels
Get PRO
December '22
+9
in 0 channels
Get PRO
November '22
+11
in 0 channels
Get PRO
October '220
in 0 channels
Get PRO
September '22
+6
in 0 channels
Get PRO
August '22
+57
in 0 channels
Get PRO
July '220
in 0 channels
Get PRO
June '220
in 0 channels
Get PRO
May '220
in 0 channels
Get PRO
April '220
in 0 channels
Get PRO
March '220
in 0 channels
Get PRO
February '220
in 0 channels
Get PRO
January '220
in 0 channels
Get PRO
December '210
in 0 channels
Get PRO
November '210
in 0 channels
Get PRO
October '210
in 0 channels
Get PRO
September '210
in 0 channels
Get PRO
August '210
in 0 channels
Get PRO
July '210
in 0 channels
Get PRO
June '210
in 0 channels
Get PRO
May '21
+160
in 0 channels
| Date | Subscriber Growth | Mentions | Channels | |
| 09 December | +2 | |||
| 08 December | +1 | |||
| 07 December | 0 | |||
| 06 December | +1 | |||
| 05 December | +1 | |||
| 04 December | 0 | |||
| 03 December | +1 | |||
| 02 December | +1 | |||
| 01 December | +2 |
Channel Posts
+1
|ژیرەوژەوی: زیرە و جەوی|
پاش زافەران و گوڵباخی لە زنجیرە بەرنامەکانی ڕادیۆی کشتوکاڵی چیا، خەریکی ڕێکخستن و تۆمارکردنی باسی زیرەین.
ئەم زنجیرە بەرنامەیە بەرەبەرە بەشێوەی پادکەستی ڕێکخراو لەلایەن کارگەی (ادویەجات چیا ـ ئاوایی قادرمەرز ـ شارستانی دێولان) بڵاو دەبێتەوە.
جیا لە ئامانجەکانی خودی کارگەکە بۆ ناساندن و بانگەشەیەکی شایان و شایستەی، ئامانجی ئێمە وەک ئەندازیاری کشتوکاڵ "بەرەو بەروبوومی کشتوکاڵیی پڕبەرهەم و خۆڕاگر بە کەمئاوییە لە کوردەواری".
بەدڵنیاییەوە پاشخانی ئیتنۆبۆتانی کوردەواری بۆ ئەم کارە گەورەترین سەرچاوەی وەرگرتنی زانست و زانیارییە.
نموونە: لە زنجیرە کێوی گەرین لە سێکوچکەی کرماشان و هەمەدان و لۆڕستان، جۆرێک ژیرەی خۆڕسک دەڕوێ و بە ناوی زانستی (Bunium loristanicum) ـ ژیرەی لوڕستانی ـ تۆمار کراوە.
لای لوڕ و هەندێ لە لەکەکان هەر لە کۆنەوە بەو گیایە وتراوە ژیرە. دوو خواردنی ژیرەوا و هەڵوای ژیرە (جووجووش) لەوە دروست دەکرێ. هەروەها سوودی دیکەی، ماجوومی ژیرە و ژەوییە (هەنگووژەی هەرجن یا شێڵانە) بۆ نەخۆشییەکانی ناوسکێشە و دڵێشە و ... .
✍ ئیرەج مورادی
۱۱ی خەرمانانی ۱٤۰۳
@dastnoosxane
@kelaterzankon
| 2 |  +1|ژیرەوژەوی: زیرە و جەوی|
پاش زافەران و گوڵباخی لە زنجیرە بەرنامەکانی ڕادیۆی کشتوکاڵی چیا، خەریکی ڕێکخستن و تۆمارکردنی باسی زیرەین.
ئەم زنجیرە بەرنامەیە بەرەبەرە بەشێوەی پادکەستی ڕێکخراو لەلایەن کارگەی (ادویەجات چیا ـ قادرمەرز) بڵاو دەبێتەوە.
جیا لە ئامانجەکانی خودی کارگەکە بۆ ناساندن و بانگەشەیەکی شایان و شایستە، ئامانجی ئێمە وەک ئەندازیاری کشتوکاڵ "بەرەو بەروبوومی کشتوکاڵیی پڕبەرهەمی خۆڕاگر بە کەمئاوییە".
