فرهنگ روش

فرهنگ روش ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ فایل صوتی کارگاه «خطاهای منطقی مکرر در مقالات پژوهشی»، جلسۀ اول @FarhangeRvesh

فرهنگ روش ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ فایل‌های صوتی کارگاه در دو هفتۀ گذشته کارگاه «خطاهای مکرر منطقی در مقالات پژوهشی» به همت دانشگاه مذاهب اسلامی برگزار شد. من مدرس این کارگاه بودم و بخشی از تجربیات خویش دربارۀ پرتکرارترین خطاهای منطقی در مقالات پژوهشی را در این کارگاه ارائه کردم. در این کارگاه چهارجلسه‌ای دربارۀ خطاهای مکرر منطقی در ساختار مقاله و خطاهای مکرر منطقی در رویکرد مؤلفان توضیح داده‌ام. بحث‌های من دربارۀ خطاهای منطقی در رویکرد مؤلفان هم‌چنان ادامه دارد و بقیۀ بحث را باید بعداً در فرصت مناسب دیگری پی گرفت. اینک فایل‌های صوتی و اسلایدهای این کارگاه تقدیم علاقه‌مندان می‌شود. @FarhangeRvesh

افزون بر این، مراسم عاشورا سبب می‌شود پایداری ارزش‌های خانوادۀ خود را تضمین‌شده ببینند. مثلاً، پدر و مادری که در محیط غربی سیدنی احساس کرده‌اند نمی‌توانند بر افکار فرزندان خویش تأثیری بگذارند اکنون دوباره حس می‌کنند فرزندشان پیش آن‌ها بازگشته است (همان، 299). تابار سپس شواهدی ارائه می‌کند که نشان می‌دهد شیعیان سیدنی در عمل‌کرد حسین (ع) الگویی شناخته‌اند که بر اساس آرمان‌های جامعۀ جدید هم قابل‌دفاع است. این سبب می‌شود حسین (ع) را منبعی برای احساس افتخار به هویت خود بیابند (همان، 300). این‌گونه، تابار در این مطالعه نیز تأییدی بر گفتار پیشین خود می‌جوید که چنین حس افتخاری «نوعی امنیت هستی‌شناختی در برابر تجربۀ به حاشیه رانده‌شدن و آسیب‌های پنهان طبقه و نژاد، و قدرتی خارج از جایگاه حاشیه‌ای کنونی برای‌شان فراهم می‌آورد» (همان‌جا؛ قس: تابار و دیگران، کباب‌ها... ، 167). وقتی شیعیان به چنین امنیتی دست پیدا می‌کنند، از کنش‌گری منفعل آن‌چنان فراتر می‌روند که می‌توانند با مشارکت‌جویی در مراسم سینه‌زنی و ایفاء نقش فعال در رفتارهایی از این دست ــ که فاصلۀ آشکاری با هنجارهای جامعۀ بومیان سیدنی دارد ــ احساس هم‌بستگی خود را به اوج برسانند (تابار، «عاشورا در سیدنی»، 300-301). تابار در این‌جا سخنان کانتی را به یاد می‌آورد که توضیح می‌دهد چه‌گونه توده‌ها وقتی متراکم می‌شوند احساس برادری و یگانگی را در میان اعضاء خود پدید می‌آورند (همان، 301؛ قس: کانتی، 32-33). نتیجه آن می‌شود که بعد از پایان مراسم گرچه دیگر آن احساس یگانگی از میان می‌رود، صمیمیت حاصل از آن باقی می‌ماند و افراد را به یک‌دیگر پیوند می‌زند (تابار، همان، 302). تابار در پایان نتیجه می‌گیرد عزاداری عاشورا که برپایۀ خوانش ویژۀ شیعیان سیدنی از واقعۀ کربلا صورت گرفته است ازیک‌سو سبب می‌شود مشارکت‌جویان با هم‌زادپنداری خود با امام حسین (ع) درهای غربت را برای خود قابل‌تحمل‌تر کنند، و ازدیگرسو، سبب می‌شود هویت خود را در جامعۀ مقصد مهاجرت بازیابند و احساس کنند که بر مشکلات هویتی فائق آمده‌اند: مراسم عاشورا در سیدنی صرفاً یادآوری گذشته‌ها نیست؛ بازسازی زمان حال است (همان، 303). تابار در پایانِ سخن‌اش هرآن‌چه گفته است را جمع‌بندی می‌کند و با بهره‌جویی از ادبیات کلیفورد گیرتز، مردم‌شناس و آیین‌پژوه معاصر، کربلا را یک «فراتفسیر اجتماعی » می‌شناساند (همان‌جا). در مقام توضیح مراد وی از این تعبیر نخست باید به یاد آورد که در علوم اجتماعی برخی آثار ادبی و هنری و حتی برخی پدیده‌ها را که نمایانگر واقعیات پنهان جامعه اند، گاه «تفسیر اجتماعی» می‌نامند؛ به این معنا که دارند بینشی دربارۀ حقیقت امر اجتماع به مخاطبان عرضه می‌کنند. کلیفورد گیرتز در برخی آثار خود پدیده‌هایی را نیز فراتفسیر اجتماعی می‌نامد (برای نمونه، نک‍: گیرتز ، 448)؛ گویی معتقد است که آن‌ها نه یک تفسیر واحد از حقیقت پنهان جامعه، بل‌که بستری برای بازنمودن تفاسیر مختلف از واقعیت اجتماعی پدید می‌آورند.

