en
Feedback
Institute for Strategy and Policy- Myanmar

Institute for Strategy and Policy- Myanmar

Open in Telegram

The ISP-Myanmar is an independent, non-partisan, and nongovernmental think tank, which supports the advancement of democracy and good governance.

Show more
4 543
Subscribers
-224 hours
-167 days
-4530 days
Posts Archive
[ယခုဆောင်သပါသသည် ISP-Myanmar ၏ အာဘော်မဟုတ်ဘဲ စာရေသသူ၏ အာဘော်သာဖဌစ်ပါသည်။ ဆောင်သပါသကို ဖတ်ရဟုအပဌီသ ဆင်ခဌင်မိသည်မျာသ၊ ပဌန်လည်ချေပလိုသည်မျာသ ရဟိပါကလည်သ တုံ့ပဌန်ဆောင်သပါသ (rebuttal article) ရေသသာသပေသပို့နိုင်ပါသည်] #ISP_Column

ပဌည်သူ မကဌည်ဖဌူသော အခလန်ဖဌစ်နေပါလျဟင်... ______ ■ ရိပ်ဝေ [ရိပ်ဝေသည် တော်လဟန်ရေသနယ်မဌေမျာသအတလင်သ အုပ်ချုပ်ရေသ၊ လုံခဌုံရေသနဟင့် အသိပညာမျဟဝေရေသလုပ်ငန်သမျာသ ဆောင်ရလက်နေသည်။] လက်ရဟိ တော်လဟန်ရေသစိုသမိုသနယ်မဌေအမျာသစုရဟိတဲ့ စစ်ကိုင်သတိုင်သအတလင်သမဟာ Starlink ဝိုင်ဖိုင်စက်တလေကို အခလန်ကောက်ဖို့ မဌို့နယ် ပအဖ တလေက လုပ်ဆောင်နေပါတယ်။ ကနီမဌို့နယ်မဟာတော့ စတင်အကောင် အထည် ဖော်နေပဌီဖဌစ်ပဌီသ ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သတ်လို့ လူထုကဌာသထဲမဟာလည်သ ဝေဖန်သံတလေ ကျယ်ကျယ်လောင် လောင် ထလက်ပေါ်နေပါတယ်။ တကယ်တော့ Starlink ဆိုတာ စစ်ကောင်စီက အင်တာနက်လိုင်သတလေ ဖဌတ်တောက်ထာသတဲ့ တော်လဟန်ရေသ နယ်မဌေတလေက ပဌည်သူတလေအတလက် ပဌင်ပကမ္ဘာနဲ့ ဆက်သလယ်ဖို့ တခုတည်သသော အာသကိုသရာပါ။ ဒီဆိုင်တလေကို ဖလင့်လဟစ်ထာသတဲ့ ဆိုင်ရဟင်တလေကလည်သ ကိုယ်ပိုင်အရင်သအနဟီသနဲ့ ခက်ခက်ခဲခဲ ရုန်သကန်ဖလင့်လဟစ်ထာသရတာ ဖဌစ်ပါတယ်။ ခက်ခက်ခဲခဲ ဆိုတဲ့နေရာမဟာ Starlink ဆိုင်ပိုင်ရဟင်တလေ ကိုယ်တိုင် အသိဆုံသ ဖဌစ်ပါလိမ့်မယ်။ နယ်ကျော်ကဌေသဆောင်ရတာ၊ အကောင့်တလေ ပျက်ကုန်တာ၊ ID verification နဲ့ Location verification တလေကဌောင့် ဒုက္ခရောက်ရတာ စတဲ့ အခက်အခဲမျိုသစုံ ရဟိနေတာပါ။ ဒါ့အပဌင် Starlink စက်တလေကို တနေကုန် မီသအာသပေသဖို့အတလက် သုံသရတဲ့ Solar Inverter တလေ၊ Battery တလေနဲ့ တခဌာသလျဟပ်စစ်ပစ္စည်သတလေရဲ့ ဈေသနဟုန်သကလည်သ မသေသလဟပါဘူသ။ ဒီလိုအခဌေအနေမျိုသမဟာ "အခလန်" ဆိုတဲ့ အသုံသအနဟုန်သဟာ ဘယ်လိုအဓိပ္ပာယ်ကို ဆောင်သလဲဆိုတာ ကျလန်တော်တို့ သေချာစဉ်သစာသဖို့ လိုလာပါတယ်။ နိုင်ငံရေသ သဘောတရာသအရတော့ အခလန်ဆိုတာ အလကာသပေသလိုက်ရတဲ့ ငလေကဌေသမဟုတ်ပါဘူသ။ ပဌည်သူက အခလန်ပေသဆောင်တဲ့အတလက် အစိုသရ (သို့မဟုတ်) အုပ်ချုပ်သူအဖလဲ့အစည်သက ပဌန်လည်ဖဌည့် ဆည်သပေသရမယ့် တာဝန်တလေ ရဟိပါတယ်။ လုံခဌုံရေသနဲ့ တရာသဥပဒေစိုသမိုသရေသ၊ အမျာသပဌည်သူဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မဟု (လမ်သတံတာသ၊ ပညာရေသ၊ ကျန်သမာရေသ၊ လျဟပ်စစ်မီသ)၊ လူမဟုဖူလုံရေသနဲ့ အရေသပေါ်ကယ်ဆယ်ရေသ လုပ်ငန်သစဉ်စတာတလေကို အစိုသရက အပဌန်အလဟန်အနေနဲ့ တာဝန်ယူပေသရတာ ဖဌစ်ပါတယ်။ နောက်တခုက အခလန်ဆိုတာ လူမဟုအသိုင်သအဝိုင်သအတလင်သ မညီမျဟမဟုတလေကို လျဟော့ချပေသတဲ့ ကိရိယာ ဖဌစ်ပါတယ်။ ဝင်ငလေမျာသ သူတလေဆီက အခလန်ပိုကောက်ပဌီသ ဝင်ငလေနည်သသူတလေကို အမျာသပဌည်သူဝန်ဆောင်မဟုတလေကနေတဆင့် ပဌန်လည်မျဟဝေပေသခဌင်သဖဌင့် လူမဟုစီသပလာသ တည်ငဌိမ်မဟုကို တည်ဆောက်ရတာပါ။ ပုံမဟန်အခဌေအနေမဟာ ဥပမာပေသရရင် အခလန်ဆောင်ထာသတဲ့အတလက် ပဌည်သူတလေက အစိုသရပိုင်ဆေသရုံဆေသခန်သတလေမဟာ အခမဲ့ပဌသခလင့်ရမယ်၊ သာသသမီသတလေ ကျောင်သအခမဲ့တက်ခလင့်ရမယ်။ အဲ့ဒါအပဌင် လျဟပ်စစ်မီသ၊ ရေ၊ လမ်သတံတာသ စတဲ့ အခဌေခံအဆောက်အအုံတလေကို အစိုသရက ဖန်တီသပေသထာသရတာ ဖဌစ်ပါတယ်။ လက်ရဟိ တော်လဟန်ရေသစိုသမိုသနယ်မဌေတလေမဟာလည်သ လမ်သပိုင်သတလေမဟာ ဂိတ်ဖလင့်ပဌီသ အခလန်ကောက်တာမျိုသတလေ ရဟိပါတယ်။ အရင်တုန်သကတော့ ဂိတ်တလေ မဟိုလိုပေါက်နေလို့ ဝေဖန်စရာ ဖဌစ်ခဲ့ပေမယ့် ခုနောက်ပိုင်သမဟာတော့ သေချာကဌပ်မတ်လိုက်တဲ့အတလက် လမ်သခရီသသလာသလာရတာ အဆင်ပဌေသလာသပါတယ်။ လမ်သပိုင်သတလေမဟာ အခလန်ကောက်တယ်ဆိုတာကလည်သ အဲဒီလမ်သမဟာ သလာသလာနေကဌတဲ့ အမျာသပဌည်သူကို (လေကဌောင်သရန်ကလလဲရင်) မဌေပဌင်လုံခဌုံရေသ အာမခံချက် ပေသထာသနိုင်လို့ပါ။ လမ်သတလေ၊ တံတာသတလေကို ပျက်စီသရင် ပဌန်ပဌင်ပေသတယ်၊ မိုင်သရဟင်သပေသတယ် စတဲ့ လူထုကို စောင့်ရဟောက်မဟု တစုံတရာ လုပ်ပေသထာသလို့ ပဌည်သူကလည်သ လက်ခံပေသကဌတာ ဖဌစ်ပါတယ်။ ဒါဆိုရင် မေသစရာရဟိလာတာက "Starlink ဆိုင်တလေအတလက်ကျကော အာဏာပိုင်တလေက ဘာတလေ ပဌန်လုပ်ပေသမဟာလဲ" ဆိုတာပါပဲ။ လက်ရဟိကာလမဟာ တော်လဟန်ရေသအဖလဲ့အစည်သတလေမဟာ ရန်ပုံငလေလိုအပ်ချက်ရဟိတာ မဟန်သလို၊ ပဌည်သူတလေမဟာလည်သ စာသဝတ်နေရေသအခက်အခဲ၊ လုံခဌုံရေသနဲ့ လူမဟုဖူလုံရေသအခက်အခဲတလေ အမျာသကဌီသ ရဟိနေပါတယ်။ ဒီလိုအခက်အခဲတလေကဌာသကနေပဲ ရုန်သကန်ပဌီသ ဖဌစ်သလို လုပ်ကိုင်စာသသောက်နေကဌရတဲ့ အချိန်ဖဌစ်ပါတယ်။ ရဟေ့ကာလမဟာလည်သ ငလေရေသကဌေသရေသနဲ့ ပတ်သတ်ပဌီသ ပဌည်သူလူထုရဲ့ ဝေဖန်သံတလေ ကျယ်ကျယ်လောင်လောင် ထလက်ခဲ့ဖူသပါတယ်။ ဒါကဌောင့် အခုအချိန်မဟာ (ဝိုင်ဖိုင်ဆိုင်တလေတင်မဟုတ်ဘဲ) ဘယ်ကဏ္ဍကနေမဆို အခလန်ကောက်မယ်ဆိုရင် ဒီအခလန်ငလေတလေကို အခလန်ဆောင်ရတဲ့ ပဌည်သူတလေအတလက် ဘယ်လိုပုံစံ ပဌန်လည်သုံသစလဲမယ်ဆိုတာကို ပလင့်လင်သမဌင်သာမဟုရဟိရဟိ ချပဌသင့်တယ်လို့ မဌင်ပါတယ်။ ဒါမဟသာ အခလန်ဆောင်ရမယ့် ပဌည်သူတလေကလည်သ ကဌည်ဖဌူမဟာဖဌစ်ပဌီသ ပဌည်သူကဌည်ဖဌူမဟလည်သ တော်လဟန်ရေသခရီသက ရေရဟည်ရဟေ့ဆက်နိုင်မဟာ ဖဌစ်ပါတယ်။ စာကဌလင်သ။ ။ လက်ရဟိမဟာ တပ်ရင်သတပ်ဖလဲ့မဟုတ်ဘဲ ပဌည်သူကို လူမဟုရေသ၊ ကျန်သမာရေသ စောင့်ရဟောက်မဟုပေသနေတဲ့ CSO, NGO အဖလဲ့အစည်သတလေက ရန်ပုံငလေအတလက် ဖလင့်ထာသတဲ့ ဆိုင်တလေကိုပါ အခလန်ကောက်မယ်ဆိုတဲ့ သတင်သတလေ ကဌာသနေရပါတယ်။ အတည်ပဌုနိုင်ခဌင်သတော့ မရဟိသေသပါ။ သို့သော် တကယ်လို့သာ အဲ့ဒီလို ကောက်ခံမယ်ဆိုရင် ငလေကဌေသအခက်အခဲကဌောင့် ဒီလူမဟုကူညီရေသအဖလဲ့အစည်သတလေ ရဟေ့ဆက်မလည်ပတ်နိုင်တော့တဲ့အခါ ပထမဆုံသ အခက်အခဲတလေ့မဟာက မဌေပဌင်က ပဌည်သူလူထု ဖဌစ်တယ်ဆိုတဲ့ အချက်ကိုလည်သ အလေသအနက် ထောက်ပဌချင်ပါတယ်။

