ایران دوستان

👆 دلیل دیگر این است که وفور کشورهای عربی باعث می‌شود، بحث‌ها و پروژه‌های روشنفکری در جهان عرب قابل قیاس با کشور ما نباشد. در نتیجه وضعیت تالیف و نشر در دنیای عربی پرشمار و پردامنه است. اما مسئله فقط این نیست. افرادی از رعایای جهان عرب، مسیحی و با حلقه‌های اندیشه در غرب، مراوده نزدیکی دارند و زودتر از ما در جریان مباحث جدید قرار گرفته و آن‌ها را به جهان عرب منتقل می‌کنند. این واقعیت هم در جای خود اهمیت دارد که تعداد قابل توجهی از کشورهای عربی، به‌دلایل روشنی، بیشتر فرانسه‌زبان هستند و این پل زبانی، در فهم بهتر مباحث اندیشه‌ای اروپایی موثر است. بالاخره این‌که، پروژه‌های فکری و فرهنگی و پژوهش‌های تاریخی در اکثر کشورهای عربی، مورد حمایت مادی و معنوی از سوی دولت‌های متبوع است، ولی در ایران - به دلایلی که این‌جا مد نظر ما نیست - اصولا توجهی به پژوهش در تاریخ ایران، بویژه در دوره قبل از اسلام نشان داده نمی‌شود. برای نمونه، در حالی‌که در باره موضوع جزایر سه‌گانه، در ایران آثار پژوهشی قابل توجهی منتشر نشده، اما در کشورهای عربی، بیش از صد جلد فقط کتاب - آن‌هم نه فقط از سوی کشور مدعی امارات - منتشر شده است. بیش از این نیازی به فهرست کردن مقدورات عرب و عجم نمی‌بینم زیرا فقط می‌خواستم زمینه‌ای برای بحث بعدی ایجاد کنم و بگویم که مواجهه ایران با نظام بین‌الملل و تحریم‌های گسترده، از یکسو باعث انزوای سیاسی ایران شده، و از سوی دیگر، با حذف ایران از بازارهای نفت و گاز و تجارت، و صنعت و ...، فرصت‌های بزرگ جهانی و منطقه‌ای در اختیار آنان قرار گرفته که با استفاده از این فرصت‌ها، ثروت‌های بزرگی را کسب وسرمایه‌گذاری کرده‌اند. در ایران معروف است که کشورهای عربی را از منظر تحقیر، یک گاو شیرده برای آمریکا، نگریسته و توضیح دهیم. اما واقعیت این‌گونه نیست. درست است که عربان هزینه‌های گزافی برای میزبانی از پایگاه‌های نظامی آمریکا در کشورهایشان و در منطقه می‌پردازند، اما اگر نیک بنگریم، این هزینه را با برداشت بیشتر از منابع مشترک، و با استفاده از عدم‌النفع‌های ما، نه تنها جبران می‌کنند که سود بیشتری می‌برند. اکنون گمان می‌کنم ضرورت این‌که چرا باید از این دوگانه عرب - عجم خارج شویم، تا حدودی روشن شده است. پرتو دیگری لازم است تا این ضرورت را روشن‌تر کند. در همین دو سده اخیر که دوران جدید و معاصر ماست، مواجهه ما با پدیده استعمار روس و انگلیس و تا حدودی عثمانی، بخش‌های زیادی از سرزمین‌های تاریخی را از ما جدا کرده است. اگر بپذیریم که در دوره قاجار و صدر پهلوی، عامل تسلط استعمار بر ما، ناشی از عقب ماندگی (فقر و جهل) بوده است، اما واقعیت این است، که برای دهه‌هایی، ما توانستیم با مشروطه به‌مثابه مبدا خودآگاهی ایرانی، دست استعمار را از مقدّرات کشور کوتاه و تا حدودی احساس غرور ملی کنیم. همین احساس غرور ملی بود که در جنگ ۸ ساله عراق علیه کشور، همه ایرانیان - از دانش‌آموز تا کهن‌سالان - را به جبهه‌های جنگ کشاند. اما چیزی‌که مسئولان کشور فراموش می‌کنند یا به روی خود نمی‌آورند، این است که دوره‌های طولانی بحران، می‌تواند مردم را خسته کند و به‌جایی برساند که نیرویی برای تغذیه غرور ملی نماند. بدیهی است که غرور دینی نیز از این قاعده مستثنا نیست. پس وقتی شکم گرسنه، دین را نتواند حفظ کند، به‌طریق اولی، غرور ملی را نیز از دست می‌دهد. هرچند میهن‌دوستی ایرانی یک امر تاریخی است، اما هیچ تضمینی نیست که همین امر تاریخی غرور ملی، در شرایطی از نوع قحطی سال‌های ۱۲۹۶ - ۱۲۹۸ که حدود نیمی از ملت را کشت، بتواند دوام آورد و برای میهن و مرزهای ملی و حتی عقیدتی جانفشانی کند. امروز هرچند در وضعیت دیگری هستیم، اما ادامه روند موجود، چه‌بسا باعث تقویت هرچه بیشتر بنیه اقتصادی کشورهای همسایه و در نتیجه جری‌تر شدن آن‌ها در ادعاهای سرزمینی علیه ما شود. آن‌چه در این خصوص به عربان مربوط می‌شود، این است که آن‌ها در ادعاهای خود علیه جزایر سه‌گانه، خیلی جلوتر آمده و به بیانی، به خط‌های قرمز ما نزدیک شده‌اند.