فرهنگ روش

زاهد نیم به مُهرۀ گِل مشورت کنم تسبیح استخارۀ من، عُقدۀ دل است (غزل 311 از قسمت سوم، بیت 4). می‌گوید اگر فرد حتی چنان به استخاره مشغول گردد که گَرد از مُهره‌های گلین تسبیح برآرد، گرهی از دل وی گشوده نخواهد شد و تا گشایش برای دلها روی ندهد، سلوک معنوی نامیسر است: نشد گشاده ز دل، عقده‌ای مرا؛ هر چند ز سبحه گرد برآورد، استخارۀ من (غزل 748 از قسمت هشتم، بیت 5). انتقاد صریح صائب تبریزی از استخارات رایج عصرش، به همراه اهمیت بخشیدن وی به جایگاه الهام الاهی به دل ـ که خود یکی از اشکال اولیۀ استخاره بود ـ به‌خوبی حکایت از آن دارد که دیگر در عصر صائب، همگام با مترادف دیدن استخاره و تفأل (برای اشاره‌ای بدین معنا از یک عالم هم‌دورۀ وی، نک‍: مازندرانی، 11/ 283)، برخی شکلهای کهن منسک همچون درخواست الهام قلبی از خدا، یادی از خاطر فراموش بوده است. شاید از همین رو یک نسل پس از وی، مجلسی اثر خویش را در باره استخارات، با کوشش برای احیای این قبیل اشکال کهن استخاره آغاز می‌کند.