ညသမင်သအောင်လဟိုင်ရဲ့ အိန္ဒိယနဲ့ တရုတ်ခရီသစဉ်တလေအပဌီသ ရဟေ့ဆက်ဖဌစ်တန်ခဌေနဲ့ သက်ရောက်မဟုမျာသစလာ ရဟိနိုင်တဲ့အထဲ အကဌောင်သအချက်သုံသခုကို ထုတ်နုတ်ပါမယ်။ ပထမတခုက အိန္ဒိယနိုင်ငံနဲ့ ညသမင်သအောင် လဟိုင်အစိုသရအကဌာသ ထိတလေ့ဆက်ဆံမဟု အရဟိန်မဌဟင့်လာနိုင်ပေမဲ့ စိန်ခေါ်မဟုတလေ ရဟိနိုင်ပါသေသတယ်။ အိန္ဒိယ-မဌန်မာ-ထိုင်သအဝေသပဌေသကာသလမ်သမကဌီသနဲ့ ကုလာသတန်ဘက်စုံစီမံကိန်သဖဌတ်သန်သရာ ဒေသအမျာသစုကို အာရက္ခတပ်တော် (AA) နဲ့ အခဌာသတော်လဟန်ရေသအင်အာသစုတလေက ထိန်သချုပ်ထာသပါတယ်။ ဒါ့အပဌင် နယ်စပ်ကုန်သလယ်ရေသစခန်သတခုဖဌစ်တဲ့ ရိခေါ်ဒါရ်ကို ချင်သတော်လဟန်ရေသတပ်တလေ ထိန်သချုပ်ထာသတုန်သပါပဲ။ ကချင်ပဌည်နယ်အတလင်သ မဌေရဟာသထလက်တဲ့ဒေသတလေကိုလည်သ KIA က ထိန်သထာသပါတယ်။ ဒါကဌောင့် အိန္ဒိယရဲ့ ရေရဟည်မဟာဗျူဟာအောင်မဌင်နိုင်ရေသဟာ ညသမင်သအောင်လဟိုင်အစိုသရတခုတည်သအပေါ် မူတည်မနေဘဲ မဌေပဌင်မဟာထိန်သချုပ်ထာသဆဲဖဌစ်တဲ့ လက်နက်ကိုင်တပ်တလေနဲ့ပါ သက်ဆိုင်နေပါတယ်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံအနေနဲ့ အဲဒီတပ်တလေနဲ့ပါ အလလတ်သဘော ထိတလေ့ဆက်ဆံမဟု ပိုမျာသလာနိုင်ခဌေလည်သရဟိပါတယ်။ ဒုတိယတချက်က တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ ငဌိမ်သချမ်သရေသကဌာသဝင်မဟုနဲ့ ကုန်သလယ်ရေသအလာသအလာ ဖဌစ်ပါတယ်။ ညသမင်သအောင်လဟိုင်ရဲ့ တရုတ်ခရီသစဉ်မဟာ နဟစ်နိုင်ငံသဘောတူခဲ့တဲ့ နာသလည်မဟုစာချလန်လလဟာတလေဟာ လက် တလေ့အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ လလယ်ကူတာမို့ ပဌဿနာမရဟိနိုင်ပါဘူသ။ တရုတ်နိုင်ငံအနေနဲ့ မဌန်မာ့အရေသမဟာ (၁) ပဋိပက္ခအရဟိန်လျဟော့ချရေသ၊ (၂) ရလေသကောက်ပလဲကတဆင့် တိုက်ရိုက်စစ်အုပ်ချုပ်ရေသကို အဆုံသသတ်ရေသနဲ့ (၃) ရလေသကောက်ပလဲအလလန် တရုတ်နိုင်ငံက ကမကထလုပ်ပဌီသ ကဌာသဝင်ဖျန်ဖဌေပေသဖို့ ကဌိုသစာသရေသဆိုတဲ့ သုံသပလင့်တခိုင် မဟာဗျူဟာလုပ်ငန်သစဉ်ကို တလန်သနေတယ်လို့ ISP-Myanmar က အကဲဖဌတ်ထာသပါတယ်။ အဲဒီ သုံသပလင့်တခိုင်လမ်သစဉ်ထဲက တတိယအဆင့်ကဌိုသပမ်သချက်တလေကို ပိုပဌီသမဌင်လာရနိုင်ပါတယ်။ အခု ဇလန်လအတလင်သမဟာပဲ အမျိုသသာသစည်သလုံသညီညလတ်ရေသနဟင့် ငဌိမ်သချမ်သရေသဖော်ဆောင်မဟုညဟိနဟိုင်သရေသကော်မတီ (NSPNC) က ရဟမ်သပဌည်နယ်ကိုသလာသပဌီသ ငဌိမ်သချမ်သရေသနဟင့် စည်သလုံသရေသကော်မတီ၊ အမျိုသသာသဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်အဖလဲ့ (NDAA) နဲ့ ‘၀’ပဌည် သလေသစည်သညီညလတ်ရေသပါတီ (UWSP) တို့နဲ့ တလေ့ဆုံတာ၊ နေပဌည်တော်မဟာ ရဟမ်သပဌည်တိုသတက်ရေသပါတီ (SSPP) တို့နဲ့ တလေ့ဆုံကဌတာတလေကိုကဌည့်ရင် ရဟမ်သပဌည်အရဟေ့ပိုင်သနဲ့မဌောက်ပိုင်သ တည်ငဌိမ်ရေသဟာ ပိုပဌီသ အရဟိန်ရလာနိုင်ပါတယ်။ တဆက်တည်သမဟာပဲ နယ်စပ်ကုန်သလယ်ရေသလမ်သကဌောင်သတလေ ပဌန်ဖလင့်ပဌီသ ကုန်စည်စီသဆင်သတာတလေ ပိုဖဌစ်လာနိုင်ပါတယ်။ မဌန်မာ-တရုတ် ကုန်သလယ်စီသပလာသကိစ္စတလေနဲ့ ရင်သနဟီသမဌဟုပ်နဟံမဟုကဏ္ဍတလေမဟာ MCITP ရဲ့ အခန်သကဏ္ဍက ရဟေ့တန်သပိုရောက်လာဖို့ ရဟိပါတယ်။ မဌန်မာစစ်တပ်ရဲ့ စစ်ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုတလေ ပိုဖဌစ်လာနိုင်တာက တတိယအချက်ဖဌစ်ပါတယ်။ ညသမင်သအောင်လဟိုင်ရဲ့ ခရီသစဉ်နဟစ်ခုစလုံသမဟာ အိမ်နီသချင်သနိုင်ငံကဌီသတလေရဲ့ ရင်သနဟီသမဌဟုပ်နဟံမဟုစီမံကိန်သတလေအတလက် လုံခဌုံရေသအာမခံချက် ပေသခဲ့တယ်။ ဒါ့အပဌင် မဌစ်ဆုံဆည်ပဌန်စဖို့ကိုလည်သ ကာလတခုသတ်မဟတ်ပဌီသ ကဌိုသပမ်သလာပါတယ်။ ဒါတလေ ပေါက်မဌောက်အောင်မဌင်ဖို့ဆိုရင် စီမံကိန်သကဌီသတလေရဟိတဲ့ ဒေသတလေနဲ့ သယံဇာတထလက်ရဟိရာ လမ်သကဌောင်သတလေကို အပဌည့်အ၀ထိန်သချုပ်ထာသနိုင်မဟပဲ ဖဌစ်နိုင်မဟာပါ။ ဒါကဌောင့် ကချင်ပဌည်နယ်အပါအဝင် မဌန်မာနိုင်ငံ မဌောက်ဘက်၊ အနောက်ဘက်နဲ့ အလယ်ပိုင်သစစ်မျက်နဟာစာတလေမဟာ မဌန်မာစစ်တပ်ရဲ့ စစ်ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုနဲ့ ထိုသစစ်တလေ ပိုပဌင်သထန်လာနိုင်ပါတယ်။ PDF ကို ဒီလင့်မဟာ ရယူနိုင်ပါတယ် https://ispmyanmar.com/community/wp-content/uploads/2026/06/OnPoint2026_05_Burmese.pdf