تابار معتقد است بخشی از انگیزه‌های شیعیان برای حضور در این مراسم به نژادپرستی‌هایی بازمی‌گردد که آن‌ها در ساکنان بوم جدید خود بازشناخته‌اند؛ رفتارهایی که تابار از آن‌ها به پیامدهای زندگی در جامعۀ جهانی تعبیر می‌کند؛ این که شیعیان احساس می‌کنند هر کاری هم که بکنند، باز نمی‌توانند عضوی از اعضاء جامعۀ جدید به‌حساب آیند و در مردم جامعۀ کنونی خود ادغام شوند (ص 292): زنانی که چادر دارند و مردانی که ریش می‌گذارند و مردمی که لهجه‌های انگلیسی غیراسترالیایی دارند و احیاناً در مراسم حمایت از دیگر مسلمانان گرد می‌آیند همگی طرد، و در رسانه‌ها نیز عاملان جرم و جنایت معرفی می‌شوند (همان، 293). افراد جامعۀ جدید به خود حتی زحمت نمی‌دهند اندکی دربارۀ این شیعیان بدانند. آن‌ها گاه مسلمانان را پرستندۀ محمد یا پرستندۀ شتر می‌دانند یا همۀ مسلمانان را برای حملۀ عراق به کویت یا جنگ اول خلیج فارس(1990-1991م/ 1369-1370ش) مقصر می‌شناسند! شیعیان با گرامی‌داشت عاشورا می‌توانند ظلمی را که بر خودشان در جامعۀ جدید رفته است و تجربۀ طرد اجتماعی‌شان را بازسازی کنند (همان، 293-294). عاشورا مهاجران شیعه را بر پایۀ احساس مشترک قربانی‌شدگی گرد می‌آورد و این‌گونه میان‌شان هم‌بستگی می‌آفریند (همان، 295). ازدیگرسو، رویدادهای جهانی مثل جنگ‌های شیعیان لبنان با رژیم صهیونیستی و ایفای نقش جهانی رسانه‌های غربی در مظلوم‌نمایی صهیونیست‌ها و معرفی تشیع به مثابۀ مذهبی تروریستی نیز به افزایش تنفر عمومی از شیعیان دامن زده است (همان، 295). این در حالی است که بسیاری از این شیعیان اهل لبنان هستند و خود از نزدیک دیده‌اند صهیونیست‌ها صرفاً بر پایۀ تعصبات مذهبی چه بر سر لبنانی‌ها می‌آورند (همان، 296). آن‌ها می‌توانند با بهره‌جویی از رسانه‌هایی که اکنون در مقیاس جهانی اطلاع‌رسانی می‌کنند به‌سادگی از وضعیت جامعۀ پیشین خود باخبر شوند، با افراد جامعۀ پیشین خود پیوند برقرار سازند، محصولات فرهنگی و آداب گرامی‌داشت عاشورا در لبنان را به‌دست آورند، و درحالی‌که باور دارند اکنون در لبنان هر روز عاشورا ست، بر هم‌وطنان خود سوگواری کنند و از تجربه‌های زندگی خویش در غربت نیز برای این هم‌دردی بهره جویند (همان‌جا): نیروهای جهانی‌سازی شیعیان را تکه‌تکه کرده‌اند؛ اما آن‌ها دوباره قطعات خود را به هم‌دیگر متصل می‌کنند (همان، 297). کارکرد دیگر عاشورا برای شیعیان استرالیا ایجاد حس حضور در خانه است. آن‌ها در محیطی که فردگرایی، سرمایه‌داری و استثمار، و سکولاریسم حاکم است احساس «غربت» ــ یعنی تنهایی و ترس و بی‌پناهی و دورافتادگی ــ می‌کنند. مشارکت آن‌ها در مراسم عاشورا هرگز کوششی نوستالژیک برای یادآوری سوزناک گذشته نیست؛ بل‌که به آن‌ها کمک می‌کند بتوانند سیدنی را برای خودشان خانۀ جدید کنند (همان، 297). تابار در توضیح این معنا به مطالعات غَسّان هِیْج دربارۀ مهاجران سیدنی اشاره می‌کند؛ مطالعاتی که فرایند «خانه‌سازی مهاجران » را برپایۀ این قبیل رفتارها تبیین می‌کند و نشان می‌دهد کاری مثل گوش دادن به یک آهنگ قدیم یا خوردن غذایی مخصوص بوم پیشین یا هرچه از این دست چه اندازه می‌تواند به ایشان در بازسازی هویت‌شان در محیط جدید یاری رساند و در آن‌ها حس «از خود خانه‌ای داشتن» را القاء کند (همان، 297). شیعیان سیدنی در مراسم عاشورا ــ به تعبیر ویکتور ترنر ــ احساس «مجموعی» را تجربه می‌کنند، با هم یک خانواده و یک جامعه می‌شوند و احساس خانواده‌دار بودن می‌کنند (همان، 298).

