چهرداد

همیشه علاقمند حکایت حکمای بزرگ اما گمنام تاریخ فرهنگ ایران و شرق هستم در اینجا حکایت شیخ حسن مستکملی بهترین شاگرد مرحوم آقا بزرگ شهیدی حکیم بزرگ و استاد فلسفه در مشهد نقل می‌شود ؛ به روایت آیت الله سید عبدالله موسویان به مناسبت مصاحبه‌ای درباره مرحوم شیخ مهدی (محی‌الدین‌) قمشه‌ای که از شاگردان آقابزرگ شهیدی انجام دادند. دیگر بعيد است کسی از او نامی ببرد. #حکمای_مشهد #فلسفه

اکران روز چهارشنبه ٢٣ خرداد ١۴٠٣ سالن اشراق قم نسخه کامل اکران شد با حضور استاد سید علی‌رضا حسینی شیرازی و برخی اساتید و طلاب و دانشجویان بحث تخصصی خوب حدیثی و تاریخی در مورد کتاب الکافی، مرحوم کلینی و پیشینه شیعی شهر قم و موضوعات دیگر انجام شد. بحث‌های که کاملا تخصصی بودند . . . . #الکافی #کلینی #فیلم_مستند

انجمن سواد رسانه طلاب با همکاری معاونت فضای مجازی هنر و رسانه دفتر تبلیغات برگزار می‌کند: 📽 اکران نسخه کامل مستند «الکافی» 📝 روایتی از سرگذشت یک کتاب 🎙با حضور کارگردان: مسعود طاهری 🎙سخنران ویژه: استاد سید علی‌رضا حسینی شیرازی (پژوهشگر حوزه علوم حدیث) 🗓 چهارشنبه، ۲۳ خردادماه ⏰ ساعت ۱۴:۳۰ 📌 مکان: قم، خیابان شهدا (صفائیه)، نبش کوچه ۱۷، سالن سینما اشراق، معاونت فضای مجازی، هنر و رسانه دفتر تبلیغات اسلامی

یکم خرداد روز ملاصدرا گرامی باد

آخرین روز تدریس اولین و تنها استاد ایرانی کرسی اسلام شناسی مدرسه مطالعات عالي دانشگاه سوربن و جانشین بزرگانی چون لویی ماسینیون، هانری کربن و دنیل ژیماره تا اینجای تاريخ ما هنوز به صورت مستقيم درگیر پروژه کربن بودیم که ترکیبی از یک رویکرد پژوهشی، مطالعاتی، فرهنگی و حتی سیاسی بود حضور محمدعلی امیرمعزی در فیلد مطالعاتی شیعه‌شناسی و بعدها در دانشگاه سوربن پاریس در کرسی اسلام‌شناسی که توسط خود او به کرسی شیعه‌شناسی هم مسمی گشت، خواه ناخواه متأثر از کربن و پروژه‌اش بود و از این جای تاریخ به بعد ما با پروژه‌های پساکربنی که می توانند ماهیت‌های خود را داشته باشند مواجه خواهیم بود. محمدعلی امیرمعزی در کنار مستمعین آزادی که شاید برخی سابقه حضور ده یا بیست ساله سر کلاس های او داشتند در باغ لوکزامبورگ نزدیک مدرسه مطالعات عالی سوربن