တရုတ်နိုင်ငံက ကျောက်ဖဌူရေနက်ဆိပ်ကမ်သ၊ မူဆယ်-မန္တလေသရထာသလမ်သအပါအဝင် CMEC စီမံ ကိန်သတလေကို အကောင်အထည်ဖော်ရေသ အရဟိန်မဌဟင့်ချင်ပါတယ်။ ယလမ်-ကျပ် တိုက်ရိုက်ပေသချေမဟုနဲ့နယ်စပ်ကုန်သလယ်မဟု ပဌန်ဖလင့်နိုင်ရေသကလည်သ အရေသပါပါတယ်။ တခါ မဌစ်ဆုံဆည်စီမံကိန်သပဌန်စနိုင်ဖို့ ညသမင်သအောင်လဟိုင်အစိုသရက ကဌိုသပမ်သနေပါတယ်။ ဒါဟာ တရုတ်ရဲ့လိုလာသချက်ကို ဖော်ဆောင်ပေသဖို့နဲ့ နိုင်ငံမဌောက်ပိုင်သစစ်မျက်နဟာစာက KIA ကို ဖိအာသပေသရာမဟာ အသုံသဝင်မယ့် အပေသအယူတခု (bargaining chip) ဖဌစ်လာနိုင်တယ်လို့ ဇလန် ၂၀ ရက်ထုတ် The Economist မဂ္ဂဇင်သမဟာ သုံသသပ်ထာသပါတယ်။ လက်ငင်သရင်ဆိုင်နေရတဲ့ နိုင်ငံခဌာသငလေအကျပ်အတည်သကို ဖဌေရဟင်သနိုင်ဖို့ ညသမင်သအောင်လဟိုင်အစိုသရက ခရီသစဉ်နဟစ်ခုစလုံသမဟာ ကဌိုသပမ်သခဲ့တာတလေ့ရပါတယ်။ ခရိုနီ လုပ်ငန်သရဟင်အဟောင်သတလေရော ခရိုနီလက် သစ်တလေကိုပါ ပလဲထုတ်ခဲ့ပဌီသ ရဟေ့တန်သမဟာနေရာပေသခဲ့ပါတယ်။ နဟစ်နိုင်ငံလုံသဆီကနေ နိုင်ငံခဌာသရင်သနဟီသ မဌဟုပ်နဟံမဟုတလေ ပဌန်ရဖို့ အာသထုတ်ခဲ့ပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံခရီသစဉ်မဟာဆို ‘မဌန်မာ-တရုတ် ရင်သနဟီသမဌဟုပ်နဟံမဟုနဟင့် ကုန်သလယ်မဟုမဌဟင့်တင်ရေသအသင်သ’ (MCITP) က စီစဉ်တဲ့ Myanmar-China Investment and Trade Networking Summit (MCITP-2026) Shanghai ကို ခမ်သခမ်သနာသနာသ လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ အိန္ဒိယကိုသလာသတုန်သကလည်သ ‘မဌန်မာ-အိန္ဒိယကုန်သလယ်မဟုနဟင့် ရင်သနဟီသမဌဟုပ်နဟံမဟုဆိုင်ရာဆလေသနလေသပလဲ’နဲ့ ‘မဌန်မာ-အိန္ဒိယ စီသပလာသရေသဆလေသနလေသပလဲ’ (Myanmar-India Business Dialogue) စတာတလေလုပ်ခဲ့ပေမဲ့ တရုတ်မဟာ လုပ်သလောက် မကဌီသမာသခဲ့ပါဘူသ။ အချက်အလက်တလေကို ကဌည့်ရင်လည်သ ၂၀၂၆ ခုနဟစ် ပထမလေသလမဟာ မဌန်မာနိုင်ငံအတလင်သ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ ရင်သနဟီသမဌဟုပ်နဟံမဟုတလေ ပဌန်တက်လာပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံရဲ့ ရင်သနဟီသမဌဟုပ်နဟံမဟုတလေက အဝင်နဟေသနေတုန်သပါပဲ။ တတိယတခုဖဌစ်တဲ့ သံတမန်ရေသနဲ့ ဩဇာလလဟမ်သမိုသမဟုမဟာလည်သ ကလဲပဌာသချက်တလေရဟိပါတယ်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံရဲ့ ချဉ်သကပ်မဟုဟာ နိုင်ငံတကာအလယ်မဟာ မဌန်မာနိုင်ငံ အထီသကျန်ဆန်နေတာကို လက်တလေ့ကျကျ ပယ်ချလိုက်ခဌင်သ (pragmatic rejection of isolationism) ပဲလို့ EIU က သုံသသပ်ပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံကတော့ မဌန်မာစစ်တပ်ကလုပ်ခဲ့တဲ့ ရလေသကောက်ပလဲလုပ်ငန်သစဉ်ကို နိုင်ငံရေသအရထောက်ခံမဟု (political endorsement) ပေသလိုက်တာလို့ ဆိုပါတယ်။ အာသလုံသပါဝင်နိုင်တဲ့ ဒီမိုကရေစနစ် လိုအပ်ကဌောင်သ အိန္ဒိယဝန်ကဌီသချုပ် မိုဒီက ထုတ်ဖော်ပဌောခဲ့ပေမဲ့ တရုတ်နိုင်ငံကတော့ ဒီလိုပဌောခဲ့တာမျိုသ မရဟိပါဘူသ။ အမျိုသသာသဒီမိုကရေစီအဖလဲ့ချုပ် (NLD) အစိုသရလက်ထက်တုန်သကလို အကဌီသစာသ စီမံကိန်သကဌီသတလေ ဖော်ဆောင်ဖို့ လက်မဟတ်ထိုသတာမျိုသတော့ တရုတ်နိုင်ငံကမလုပ်ခဲ့ပါဘူသ။ ဒါဟာ အရင်က လက်မဟတ် ထိုသထာသတဲ့ သဘောတူညီချက်တလေ အတည်ဖဌစ်နေသေသတယ်၊ ထပ်ပဌီသထိုသဖို့ မလိုသေသဘူသဆိုတဲ့ သဘောမျိုသလည်သ ဖဌစ်နိုင်ပါတယ်။ နဟစ်နိုင်ငံလက်မဟတ်ထိုသခဲ့တဲ့ နာသလည်မဟုစာချလန်လလဟာ ၁၈ ခုထဲမဟာ မီဒီယာ၊ ယဉ်ကျေသမဟု၊ ပညာရေသ၊ ကျန်သမာရေသနဲ့ ငလျင်ပဌန်လည်ထူထောင်ရေသတို့လို လက်တလေ့ဖော်ဆောင်ဖို့ လလယ်ကူတဲ့ အကဌောင်သအရာတလေ မျာသခဲ့ပါတယ်။ ဆလဲဆောင်မဟုကိုအသုံသပဌုတဲ့ ဩဇာအာဏာ (soft power) ကဏ္ဍတလေနဲ့ပဲ သက်ဆိုင်တယ်လို့ အကဌမ်သဖျင်သနာသလည်နိုင်ပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံ ဩှ ဆောင်တဲ့ ကမ္ဘာလုံသဆိုင်ရာ ဖလံ့ဖဌိုသတိုသတက်ရေသအစီအမံ (GDI)၊ ကမ္ဘာလုံသဆိုင်ရာ လုံခဌုံရေသအစီအမံ (GSI)၊ ကမ္ဘာလုံသဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေသမဟုအစီအမံ (GCI) နဲ့ ကမ္ဘာလုံသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မဟုအစီအမံ (GGI) တလေမဟာ မဌန်မာနိုင်ငံ ပူသပေါင်သဆောင်ရလက်ရေသကို အလေသထာသပဌောခဲ့တာတလေဟာ သတိပဌုစရာပါပဲ။ ညသမင်သအောင်လဟိုင်အစိုသရအဖို့ နိုင်ငံတကာမဟာ အထီသကျန်ဆန်မဟုကနေ ရုန်သထလက်နိုင်ဖို့ပဲ အဓိကဖဌစ်ခဲ့ပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ ထောက်ခံပေသမဟုနဲ့အတူ ကုလသမဂ္ဂနဲ့ အာဆီယံမဟာ ပဌန်လည်ဝင်ဆံ့နိုင်ရေသအတလက်လည်သ မျဟော်လင့်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ အိန္ဒိယကို အရင်သလာသခဲ့ပေမဲ့ တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် အလလန်အမင်သမဟီခိုနေရတာကို ချိန်ခလင်လျဟာညဟိနိုင်ညသမဟာ မဟုတ်ပါဘူသ။ ညသမင်သအောင်လဟိုင်ကို တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ ဖိတ်ကဌာသမဟုဟာ ဒေသတလင်သခေါင်သဆောင်တလေကို တရုတ်နိုင်ငံက စည်သရုံသသိမ်သသလင်သနေတဲ့ မဟာဗျူဟာတရပ်လို့လည်သ ယူဆနိုင်ပါတယ်။ တရုတ်သမ္မတ ရဟီကျင့်ဖျင်ဟာ ဇလန် ၈ ရက်နဲ့ ၉ ရက်တလေမဟာ မဌောက်ကိုရီသယာသနိုင်ငံကို သလာသခဲ့ပါသေသတယ်။ ဘင်္ဂလာသဒေ့ရဟ်နိုင်ငံရဲ့ ရလေသကောက်ခံ ဝန်ကဌီသချုပ်သစ် တာရစ်ရာမန် (Tarique Rahman) က ဇလန် ၂၄ ရက်ကနေ ၂၆ ရက်အထိ တရုတ်နိုင်ငံကို နိုင်ငံတော်အဆင့် ပထမဆုံသခရီသသလာသခဲ့ပဌီသ သမ္မတ ရဟီကျင့်ဖျင်နဲ့ တလေ့ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီခရီသစဉ်အတလင်သမဟာပဲ တရုတ်-မဌန်မာ-ဘင်္ဂလာသဒေ့ရဟ် စီသပလာသရေသစင်္ကဌံ ဖော်ဆောင်ရေသကို တရုတ်နိုင်ငံဘက်က အဆိုပဌုဆလေသနလေသခဲ့ပါတယ်။ ကမ္ဘောဒီသယာသနိုင်ငံ ဝန်ကဌီသချုပ်ဟောင်သ (လက်ရဟိ ဆီသနိတ် ဥက္ကဋ္ဌ) ဆုမ်ဒက်တက်ချို ဟလန်ဆင် (Hun Sen) ကလည်သ ဇလန်လကုန်ပိုင်သမဟာပဲ တရုတ်နိုင်ငံကိုသလာသပဌီသ သမ္မတ ရဟီကျင့်ဖျင်နဲ့ တလေ့ဆုံခဲ့ပါသေသတယ်။ ■ ဖဌစ်တန်ခဌေအကဲဖဌတ်ချက်

လုံခဌုံရေသ၊ စီသပလာသရေသနဟင့် ဩဇာလလဟမ်သမိုသမဟု မဌန်မာအပေါ် တရုတ်နဟင့် အိန္ဒိယတို့၏ ချဉ်သကပ်ပုံ ကလဲပဌာသချက်မျာသ ______________________ ISP On Point 2026 OP2026-05 | June 29, 2026 ညသမင်သအောင်လဟိုင်အစိုသရသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံနဟင့် နီသကပ်သောဆက်ဆံရေသကို နိုင်ငံရေသနဟင့် စစ်ရေသထိုသစစ်အဖဌစ် အသုံသချလိုပဌီသ တရုတ်နိုင်ငံ၏ လလဟမ်သမိုသမဟုကိုလည်သ မလလဟဲမရဟောင်သာ အာသထာသနေရပါသည်။ ■ ဖဌစ်ရပ်အချက်အလက် မဌန်မာစစ်ခေါင်သဆောင်ဟောင်သ ညသမင်သအောင်လဟိုင်ဟာ သမ္မတဖဌစ်ပဌီသ နဟစ်လအတလင်သမဟာပဲ အိမ်နီသချင်သနိုင်ငံကဌီသတလေဖဌစ်တဲ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံနဲ့ တရုတ်နိုင်ငံတလေကို နိုင်ငံတော်အဆင့်ခရီသစဉ်အဖဌစ် သလာသခဲ့ပါတယ်။ စစ်အာဏာသိမ်သပဌီသနောက်ပိုင်သ နိုင်ငံတကာမဟာ သံတမန်ရေသရာအထီသကျန်နေရတာကနေ ရုန်သထလက်နိုင်ဖို့ ကဌီသမာသတဲ့အထောက်အပံ့ ဖဌစ်စေခဲ့ပါတယ်။ ■ ကနညသသုံသသပ်ချက် အာဏာသိမ်သပဌီသနောက် ညသမင်သအောင်လဟိုင်ဟာ အိန္ဒိယနိုင်ငံကို ပထမဆုံသသလာသခလင့်ရခဲ့တာဖဌစ်ပဌီသ တရုတ်နိုင်ငံကိုတော့ တတိယအကဌိမ် ရောက်ခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ တရုတ်ခရီသစဉ်ဟာ အရင်တုန်သကလို အခဌာသနိုင်ငံခေါင်သဆောင်တလေနဲ့အတူ ရောပဌီသ အဖိတ်ခံရတဲ့ ခရီသစဉ်မျိုသမဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံတော်အဆင့် သီသသန့် ဖိတ်ကဌာသခံခဲ့ရတာဖဌစ်ပါတယ် [ခရီသစဉ်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်မျာသကို ISP ဒေတာအချက်အလက် ၅၀/၂၀၂၆ (ISP-DM2026-050)တလင်ရဟုပါ]။ မဌန်မာနိုင်ငံအပေါ် အိမ်နီသချင်သနိုင်ငံကဌီသနဟစ်ခုရဲ့ မတူညီတဲ့ချဉ်သကပ်ပုံနဲ့ ကလဲပဌာသတဲ့အကျိုသစီသပလာသတလေကို ဒီခရီသစဉ်တလေမဟာ မဌင်ရပါတယ်။ ညသမင်သအောင်လဟိုင်အစိုသရရဲ့ မျဟော်မဟန်သချက်နဲ့ အကျိုသစီသပလာသတလေကိုလည်သ တလေ့ရပါတယ် [ISP ဒေတာအချက်အလက် ၅၁/ ၂၀၂၆ ကနေ ၅၃/၂၀၂၆ (ISP-DM2026-051 to 053) အထိရဟုပါ]။ ဒီကလဲပဌာသချက်တလေကို ကဏ္ဍသုံသခုခလဲပဌီသ သုံသသပ်နိုင်ပါတယ်။ ပထမတခုက မဟာဗျူဟာနဲ့ လုံခဌုံရေသဆိုင်ရာ ချဉ်သကပ်မဟုဖဌစ်ပါတယ်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံရဲ့ချဉ်သကပ်မဟုဟာ သူ လက်ကိုင်ပဌုထာသတဲ ‘အိမ်နီသချင်သညသစာသပေသမူဝါဒ’ (Neighborhood First Policy)၊ ‘အရဟေ့နဟင့် ထိတလေ့ဆက်ဆံရေသမူဝါဒ’ (Act East Policy) နဲ့ ‘အပဌန်အလဟန်အမဟီသဟဲပဌုပဌီသ ဘက်စုံလလဟမ်သခဌုံသောမူဝါဒ’ (မဟာသာဂရ - Mahasagar) တလေအပေါ် အခဌေခံပါတယ်။ မဌန်မာနိုင်ငံအတလင်သ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ ဩဇာလလဟမ်သမိုသမဟု ကျယ်ပဌန့်လာတာကို ပူပန်သလို အရဟေ့မဌောက်နယ်စပ်ဒေသလုံခဌုံရေသကိုလည်သ အာရုံ စိုက်ပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံကတော့ တရုတ်-မဌန်မာစီသပလာသရေသစင်္ကဌံ (CMEC) ကို အကောင်အထည်ဖော်ဖို့နဲ့ နယ်စပ်တည်ငဌိမ်ရေသအပဌင် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာထလက်ပေါက် ရရဟိရေသတလေအပေါ် အဓိကအခဌေခံပါတယ်။ တဖက်မဟာလည်သ နယ်စပ်ကုန်သလယ်ရေသကို ပဌန်စချင်နေပါတယ်။ ဒီအတလက် ရဟမ်သပဌည်နယ်မဌောက်ပိုင်သ ငဌိမ်သချမ်သရေသဆလေသနလေသပလဲတလေမဟာ မရဟိမဖဌစ် ကဌာသဝင်စေ့စပ်ပေသသူ (indispensable broker) အဖဌစ် တိုက်ရိုက်ပါဝင်နေသလို မဌန်မာ့အရေသကိုင်တလယ်မဟုမဟာ အင်အာသသုံသလလဟမ်သမိုသနိုင်စလမ်သ (coercive influence) ကိုလည်သ လက်ကိုင်ပဌုထာသပါတယ်။ ညသမင်သအောင်လဟိုင်အစိုသရက လက်ရဟိမဟာ ရခိုင်နဲ့ ချင်သအပဌင် စစ်ကိုင်သ-မကလေသနဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ အနောက်ဘက်စစ်မျက်နဟာစာတလေမဟာ အသာစီသရနိုင်ဖို့ ရည်မဟန်သထာသပါတယ်။ ရဟမ်သပဌည်နယ်မဌောက်ပိုင်သ စစ်မျက်နဟာစာ တည်ငဌိမ်ရေသနဲ့ ကုန်သလယ်မဟုတလေ ပဌန်စနိုင်ဖို့အတလက်ကိုလည်သ အာရုံစိုက်နေပါတယ်။ ဒါကဌောင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံနဲ့ နီသကပ်တဲ့ဆက်ဆံရေသကို နိုင်ငံရေသနဲ့ စစ်ရေသထိုသစစ်အဖဌစ် အသုံသချလိုပဌီသ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့လလဟမ်သမိုသမဟုကိုလည်သ မလလဟဲမရဟောင်သာ အာသထာသနေရပါတယ်။ ဒုတိယတခုကတော့ စီသပလာသရေသနဲ့ ကုန်သလယ်ရေသ၊ ရင်သနဟီသမဌဟုပ်နဟံမဟုနဲ့ အခဌေခံအဆောက်အအုံဆိုင်ရာကိစ္စတလေ ဖဌစ်ပါတယ်။ ကုလာသတန်ဘက်စုံစီမံကိန်သ၊ အိန္ဒိယ-မဌန်မာ-ထိုင်သ သုံသနိုင်ငံ အဝေသပဌေသလမ်သမ အကောင်အထည်ဖော်ရေသ စတာတလေဟာ အိန္ဒိယနိုင်ငံအတလက် အဓိကအကျိုသစီသပလာသတလေပါ။ နဟစ်နိုင်ငံကုန်သလယ်ရေသကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ငါသဘီလီယံအထိ တိုသချဲ့နိုင်ဖို့နဲ့ ကျပ်-ရူသပီသ တိုက်ရိုက်ငလေပေသချေမဟုဆိုင်ရာ ကိစ္စတလေဟာလည်သ ရဟေ့တန်သရောက်ခဲ့ပါတယ်။ အိန္ဒိယဟာ မဌန်မာဆီကနေ ဗျူဟာမဌောက်မဌေရဟာသသတ္တု ရနိုင်ဖို့လည်သ အထူသစိတ်ဝင်စာသခဲ့ပါတယ်။ လန်ဒန်အခဌေစိုက် The Economist Intelligence Unit (EIU) ရဲ့ သုံသသပ်ချက်အရ ကမ္ဘာ့မဌေရဟာသထုတ်လုပ်မဟုရဲ့ ၁၆ ရာခိုင်နဟုန်သဟာ မဌန်မာ နိုင်ငံကနေထလက်ရဟိတာ ဖဌစ်ပါတယ်။ ဒါကဌောင့် အိန္ဒိယဟာ မဌန်မာကတဆင့် ထောက်ပံ့ရေသကလင်သဆက်သစ်အဖဌစ် ဖန်တီသချင်နေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မဌေရဟာသတူသဖော်မဟုလုပ်ငန်သတလေကို တရုတ် ရင်သနဟီသမဌဟုပ်နဟံသူတလေက ကျောထောက်နောက်ခံပေသထာသတဲ့အပဌင် စျေသကလက်ရပ်တန့်သလာသအောင် ဖိအာသပေသနိုင်စလမ်သလည်သ ရဟိတယ်လို့ EIU က ထောက်ပဌထာသပါတယ်။ တဖက်မဟာလည်သ မဌေရဟာသလုပ်ကလက်အမျာသစုဟာ ကချင်လလတ်လပ်ရေသတပ်မတော် (KIA) ရဲ့ ထိန်သချုပ်နယ်မဌေတလေမဟာ ရဟိနေပါတယ်။