فرهنگ روش ــــــــــــــــــــــــــــــــ روزنوشت‌های فرهنگ مهروش تحلیل پاول تابار از عاشورا فرستۀ اول از دو فرسته یک نمونۀ دیگر از مطالعات مردم‌شناختی دربارۀ آیین‌های عاشورایی معاصر در جوامع مهاجرنشین شیعی را پاول تابار استادِ دانشگاه سنت لوییزۀ لبنان و دانشگاه سیدنی شرقی در استرالیا انجام داده است. او در مقالۀ خود با عنوان «عاشورا در سیدنی: دگرگونی مراسمی مذهبی در بستر یک جامعۀ مهاجر» (2002م/ 1381ش) می‌خواهد این را بررسی کند که چرا در جامعۀ مهاجری مثل جامعۀ شیعیان سیدنی مراسم عاشورا دارد هرساله با تفاصیل فزاینده و به شکل پیچیده‌تری دنبال می‌شود و چه‌گونه نمادها و صورت‌های اجراء مراسم در فضای جامعۀ مهاجرپذیر تغییر پیدا می‌کنند تا در خدمت عناصر محیط جدید قرار گیرند (تابار، «عاشورا در سیدنی...»، 285). برای تحقیق این معنا تابار سه سال پیاپی (1996-1998م/ 1375-1377ش) در مراسم عاشورایی دو گروه مختلف از شیعیان سیدنی، یعنی لبنانیان وابسته به گروه امل، و مراسم انجمن اسلامی شیعیان استرالیا شرکت جسته، و مطالعۀ خود را هم بر همین مشاهدۀ مشارکت‌جویانه و البته مصاحبه کردن با حاضران در این آیین‌ها بنا نهاده است (همان، 289). تابار پس از مروری کلی بر اجزاء و فرم اجراء مراسم عزاداری عاشورا در دهۀ اول محرم در سیدنی (همان، 285-287)، با استناد به سخنان الیاس کانتی در کتاب توده و قدرت می‌گوید که تشیع مذهب سوگواری است (همان، 287). بااین‌حال، او در این مقاله می‌خواهد نشان دهد عزاداری عاشورایی شیعیان در مناطق مختلف‘ کارکردهای متفاوتی دارد؛ چه، عاشورا مثل هر پدیدۀ فرهنگی دیگر وقتی در بستر جامعه‌ای بازتولید می‌شود معناهای جدید پیدا می‌کند (همان، 289). در کوشش برای تبیین این معنا تابار توضیح می‌دهد گرچه شیعیان به‌طورکلی درک مشابهی از عاشورا و شهادت امام حسین (ع) و اهداف امام و مظلومیتش دارند، شیعیان هر منطقه‌ای اهداف عاشورا و نهضت امام حسین (ع) را مطابق نیازهای خودشان تفسیر می‌کنند. برای نمونه، برخلاف شیعیان مناطقی مثل لبنان که می‌کوشند از امام حسین (ع) درس مبارزه بگیرند، شیعیان سیدنی روی این معنا تمرکز می‌کنند که امام حاضر نشد ارزش‌هایی را که به آن‌ها باور داشت وانهد. آن‌ها می‌خواهند با بهره‌جویی از این عزاداری‌ها هویتی را که پیش از حضور در جامعۀ مهاجرپذیر داشته‌اند بازآفرینند و به همین سبب در عزاداری‌های خود بر مضامینی متفاوت با شیعیان دیگر مناطق تأکید می‌کنند (همان، 288). شیعیان سیدنی که غالباً به طبقات ضعیف جامعه تعلق دارند و بیکاری، استثمار و دیگر آسیب‌های زندگی در جوامع صنعتی را تجربه می‌کنند متأثر از تربیت والدین‌شان در خانواده، تأثیر کلیشه‌های رسانه‌ای و تبلیغات دینی، و تجربه‌های تلخ برخوردهای نژادپرستانه با ایشان به بازتولید آیین‌های عاشورایی می‌پردازند. آن‌ها می‌خواهد با مشارکت‌جویی در این مراسم ازیک‌سو خود را با شرایط جامعۀ جدید هماهنگ بکنند و ازدیگرسو با هم‌دیگر نیز هویتی شکل دهند (ص 289). وی هم‌سو با بالداسار پژوهشگر استرالیایی معاصر دیگر که روی مهاجران استرالیایی مطالعه می‌کند به این نتیجه می‌رسد که شیعیان سیدنی هرگز منفعل، ناخودآگاه و منزوی نیستند و در همکاری با هم‌دیگر هویتی جدید برای خودشان در این شهر می‌سازند (تابار، همان، 289؛ قس: بالداسار ، 209-210). پدران و مادرانی که در این مراسم شرکت می‌جویند معتقد اند پیوند خوردن جوانان‌شان با آرمان و ارزش‌هایی که حسین (ع) آموزش می‌دهد آن‌ها را در برابر دشواری‌های زندگی مهاجرانه، مثل شکاف نسلی، افت تحصیلی و اخراج از دانشگاه، آلودگی به الکل، موارد مخدر یا سرقت، بریدن از خانواده، و بالاخره از دست دادن هویت خود حفظ می‌کند (همان، 291).