نتایجی از واکنش به یک راهبرد فیلم مستند الکافی مسعود طاهری (فیلمساز) فیلم مستند "الکافی" که درباره کتاب الکافی و مؤلفش کلینی است حدود دو سال درگیر ساختش بودم و در اواخر سال 1402 رونمایی شد اما هم پروسه ساخت و هم اکران‌های فیلم در شهرهای مختلف به‌ویژه اکران روزهای چهارشنبه و پنجشنبه 19 و 20 اردیبهشت 1403 در شهرهای قم و مشهد نتایجی داشتند که در ذیل به مهمترینش اشاره خواهم کرد: از ابتدای ساخت این فیلم چند رویکرد را مدنظر داشتم که مهمترین آنها استفاده از تکثر آراء در حد وسع در خصوص موضوع فیلم بود، لذا استفاده از یک استاد دانشگاه سوربن در کنار اساتید سنتی در قم و تهران و ری و همچنین استفاده از برخی پژوهشگران جوان نخبه و زبده در کنار اساتید مو سپید کرده صاحب‌رای آن عرصه همگی در راستای همین راهبرد بود، گمان من نیز این بود که این یکی از نقاط قوت این فیلم محسوب شود و برهمین مبنا فیلم ساخته شد. این راهبرد در اکران‌های تهران مورد استقبال قرار گرفت، هر چند تماشاگرانش میانگینی از مشرب روشنفکر و سنتی مذهبی بودند و گاهی هم با واکنش‌های شاذی همراه بود اما در کل با این راهبرد مثبت برخورد شد، نکته عجیب اما واکنش دو شهر مشهد و قم بود، واکنش اکران‌های مشهد کاملا مثبت بود به خصوص نسبت به همین راهبرد تکثرگرا، جالب این است که در اکران روز 19 اردیبهشت مشهد که همزمان بود با روز بزرگداشت کلینی حدود 300 نفر از اساتید بزرگ و به نام حوزه و دانشگاه از گرایش‌ها و مشرب‌های مختلف شرکت کردند که فقط30 الی 40 نفر از اساتید خارج فقه حوزه حضور داشتند و همگی علی الاطلاق واکنش مثبتی با فیلم و به خصوص با این راهبرد تکثرگرا اثر داشتند. اما واکنش قم در هر دو اکران حضور نه چندان پروشور و گاهی مشکل‌دار با این راهبرد بود. به‌ویژه اینکه گاهی به صراحت عنوان ‌شد که چرا یک نفر با فلان شکل سیبیل باید در مورد معارف دین ما صحبت کند و یا اینکه که چرا از فلان مصاحبه‌شونده جوان که شیخی در این زمینه نیست استفاده شده در حالی اهل قم بود. یا اینکه بسیار از من سوال می‌شد که: آیا شما سابقه تحصیل حوزوی دارید؟ جواب که منفی بود به گوش می‌رسید که چرا باید کارگردانی که سابقه تحصیل حوزوی ندارد در مورد کلینی فیلم‌ بسازد؟ هر چند در قم بعضا با واکنش‌های کاملا مثبتی روبرو بودم اما واکنشهای انحصارگرا جزو شذوذات نبودند و گاهی یک جریان جدی به شمار می‌آمدند. در کنار بحث‌های عمیق و پیچیده‌ای تاریخی، حدیثی، کلامی و معرفتی که در فیلم الکافی صورت می‌گیرد یکی از مهمترین اهداف فیلم این بود که به مخاطب عام گفته شود دین و مذهب در هر بخشش متخصص دارد و بحث در خصوص هر موضوع خاص آن مذهب نیاز به رجوع به آن آراء متخصصانش را دارد؛ اما مذهب از آن این متخصصان نیست، بلکه از آن همه باورمندان آن مذهب است. در جایی از همین فیلم الکافی یکی از مصاحبه‌شوندگان جمله مهمی دارد و می‌گوید: "این بازار ری است که دارد کمک می‌کند کتاب الکافی نوشته شود و اگر بازار ری و کشاورزی ری [و کلین] نبود کتاب الکافی نوشته نمی‌شد" بنابراین حتی برای شکل‌گیری چنین کتابی هم یک سیکلی از جمیع افراد بازرگان و کشاورز و محدث و کاتب و پژوهشگر نیاز است که ایجاد شود؛ لذا همانگونه که همگی در شکلگیری عناصر گوناگون مذهب نقش داشتند مذهب هم از آن همه باورمندانش هست. اینکه خود نخبگان آن مذهب تحمل نکنند که فلانی با فلان قیافه در مورد معارف حق صحبت کند، فلانی با فلان سن حق صحبت کردن در مورد این مسائل سطح بالا را ندارد، در حالیکه خود مرجع اخلاقی و دینی جامعه دینی هستند خود باعث عدم رواداری توسط عامه باورمندان آن مذهب می‌شود. مذهب تشیع به تفرد رای فقط در شخص امام معصوم مفترض الطاعه معتقد است و پس از آن دیگر کسی نمی‌تواند ادعای حقانیت مطلق کند، لذا حتی به عنوان یک وظیفه دینی اگر بتوانیم و سعی کنیم زیر یک چتر رواداری دینی و احترام متقابل، آراء حداقل در سطح نخبگانی به صورت متکثر مطرح شوند و به آن پایبند باشیم این به سایر بخشهای مذهبی هم جریان می‌یابد و ما شاهد پیامدهای ناگوار مصداقهای متعدد عدم رواداری و مدارای مذهبی در سطح کلی جامعه نخواهیم بود.