پاشخانی ئیتنۆبۆتانی کوردەواری بۆ ئەم کارە گەورەترین سەرچاوەی وەرگرتنی زانست و زانیارییە.
نموونە: لە زنجیرە کێوی گەرین لە نێوان سێکوچکەی کرماشان و هەمەدان و لۆڕستان هەیە. گیای ژیرە (bunium loristanicum) ـ ژیرەی لوڕستانی ـ لەوێ دەڕوێ و تۆمار کراوە.
لە لوڕی هەر لە کۆنەوە بەو گیا وتراوە ژیرە. دوو خواردنی ژیرەوا و هەڵوای ژیرە (جووجووش) لەوە دروست کراوە. هەروەها ماجوومی ژیرە و ژەوی (جەوی: هەنگووژەی هەرجن یا بایەم یا شێڵانە) هەم بۆ نەخۆشییەکانی ناوسکێشە و دڵێشە و ... بەکار هاتووە. | 5 |
| 3 |  |کورداندنەوە و باڵاپۆشکردنەوەی بە کوردی سۆهرەوەردی پاش ٨۰۰ ساڵ|
چەند خۆشە نووسەران و توێژەرانی کورد بەم شێوە ئاوڕیان لە زیندووکردنەوەی زانایانی کۆنی کوردییان بدایتەوە.
✍ ئیرەج مورادی
۱۰ی خەرمانانی ۱٤۰۳
@dastnoosxane
@kelaterzankon | 68 |
| 4 |  |نموونەیەک لە دەرمانخانەی کوردەواری...|
یەکێ لە ڕوەکە دەرمانیانە کە دەیان بابەت و یادەوەری و ڕاز و چیرۆکی چارەسەریی لە جوغرافیای کوردەواری لەسەر هەیە، ئەم ڕوەکەیە:
قەیتەران (خارەڕەش، خاڵەڕەش، سیاپۆز، سیاپۆس، ڕیهێن پیر و ...)
✍ ئیرەج مورادی
۹ی خەرمانانی ۱٤۰۳
@dastnoosxane
@kelaterzankon | 107 |
| 5 | |کورد خاوەنی دەیان پەرتووکی پرژوبڵاوی کۆنەکراوەیە...|
لەو ڕۆژانە لەگەڵ هاوڕێی هێژا پڕۆفیسۆر مەهمەت فیرات لە زانکۆی وان ـ مامۆستای گیاناسی ـ لەسەر گرینگی زانستی ئیتنۆبۆتانی کوردەواری [لە ڕێی واتساپ] وتووێژێکی چڕوپڕمان کرد. پێشتر کە تازە لەگەڵی ئاشنا ببووم، هێندە گرینگی بە مەیدانی کارەکەی من نادا. وەک خۆی ئەیوت: دەمگوت لەوانەیە وەک هەندێ خوێندکاری زانکۆکانی ئێران ڕیزێک لە گیاکانی دۆڵ و گوند و سنوورێک بنووسی، و لەبەر خۆیەوە لە ڕووی سەرچاوە چاپکراوەکانی کۆن و نوێ تایبەتمەندی بۆ بنووسێ و بێژێت ئەمە ئیتنۆبۆتانی کوردییە...
جارجارە یاداشتێکی ئیتنۆبۆتانی کوردەواری خۆم بە دەنگ بۆی دەنێرم. ئەو شێوەپیتی کوردیی ئێمە نازانێ و بەو شێوەئەلفبێیی لاتینیە ڕاهاتووە.
ئیتر پەی بە ئاستی توێژینەوەکەم بردووە و دەزانێ کارەکە جیاوازە. بڕیارە لە زانکۆی وان کۆرسێکی یەکساڵە بۆ ئیتنۆبۆتانی وڵاتی تورکیە بکەنەوە و بەرەو ئەوە بڕۆن کە بەشی ئیتنۆبۆتانی ـ بەناو تورکی ـ دابمەزرێنن. جا گەرەکیە لە ڕۆژهەڵات و باشوور و ڕۆژاوای کوردستان ئەگەر بڕەخسێ چەند کەسی چالاک لەو بوارەوە بانگێشت بکەن و چەند ڕۆژ پانێلی جۆراوجۆر بەڕێوە ببەن. دەخوازێت لە ڕێی ئێمەوە وەک نوێنەری کوردی بەتایبەت ئێران و عێراق دەنگی کورد وەک زانستخوازی ئەو بوارە بگەینێتە ئاستی زانکۆی کشتوکاڵی و بایۆلۆژی تورکیە. تا ئەگەر بۆخۆیشی داوایەکی وەک زانستی ئیتنۆبۆتانی کوردیی کرد کە لە تورکیە بوونی هەیە، دانی پیا بنرێت.