🔰 معاونت پژوهشی دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی برگزار می کند : 👇 🔷 کارگاه پژوهشی ( خطاهای مکرر در مقالات علمی پژوهشی ) 👤 استاد مدرس : جناب اقای دکتر حامد خانی "فرهنگ مهروش" (عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرگان) 🛑 سر فصل های کارگاه 👇 1. (نقاط ضعف منطقی ساختار مقاله ) 2.( نقاط ضعف منطقی رویکرد مولف ) 3. ( نقاط ضعف منطقی استدلالات مولف ) 📅 جلسه اول : 1401/08/30 ⏰ساعت : 14 الی 18 📅 جلسه دوم 1401/09/07 ⏰ساعت : 14 الی 18 ✍️ ثبت نام در ایتا : +989132202038 📍 لینک ورود در بستر اسکای روم 👇 https://online.mazaheb.ac.ir/ch/pazhohesh 🍀🍀 @ihcsir

فرهنگ روش ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ اطلاع‌رسانی مقاله مقالۀ من با عنوان «تاریخ انگارۀ شهید تا پایان عصر صحابه» انتشار یافت. در این مقاله توضیح داده‌ام که مفهوم شهادت چه‌گونه به‌تدریج از دوران نخستین جنگ‌های صدر اسلام به فرهنگ اسلامی راه پیدا کرد، چه کسانی نخستین مروجان این مفهوم بودند، و موضع‌گیری‌های پیامبر اکرم (ص) و دیگران در برابر این ترویج فرهنگی چه بود. برای دیدن مقاله در پایگاه اینترنتی مجله این‌جا، و برای دانلود فایل پی‌دی‌اف مقاله از همان پایگاه نیز این‌جا کلیک بکنید. @FarhangeRvesh