پەیلوای(دیدگاههای عادل محمدپور)

پڕ بە لەنجەی چاوەکانی پڕ بە باڵای بێتاقەتی ئاوێزانی ڕۆژانێکم ئەمداتەوە دەست بیرەوەری پڕ بە تەزووی ئۆخەیەک کە بای بینینی هەڵ دەکا بەرەو ڕۆژانی پڕ حەسرەت دێم و دەدەم لە پەنجەرەی ڕوانینی کە دامدەگرێ خەیاڵی بیرەوەریم شپرزەیی دەگرێتە خۆی و دەستەکانم چۆڵ دەبن لە ئەو ئەم ئێوارەیە شنەی خەیاڵی نەرم تێپەڕی لەسەر درەختی یادی، بیرەوەریەکم هەڵکۆڵی چاوەکانی داگیرسان و ڕووناکییان لە خۆر دزی پەنجەی یادی بوو بە قەڵەم هەناسەی بوو بە فێنکایی گڕی دووریی دامرکاند و شێعرێکی سپیم نووسی بۆ چاوی 📝 شیوا ئەمیری ✨✨ @paylway

لەزەت، سیماتۆ تکیۆ و ڕەوتوو لوایت، لەنجە وزۆ گوناحێوە چەمێ دەرە و وەزەرە ناز تاسۆخیتۆ حەزێ مجیا یا بازە جیا یا ماشووتۆ و وزووش هەگبەو تۆبەو سەوای! 📝 شارۆ/ ١٨-١١-١٤٠٣ ✨✨ @paylway

📖 دیدگاە ✔️ سقفِ آزادی رابطه‌ی مستقیم با قامتِ فکری مردمان دارد. در جامعه ای که قامتِ تفکر و همت مردم کوتاه باشد، سقفِ آزادی هم به همان نسبت کوتاه می شود. وقتی سقف کوتاه باشد آدم های بزرگ سرشان آن‌قدر به سقف می خورد که حذف می شوند، آدم های کوتوله اما راحت جولان می دهند. مردمِ عوام هم برای بقا آنقدر سرشان را خم می کنند که کوتوله می شوند و سقف ها پایین و پایین تر می آید و مردم بیشتر و بیشتر قوز میکنند تا این‌که کمر خم می‌شود و دیگر نمی توانند قد راست کنند. 📝 فئودور داستایوفسکی، بیچارگان ✨✨ @paylway

📖 پرووشە پرووش وێرەگەن و            پڕووشە پرووش وەروە            ڕوەو                شیشان                        مەماڵۆ دەسەی             ناقوو دڵیمەنە تۆموو           پەژارەی                        مەکاڵۆ 📝 هۆرگێڵن: موختار هێدایەتی ✨✨ @paylway

شادی ژرف تنها از دل اندوه عمیق زاده می‌شود. تنها آن کس که در دل طوفان‌ها زیسته است، می‌تواند آرامش واقعی را دریابد. به همین دلیل است که هنر بزرگ، تراژیک است؛ زیرا زندگی را در عریان‌ترین و راست‌ترین شکل خود به تصویر می‌کشد. 📝 فریدریش نیچه، حکمت شادان ✨✨ @paylway