ئەمجارە چەکی بەربەرەکانێ ئێمە لەگەڵ تورک لە ڕێی زانستەوەیە. بزانین سەر دەکەوین یا دەبێ هەنگاوی پڕ و پتەوتر هەڵبگرین.
من بۆخۆم هەتا ئێستە لەو بارەوە ـ دەکرێ بە حسابی دەفتەری ئاسایی بێژم ـ ۱۰۰۰۰ لاپەڕەم نووسیوە.
ئایا بکرێت ڕۆژێک بێت، بیکەم بە پڕۆژەیەکی گەورە و تایپ بکرێت و وەک گەنجینەیەکی دەوڵەمەند و دارای پیران و بەساڵاچووانی نیشتمان بیخەمە کتێبخانەی کوردییەوە؟ بەدڵنیاییەوە بەشی چەند بەرگ کتێب لە دەیان بەرگ کتێبی پرژوبڵاوم کۆ کردووەتەوە.
هیوادارم کەسانی دیکەش بێنە ئەو مەیدانە و بەشی زیاتر هەڵبگرن. چونکا بەڕاستی ئەوە کاری یەک کەس و چەند کەسی دیار نییە. بەڵکوو لیژنەیەکی سەد کەسی یا پتر دەتوانێ بەشێ بەرچاو لەو گەنجینە پرژوبڵاوە کۆ بکەنەوە و پێشکەش بە زانستی مرۆڤایەتی بکەن.
✍ ئیرەج مورادی
۹ی خەرمانانی ۱٤۰۳
@dastnoosxane
@kelaterzankon | 94 |
| 6 |  |گەرا بەلمەسۆر: نێوان گەڤەر و شەمزینان ـ دەڤەرا گەڤەرۆکا هەرکیا|
هۆنراوەی ناسراو (نیشتمان)
ئەم خاکە پڕ زێڕ و زیوە پارچەیەکە لە بەهەشت.
گەر یا بێرم: بەو گۆم و گۆلاوانەی چیا و زۆزانەکان دەگوترێ.
✍ ئیرەج مورادی
۴ی خەرمانانی ۱٤۰۳
@dastnoosxane
@kelaterzankon | 94 |
| 7 | |کوڕەتوو (توویا خورش) و گەنجینەیەک ئەزموونی کوردیی|
لە سۆنگەی پڕۆژەی ئیتنۆبۆتانی کوردەواری ڕۆژ نییە چەند بابەت کۆ نەکەمەوە و تۆماری نەکەم. ئەو کارەی خۆم ناو ناوە: گوڵچنینێک بەدەم پیاسەوە.
یەکێ لەو کەسانەی هەمیشە بۆ پرسیارەکانی ئیتنۆبۆتانی وڵامم ئەداتەوە، هاوڕێی ئازیز مەلا موحەمەدی چالێ خەڵکی دەڤەری زێبارییە. لەو ڕۆژانە وێنەی دارتوویەکی دانابوو و لەسەر ناوە زانستیەکەی پرسیبووی: توویا خرش/ خورش. ئەم توویە ڕێک وەک دارەتووی سپییە، بەڵام ناگرێ و وەک ئاژەڵی نەزاو هەمیشە قسرە.
وەک ئیدیۆم هاتووە بۆ بووکێ چەند ساڵان مێردی کردووە و منداڵی نابێ، دەڵێن: توویا خورشە، سێبەری هەیە و بەری نینە.