مطلبی با عنوان اصلی نتایجی از واکنش به یک راهبرد فیلم مستند الکافی که امروز در روزنامه اعتماد با عنوان تکثر آراء چاپ شد https://www.etemadnewspaper.ir/fa/main/detail/217030/%D8%AA%D9%83%D8%AB%D8%B1-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D8%A1

اکران فیلم الکافی در مراسم بزرگداشت روز کلینی و رونمایی از ترجمه کتاب الکافی در مؤسسه دارالحدیث قم پنجشنبه ٢٠ اردیبهشت ١۴٠٣

اکران فیلم الکافی همراه با بزرگداشت شیخ کلینی در مشهد چهارشنبه ١٩ اردیبهشت ١۴٠٣ سخنرانان :مسعود طاهری، آیت الله ربانی بیرجندی و آیت الله سیدان #الکافی

اکران مشهد فیلم مستند الکافی چهارشنبه ١٩ اردیبهشت (روز بزرگداشت کلینی) ساعت ١۵ سالن همایش آفتاب ولایت

اهمیت کتاب کافی و اشاره‌ای به مستند الکافی غلامرضا زکیانی دانشیار گروه فلسفه دانشگاه علامه طباطبائی بخش دوم مساله دوم؛ مستند الکافی: اندک التفاتی به اهمیت و جایگاه کافی در تاریخ امامیه، ضرورت ساخت فیلم و معرفی این کتاب سترگ بعد از یازده قرن را آشکار می‌کند. انصافا مستند الکافی از عهده چنین ضرورتی برآمده است. برخی از امتیازات این مستند به شرح زیر است: 1-ساخت هنری این مستند قابل توجه است زیرا کارگردان تلاش کرده ترکیبی از مطالب تاریخی و علمی را به صورت هنرمندانه ارائه دهد تا هم مسائل مهم علمی را در حد یک مستند در آن بگنجاند و هم جذابیت‌های هنری مستند را تا حد امکان حفظ کند. می‌دانیم که این دو بعد علمی و هنری نه تنها به سادگی قابل جمع نیستند بلکه اندکی تسامح کارگردان سبب می‌شود تا یکی از آنها بر دیگری غلبه کند؛ یعنی اگر دغدغه علمی سازنده‌ی مستند قوی باشد سبب می‌شود ابعاد هنری مستند افت کند، و در مقابل اگر جنبه هنری (جذب مخاطب عمومی) برای کارگردان اهمیت داشته باشد طبعا ابعاد علمی موضوع فدای ابعاد هنری آن می‌گردند. از این منظر می‌توان نمره خوب بلکه عالی به آقای طاهری اختصاص داد زیرا توانسته در یک مجموعه 107 دقیقه‌ای، هم ابعاد مهم، بکر و سوال برانگیز این موضوع علمی، دینی و مذهبی را پوشش دهد و هم جنبه‌های هنری آن را حفظ کند. 2- تهیه چنین مستند علمی، مستلزم پژوهش مستمر و کارآمد در این زمینه تخصصی است؛ روشن است که نویسنده و کارگردان به خوبی از عهده چنین پژوهشی برآمده است؛ زیرا اطلاعات تاریخی، علمی، حدیثی، رویکردی و علم الحدیثی بسیار خوبی در این مستند ارائه می‌شود. اهل فن می‌دانند که نویسنده می‌توانست هزاران مطلب تاریخی، اجتماعی، عقیدتی، تفسیری و گفتمانی را مطرح نماید ولی با آگاهی و ژرف‌نگری تمام، بسیاری از این اطلاعات و مباحث را عامدانه کنار گذاشته و به صورت گزینشی ـ در انتخاب مباحث و کارشناسان ـ رفتار کرده است تا یک نسخه علمی، روزآمد از کتاب کافی برای جامعه اسلامی امروز ارائه دهد. 3-در میان ابعاد هنری مستند الکافی، نمی‌توان از متن بسیار زیبا و سخته‌ای که گوینده خوش‌صدا در ضمن مستند الکافی قرائت می‌کند یاد نکرد. در نهایت، فراموش نکنیم که هر کار نخستی در چنین زمینه مهمی، با تمام محسنات می‌تواند مورد نقد افراد مختلف قرار گیرد. پرونده درخشان آقای طاهری ـ از جمله مستندهای ایشان در باره کربن، ایزوتسو و ... ـ نشان می‌دهد که از پرداختن به این قبیل زمینه‌های مهمی که اغلب فیلم‌سازان حرفه‌ای بسادگی به آن زمینه‌ها ورود نمی‌کنند ابائی ندارد و با این همه پذیرای نقد هستند. مستند الکافی، گام اول و البته گام بسیار محکم، عمیق و جذابی است؛ و همین ویژگی‌ها سبب می‌شود که سطح توقع مخاطبین بالا برود، از اینرو هر کس دیگری بخواهد در این زمینه قدمی بردارد باید ضمن داشتن این محسنات، بتواند امتیازات دیگری نیز به همراه داشته باشد.