📖بازی حافظ با مستوری حقیقت مستور و مست هر دو چو از یک قبیله‌اند ما دل به عشوهٔ که دهیم اختیار چیست؟ راز درونِ پرده چه داند فلک، خموش ای مدعی نزاعِ تو با پرده‌دار چیست؟ کسانی که با من حشر و نشر دارند تنها چند نفر هستند که می‌دانند شعر برای من حکم عظیم‌ترین چیزهای عالم است. من با شاعران بسیاری حشر و نشر داشته‌ام، دارم و تا زنده‌ام خواهم داشت. ملاک اصلی من در تشخیص شعر یا شاعر خوب، در وهله‌ی اول این است  که کدام شاعر به شعر به‌مثابه‌ی «نمودی از حیث انکشافی هستی» نگاه می‌کند و چقدر توانسته این نمود را در شعرش آشکار سازد؟ در میان شاعران کلاسیک ایران، حافظ را نمونه‌‌ی اعلای این نوع شاعران می‌دانم. به نظر من تعریفی که حافظ از «حقیقت» دارد به تعریف هایدگر از حقیقت نزدیک‌تر  است تا  تعریف افلاطون. همین نگاه سبب می‌شود که حافظ با همه‌ی شاعران کلاسیک ایران تفاوت داشته باشد. افلاطون حقیقت را در مقابل کذب، خطا، نادرستی، دروغ و مفاهیمی از این دست قرار می‌دهد؛ به همین دلیل به شاعران بدبین بود. اما هایدگر حقیقت را در مقابل حجاب، ناپیدایی، پوشیدگی و نامکشوفی می‌گذارد. نمی‌دانم چرا باید هایدگر به نازیسم تمایل پیدا کند؟ با حافظ نمی‌توان به فاشیسم رسید؛ اما با افلاطون ممکن است. من خیلی متأسفم که استادان و معلمان ادبیات، تضاد و تناسب و ایهام و تلمیح و جناس و ... در شعر حافظ را از چشم‌انداز علم بدیع نگاه می‌کنند. گاهی فکر می‌کنم علم بدیع حداقل آنچه را دانشکده‌های ادبیات درس می‌دهند، قاتل شعر است؛ نوعی درک مکانیکی راز. اگر این به اصطلاح صنایع ادبی را در شعر حافظ به مسئله‌ی حقیقت ربط دهیم، به حقیقت دیگری می‌رسیم. صنایع ادبی در شعر حافظ امر پیشینی نیست. حافظ این صنایع را در نسبت با کشف حقیقت به کار می‌گیرد. بنابراین درک مکانیکی آن‌ها بدترین روش در فهم جهان حافظ است.     به نظر من شاعران سمبولیسم غرب، پیش از هایدگر چیزی از حقیقت هایدگری پی‌برده بودند. آن‌ها می‌دانستند که کلمه در شعر نه ابزار است نه واسطه‌، بلکه کلمه در شعر خود شعر است. ارزش کلمه یا بهتر است بگویم  جهان کلمه، در شعر حافظ با همه‌ی شاعران کلاسیک متفاوت است و البته این نوع معرفت را نمی‌توان صرفاً به موسیقی شعر تقلیل داد. گاهی فکر می‌کنم اگر حافظ هم عصر ما بود بی‌تردید هایدگر را بسیار می‌خواند، چنانکه در عصر خود کشاف و مواقف می‌خواند. او کشاف می‌خواند تا به هستی‌شناسی شعر دست یابد  نه اینکه صنایع ادبی را هنرمندانه به کار گیرد تا برخی گمان کنند که «صنعت کردن حافظ» همین است. چرا صنعت ایهام این همه در شعر حافظ فراوان است؟ این فراوانی نباید ریشه در فلسفه‌ای داشته باشد؟ آیا ایهام در شعر حافظ همان ابهام هستی نیست که ساختار حقیقت را باز‌آفرینی می‌کند؟ آیا ایهام  بهتر  از هر صنعتی از حجاب و بی‌حجابی، پوشیدگی و آشکارگی جهان نمی‌گوید؟ آیا حافظ با صنعت ایهام نمی‌خواهد بگوید حقیقت جز با ایهام ظاهر نمی‌شود؟ حافط کشف حقیقت را با بازی ممکن می‌داند. این که هر کلمه می‌تواند جرقه‌ای باشد تا ساختارهای تاریک را اندکی روشن کند یا آتشی را سبب شود که در لحظه اتفاق می‌افتد. نسبتی که حافظ بین حقیقت و بازی برقرار می‌کند، همان چیزی است که گادامر از نسبت هنر و بازی می‌گوید. اگر افلاطون مسابقه را مهمتر از بازی می‌داند، گادامر از بازی دفاع می‌کند؛ زیرا حقیقت نسبت آشکاری با بازی دارد. تنها در بازی است که زندگی در پرانتز گذاشته می‌شود تا حقیقت دیگری آشکار شود. بازی محاکات راز است. لحظه یا زمانی هستی را در تعلیق می‌گذارد تا آزادی نفس بکشد. و حافظ این بازی را کاملاً با شعر اجرا می‌کند. چرا مردم با شعر او فال می‌گیرند؟ زیرا حافظ با قاعده‌ی بازی به حقیقت نگاه می‌کند. او معناهای مستور و محتمل را با شبکه‌ها، نسبت‌ها و ساختارهایی که از کلمات می‌آید، کشف می‌کند. من با این سخن دکتر شفیعی هم موافق نیستم که بسیاری از شاعران معاصر با احتمال و تصادف کلمات را کنار هم می‌گذارند تا معنای مبهم و بیهوده‌ای ساخته شود، زیرا  شعر نوعی بازی با هستی زبان است. و حافظ این راز را بهتر از هر شاعری می‌داند. شاعر معاصر می‌داند که شعر با بازی ارتباط دارد؛ تنها تفاوت او با حافظ این است که نمی‌تواند به هستی زبان نزدیک شود. یدالله رویا از این نظر که شعر نوعی کشف حقیقت با کلمات است، بسیار  به تلاش حافظ در کشف حقیقت، نزدیک است؛ اما بسیاری از سنت‌گرایان او را شاعری می‌دانند که چیزی از شعر نمی‌داند. @tabarsenasi_ketab/سینا جهاندیده 📝 ✨✨ https://t.me/paylway