لای دەشتەبێڵ و شنۆ ئەو جۆرە توویە بە (کوڕەتوو) دەناسرێت. جاران چنگەی خراوەتە پشتی گاسنی جووت بۆ وردکردنی کەرسەک و کڵۆی شێف، پێیان وتووە شانەکە. وەک تەیمان و تانە بووە و لە نێرکەی کوڕەتوو چێ کراوە. هەروەها لای گەرمیان بۆ پەڕینەوە لەسەر ڕووباری خرۆشانی سیروان بەلەمێ دروست دەکەن بە ۱۲ کوندە و پێی ئێژن: کەڵەک. تەیمانێ لە نێرکەتوو ـ هەمان شووڵی ڕاستی کوڕەتوو و زڕەتوو ـ لەسەری دەخەن. زۆر پتەوە و بە هیچ ناشکێتەوە و تەڵەزمی لێ نابێتەوە کە کوندەکان کون بکات. کەسێ پاتۆڵی کورت بێ و دەرقاچەکەی هەمیشە هەڵکراو بێ، ئێژن: وەک کەڵەکەوان هەمیشە قولی هەڵکردووە.
بەگشتی بەکارهێنانی شووڵی توو بۆ مەبەستی گۆچان و دارەدەست و دارەڕا و تەیمان لای خەڵکی کورد بەدیۆمنە و باش نییە. مەگەر دارەکە بە هۆکارێک ناچار بن، بیبڕنەوە.
کوڕەتوو یا توویا خورش جۆرێک داری تووی سپییە (Morus alba). لە زمانی زانستیی گیاناسیدا دەبێتە تووی نێرە. هەموو گوڵەکانی یا زۆرینەی گوڵی نێرەیە و تەنیا تا کاتی پیتاندنی هەڵکردی هەیە و دوایی هەڵدەوەرێ. بەم گوڵە نێرە یا مێوینە جیایانە ئێژن: Flower imperfect ـ گوڵی تەک جنسە ـ.
بەگشتی هەر بنەتوویەک لەسەر تۆو (تۆم) شین ببێت و باڵا بکات، ئەبێتە توویا خرش.
گوڵی توو بە شنەی با کرداری پیتاندن دەکا یا هەر دەتوانێ بەشێوەی Parthenocarpy ـ بکرزایی ـ وەک هاروێی گوڵخانە، تۆو نەکا و بەشی مێوینەی گەشە بکات و ببێت بە توو.
پێشنیارێک: بەڕاستی نەریتی چاندنی تووی بەر لە کەناری شەقام و پارکەکانی ناوشار، ئەگەر تووی نێرە (توویا خرش) نەبێت کارێکی زۆر نابەجێیە. بەتایبەت لە شارە گەورەکانا ئیتر کارەساتی تەندروستییە. میوەی توو پێکهاتەیەکی شیرین و ناسک و چەورە. کاتێ لەناو کەشێکی دووکەڵاوی و تۆزاویدا بێت، هەموو ئەو دووکەڵ و تۆزە لەسەری دەنیشێ، هەڵیدەمژێ و ژەهراوی دەبێ. بەتایبەت دووکەڵەکە تەواو تێکەڵی ئێسک و پرووسکی میوەکە دەبێت. بەداخەوە دەبینی لە شارەکانا خەڵک لە بن ئەو دارە دادەنیشن و هەرچی دابکەوێتە بنی دەستبەجێ هەڵیدەگرن و دەیخۆن. زیاتر خەڵکی ئێمەش توو ناشۆرێتەوە و هەروا دەیخوات.
[ئەم یاداشتە نموونەیەک لە نووسینی من بوو لە پڕۆژەی ئیتنۆبۆتانی کوردەواری.]
✍ ئیرەج مورادی
۳ی خەرمانانی ۱٤۰۳
@dastnoosxane
@kelaterzankon | 204 |
| 8 |  گەر جارێتر لەدایک بوایەم، دوو خوێندنم لە قوتابخانە هەڵدەبژارد: وێژە و ناسینی زمان دایکم، ئەندازیاری کامپیۆتر کە بابەتی ئەو سەردەمەیە
[چەند خۆشە بتوانی وشەدانی شوێنەناوەکانی کوردەواری بنووسی.]