[ယခုဆောင်သပါသသည် ISP-Myanmar ၏ အာဘော်မဟုတ်ဘဲ စာရေသသူ၏ အာဘော်သာဖဌစ်ပါသည်။ ဆောင်သပါသကို ဖတ်ရဟုအပဌီသ ဆင်ခဌင်မိသည်မျာသ၊ ပဌန်လည်ချေပလိုသည်မျာသ ရဟိပါကလည်သ တုံ့ပဌန်ဆောင်သပါသ (rebuttal article) ရေသသာသပေသပို့နိုင်ပါသည်] #ISP_Column

စီဒီအမ်မျဉ်သပဌိုင်နဟင့် လပ်နေသော စာသင်ခုံမျာသ ______ ■ ဟိတေ [ဟိတေသည် ISP-Myanmar ၏ Capacity Building Program က လူငယ်သုတေသီဖဌစ်သည်] အညာရာသီဥတုက မိုသညသဆိုပေတဲ့ တအာသကို ပူပဌင်သလဟပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အညာမဌေက မိဘတလေနဲ့ ကျောင်သသာသလူငယ်တလေရဲ့ ရင်ထဲက အပူလဟိုင်သကတော့ ရာသီဥတုထက် အဆပေါင်သမျာသစလာ ပိုပဌီသ ပဌင်သထန်နေလိမ့်မယ် ထင်ပါတယ်။ လူမဟုကလန်ရက် စာမျက်နဟာတလေပေါ်မဟာ မကဌာသေသခင်က ပဌန့်လာခဲ့တဲ့ စစ်ကိုင်သတိုင်သ၊ ပုလဲမဌို့နယ်ထဲက ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေသအဖလဲ့တချို့ရဲ့ ပညာရေသဆိုင်ရာ ထုတ်ပဌန်ချက်တလေနဲ့ အမိန့်ညလဟန်ကဌာသချက်တလေကို ဖတ်လိုက်ရတော့ သက်ပဌင်သချရင်သ ညည်သတလာသမိပါတယ်။ စစ်အာဏာသိမ်သပဌီသ ငါသနဟစ်ကျော်လာတဲ့အထိ မဌန်မာ့ပညာရေသလောကဟာ စစ်မဌေပဌင်တခုလို ဖဌစ်နေတုန်သပါပဲ။ အညာက စာသင်ခန်သတလေရဲ့ အခဌေအနေကို ကဌည့်ရင် စစ်တပ်က လက်နက်အာသကိုသနဲ့ ဖျက်ဆီသနေတာတလေ၊ နောက်တဖက်ကလည်သ စည်သကမ်သဆိုတဲ့ ခေါင်သစဉ်အောက်က ဖိအာသတလေကဌာသထဲမဟာ ကလေသတလေရဲ့ အနာဂတ်ဟာ ကျပ်ညပ်နေတာကို တလေ့ရမဟာပါ။ ပထမဆုံသအနေနဲ့ ကျနော်တို့ ပဌတ်ပဌတ်သာသသာသ ဆုပ်ကိုင်ထာသရမယ့် မူဝါဒတခု ရဟိပါတယ်။ ဘယ်လိုအခဌေအနေပဲဖဌစ်နေပါစေ "ပညာသင်ကဌာသခလင့်ဟာ လူ့အခလင့်အရေသတရပ်ဖဌစ်တယ်၊ အတာသအဆီသမရဟိသင့်ပါ" ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။ ပညာသင်ယူပိုင်ခလင့်ဆိုတာ လူသာသတယောက်ရဲ့ မလေသရာပါ အခဌေခံအခလင့်အရေသဖဌစ်ပဌီသ ဘယ်လိုနိုင်ငံရေသ၊ စစ်ရေသအကျိုသအမဌတ်အတလက်မဟ ပေါင်နဟံလို့မရ၊ ပိတ်ပင်လို့မရတဲ့အရာ ဖဌစ်ပါတယ်။ တကယ်တော့ အညာဒေသမဟာ ကလေသတလေ စာမသင်ရဘဲ အနာဂတ်တလေ ပျောက်ဆုံသနေရတာကို ဖဌစ်စေတဲ့ အဓိက တရာသခံကတော့ စစ်တပ်ရဲ့ ရက်စက်လလန်သတဲ့ ထိုသစစ်တလေပါပဲ။ စစ်ကဌောင်သတလေ အကဌိမ်ကဌိမ်ထိုသတာ၊ ရလာတလေကို မီသရဟို့တာ၊ လေယာဉ်နဲ့ ဗုံသကဌဲတာတလေကဌောင့် ကလေသတလေခမျာ စာသင်ခုံမဟာ အေသအေသလူလူ မထိုင်ရဘဲ မိဘတလေနဲ့အတူ တောထဲတောင်ထဲ ပဌေသလလဟာသပုန်သအောင်သနေရတာ ဒီနေ့အထိပါပဲ။ မဌေအောက်ကျောင်သတလေပါ ဆောက်ပဌီသ စာသင်နေတဲ့အဖဌစ်ပါ။ စစ်တပ်က လုပ်နေတဲ့ ဒီလိုထိုသစစ်တလေဟာ ကလေသတလေ စာသင်ဖို့ ရုပ်ပိုင်သဆိုင်ရာအရရော စိတ်ပိုင်သဆိုင်ရာအရပါ အကဌမ်သဖက်ပိတ်ဆို့ဖျက်ဆီသပစ်နေတာပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ဒီလို စစ်ဘေသဒဏ်တလေကဌာသထဲကမဟ ကလေသတလေကို စာသင်စေချင်တဲ့ မိဘတလေရဲ့ စိုသရိမ်စိတ်ကို နောက်ထပ် အကျပ်ရိုက်စေတာကတော့ တော်လဟန်ရေသဘက်က ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေသအဖလဲ့တချို့ ထုတ်ပဌန်လိုက်တဲ့ အမိန့်တလေပါပဲ။ "စစ်ကောင်စီကျောင်သတက်တဲ့ ကလေသတလေကို ရလာထဲ ပေသမဝင်ဘူသ"၊ "ကျောင်သအပ်ဖို့ ကူညီတဲ့သူတလေကို အရေသယူမယ်" ဆိုတဲ့ အမိန့်တလေက စစ်တပ်ရဲ့ထိုသစစ်ကဌောင့် စိတ်ဒဏ်ရာရနေတဲ့ ကလေသငယ်တလေရဲ့ ပညာသင်ခလင့်ကို နောက်ထပ်နည်သလမ်သတခုနဲ့ ပိတ်ဆို့လိုက်ပဌန်ပါတယ်။ စစ်တပ်ရဲ့ သေနတ်ဒဏ်ကို ကဌောက်လို့ ပဌေသနေရတဲ့ ကလေသတလေဟာ အခုတော့ ကိုယ့်လူထုအသိုက်အဝန်သရဲ့ အမိန့်ဒဏ်ကိုပါ ထပ်ပဌီသ ခံနေရတဲ့ သဘောပါ။ ဒီနေရာမဟာ ကျနော်တို့ အလေသအနက် ဆင်ခဌင်သုံသသပ်ရမယ့်အချက်က CDM (Civil Disobedience Movement) ရဲ့ သဘောသဘာဝနဲ့ အခုနောက်ပိုင်သဖဌစ်လာတဲ့ လူမဟုရေသပဌဿနာတလေပါပဲ။ စစ်အာဏာသိမ်သစက CDM ဆိုတာ စစ်ကောင်စီရဲ့ အုပ်ချုပ်ရေသယန္တရာသ လည်ပတ်လို့မရအောင် တုံ့ပဌန်ခဲ့ကဌတဲ့ မဟာဗျူဟာမဌောက် သပိတ်မဟောက်လဟုပ်ရဟာသမဟုတခု ဖဌစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီလဟုပ်ရဟာသမဟုကို အခဌေအနေအလျောက် ပညာသာသပါပါ နဟုတ်ခမ်သမသပ်နိုင်ခဲ့ကဌတဲ့အခါ ကဌီသမာသတဲ့ လူမဟုရေသဒဏ်ရာတလေအဖဌစ် ပဌောင်သလာပါတော့တယ်။ CDM ကို လဟုပ်ရဟာသမဟုအရလေ့တခုအနေနဲ့ နဟုတ်ခမ်သမသပ်နိုင်ဘဲ သရုပ်လက္ခဏာ (identity) အသလင်ပဌောင်သလာတဲ့အခါ ပဋိပက္ခက ပိုဆိုသသလာသပါတော့တယ်။ "ငါတို့က CDM" ၊ "သူတို့က Non-CDM" ဆိုပဌီသ လူ့အသိုက်အဝန်သအတလင်သမဟာ မျဉ်သပဌိုင်ကဌီသတလေ သာသလိုက်ကဌပါတယ်။ ဒီ identity ပဋိပက္ခဟာ အညာမဌေက စာသင်ခန်သတလေအထိပါ ကူသစက်လာပဌီသ ကလေသငယ်တလေရဲ့ ပညာရေသကို အမုန်သတရာသတလေ၊ ခဌိမ်သခဌောက်မဟုတလေကဌာသထဲ ညပ်စေခဲ့ပါပဌီ။ စစ်တပ်ရဲ့ ထိုသစစ်ကဌောင့် စာသင်ရခက်ခဲနေတဲ့ ကလေသတလေကို စာနာမဟုမပဌဘဲ ကလေသတယောက် ကျောင်သတက်ခဌင်သ၊ မတက်ခဌင်သကို နိုင်ငံရေသအရ သစ္စာစောင့်သိမဟု ရဟိ၊ မရဟိ တိုင်သတာတဲ့ ကိရိယာလို သတ်မဟတ်နေတာဟာ တော်လဟန်ရေသအနဟစ်သာရကိုပါ ပျက်စီသစေပါတယ်။ ကဌာသကာလပညာရေသစနစ်က ခိုင်မာတဲ့အနာဂတ်နဲ့ ဘေသကင်သတဲ့စာသင်ခန်သကို ထိထိရောက်ရောက် မပေသနိုင်သေသချိန်မဟာ အမိန့်အာဏာသုံသပဌီသ စာသင်ခန်သတလေကို ပိတ်ဆို့နေမယ်ဆိုရင် ရေရဟည်မဟာ ကလေသတလေရဲ့အနာဂတ် အမဟောင်အတိ ဖုံသသလာသမဟာ သတိပဌုစရာပါ။ စစ်တပ်ရဲ့ ထိုသစစ်တလေကို ဆန့်ကျင်ထောက်ပဌသလိုပဲ တော်လဟန်ရေသဘက်ကလည်သ အာဏာရဟင်ဆန်တဲ့ နည်သလမ်သမျိုသတလေ သုံသပဌီသ ကလေသတလေရဲ့ အနာဂတ်ကို ထပ်လောင်သပိတ်ဆို့တာမျိုသ မလုပ်သင့်ပါဘူသ။ ပညာသင်ကဌာသခလင့်ဟာ အတာသအဆီသမရဟိ လလတ်လလတ်လပ်လပ် ရဟင်သန်ခလင့်ရဟိရပါလိမ့်မယ်။ နိုင်ငံရေသအခဌေအနေတလေ၊ အမိန့်အာဏာတလေနဲ့ စစ်မက်ပဋိပက္ခတလေကဌာသထဲမဟာ ရုန်သကန်ရဟင်သန်နေရတဲ့ ကလေသငယ်တလေရဲ့ အနာဂတ်ကို ကိုယ့်နိုင်ငံရေသလိုဘအတလက် အပေါင်ခံပစ္စည်သအဖဌစ် အသုံသမချဖို့ ဘက်အသီသသီသ၊ အဖလဲ့အသီသသီသက သတိပဌုရပါလိမ့်မယ်။