اهمیت کتاب کافی و اشاره‌ای به مستند الکافی غلامرضا زکیانی دانشیار گروه فلسفه دانشگاه علامه طباطبائی بخش اول در این یادداشت به دو مساله اشاره می‌کنیم، یکی در باره اهمیت کتاب کافی و دیگری در باره مستند الکافی؛ مساله نخست؛ اهمیت کتاب کافی: برای درک اهمیت کتاب کافی ما به چند نکته زیر بسنده می‌کنیم: 1- کافی در یکی از بحرانی‌ترین برهه‌های تشیع امامی نگاشته شده است. یعنی از حدود سال 308 تا 328 هجری؛ زیرا از سال 260 که امام حسن عسگری رحلت کردند، امامیه ـ که هویتش را با حضور فیزیکی امام تعریف کرده بود ـ با غیبت امام خود مواجه شد. همین غیبت بی‌سابقه سبب پیدایش اختلافات شدید در مورد تولد و غیبت امام دوزادهم گردید به نحوی که فرق الشیعه نوبختی از ظهور 14 فرقه در میان شیعیان امامی خبر می‌دهد که فقط دو فرقه به تولد و غیبت امام عصر باور داشتند. این بحران هویتی به حدی عمیق بود که عده‌ای از شیعیان امامی از امامیه عدول کرده و به سایر فرقه‌ها گرویدند. 2- شافعی بعد از ابوحنیفه عقل‌گرا و مالک (امام مدینه) متوجه شد که برای نیازهای فقهی مردم باید علاوه بر قرآن، سنت پیامبر نیز در دسترس باشد؛ همین ضرورت گردآوری سنت پیامبر سبب شد تا جوامع حدیثی اهل سنت در قرن سوم نگاشته شوند، پس مهمترین کتاب‌های حدیثی اهل سنت در قرن سوم نگاشته شد؛ یعنی اهل سنت که از نظر اجتماعی همواره خودشان را متعلق به حکومت بنی‌عباس می‌دانستند اینک در سده سوم از نظر فرهنگی نیز، از کتاب‌های مهم روایی برخوردار شده بودند. امامیه در سده سوم، از یکسو تعلق مشابهی به خلافت بنی‌عباس نداشتند و از سوی دیگر با بحران عظیم غیبت امام خود مواجه شده بودند و از سوی سوم آثار روایی امامیه هنوز مکتوب نشده بود؛ بنابراین ضرورت تالیف جوامع حدیثی امامیه از چند جهت خودنمائی می‌کرد. برقی در محاسن تلاش می‌کند به این ضرورت پاسخ دهد. صفار در بصائر روایات امام‌شناسی را گرد می‌آورد. کلینی مجموع این ضرورت‌ها را بخوبی درک کرده و دست به نگارش سترگ خود (الکافی) می‌زند و به عنوان نمونه، خلاصه رویکرد برقی را در «کتاب العقل و الجهل» و خلاصه رویکرد صفار را در «کتاب الحجة» ذکر می‌کند. 3-کلینی، 16 هزار روایت کافی را از میان 300 هزار روایت برمی‌گزیند و ضمن گردآوری معارف توحیدی، قرآنی، عقلی، اصولی، فقهی و کلامی در این مجموعه، تبویب بسیار جالبی ارائه می‌دهد. از اینرو جایگاه بی‌بدیل «نخستین کتب اربعه امامیه» را به خود اختصاص می‌دهد؛ این امر صرفا به دلیل تقدم زمانی کلینی بر صدوق و طوسی نبود بلکه به دلیل بود که آن سه کتاب دیگر (فقیه، تهذیب و استبصار) صرفا فقهی هستند ولی کافی مباحث غیرفقهی را نیز دربردارد.