لەبەر ناچاری چوومە هونەرستانی کشتوکاڵی سنە. ئەوەی نەمویست خوێندم. لە ناچاری ڕووم لە گیاناسی کوردی نا، بەڵام دواتر هەستم کرد، بوارێ خۆشە. کتێبەکانی ئەوکاتەم ماوە ناوی کوردی گشت گیاکانم بە کوردی نووسیبوو. ئەمەم درێژە دا تا ئیستە.
تا ساڵی ۱۳٨۴ ڕووم لە خوێندنی کتێبی مێژوویی نەنابوو. ئەوکاتە لە زانکۆی کوردستان ـ سنە بووم. کۆڕێکی ئەنجومەنی هەژان بوو. لە بیرم نایە وتاربێژ کێ بوو، بەڵام باسەکەی لەسەر کۆمەڵناسی کوردی بوو. باسی هاتە سەر ئەوە ڕۆژاواییەکان مێژوو دەخوێننەوە بۆ یارمەتیدانی زانستی کۆمەڵناسی. واتا مێژووی دەسەڵات، بنەماڵە و ئایین دەخوێننەوە تا ئەوڕۆ تووشی هەڵەکانی ڕابردوو نەبن، بۆتی ئایینی و هێز و ئاغاواتی و ... دروست نەکەن، بۆ ئەوەی دیکتاتۆرەکان بناسن و شوێنی نەکەون.
ئەوە بوو لایەک لە ژیانم هەڵبژارد بۆ خوێندنەوە، نووسین و توێژینەوە لەسەر مێژووی گەلەکەم.
✍ ئیرەج مورادی
۲ی خەرمانانی ۱٤۰۳
@dastnoosxane
@kelaterzankon | 103 |
| 9 | @chia_herb
ڕادیۆ کشتوکاڵ چیا
بەرهەمێک خۆماڵی
پاک و خاوێن
سەلامەت و باوڕ پێکراو
#چیا_دوستمانە
ناونیشان: کوردستان، دێولان، ئاوایی قادرمەرز
+98
9393960312
8735187121 | 148 |
| 10 |  گوڵەباخ
سۆرگوڵ
✍ ئیرەج مورادی
۲٦ی گەلاوێژی ۱٤۰۳
@dastnoosxane
@kelaterzankon | 212 |
| 11 | گوڵەباخ، سۆرگول
ژمارەیەک هاوڕێی قەند و گوڵم هەیە، ڕۆژانە پەیامیان بۆ دەنێرم وەک پرسیار. جاری وایە وڵامدانەوەکە درێژە دەکێشێ و دەبێتە دیمانە و وتووێژ. ئەنجامی ئەوانە دەکەمە یاداشت و وتار و دەینووسمەوە. هەتا ئیستە لەو زنجیرە توێژینەوە مەیدانییە ٦۲۵۰ بابەتم کۆ کردووەتەوە.
توێژینەوەکە بەربڵاوە و لە زۆربەی شارەکانی چوار پارچەی کوردستان هاوڕێم دۆزیوەتەوە و بۆ ئەو کارە سوود لەو پێوەندییەی دەگرم.
ئەنجامی دوو ڕۆژ پرسیار لەسەر گوڵەباخ:
ــ ئیلام و کرماشان و خانەقین: گوڵباخی، گوڵەباخی
ــ سنە و دێولان و مەریوان و بیجاڕ: گوڵباخی، گوڵی گوڵاو
ــ موکریان تا هەولێر و سلێمانی: گوڵەباخ، گوڵەباغ، گوڵەباخی، گوڵەباغی
ــ ورمێ و مەرگەوەڕ: گولاسۆرێ
ــ وان و گەڤەر و جۆلەمێرگ و شڕناخ و ئامەد و مێردین: سۆرگول و گولاسۆر و گولا ڕەز
ــ عەفرین و دێرک و قامیشلوو و کۆبانی: سۆرگول، گولاجوری، گولاسۆر، گولا ڕەزا، گولا ڕەزان
ــ دهۆک و ئامێدی و ئاکرێ: گولا موحەمەد، گولا موحەمەدی
ــ زاخۆ و شێخان: سۆرگول
[فارسی: گل گلاب، گل محمدی ـ ناوی زانستی: Rosa damascena ]
بابەتی ئیتنۆبۆتانی:
ــ سجگوگوڵ (سجوگوڵ، سجگوڵ): خووساندنی هاڕاوەی گوڵەباخ لە تیژاوی دۆ بۆ دابەزاندنی پەستانی خوێن و بۆ سووکبوونی گرانی سەر
ــ بەکارهێنانی کوتراوەی گوڵپەڕی تەڕی گوڵەباخ بۆ هێورکردنەوەی ژانی سووتان
ــ چەلەری گولاسۆر لە عەفرین (جۆرێ مورەبا)
ــ گولشەکر: تێکەڵاوی شەکر و گوڵەباخ و کوڵاندنێ سووک و دوایی گەیاندنی لەبەر خۆر و خواردنی بۆ ژنی دووگیان و زەیستان تا جند نەڕواتە جەستەی
ــ خواردنی ئاوی گوڵەباخ ـ کوڵاندنی ـ بۆ بەردانی گیراوی ناوسک
ــ بۆنخۆش کردنی چایی
ــ بۆنخۆش کردنی تامی دۆ لەگەڵ شویت و کوشەندەر و زیسک
و ...