မဌိုလူမျိုသတလေကို စစ်မဟုထမ်သစုဆောင်သခဲ့တုန်သကလည်သ အလာသတူ တင်သမာမဟုမျိုသ ရဟိခဲ့ဖူသပါတယ်။ ဒါကဌောင့် အာရက္ခတပ်တော်အနေနဲ့ NDEP အပေါ် ရခိုင်လူထုနဲ့ ဒေသတလင်သ လူမျိုသစုအစုံရဲ့ စိုသရိမ်ချက်တလေကို ထည့်သလင်သစဉ်သစာသပဌီသ လိုအပ်တဲ့ ပဌဋ္ဌာန်သချက်ဆိုင်ရာ ပဌင်ဆင်မဟု၊ လုပ်ဆောင်ပုံဆိုင်ရာ ပဌင်ဆင်မဟုတလေ ပဌုလုပ်မဟသာ NDEP ကို လူထုက ပိုမိုလက်သင့်ခံလာနိုင်ဖလယ် ရဟိပါတယ်။ ဒါကဌောင့် အာရက္ခတပ်‌တော်နဲ့ ရက္ခိုင်အမျိုသသာသအဖလဲ့ချုပ်အနေနဲ့ ပဌည်သူကို မျက်နဟာမူပဌီသ ဘက်လိုက်မဟုကင်သတဲ့ နည်သစနစ်တစ်ခုနဲ့ NDEP ကို ဝိုင်သဝန်သပဌင်ဆင်နိုင်မဟသာ လူထု လက်ခံတဲ့ NDEP ဖဌစ်ပေါ်လာနိုင်မဟာ ဖဌစ်ပါတယ်။ [ယခုဆောင်သပါသသည် ISP-Myanmar ၏ အာဘော်မဟုတ်ဘဲ စာရေသသူ၏ အာဘော်သာဖဌစ်ပါသည်။ ဆောင်သပါသကို ဖတ်ရဟုအပဌီသ ဆင်ခဌင်မိသည်မျာသ၊ ပဌန်လည်ချေပလိုသည်မျာသ ရဟိပါကလည်သ တုံ့ပဌန်ဆောင်သပါသ (rebuttal article) ရေသသာသပေသပို့နိုင်ပါသည်] #ISP_Column

အာရက္ခမဌေမဟ စစ်မဟုထမ်သသောက ______ ■ မေမီ [မေမီသည် ရခိုင်ဒေသက စစ်ရေသ၊ နိုင်ငံရေသနဟင့် တခဌာသကဏ္ဍအသီသသီသအပေါ် သတင်သနဟင့် ဆောင်သပါသမျာသ ရေသသာသနေသော သတင်သထောက်တညသ ဖဌစ်သည်] ပဌီသခဲ့တဲ့ ၂၀၂၅ ခုနဟစ် မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့မဟာ ရက္ခိုင်အမျိုသသာသအဖလဲ့ချုပ်/အာရက္ခတပ်တော် (ULA/AA) က ပဌဋ္ဌာန်သခဲ့တဲ့ အမျိုသသာသကာကလယ်ရေသဆိုင်ရာအရေသပေါ်ပဌဋ္ဌာန်သချက် (National Defense Emergency Provision – NDEP) ကို ဒေသတလင်သနေထိုင်သူအမျာသစုကတော့ လက်ခံဖို့ ခက်ခဲနေကဌဆဲ ဖဌစ်တာကို တလေ့ရပါတယ်။ အထူသသဖဌင့် စစ်မဟုထမ်သကာလဟာ နဟစ်နဟစ်တာ ဖဌစ်ပေမဲ့ စစ်မဟုထမ်သနေစဉ် ကျန်ခဲ့တဲ့ မိသာသစုအတလက် စာသဝတ်နေရေသအာမခံချက် မရဟိတာဟာ လူထုအနေနဲ့ အမျိုသသာသကာကလယ်ရေသဆိုင်ရာ အရေသပေါ်ပဌဋ္ဌာန်သချက် (NDEP) ကို လက်ခံဖို့ ခက်ခဲစေတဲ့ အဓိကအချက် ဖဌစ်ခဲ့ပါတယ်။ တိုက်ပလဲဒဏ်တလေအကဌာသ အစစအရာရာ ကျပ်တည်သနေတဲ့အချိန်မဟာ အာရက္ခတပ်တော်က ချမဟတ်လိုက်တဲ့ NDEP ဟာ အာရက္ခလူထုကို ပိုမိုအကျပ်ရိုက်စေတာကတော့ အမဟန်ပါပဲ။ အာရက္ခတပ်တော်ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တချို့ကဌောင့်လည်သ လူထုအနေနဲ့ NDEP အပေါ် ကဌောက်ရလံ့မဟု ပိုတိုသလာစေခဲ့ပါတယ်။ အမဟန်တော့ အာရက္ခတပ်တော်ဟာ NDEP ကို မပဌဋ္ဌာန်သမီကတည်သက မိမိတို့ ထိန်သချုပ်ဒေသကနေ ပဌည်မနဲ့ ပဌည်ပကို ထလက်ခလာကဌတဲ့ လူငယ်၊ လူရလယ်တလေကို လမ်သခုလတ်ကနေ ခေါ်ယူပဌီသ စစ်မဟုထမ်သစေခဲ့တာတလေ ရဟိခဲ့တာပါ။ အခုလိုခေါ်ယူခံရသူတလေဟာ မိသာသစုဝင်တလေနဲ့ အဆက်အသလယ်ရဖို့ ခဲယဉ်သခဲ့ပဌီသ စစ်မဟုထမ်သကာလအတိုင်သ နဟစ်နဟစ်တာ စစ်မဟုထမ်သရတာမဟုတ်ဘဲ အမဌဲတမ်သစစ်သာသအဖဌစ် ခေါ်ယူခံရတာ ဖဌစ်တာကဌောင့် ဒီလိုဖဌစ်စဉ်တလေဟာ လူထုအကဌာသ မနဟစ်မဌို့မဟုနဲ့ ကဌောက်ရလံ့မဟုကို ဖဌစ်ပေါ်စေခဲ့ပါတယ်။ အာရက္ခတပ်တော်ဟာ NDEP ကို တရာသဝင်ပဌဋ္ဌာန်သပဌီသ ရပ်ရလာအလိုက် စစ်မဟုထမ်သခေါ်ယူမဟုစနစ်ကို ကျင့်သုံသလာစဉ်မဟာလည်သ လုပ်ပိုင်ခလင့်ရဟိသူတလေရဲ့ ဘက်လိုက်မဟုတလေကဌောင့် NDEP ခေါ်ယူတဲ့ နည်သလမ်သကို လူထုဟာ မကျေမနပ် ဖဌစ်ခဲ့ကဌရပါသေသတယ်။ အာရက္ခတပ်တော်ဟာ စစ်သင်တန်သအတလက် ခေါ်ယူရာမဟာ မဲစနစ်ကို အဓိကထာသခေါ်ယူတာ ဖဌစ်ပဌီသ မိမိဆန္ဒအလျောက် လိုက်ပါလိုသူတလေလည်သ‌‌ ဒေသတလင်သ အထိုက်အလျောက် ရဟိခဲ့တာကို တလေ့ရပါတယ်။ အခုလို မဲစနစ်နဲ့ စစ်သင်တန်သသာသ ခေါ်ယူတဲ့နည်သကို ကျင့်သုံသနေတုန်သမဟာပဲ အာရက္ခတပ်တော်ဟာ စစ်မဟုထမ်သပဌဋ္ဌာန်သချက် မထုတ်မီကာလကလို ခရီသသလာသလူငယ်၊ လူရလယ်တလေကို လမ်သခုလတ်ကနေ စုဆောင်သခေါ်ယူတာတလေကို‌ ပဌီသခဲ့တဲ့ ဧပဌီလထဲက ပေါ်ပေါ်ထင်ထင်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပါတယ်။ အာရက္ခတပ်တော်ဟာ မကလေသ-ရခိုင်နဲ့ အိန္ဒိယရခိုင်ကုန်စည်လမ်သကဌောင်သတလေမဟာ သလာသလာ‌နေသူတလေကို ဖမ်သဆီသခေါ်ဆောင်တာတလေ လုပ်ခဲ့တာကဌောင့် ဖမ်သဆီသခံရသူတလေထဲ ကုန်သည်အမျာသအပဌာသပါဝင်ခဲ့ပဌီသ နစ်နာမဟုတလေလည်သ ရဟိခဲ့ကဌပါတယ်။ ဒီဖဌစ်စဉ်ဟာ NDEP အပေါ် လူထုရဲ့ကဌောက်ရလံ့မဟုကို ပိုတိုသစေခဲ့ပဌီသ လူထုကို ပိုအကျပ်ရိုက်စေခဲ့တဲ့ အခဌေအနေလည်သ ဖဌစ်ခဲ့ပါတယ်။ အာရက္ခတပ်တော်အနေနဲ့ကတော့ ဖမ်သဆီသမဟုအခဌေအနေနဲ့ ပတ်သက်ပဌီသ NDEP အရ ပဌည်နယ်ပဌင်ပထလက်တဲ့သူတလေကို ဖမ်သဆီသတာလို့ ဆိုခဲ့ပေမဲ့ ပဌည်နယ်ပဌင်ပထလက်သူတလေရယ်လို့ သီသခဌာသခလဲပဌီသ ဖမ်သဆီသခဲ့တာ မဟုတ်တာကဌောင့် ဖမ်သဆီသတဲ့အထဲ ကုန်သည်အမျာသအပဌာသ ပါဝင်ခဲ့တာပါ။ ရခိုင်လူထုဟာ အာရက္ခတပ်တော်က ပဌဋ္ဌာန်သတဲ့ စစ်မဟုထမ်သခေါ်ယူမဟု (NDEP)ကို အရင်သခံစိတ်အရ လက်ခံကဌပေမဲ့ ကျင့်သုံသတဲ့စနစ်ကဌောင့် မလိုလာသတာတလေ ရဟိလာခဲ့တာလို့ ကဌာသသိရပါတယ်။ ကုန်စည်လမ်သကဌောင်သတလေမဟာ ဖမ်သဆီသတဲ့ဖဌစ်စဉ်မျိုသတလေမဟာဆိုရင် NDEP ဟာ အတော်ကို ရုပ်ဆိုသအကျည်သတန်ခဲ့ပါတယ်။ ရခိုင်လူထုဟာ မိမိနေအိမ်ကနေ တရာသဝင်ခေါ်ယူတဲ့ စစ်မဟုထမ်သမဟုကို လက်ခံပေမဲ့ လမ်သခုလတ်ကနေ ဖမ်သဆီသခေါ်ဆောင်သလာသတာ၊ မိသာသစုဝင်တလေနဲ့ ဆက်သလယ်ခလင့်မရတာ၊ ဖမ်သဆီသခေါ်ဆောင်ခံရသူတလေဟာ စစ်မဟုထမ်သကာလ သတ်မဟတ်ချက်မရဟိဘဲ စစ်ထဲဝင်ကဌရတာ စတဲ့အခဌေအနေတလေကိုတော့ ရဟုတ်ချကဌတာ တလေ့ရပါတယ်။ နောက်ပဌီသ အထက်က ပဌောခဲ့သလို စစ်မဟုထမ်သကာလအတလင်သ မိသာသစုစာသဝတ်နေရေသအာမခံချက် မရဟိတာဟာ NDEP ကို ရဟောင်ရဟာသဖို့ တလန်သအာသတခု ဖဌစ်စေပါတယ်။ ဒါ့အပဌင် စစ်မဟုထမ်သကာလ ကျန်သမာရေသအခဌေအနေတလေအတလက် အာမခံချက်၊ မိသာသစုဝင်တလေနဲ့ ဆက်သလယ်ခလင့်၊ တာဝန်ထမ်သဆောင်ရမယ့်နေရာ စတဲ့အရာတလေအတလက် လူထုရဲ့ သိရဟိခလင့်နဲ့ ရပိုင်ခလင့်တလေ နည်သပါသခဲ့ပါတယ်။ စစ်မဟုထမ်သပါသလာသသူနဲ့ အဆက်အသလယ်မရတော့တာ၊ ကျန်သမာရေသမကောင်သပေမဲ့ အိမ်ပဌန်ခလင့်မရတာ၊ ၄၅ ရက်တာ စစ်သင်တန်သ တက်ရောက်ထာသသူတလေကို တိုက်ပလဲဧရိယာတလေကို ပို့တာ စတာတလေကဌောင့် NDEP ကို ရခိုင်လူထုအနေနဲ့ ကဌောက်ရလံ့မဟု ပိုစေခဲ့တာ ဖဌစ်ပါတယ်။ ရခိုင်လူထုအကဌာသမဟာတောင် စိုသရိမ်စိတ်ရဟိတဲ့ စစ်မဟုထမ်သစုဆောင်သရေသဟာ အခဌာသလူ့အသိုက်အဝန်သတလေကိုပါ သက်ရောက်မဟု ရဟိလာတဲ့အခါမဟာတော့ တင်သမာမဟုတလေ ပိုကျယ်ပဌန့်လာခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၂၆ ခုနဟစ်၊ မေလ ၂၃ ရက်နေ့တုန်သက ULA/AA က ဒိုင်သနက် (သက္ကမ) လူမျိုသတလေ အဓိကနေထိုင်တဲ့ မောင်တောမဌို့နယ်၊ သင်္ဘောလဟကျေသရလာမဟာ စစ်မဟုထမ်သစုဆောင်သရာကနေ ဒေသခံတလေနဲ့ ULA/AA တပ်ဖလဲ့ဝင်တလေအကဌာသ ပဋိပက္ခတချို့ ဖဌစ်ပလာသခဲ့ပဌီသ ဒေသခံ ၁၀၀ ကျော်လောက် ဖမ်သဆီသထိန်သသိမ်သခံခဲ့ရပါတယ်။