اهمیت کتاب کافی و اشاره‌ای به مستند الکافی غلامرضا زکیانی استاد فلسفه و منطق دانشگاه علامه طباطبایی تهران و رییس سابق انجمن حکمت و فلسفه ایران

الکافی تنها یک میراث حدیثی نیست انشاءالله رحمتی استاد فلسفه دانشگاه آزاد و مجمع فلاسفه ایران کتاب شریف الکافی، مهمترین کتاب حدیثی شیعه و از کتب اربعه مشتمل بر سه بخش اصول، فروع و روضه، و تالیف محمد کلینی رازی (258-329) است. مهمترین و معروف‌ترین بخش این اثر، بخش «اصول» آن است. اصول کافی را نباید صرفا کتابی حدیثی به معنای اثری حاوی روایاتی از ائمه (ع) که باید تقدیس و تکریم‌شان کرد و نسبت به آنها تعبد ورزید در نظر گرفت. این اثر بیشتر از آنکه به حوزه علوم «منقول» تعلق داشته باشد، به حوزة علوم «معقول» تعلق دارد، باری سخنانی که از ائمه (ع) صادر می شود، البته جای تقدیس و تکریم دارند، لیکن این تقدیس و تکریم برای آنها نه امری عارضی بلکه ذاتی است. آن تقدیس و تکریم به دلیل حقایق معقول و حکمت‌های نابی است که در انها به ودیعت نهاده شده است. به نظر آمده است کلینی در اصول کافی به این موضوع توجه داشته است و آن تنظیم و تبویب که در ان معمول داشته است کاملا حاکی از این است: کتاب عقل و جهل، کتاب فضل علم، کتاب توحید، کتاب حجت و... براین اساس جفا در حق کلینی است اگر او را صرفا به یک محدث به معنایی که امروز متاسفانه از این واژه اراده می شود تنزل دهیم. در حقیقت کلینی حکیمی طراز اول است که حدیث حکمت، حدیث علوم عقلی و معارف برهانی را از اهل آن آموخته است و آن حدیث حکمت که در این اثر تعلیم داده شده است خطاب به عقل بشر، خطاب به فطرت بشر است. گو اینکه در پی آن است که به شیوه ای روشمند ارتقایی در این عقل و فطرت ایجاد کند، حقایقی را که برایش مغفول مانده است بدان یادآور شود. در تایید این مدعا فقط کافی است نگاهی به شرح سترگ صدرالمتألهین (980-1050) بر این اثر بیفکنیم. در آنجا ملاصدرا، اصول ژرف حکمت متعالیه خویش را در مقام فهم اصول کافی به کار می بندد و نشان می دهد که هرگز نمیتوان اصول کافی را حتی یک متن کلامی و اعتقادی صرف (مختص به شیعیان) دانست، چه رسد به اینکه یک متن روایی محض قلمداد کرد. شرح بی مانند ملاصدرا توانسته است قدری از آن گوهرها را که در صدف روایات اصول کافی مکنون است، آشکار سازد؛ با کمال تأسف گویی اجل آن حکیم الهی را مهلت نداده و شرح او در میانه « کتاب حجت» ناتمام مانده است. جالب این است که در روزگار ما، این اثر به ویژه در قالب شرح فلسفی و عرفانی ملاصدرا، توجه هانری کربن (1903- 1987) فیلسوف و شیعه شناس فرانسوی را به خود جلب کرده است. او در کتاب چشم اندازهای فلسفی و معنوی اسلام ایرانی (در چهارجلد) که می توان آن را شاهکار وی و همچنین شاهکار اسلام شناسی مغرب زمین دانست (به این لحاظ که کمتر نوشته ای از مغرب زمینیان اینگونه به ژرفای معنویت اسلامی راه یافته است) بحث خویش درباره تشیع دوازده امامی را عمدتا به (کتاب حجت) اصول کافی و شرح ملاصدرا درباره آن مبتنی ساخته است. انگیزه وی از آن نوشته نیز ان است که دریغش می آمده است که که بیش از این خردهای فرهیخته و جان های مستعد در مغرب زمین، از آن گنجینه عقلانیت و معنویت که در این روایات به بیان آمده است، محروم بمانند. اثر هنری و فیلم مستند (الکافی) به کارگردانی دوست عزیرم جناب آقای مسعود طاهری را نیز باید از این منظر به تماشا نشست. در روزگار ما، رسانه های تصویری به مانند یادآورهایی هستند که می توانند انسان پردغدغه روزگار ما را به این منابع مکتوب توجه دهند، و حتی برای آنان که ممکن است به هر دلیلی هرگز بخت و فرصت خواندن این آثار را پیدا نکنند، این مستند رخداد بسیار مبارکی است به ویژه اینکه خالق این اثر مستند نه تنها تحقیقات ارزنده‌ای در این زمینه دارد، بلکه مهمتر از آن ارتباط وجودی است که با موضوع حتی پیش از خلق این اثر داشته است و همواره در تعمیق آن ارتباط می کوشد. برای ایشان و همکارانش توفیق روزافزون آرزو می کنم و از خداوند بزرگ می خواهم که در این زمانه عسرت در این راه دشوار یاورشان باشد.