زووسانەن وەی ڕەنگ وە گەردوون یاوان گێجیایی لوولگێج کڵێڵەی کاوان بەناباشیی بورج بەرزە دیاران سفیدکاری کەرد تاقچەی موغاران چ شیرین زەڕگەر تۆفی هەوای سەرد گۆشوارە نە گۆش نەونەمامان کەرد پەی نیگای باڵای مەحبووبی بێگەرد یەخ ئاینە گرت، تەم چارشێو ئاوەرد ئەی مەحبووبی خاس، وەی بینای تەمام مناڵۆ پەی بەزم ساقی و شیشە و جام ساقی، باک نییەن جە سەردیی دەی، دەی هەوا وەش کەردەن نەشئەی نۆشای مەی ئاخر سەر مەشقەن پەرێ مەیخاران واردەی ویەردەی ویاردەی یاران چون نە دڵ شنۆی مەزەی مەی داران بدیە چۆن وە تۆی لۆنگێ مەویاران زوانەکەی سۆز، دەسەکەی ناڵە بکیانۆ، ڕێزۆ، ڕەحمەت پیاڵە ڕەحمەت وە ڕووی خاک ڕستگاراندا پیاڵە وە دەم ئینتیزاراندا دێرەن با ئێمەیچ نەی گوزەرەوە جامێ وە دەس نێین، دەس وە سەرەوە 📝 دیوانوو مەولەوی (1806-1882) ✨✨ https://t.me/paylway

چەم ڕەوێڵەو شەوقوو ئاماین پەی بەری کلکە هیلیانەو خەیاڵارە بەری ڕەق بیەو ئەیروو هەناسه‌ی و سۆو دڵی وەروە عەقدوو مارەییش بەس چن وەری ساکوو شانەیم خاترێش ئاستێ جیا قورسەبارێو پەی دڵی سەوداسەری وێم مرووناوە چەمات، چا مەحشەری پەڕ ڕەجا و خەوفێ مەدارا یۆتەری ئامەشۆشا پاو چەمی کۆڵانەنە تاقەتش بێتاقەتی کۆشت دوودەری دەس مەیاوۆ پەشتۆ مازیم لاتەنە ئاسمانەو پایوە مدرانا پەری! دڵ غەریبوو شارەکەو لەیلاو دڵین بێ‌پەناگاو ساتەکاو بێ‌مەنزڵین ئای گولا پەڕ بوو جە تۆ و تۆ هەر نەبی پاو سەهۆڵوو مەیلەکەیت پەیم وەر نەبی هارەقین مدروو دیارتەو، سەی نەبۆ ئاخرین تاکسی بلۆ و ڕام پەی نەبۆ من مەنوو ئەوشۆن‌دیا و ئاهێوی داخ چن خیاڵێ چەم‌بەهەرسێ و بێ‌قوڵاخ نامنیشانوو ڕاو دڵیت پەرسوو جە کێ؟ ڕاسەکەێش واچۆ پەنەم، وەربوونە کێ؟ ئاننە خەمما تووڵەڕایێم تۆریا هەر نەیاونام لات نیشانێم شۆریا ژیرەنا دەی، پەوسە ماچام شێتەنی چن سوێست ئاشنان، تۆ کێتەنی؟ چن هەزار ئاننێم هەنێ کەمشا دیەن ئاسمانەو تۆ فرێشتا وێتەنی کێ متاوۆ بەزموو مانگێوێ وەنۆ؟ یا پێسەو تۆ بۆ، نیا، تۆ وێتەنی هه‌و غەزاڵی شێوە شیرین پاسەرەو بێخەنە عەقڵ و کەماڵی ڕێتەنی ڕۆح مەتاوۆ دڵنە تۆ هێڵەک کەرۆ دڵ بە ڕۆحت پێوەنا و ئامێتەنی دەسچنوو گوڵزاروو ڕەنگیش، نەووەهار پەی گوڵوو سەرتاجوو عەشقیش پێتەنی دێویا ئاوەو قەراخوو ساوەکا شێویا سازوو وەنەی ماساوەکا چەم بڕوو ئاما و لوایاو لاشەکا ئاوەزی مانیا کەرۆ کێش پێشەکا تەژنەما و دووریت برێژنۆم ئاننەتەر هەڵمۆ جادەی پەی لوایت ئاماوە سەر چێگە هەرتا ئاسمان لام دوورەنی من ملوو گم بوو جە وێم، تۆ سوورەنی پاو لوایت هەرسه‌و چەمام مارۆ خۆوە ئامیانوو تاسەکەیت مارۆ تۆوە قاو قڕی و گەرما و غەریب و دەربەدەر یۆ چڕۆ تا شاروو لەیلای یەک نەفەر 📝 خالێد ئه‌حمه‌دی ✨✨ @paylway