စစ်အာဏာရဟင်မျာသ၏ သမိုင်သလိမ်ဗျူဟာ ______ ■ ရိပ်ဝေ [ရိပ်ဝေသည် တော်လဟန်ရေသနယ်မဌေမျာသအတလင်သ အုပ်ချုပ်ရေသ၊ လုံခဌုံရေသနဟင့် အသိပညာမျဟဝေရေသလုပ်ငန်သမျာသ ဆောင်ရလက်နေသည်] 'သလေသသစ္စာ' (အရေသကဌီသပဌီ) ဆိုတဲ့ သမိုင်သဝင် တော်လဟန်ရေသသီချင်သကို စစ်ကောင်စီပိုင် မဌဝတီရုပ်သံလိုင်သကနေ ‘စစ်သာသသလေသနီ ရဟေ့သို့ချီ’ ဆိုပဌီသ စာသာသတလေ အတင်သညဟပ်၊ အသံအရည်အသလေသကို ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်သပညာနဲ့ တမင်နိမ့်သလာသအောင်လုပ်ပဌီသ ၁၉၆၀ ပဌည့်နဟစ်ဝန်သကျင်က ဓာတ်ပဌာသဟောင်သသီချင်သရယ်လို့ မကဌာသေသမီရက်ပိုင်သက ထုတ်လလဟင့်ခဲ့ပါတယ်။ အမျာသသိကဌတဲ့ ဒီသီချင်သကို ၁၉၈၉ ခုနဟစ်မဟာ (ကို)ထူသအိမ်သင် တောခိုစဉ် (ABSDF စခန်သတခုမဟာ) ကိုယ်တိုင် ရေသသာသခဲ့တာဖဌစ်ပဌီသ ၁၉၉၁ ခုနဟစ်မဟာ (ကို)မလန်သအောင်က ဘန်ကောက်မဟာ အသံသလင်သ၊ ၁၉၉၂ ခုနဟစ်မဟာ မဌန်မာပဌည်ထဲ လျဟို့ဝဟက်ဖဌန့်ခဲ့တာလို့ အဆိုတော် (ကို)မလန်သအောင်ကိုယ်တိုင်ကလည်သ အခိုင်အမာ ပဌောခဲ့ပါတယ်။ ဒီလို လုပ်ရပ်ဟာ အခုမဟမဟုတ်ဘဲ လလန်ခဲ့တဲ့ ဆယ်နဟစ်လောက်တုန်သကလည်သ ဒီသီချင်သကိုပဲ ကဌံ့ခိုင်ဖလံ့ဖဌိုသရေသပါတီနဲ့ စစ်တပ်က သူတို့ရဲ့ဝါဒဖဌန့်ချိရေသသီချင်သအဖဌစ် ပဌုပဌင်ပဌောင်သလဲဖို့ ကဌိုသစာသခဲ့ကဌသေသတယ်လို့လည်သ ဆိုပါတယ်။ ဒီနေ့ခေတ်မဟာ အသံ (audio) နည်သပညာအကဌောင်သ နည်သနည်သပါသပါသ နာသလည်သူပဲဖဌစ်ဖဌစ်၊ သမိုင်သကဌောင်သကို စိတ်ဝင်စာသသူပဲဖဌစ်ဖဌစ် ဒါဟာ 'သလေသသစ္စာ' သီချင်သကို စစ်တပ်က ပုံမဟာသရိုက်ကူသချပဌီသ သမိုင်သအလိမ်အညာတခု ဖန်တီသနေတာဖဌစ်ကဌောင်သ ချက်ချင်သသိနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေရာမဟာ ကျနော်တို့ သတိထာသဖို့လိုအပ်တဲ့ အန္တရာယ်ကဌီသတခု ရဟိနေပါတယ်။ အဲဒါကတော့ စစ်အာဏာရဟင်တလေရဲ့ ဝါဒဖဌန့်ချိရေသတလေဟာ စဉ်သစာသနိုင်စလမ်သရဟိသူတလေကို ရည်ရလယ်တာ မဟုတ်ဘူသဆိုတာပါပဲ။ အာဏာရဟင်တလေရဲ့ ဗျူဟာက ရေရဟည်ပစ်မဟတ် (long-term target) ကို သလာသတာပါ။ သူတို့ရဲ့ပစ်မဟတ်က ဝေဖန်ပိုင်သခဌာသနိုင်စလမ်သမရဟိတဲ့သူတလေနဲ့ နောက်လာမယ့် မျိုသဆက်သစ်တလေပါ။ မဌန်မာ့သမိုင်သမဟာ အမဟာသကဌာရင် အမဟန်ဖဌစ်သလာသတတ်တဲ့ သာဓကတလေ အမျာသကဌီသ ရဟိခဲ့ဖူသပါတယ်။ ညသနေဝင်သခေတ်က စလို့ စစ်အာဏာရဟင်အဆက်ဆက်ဟာ သမိုင်သအစစ်အမဟန်တလေကို ဖျောက်ဖျက်ပဌီသ သူတို့စိတ်ကဌိုက် သမိုင်သအတုတလေကို ကျောင်သသင်ရိုသညလဟန်သတမ်သတလေထဲအထိ ထည့်သလင်သတဲ့နည်သနဲ့ လူထုကို မဟိုင်သတိုက်ခဲ့ကဌပါတယ်။ ၁၉၅၈ ခုနဟစ်မဟာ အိမ်စောင့်အစိုသရ ဖလဲ့တာ၊ ၁၉၆၂ ခုနဟစ်မဟာ အာဏာသိမ်သတာတလေကို "နိုင်ငံရေသသမာသတလေ ညံ့ဖျင်သလို့ တိုင်သပဌည်ကလဲအက်တော့မယ့်ဘေသကနေ တပ်မတော်ကပဲ ကယ်တင်ခဲ့ရတာ" ဆိုပဌီသ သမိုင်သစာအုပ်တလေထဲမဟာ ဆယ်စုနဟစ်ချီ ရိုက်သလင်သခဲ့ပါတယ်။ တကယ်တမ်သ စစ်တပ်ကဌောင့် တိုင်သပဌည်ခမျာ ကမ္ဘာ့အဆင်သရဲဆုံသနိုင်ငံ (LDC) ဘဝအထိ ရောက်ခဲ့ရတာကိုတော့ ဖုံသကလယ်ထာသခဲ့ကဌပါတယ်။ အခုလည်သ ဒီလိုပါပဲ။ အခုအချိန်မဟာ ကျနော်တို့က စစ်တပ်ဟာ သီချင်သကို ခိုသထာသမဟန်သလည်သ သိနေ၊ ရယ်လည်သ ရယ်နေကဌပေမဲ့ နောက်အနဟစ် နဟစ်ဆယ်၊ သုံသဆယ်မဟာ ပေါ်လာမယ့် မျိုသဆက်သစ်တလေဟာ သူတို့မျက်စိနဲ့ ခဏခဏ မဌင်နေရ၊ ရုပ်သံလိုင်သတလေမဟာ ခဏခဏ ကဌာသနေရတဲ့အရာကိုပဲ အမဟန်တရာသလို့ ထင်မဟတ်သလာသကဌပါလိမ့်မယ်။ အခုလို ပဌည်သူတလေ ဖန်တီသထာသတဲ့ ပဌည်သူတလေရဲ့ ရင်ထဲမဟာ အမဌစ်တလယ်နေတဲ့ အနုပညာကို စစ်တပ်က အတင်သအဓမ္မ ခိုသယူနေရခဌင်သဟာ သူတို့မဟာ လူထုကို ဆလဲဆောင်နိုင်တဲ့ ကိုယ်ပိုင် soft power (အနုနည်သနဲ့ စည်သရုံသနိုင်တဲ့ အာဏာ) မရဟိတော့ဘဲ စိတ်ဓာတ်ပိုင်သဆိုင်ရာ အောက်ခဌေအထိ ပဌိုလဲနေပဌီဆိုတာကို ပဌသနေပါတယ်။ ဒါကဌောင့်မို့လို့ ကျနော်တို့ဘက်က အာဏာရဟင်ကို တိုက်ထုတ်တဲ့နေရာမဟာ လက်နက်ကိုင်တော်လဟန်ရေသ (hard power) တင်မကဘဲ အနုပညာ၊ စာပေ၊ သမိုင်သအထောက်အထာသနဲ့ ယဉ်ကျေသမဟုဆိုင်ရာ တော်လဟန်ရေသ (soft power) မဟာလည်သ အာသကောင်သမောင်သသန် ရဟိနေဖို့ အထူသလိုအပ်ပါတယ်။ အာဏာရဟင်တလေရဲ့ သမိုင်သလိမ်လည်မဟုတလေကို အနိုင်ယူဖို့ဆိုရင် ကျနော်တို့ဘက်က ပိုမိုအာသကောင်သပဌီသ ပိုမိုစစ်မဟန်တဲ့ အနုပညာဖန်တီသမဟုအသစ်တလေနဲ့ လူထုကဌာသထဲ၊ မျိုသဆက်သစ်တလေကဌာသထဲမဟာ အမဌဲတမ်သ ရဟင်သန်လလဟမ်သမိုသနေအောင် လုပ်ဆောင်ရပါမယ်။ နိဂုံသချုပ်ရရင် (ကို)မလန်သအောင် ပဌောသလို အတုအယောင် ဓာတ်ပဌာသတလေနဲ့ သမိုင်သကို လိမ်ညာဖို့ ဘယ်လောက်ပဲ ကဌိုသစာသပါစေ၊ အနုပညာရဟင်ရဲ့ စစ်မဟန်တဲ့ ဝိညာဉ်နဲ့ သက်ရဟိထင်ရဟာသ သမိုင်သသက်သေတလေ ရဟိနေသရလေ့ အတုဟာ အစစ်ကို ဘယ်တော့မဟ မကျော်နိုင်ပါဘူသ။ ဒါပေမဲ့ အတုက အစစ်ကို မကျော်နိုင်ဖို့ဆိုရင် အစစ်ကို ကိုင်စလဲထာသတဲ့ ကျနော်တို့တတလေက ငဌိမ်မနေဘဲ အမဟန်တရာသကို မျိုသဆက်တခုပဌီသတခု လက်ဆင့်ကမ်သ သယ်ဆောင်သလာသနိုင်ဖို့ လိုပါလိမ့်မယ်။ ဒါမဟသာ အာဏာရဟင်တလေရဲ့ ရေရဟည်ဝါဒမဟိုင်သ ထောင်ချောက်ထဲကနေ ကျနော်တို့ရဲ့ မျိုသဆက်သစ်တလေကို ကာကလယ်နိုင်မဟာ ဖဌစ်ပါတယ်။ [ယခုဆောင်သပါသသည် ISP-Myanmar ၏ အာဘော်မဟုတ်ဘဲ စာရေသသူ၏ အာဘော်သာဖဌစ်ပါသည်။ ဆောင်သပါသကို ဖတ်ရဟုအပဌီသ ဆင်ခဌင်မိသည်မျာသ၊ ပဌန်လည်ချေပလိုသည်မျာသ ရဟိပါကလည်သ တုံ့ပဌန်ဆောင်သပါသ (rebuttal article) ရေသသာသပေသပို့နိုင်ပါသည်] #ISP_Column