✍ ئیرەج مورادی
۲٦ی گەلاوێژی ۱٤۰۳
@dastnoosxane
@kelaterzankon | 203 |
| 12 |  +3|گوێنی، گوێنوو، گوونی، گوینی، گەون، ئەنگەون، هەنگەون|
شیلەی گوێنی: کەتیر، کەتر، کەتیرا، کەتیرە، جەوک، جەوگ
✍ ئیرەج مورادی
۲۵ی گەلاوێژی ۱٤۰۳
@dastnoosxane
@kelaterzankon | 317 |
| 13 | جەوک گشتمان
لە قووڵبوونەوە بە فولکلۆر و فەرهەنگی گشتی زارەکی خەڵکی کورددا بە دەیان و سەدان گەنج و گەوهەری نایاب دەگەیت. ئاخر شارستانیەتی ئەم خەڵکە ڕەگ و ڕیشەی لە ناخی مێژووی کۆنی مید و سۆمەر و ئەکەد و بابل و کەلداندا هەیە...
وتووێژم لەگەڵ دوو دۆست و هاوڕێی گەرمیانی دەکرد. سەری قسەمان لە وشەی جەوک (جەوگ، کەتیرە: شیلەی لاسکی گوێنی) داهات. هەتا ئیستەش بەشێ لە داهاتی دانیشتووانی کوێستان کەتیرە کردنە. ئەم پیشەیە لە بناری بەمۆ و خۆشک بە جەوکبڕی دەناسرێتەوە.
زوو نەریتێ لەو ناوچەیە بۆ داهاتی جەوکی گوێنی و بنێشتی وەن هەبووە بە ناوی (جەوک گشتمان) واتە: کەتیرەی هەموومان. ئەڵبەت بۆ بنێشت هەم هەر ئەو دوو وشەیە وتراوە.
سنووری گوندەکانی سیاکێو ـ ئەوانەی دارستان و باخی نییە ـ بە کەوشەنی گیاجاڕ و گەونجاڕ جیا دەکرێتەوە. گوندنشینان بەنۆرە هەر ساڵێ یەک یا چەند بنەماڵە کەوشەنی گەونجاڕیان هەڵگرتووە و کەتیرەیان کردووە. پاییز کەتیرەکە نیواونیو بەش کراوە. جەوکبڕ بەشی خۆی هەڵگرتووە و ئەویتر پارەکەی لای کەیخودا، سەرۆک خێڵ یا مامۆستای مزگەوت هەڵگیراوە بۆ کاری ئاوەدانی، وەکوو: نۆژەنکردنەوەی جۆگە، کارێز، ڕێگە، پرد، هاوماڵی لە ژنهێنان و شایی و شیوەن، تەنانەت هەندێجار بۆ خوێن خۆشکردن و ئاشتەوایی هەم بەکاریان هێناوە.
جا قسەی لەناو خەڵکدا بووە: کفنم لە جەوک گشتمانیچ بێ، ئەبڕیێ. یانێ بۆ دواڕۆژ پەک ناکەوێ ئەگەر میراتێکیش نەبێ بۆ کڕینی کفن، ئەوە لە ماڵی جەوکی گشتمان دابین دەکرێ.