الکافی تنها یک میراث حدیثی نیست انشاء الله رحمتی استاد فلسفه دانشگاه آزاد اسلامی و مجمع فلاسفه ایران

«الکافی» برای اینجا و اکنون ایران چه پیامی دارد؟! محمد رضا سرکار آرانی استاد پداگوژی دانشگاه ناگویای ژاپن مواجهه با مستند الکافی آموزه های سازنده ای برای مخاطبان حوزه عمومی دارد. محققانه است؛ زیرا به روشنی واژه های کلیدی متن و پیام های پیدا و پنهان آنها واکاوی می شود و از ابهام در فرایند اندیشه ورزی پرده برمی گیرد. ضیق تعبیر زبانی یا فرهنگی برای تبیین غرض و معنی اندیشۀ تحولی دوران روشنگری و شاخص های نوسازی فکری-اجتماعی غربِ «عجیب وغریب» را روشن می کند. برای نمونه، ویژگی های جُنود «عقلِ» کلینی با جُنود «عقلِ» یونانی و حتی معتزلی را با تیزبینی، هم از نظر شکل ظاهری و هم معنی باطنی آنها مقایسه می کند. سنجه های به روزی برای شیوه اندیشیدن، سبک بیان مقصود و روش پرورش هنر استدلال به دست می دهد و تفاوت آن را با «شهود»ِ معمار الکافی ارائه می کند. در نتیجه، مخاطب را یاری می کند تا برای نمونه تفاوت دو پارادایم تکلیف اندیشی و حق(حقوق) اندیشی و پیامدهای فرهنگی و اجتماعی آن را در عبارات و واژگان کلیدی سایر متون مشهوری چون «کیمیای سعادتِ» غزالی و «اِمیل» ژان ژاک روسو تمیز دهد. مستند الکافی با نگاهی ژرف مخاطب را خبر می کند که این اثر برساخته روزگار حیرت است. دستِ بر قضا در زمانه تحیّر ایران نیز به پرده آمده است. بنابر این، کارگردان، نویسندگان و گویندگان جا به جا از گذشته، ولی انگار برای امروز ایران سخن می گویند. آنها به روشنی نشان می دهند که چگونه می توان از کارگزارانِ امورعینی و عملی عبور کرد و به ساختار، نهاد و فرایندها و چون و چرا در کیفیت ذهنی و نظری آنها رسید. واکاوی روایی و چگونگی برساختن ٱیین در گذشته، به ویژه بر اساس روایت های میان بغداد، ری، کوفه، قم،... و در روزگار تزاحم ایده ها و داده ها، پیام امیدبخشی نیز دارد؛ امکان گشایش نظری و گشودگی عملی و توانایی ایران امروزبرای طرح ایده های راهنمای تازه. از این نظرگاه، مستند الکافی عمل گراست؛ با زیرکی نیاز ایران امروز به معماریی از جنس الکافی را گوشزد می نماید تا همانطور که دیروز آیین و «ایمان» را دست گیری کرد و از حیرانی عبور داد(ساختن نظریه برای عمل)؛ حالا در متن این ٱیین و سنت بازاندیشی کند و راه تازه ای به «عمل» اثربخش بگشاید(ساختن نظریه در متن عمل). از این منظر این سخن که معماری الکافی فراتر از معمار خود رفته؛ قابل تامل است. دقیقا مانند هر اثر ماندگار دیگری که ایده راهنمای تازه ای در آستین دارد و ره می نماید، همه را به بازیگری دعوت می کند و بساط گفت وگو می گستراند. شاید بپرسید: اگر مستند الکافی به موقعه آمده است؛ فراتر از تماشا و تشفی خاطرِ دست اندرکاران یا تماشاگران برای اینجا و اکنون ایران چه پیامی دارد؟ به نظر مخاطب عادیِ چون من، یکی از پیام های احتمالیش می تواند این باشد: نفرت از حاشیه نشینی فکری-فرهنگی و تمدنی، نفی معاصریت، و مادام العمر در رویای توسعه بودن سرنوشت محتوم ایرانیان نیست! اگر دیروز مُلک ری و ساکنانش توانستند «برای» عمل نظریه بسازند، امروز نیز می توانند «در» متن عمل چنین کنند؟! ممکن است بپرسید: چگونه؟ خواهم گفت: الکافی را دوباره ببینید نه برای تماشا بلکه برای واکاوی و مواجهه با متن، پیام و چالش هایی که در دل و دیده مخاطب می نشاند. این همه البته به خوانش و مواجهه مخاطب با الکافی نیز بستگی دارد و این که از کدام باب و چگونه و با چه لنزی به الکافی می نگرد. الکافی پنجره ای به زمان گشوده است؛ تماشا اما از آنِ مخاطب است. به تعبیر بریلیانت «اگرباورش نکرده بودم، نمی توانستم آن را ببینم»!

«الکافی» برای اینجا و اکنون ایران چه پیامی دارد؟! محمد رضا سرکار آرانی استاد پداگوژی دانشگاه ناگویای ژاپن https://irannewspaper.ir/8455/11/90721