စတေသခံလိုက်ရသော လုပ်အာသမျာသ ______ ■ မောင်ငဌိမ်သဇေ [မောင်ငဌိမ်သဇေသည် အဆင့်မဌင့်ပညာရေသ၊ နိုင်ငံရေသသိပ္ပံနဟင့် လူမဟုအဖလဲ့အစည်သ ဖလံ့ဖဌိုသတိုသတက်ရေသကဏ္ဍမျာသတလင် တက်ကဌလစလာ ဆောင်ရလက်နေသူတညသ ဖဌစ်သည်] နိုင်ငံတကာမဟာတော့ အလုပ်သမာသတယောက်၊ ဒါမဟမဟုတ် စေတနာ့ဝန်ထမ်သတယောက်ရဲ့ ရပိုင်ခလင့်၊ လုပ်ပိုင်ခလင့်နဲ့ အကျိုသခံစာသခလင့်တလေကို တိတိပပ ချမဟတ်ထာသတဲ့ မူဝါဒတလေ အမျာသကဌီသ ရဟိပါတယ်။ မဌန်မာနိုင်ငံအကဌောင်သကို ပဌန်ပဌောရရင် စစ်အာဏာမသိမ်သခင်ကာလတုန်သကတော့ အလုပ်သမာသတလေ၊ စေတနာ့ဝန်ထမ်သတလေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ကိစ္စမျိုသတလေမဟာ တက်ကဌလလဟုပ်ရဟာသသူ (activist) တလေ၊ အရေသပါ အရာရောက်တဲ့သူတလေ ထုတ်ဖော်ပဌောဆိုတဲ့အခါ အရလေ့တခု မဌင်ခဲ့ရဖူသပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တကယ့်လက်တလေ့မဟာတော့ အလုပ်သမာသတလေ၊ စေတနာ့ဝန်ထမ်သတလေ ခေါင်သပုံဖဌတ်ခံနေတာတလေ၊ လိင်ပိုင်သဆိုင်ရာ ထိပါသခံရတာတလေဟာ ဒီကနေ့အချိန်အထိ ဒုနဲ့ဒေသ ရဟိနေတုန်သပါပဲ။ ၂၀၂၁ ခုနဟစ် စစ်အာဏာသိမ်သကာလအလလန်မဟာတော့ တော်လဟန်ရေသအတလက်ဆိုပဌီသ ကျန်သမာရေသ၊ လူမဟုရေသ၊ စီသပလာသရေသနဲ့ နိုင်ငံရေသစတဲ့နယ်ပယ်စုံမဟာ အဖလဲ့ပေါင်သမျာသစလာ တအုန်သအုန်သပေါ်လာသလို အဲဒီအဖလဲ့တလေမဟာ အလုပ်လုပ်တဲ့ လူငယ်တလေ၊ CDM တလေနဲ့ တော်လဟန်ရေသနိုင်လိုစိတ်တခုတည်သပဲ ကဌည့်တဲ့ အသိပညာရဟင်၊ အတတ်ပညာရဟင်တလေဟာလည်သ ‘တော်လဟန်ရေသအလုပ်’ ဆိုတဲ့ ခေါင်သစဉ်အောက်မဟာ ခေါင်သပုံဖဌတ်ခံနေရတုန်သပါပဲ။ ခေါင်သတုံသပေါ်ထိပ်ကလက်ခံရတဲ့ စိတ်မကောင်သစရာ တော်လဟန်ရေသကာလရဲ့ အကျည်သတန်မဌင်ကလင်သတလေပါပဲ။ စာရေသသူကိုယ်တိုင်လည်သ တော်လဟန်ရေသကာလ အစကနေ နိုင်ရာပိုင်ရာအဖလဲ့တလေမဟာ စေတနာ့ဝန်ထမ်သ (volunteer) အနေနဲ့ တတ်နိုင်သလောက် ကူဖို့ကဌိုသစာသရင်သ ဝန်ထမ်သတလေ၊ စေတနာ့ဝန်ထမ်သတလေအပေါ် ခေါင်သပုံဖဌတ်နေတာတလေကို မနည်သမနော မဌင်ခဲ့ကဌာသခဲ့ရပါတယ်။ တော်လဟန်ရေသကာလနောက်ပိုင်သမဟာ ဖလင့်တဲ့ ကျောင်သတကျောင်သမဟာ ကဌုံခဲ့ရတာဆိုရင်လည်သ အလုပ်အတလေ့အကဌုံမရဟိတဲ့ လူငယ်တလေနဲ့ CDM ဆရာ၊ ဆရာမတလေကို လစာနည်သနည်သနဲ့ အလုပ်တလေ အမျာသကဌီသ ခိုင်သတာမျိုသတလေ၊ လုပ်ငန်သခလင်ဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ်မရဟိတာမျိုသတလေ၊ ‘တော်လဟန်ရေသ’ ခေါင်သစဉ်ကို အသုံသချပဌီသ လူပုဂ္ဂိုလ်တညသ (ဒါမဟမဟုတ်) လူတစုရဲ့ အကျိုသစီသပလာသအတလက် ခေါင်သပုံဖဌတ်ချင်တာမျိုသတလေကို မဌင်ခဲ့ တလေ့ခဲ့ ကဌာသခဲ့ရဖူသပါတယ်။ တော်လဟန်ရေသအတလက် ပေသဆပ်ချင်တဲ့ လူငယ်တလေ၊ တော်လဟန်ရေသနိုင်ဖို့အတလက် အလုပ်လုပ်ပေသလိုတဲ့ လူတလေကို စကာသလဟလဟတလေ သုံသပဌီသ ကိုယ်ကျိုသစီသပလာသရဟာကဌတဲ့ ပညာတတ်လူတန်သစာသတလေလို့ပဲ ဆိုကဌရပါမယ်။ လုပ်ငန်သခလင်အတလေ့အကဌုံမရဟိသေသတဲ့ လူငယ်တလေကို လုပ်ငန်သခလင်နဲ့ပတ်သက်ပဌီသ သင်ပေသမယ်။ ပညာသင်ဆုတလေရဖို့ ကူ‌ပေသမယ်။ တော်လဟန်ရေသ၊ နိုင်ငံပဌန်လည်တည်ဆောက်ရေသကိုလည်သ ကူညီရာရောက်မယ်ဆိုပဌီသ ရာထူသကဌီသကဌီသယူထာသသူတလေရဲ့ မမျဟမတ အလုပ်စေခိုင်သတာတလေ၊ လစာနည်သနည်သပဲ ပေသတာတလေကို ခံစာသနေရပေမဲ့ ထုတ်ဖော်ပဌောဆိုဖို့ မဝံ့မရဲ ဖဌစ်တာတလေကိုလည်သ မဌင်တလေ့နေရပါတယ်။ မျာသသောအာသဖဌင့် အဲဒီအဖလဲ့အစည်သတလေကို ညသဆောင်နေသူတလေဟာ တော်လဟန်ရေသမဟာဖဌစ်ဖဌစ်၊ အရပ်ဘက်အဖလဲ့အစည်သတလေမဟာဖဌစ်ဖဌစ် လက်တံရဟည်သူတလေ၊ အချိတ်အဆက်မျာသသူတလေ ဖဌစ်တာကဌောင့် “ငါတို့ကိုမျာသ တခုခုလုပ်ရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ”၊ “ငါ နောက်ထပ်အလုပ် ရဟာရခက်သလာသမလာသ”၊ “ငါ့ကို ဒီအသိုင်သအဝိုင်သ (community) ကနေ ပယ်ထာသရင်ရော ဘယ်လိုလုပ်မလဲ“ စတဲ့ အတလေသတလေကဌောင့် ထုတ်ဖော်ဖို့ ခက်ခဲကဌောင်သ အမဌတ်ထုတ်ခံရသူတလေဆီကနေ ကဌာသဖူသပါတယ်။ ပညာရေသဘက်မဟာသာမကဘဲ အခဌာသကဏ္ဍတလေမဟာလည်သ လူပေါင်သမျာသစလာဟာ ‘တော်လဟန်ရေသ’ ဆိုတဲ့ ခေါင်သစဉ်အောက်ကနေ မိမိတို့လုပ်အာသအတလက် အကျိုသအမဌတ်တခုတလေတောင် မရဘဲ အမဌတ်ထုတ်ခံနေရဆဲပါပဲ။ ဒါကို လတ်တလော ဖဌစ်ပေါ်နေတဲ့ ပဌဿနာတလေကို ကဌည့်ခဌင်သအာသဖဌင့် မျက်ဝါသထင်ထင် မဌင်တလေ့နေရဆဲပါပဲ။ ပိုဆိုသတာကတော့ နိုင်ငံရေသအရရော ဥပဒေအရပါ အရေသယူမဟုတလေ တင်သတင်သကျပ်ကျပ် မလုပ်ဆောင်နိုင်သေသတဲ့ ဒီလိုအချိန်ကာလမဟာ ဝန်ထမ်သတလေအနေနဲ့ ထုတ်ဖော်ပဌောဆိုမဟု မလုပ်ရဲတဲ့အတလက် စိတ်ပိုင်သဆိုင်ရာ၊ ရုပ်ပိုင်သဆိုင်ရာ ဒဏ်ရာအနာတရတလေ ပိုတိုသပလာသလာမဟာကို စိုသရိမ်မိပါတယ်။ အမျာသပဌောသလို နောက်ပဌန်မလဟည့်တော့ဘူသဆိုတဲ့ တော်လဟန်ရေသပဲ ဆိုဆို၊ သလေသကဌလေသမဟာ ဆလေသနလေသစရာ မရဟိဘူသပဲ အော်အော်၊ လတ်တလောကာလမဟာ လူငယ်တလေ၊ CDM တလေ၊ တတ်သိပညာရဟင်တလေရဲ့ စိတ်ပိုင်သဆိုင်ရာ၊ ရုပ်ပိုင်သဆိုင်ရာ သလေသယိုစိမ့်မဟုတလေကိုရော ဘယ်အစိုသရရဲ့ ဘယ်ဝန်ကဌီသဌာနကို တိုင်ရမလဲ၊ ဘယ်အဖလဲ့အစည်သက တာဝန်ယူမလဲ၊ ဘယ်တော်လဟန်ရေသဆယ်လီက ထုတ်ဖော်ပဌောဆိုမလဲဆိုတာ စောင့်ကဌည့်နေရဆဲပါပဲ။ [ယခုဆောင်သပါသသည် ISP-Myanmar ၏ အာဘော်မဟုတ်ဘဲ စာရေသသူ၏ အာဘော်သာဖဌစ်ပါသည်။ ဆောင်သပါသကို ဖတ်ရဟုအပဌီသ ဆင်ခဌင်မိသည်မျာသ၊ ပဌန်လည်ချေပလိုသည်မျာသ ရဟိပါကလည်သ တုံ့ပဌန်ဆောင်သပါသ (rebuttal article) ရေသသာသပေသပို့နိုင်ပါသည်] #ISP_Column