ئای لەو نەریتە جوانە. لەو فەرهەنگ و کەلتوورەی باوانی جافان. چەندە جوانە دیسانەوە بە شێوازی نوێ لەناوماندا زیندوو بکرێتەوە.
✍ ئیرەج مورادی
۲۵ی گەلاوێژی ۱٤۰۳
@dastnoosxane
@kelaterzankon | 1 034 |
| 14 |  +3گەشتی شەمزینان و خانەقای نەهری (باکووری کوردستان) ـ بەهاری ۲۰۱۷
✍ ئیرەج مورادی
۲۵ی گەلاوێژی ۱٤۰۳
@dastnoosxane
@kelaterzankon | 137 |
| 15 | بۆ ئەوانەی ئێژن: مرۆڤ دەتوانێ وە بێ خاک هەم بژی و بمرێ...
کورد واتەنی: داری بێ ڕیشە بەرگەی شنەبایەکیش ناگرێ.
دەگێڕنەوە جارێ مامۆستا وەفایی و فەقێ حەمیدی دەشتەبێڵ بۆ دیداری پیری تەرێقەتیان شەوێک لە گوندێکی شەمزینان میوانی مامۆستای مزگەوت دەبن. مامۆستا باسی ئەوە دەکات دەوڵەتی عوسمانی گوشاری کردووەتە سەر شێخ عبیداللە نەهری ئەبێ دوور بکەوێتەوە و نەهر بە جێ بهێڵێ... دوایی مامۆستا وەفایی کە دەڕواتە خزمەت شێخی لە خانەقای نەهری، پێی دەفەرمێ: جەنابت مڵک و ماشت لە تەرگەوەڕ هەیە و لە موکریانیش خانەقای خۆت و دڵخواز و هەوادارت هەیە، بۆچی بەرەو وڵاتی ئێمە نەڕۆین و ئیتر گوشاری عوسمانلیت لەسەر نەبێ.
شێخی نەهری دەفەرمێ: خوزگە دڵیش وەک گوڵی مێرگان بوایە، بە گڵەوە دەتبردە باخچەی بەرماڵ و بێ ئەوەی سیس و ژاکاو بێ، گەشەی دەکرد. ئاخر ئەمن کە بەند و ڕیشەی دڵم لە ناخی خاکی نەهریدا چەقیوە، چۆن دەتوانم دڵ هەڵبکەنم بۆ جێی تر...
کەوتمەوە بیری شێعرەکەی وێژەوان و هۆنەری ناوداری فارس ـ شەفیعی کەدکەنی:
ای کاش
ای کاش آدمی وطنش را
مثل بنفشەها یک روز میتوانست
همراە خویش ببرد هر کجا کە خواست
در روشنایی باران
در آفتاب پاک.
[دەڵێی شاعیری فارس ئەو باسەی شێخی کوردانی بیستووە و کۆچی گوڵە وەنەوشەی داهێناوە لە ڕووی گوڵی مێرگانی نەهرییەوە.]
ڕاستی خۆ دەزانن لە کشتوکاڵی سەردەمیانەدا چاندنی بێ گڵ و خاک هەیە: هایدرۆپۆنیک و ئایرۆپۆنیک. ئەوانەی لەسەر ئەو باوڕەن، مرۆڤ خاکی ناوێ، دەتوانن وەبێ خاکیش بژین و بمرن، هاوشێوەی گوڵی هایدرۆپۆنیک یا ئایرۆپۆنیکن. خۆ دەزانن لە چاندنی ئاوی و هەوایی سووکێ بنەوی لە گوێچکەی گوڵەکە ڕیشەی دەرئەکەوێ و وەک ماسی به دوو چرکە جیاکردنەوە لە دەریا دەخنکێ...