ترجمان سنت یا فرهنگ فیلم سازی مسعود طاهری دکتر بهمن ذکی‌پور استاد فلسفه تطبیقی دانشگاه میجی ژاپن اگر «سنت» را همچون کوه یخ در نظر بگیریم، می توانیم بگوییم که مواجهه ی روزانه ی ما با آن تنها مربوط می شود به بخش اندکی که در سطح جامعه جریان دارد. به همین خاطر هم طبیعی است که «سنت» در سطح اجتماع همواره خود را در قالب نمادها یا مفاهیم قابل دسترس آشکار می کند. چنانکه ما در زندگی روزانه ی خود بی آن که درباره ی «سنت» صحبتی بکنیم، آن را در قالب نمادها یا مفاهیمی همچون مساجد، نحوه ی پوشش، تعارفات روزانه و... احساس و درک می کنیم. بنابراین، بی جهت هم نیست که بسیاری از متولیان امور فرهنگی در کشور، خاصه نهادهایی که داعیه دفاع از دین و سنت دارند، تلاش ها و سیاست های خود را معطوف به قسمت آشکار کوه یخ «سنت» می کنند و از لایه های ستبر و ریشه دار آن که در دل تاریخ نهفته است، غافل می شوند. حال، اگر لایه های ستبر و پنهان سنت را در نظر بگیریم، نمادها یا مفاهیم قابل دسترس به خودی خود نمی توانند راهگشای ما به سوی ریشه های نهفته در دل تاریخ باشند. چرا که در این حالت قابلیت یا ادراکی دیگر نیاز است که بتواند سنت را از دل تاریخ برکشد و آن را در زمان «حال» به زبان آورد و آشکار سازد. با این حال، باید توجه داشت که اگر چه در پهنه ی وسیع علوم انسانی دیدگاه های مختلفی در خصوص فهم لایه های عمیق و ریشه دار سنت مطرح است، اما برآوردن و به سخن آوردن سنت اساسا امری فلسفی و هنری است. چنان که در تاریخ تفکر معاصر ایران نیز افرادی همچون هانری کربن، توشیهیکو ایزوتسو، داریوش شایگان، سید جواد طباطبایی، محمد علی امیرمعزی، داوود فیرحی و... سعی خود را بر آن گذاشتند تا سنت فکری ایرانی-اسلامی را از دل تاریخ به بیرون بکشند و آن را از نوع ساختاربندی کنند و در قالب فهم امروزی ما ارائه دهند. با تمام این احوال، باید توجه داشت که متفکران نامبرده و دیگران همواره کتاب، کلاس و سخنرانی را به عنوان رسانه و ابزار اصلی ارتباطی خود به کار بسته اند. بدیهی است که به کارگیری رسانه های نامبرده اقتضای فعالیت های آکادمیک و پژوهشی است، اما این رسانه ها به رغم توانمندی هایی که دارند، نمی توانند طیف گسترده ای از مخاطبان را در بر بگیرند و در زمانی نسبتا کوتاه سرنخ های لازم را در اختیار مخاطبان خود قرار بدهند. به همین خاطر در اینجاست که رسانه هایی همچون فیلم و پادکست اهمیت بسزایی می یابند و این امکان را فراهم می کنند که هرکس بتواند در زمانی نسبتا کوتاه سرنخ های لازم جهت کنکاش سنت در اعماق تاریخ را بدست بی آورد. فیلم «الکافی» ساخته ی جدید مسعود طاهری، به همراه دیگر آثار او همچون «شرقی» و «مستشرق»، در زمره ی آن دست از کارهایی است که سعی دارند با تلفیق اندیشه و هنر، به لایه های زیرین کوه یخ سنت نفوذ کنند و از لابه لای آن، سرنخ هایی را بدست دهند که هر کس بتواند بسته به تلاش، علاقه و قابلیت خود راهی به سوی سنت بیابد. به همین خاطر او در فیلم «الکافی» بر اساس شیوه یا فرهنگ فیلم سازی خود به سراغ روایتگران سرشناس و کم سن سنت شیعی می رود و سعی می کند با ایجاد گفتگویی میان آنها (بی آنکه بسیاری از آنان یکدیگر را از نزدیک دیده باشند) گوشه ای از لایه های پنهان سنت را در زمان «حال» آشکار و به زبان بی آورد. از آنجایی که شیوه و فرهنگ فیلم سازی طاهری چه در «الکافی» و چه در آثار قبلیش مبتنی بر کنکاش و آشکار کردن سنت از دل ایجاد گفتگو میان متخصصان آن موضوع است، این قابلیت زبانی و هنری را بوجود می آورد که هم سنت را از لایه های ستبر و ریشه دارش به زبان امروزی برگرداند، و هم این که دیدگاه های متخصصین امر را در فضایی عمومی و با زبانی عامه فهم به نمایش در بی آورد. از این رو، «الکافی» تبدیل به پل یا مترجمی می شود که سنت شیعی را به دور از زبان پرتکلف مرسوم آن، به نسل و ساخت فکری امروزی انتقال می دهد.