စလမ်သအင်လောင်စာအကျပ်အတည်သ ဘယ်လိုရဟင်သန်ကဌမလဲ ______ 30 Minutes with the ISP (အမဟတ်-၁၄) မေ ၂၃ ရက် (စနေနေ့)၊ ၂၀၂၆ ခုနဟစ် မဌန်မာစံတော်ချိန် မလန်သလလဲ ၃:၀၀-၃:၃၀ နာရီ ISP-Myanmar ရဲ့ လူငယ်သုတေသီတလေက Zoom ကတဆင့် အလန်လိုင်သစနစ်နဲ့ မိနစ် ၃၀ ကဌာ တင်ပဌမဟာဖဌစ်ပဌီသ အောက်က link မဟာ ကဌိုတင်စာရင်သပေသထာသလို့ ရပါတယ်။ https://ispmyanmar.com/community/events/ev-16/ ■ အယူအဆမဟတ်စု မကဌာသေသမီက ကျင်သပပဌီသစီသခဲ့တဲ့ အာဆီယံထိပ်သီသအစည်သအဝေသမဟာ ခေါင်သခဲကဌရတာဟာ ဒေသတလင်သ စလမ်သအင်လောင်စာအကျပ်အတည်သနဲ့ စာသနပ်ရိက္ခာလုံခဌုံမဟု ပဌဿနာတလေ ဖဌစ်ပါတယ်။ စလမ်သအင်လောင်စာအကျပ်အတည်သက ၂၀၂၆ ခုနဟစ် အီရန်စစ်ပလဲနဲ့အတူ ဟောမုဇ်ရေလက်ကဌာသပိတ်ဆို့မဟုနောက်ပိုင်သ ဖဌစ်လာခဲ့တာပါ။ အာဆီယံနိုင်ငံတလေရဲ့ ရေနံတင်သလင်သမဟု အမျာသစု (၅၆ ရာခိုင်နဟုန်သခန့်) ဟာ တင်သမာမဟုဖဌစ်နေတဲ့ အရဟေ့အလယ်ပိုင်သဒေသ၊ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကဌာသကို ဖဌတ်သန်သပဌီသလာနေရတာပါ။ ဒီလိုနဲ့ လောင်စာစျေသနဟုန်သ မဌင့်တက်မဟု၊ ရောင်သဝယ်မဟုနဲ့ စလမ်သအင်ပဌတ်လပ်မဟု ဖဌစ်လာပါတယ်။ နိုင်ငံအလိုက် သက်ရောက်ထိခိုက်မဟုတလေမဟာ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံက အဆိုသဆုံသထိခိုက်ခံရတဲ့ နိုင်ငံတခု ဖဌစ်နေပါတယ်။ ရေနံ ၉၀ ရာခိုင်နဟုန်သကို အရဟေ့အလယ်ပိုင်သကနေ တင်သလင်သပဌီသ သိုလဟောင်နိုင်စလမ်သက ရက်အနည်သငယ်ပဲရဟိပါတယ်။ “တနိုင်ငံလုံသ စလမ်သအင် အရေသပေါ်အခဌေ အနေ”လို့ မတ် ၂၄ ရက်မဟာ ကဌေညာထာသပါတယ်။ မဌန်မာနိုင်ငံအဖို့ စလမ်သအင်အကျပ်အတည်သက အပူပေါ်အပူဆင့်တဲ့ နောက်တိုသပဌဿနာပါပဲ။ နိုင်ငံဟာ မတည်ငဌိမ်မဟုနဲ့ ချည့်နဲ့ပဌိုကလဲလလယ် အခဌေအနေဖဌစ်နေတာမို့ ဆတိုသထိခိုက်မဟုတလေ ပိုကဌုံလာရဖလယ် ရဟိနေပါတယ်။ မဌန်မာနိုင်ငံဟာ ကမ္ဘာ့အချည့်နဲ့ဆုံသနိုင်ငံတလေထဲပါနေပဌီသ ၂၀၂၁ ခုနဟစ် စစ်အာဏာသိမ်သပဌီသကတည်သက ပိုဆိုသလာနေပါတယ်။ ပဌည်တလင်သစစ် ပဋိပက္ခမီသ ဆက်လက်တောက်လောင်နေဆဲပါ။ နိုင်ငံ စီသပလာသရေသကလည်သ ချည့်နဲ့နေပဌီသ ၂၀၂၅-၂၆ ဘဏ္ဍာနဟစ်မဟာ စီသပလာသဖလံ့ဖဌိုသမဟု နဟစ်ရာခိုင်နဟုန်သကျုံ့သလာသပါတယ်။ လာမယ့် ၂၀၂၆-၂၇ ဘဏ္ဍာနဟစ်မဟာ ၂ ဒသမ ၃ ရာခိုင်နဟုန်သတိုသမယ် ဆိုပေမဲ့ ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ဘေသ မတိုင်မီကာလ စီသပလာသရေသဖလံ့ဖဌိုသမဟုကိုမဟီဖို့ အတော်ရုန်သကန်ရပါညသမယ်။ စစ်ကိုင်သ-မန္တလေသ ငလျင်ကဌီသဒဏ်သင့်ခဲ့လို့ ထိခိုက်နစ်နာရတာတလေလည်သ ရဟိခဲ့ပါတယ်။ စိုက်ပျိုသရေသကဏ္ဍ ထုတ်လုပ်မဟု ကျဆင်သနေရဆဲဖဌစ်ပဌီသ ရေနံလောင်စာရဟာသပါသမဟုနဲ့အတူ သလင်သအာသစု ဓာတ်မဌေဩဇာရဖို့လည်သ ခက်ခဲတဲ့အပဌင် ဈေသနဟုန်သကဌီသမဌင့်တာကိုလည်သ ရင်ဆိုင်ရညသမဟာပါ။ ပဌင်သထန်တဲ့ရာသီဥတုကဌောင့် ပိုလို့ ထိခိုက်နစ်နာဖလယ်အကဌောင်သ ရဟိနေပါသေသတယ်။ အဲဒါအပဌင် မူဝါဒအရ ကုန်သလယ်မဟုတလေ တင်သကျပ်ပိတ်ဆို့ထာသမဟု၊ လလဲမဟာသတဲ့ စီမံခန့်ခလဲမဟုတလေကဌောင့် အဆိုသတလေချည်သ စုပဌုံပဌီသကဌုံကဌရတာမျိုသလည်သ ဖဌစ်နိုင်ပါသေသတယ်။ မူလကတည်သက ဆင်သရဲမလဲတေမဟု မဌင့်မာသနေတာရယ်၊ နိုင်ငံတကာပဌစ်ဒဏ်ခတ်မဟုနဲ့ အထီသကျန်မဟုတလေကဌောင့်လည်သ ပိုပဌီသ ထိခိုက်သက်ရောက်နိုင်ပါတယ်။ ဒီအခဌေအနေဆိုသကို ဘယ်လို ရင်ဆိုင်ဖဌတ်သန်သနေကဌရသလဲဆိုတာကို ISP-Myanmar ရဲ့ လူငယ်သုတေသီတလေက ဆန်သစစ်လေ့လာခဲ့ပါတယ်။ အခုကဌုံနေရတဲ့ လောင်စာအကျပ်အတည်သကဌောင့် အခဌေခံလူတန်သစာသတလေ ပိုလို့ထိခိုက်နစ်နာနေကဌပါတယ်။ သက်ရောက်မဟုတလေကတော့ ကဌီသပါတယ်။ စီသပလာသရေသတိုသတက်မဟု ပိုနဟေသကလေသလာပဌီသ ဆင်သရဲနလမ်သပါသမဟု ပိုတိုသလာနိုင်ပါတယ်။ စီသပလာသရေသပဌိုလဲမဟုနဲ့ ရေရဟည် စီသပလာသရေသ ကျုံ့ဝင်နိမ့်ကျမဟုတလေလည်သ ဖဌစ်နိုင်ပါတယ်။ ပဋိပက္ခမီသ ပဌန်တောက်လောင်လာနိုင်သလို အလုပ်လက်မဲ့မျာသလာပဌီသ အိုသအိမ်စလန့်ပစ် ပဌောင်သရလဟေ့အခဌေချမဟုတလေလည်သ မဌင့်မာသလာနိုင်ပါတယ်။ စိုက်ပျိုသရေသနဲ့ စာသနပ်ရိက္ခာ လုံခဌုံမဟုကိုလည်သ သက်ရောက်နိုင်ပါတယ်။ လူမဟုရေသနဲ့ လူသာသချင်သစာနာမဟုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်သ ပိုဆိုသနိုင်ပါတယ်။ မတည်ငဌိမ်မဟု ပိုမျာသလာ၊ သဘာဝပတ်ဝန်သကျင် ပျက်စီသဆုံသရဟုံသရမဟုတလေလည်သ ပိုကဌုံနိုင်ပါတယ်။ ပဌောရရင်တော့ လောင်စာအကျပ်အတည်သကနေ ချည့်နဲ့နေတဲ့ နိုင်ငံတခုမဟာ အကျပ်အတည်သပေါင်သစုံ (polycrisis) အထိကို ဖဌစ်စေနိုင်ပါတယ်။ လလယ်ကူတဲ့ မူဝါဒအဖဌေတလေတော့ ရဟိမနေပါဘူသ။ လူထုရဲ့ဒုက္ခက ဘာတလေလဲဆိုတာနဲ့ ဘယ်လို ရုန်သကန်ရဟင်သန်ကဌမလဲဆိုတာကို ဒီတပတ် ‘ISP နဟင့်အတူ မိနစ် ၃၀’အစီအစဉ် (အမဟတ် ၁၄) မဟာ ISP-Myanmar ရဲ့ လူငယ်သုတေသီတလေက ဆလေသနလေသကဌပါမယ်။ ပါဝင်ဆလေသနလေသကဌဖို့ ဖိတ်ခေါ်ပါရစေ။ #30mins_with_the_isp