وێنەکان: گەشتی شەمزینان و گوندی نەهری ـ باکووری کوردستان ـ ساڵی ۲۰۱۷
✍ ئیرەج مورادی
۲۵ی گەلاوێژی ۱٤۰۳
@dastnoosxane
@kelaterzankon | 90 |
| 16 |  +5✍ ئیرەج مورادی
۲۵ی گەلاوێژی ۱٤۰۳
@dastnoosxane
@kelaterzankon | 116 |
| 17 | فایل صوتی از طرف Iraj moradi | 85 |
| 18 | |دۆزینەوەی گیایەکی نوێ بۆ جیهان لە کوردستان ـ مژمژۆکی وانی|
مژمژۆک، مریسۆک، گوڵەگوارە
Onosma vanensis
زنگولەایی (ف)
گیاناسی ناوداری کورد پڕۆفیسۆر مەهمەت فیرات لە زانکۆی وان ئەو گیایە لە ناوچەی وان و شەمزینان و برادۆست دۆزیوەتەوە و ناوی زانستیەکەی بە ناوی وان تۆمار کردووە. | 87 |
| 19 |  پەروەردەی بنەماڵە و بەڕێوەبردنی وڵات
لەو ڕۆژانە گوێم بۆ قسەیەکی دەروونناسێکی زانا و دانای زانکۆ گرتبوو، پەندێکی جوانی دانا: مرۆڤ خاڵی بریسکەی پەروەردەی لە ناخی خۆیەوە ـ خودی دەروون ـ دەست پێ دەکات. دواتر دەگاتە پەروەردەی بنەماڵەیی و قوتابخانەیی و گەڕەک و شار و کۆمەڵگە. کاتێ دەستە و بەرەیەک دروست دەبن و بەردەوام پلار لە ناوچاوانی خۆیان [وەک تاکی شارێک، لادێک یا کوردێک] و بنەماڵە و خێڵ و دەوڵەتی خۆیان دەگرن هەتا شوێنێک ئاساییە کە ئەو پلارە کاتێ بیگری تەنیا بەرامبەرەکەت ئامادە بێ و بەس. ئەگەر پلار و تەشەرت هاویشت و ڕەخنەت گرت، بەڵام لای کەسێ سێهەم بوو، ئەوە دەبێتە پەروەردەی سەقەت و ئەو کەسە نەخۆشیی دەروونی هەیە.
بۆ نموونە کەسێکی موسڵمان بڕواتە لای جوولەکەیەک و باسی خراپیەکانی موسڵمان بکات.
[ڕاستی ئێمەی کورد وەک تاک و کۆمەڵ کاتێ دەڕۆینە شوێنێک تورک و فارس و عەرەب و ... لێیە، باسی جوانی و خراپیەکانی کورد دەکەین، یا پێیدا دەڕشێینەوە و تف لە ڕوومەت و ڕواڵەت شوناسی نەتەوەیی و نیشتمانی خۆمان دەگرین؟]
✍ ئیرەج مورادی
۲٤ی گەلاوێژی ۱٤۰۳
@dastnoosxane
@kelaterzankon | 76 |
| 20 |  گوێنی و دۆستایەتی
ئەوڕۆ هاوڕێیەک دەنگی وتووێژێکی لەگەڵ بەساڵاچوویەک بۆم نارد باسی دەوەنی گوێنی دەگێڕایەوە.
لە کوردەواری ئەو دەوەنە بە گوێنی، گوونی، گوێنوو، گەون، گەڤەن، هەنگەون و ئەنگەون دەناسنەوە.
[کورد و پوختێ]: کوڕە تاقانەی بوو لای ماڵەوە زۆر خۆشەویست بوو. دایک و خۆشکەکانی هەرچی ئێوارەی جومعە بوو بۆ خۆشخاتری تاقانەکەیان چڵە گوڵێ جوانیان لە باخچە و گوڵدانی ماڵەوە ئەناشت. ڕۆژێک تاقانە چووە دەرەوە، چاوی کەوت بە چەند گوڵی جوان، بەڵام نەیزانی ئەوانە دڕک و گوڵ تێکەڵن: گاگەون، چاوزاقە، توودڕک، توێسی، کەرتەشی و ... باوشی کرد پێیانا و ویستی ماچیان بکا. کوتوپڕ دەست و دەم و سەر و سینەی خوێناوڵ بوون...
جا دایکی ئەیلاواندەوە:
پای پەتی بووە بێ کەوش
گەونی گرتیەسە باوش
✍ ئیرەج مورادی
۲۰ی گەلاوێژی ۱٤۰۳
@dastnoosxane
@kelaterzankon | 204 |