📖‍ بەیانیەی ڕێکخراوە فەرهەنگیی و خەڵکییەکانی مەریوان بە بۆنەی دووی ڕەشەمە، ڕۆژی جیهانی زمانی دایکی زمان؛ دامەزراوە و پێکهاتەیەکی کۆمەڵایەتی – فەرهەنگییە و گرنگترین و دیارترین پێناسەی مرۆڤە و لە هەموو هۆکار و ئاکار و ڕوانگە و گۆڕانی ژینگەیی و بەها کۆمەلایەتیەکان کاریگەری وەر دەگرێت و کارتێکەری لە سەریان دەبێت.  زمانی دایکییش؛ وەک قووڵترین لایەنی شوناسی مرۆڤ،  بەشێکی جیانەکراوەی بوونیەتی و لە پێکهاتەی کەسایەتی و گەشەی دەروونی تاکەکانی نێو کۆمەڵدا کاریگەریەکی یەکجار گرنگی هەیە و منداڵان لە ڕێگای زمانی دایکییەوە پەیوەست دەبن بە فەرهەنگ و مێژوو و خێزان و کۆمەڵگاوە و، کەسیەتی و شوناسیان سەقام دەگرێت. بەرزڕاگرتنی ٢١ی فێورییە، وەک ڕۆژی جیهانی زمانی دایکی، مانابەخشی گرنگی پاراستن و بایەخی ئەو گەنجینە نایابەیە و، شێلگێری و پێداگری هەرچی زۆرتر بۆ ڕەواندنەوەی مەترسییەکانی لاوازی و فەوتانی زمانی دایکی وەبیر دێنێتەوە. دابڕان لە زمانی دایکی بە تایبەت لە بواری پەروەردە و وانیاری، لە وڵاتی ئێرانی هاوچەرخدا، بۆ نەتەوە نافارسەکان بە تایبەت بۆ نەتەوەی کورد، دەمانێکی زۆرە بووەتە سەرچاوەی ڕەنج و ئازارێکی کوشەندە و ناخ هەژێن و، منداڵان و فێرخوازانی ئێمەی بەرەو لێڵاوێک لە پەرێشانی و داهاتوویەکی ناڕوون و، قەیرانی شوناس تلاندووە و ڕادەی متمانە بەخۆ، یەکجار کەم بووەتەوە. سیاسەتی زمانی لە یەک سەدەی ڕابردوودا، لە وڵاتی ئێران؛ بە گشتی سیاسەتی پیشێلکردن و تواندنەوە و کوشتنی زمانی نەتەوە چەوساوەکان بووە و سەپاندنی زمانی فارسیی بە سەر هەموو سیستەمە ئیداری و سیاسی و میدیایی و ئابووری و فێرکاری و پەروەردەیی وڵات، هیچ بنەمایەکی مرۆڤانە و نیشتمانی و نێونەتەوەیی نییە و داسەپانی یەک زمانی تایبەت، زمانەکانی دیکە بە تەواوی بێ بایەخ دەکات و مەترسی فەوتانیان لە سەر دەبێت. ئێمە وەک ناوەند و ئەنجومەنە فەرهەنگی و خەڵکییەکانی مەریوان؛ وێڕای دەربڕینی ناڕەزایەتی و ڕەخنەی توند لە بەردەوامی سیستەمی یەک زمان و یەک پێناسە، ڕادەگەیەنین کە سەردەمی یەکسان سازی زمانی و فەرهەنگی لە وڵاتانی فرە نەتەوە وەک ئێران، بەسەرچووە و پێویستە سیستەمی پلۆرالیسمی کولتووری و زمانی ببێتە ژێرخانی دامەزراوەیی و، خوێندن و نووسین و پەروەردە بە زمانی دایکی دابین بکرێت و یەک زمان و یەک فەرهەنگ نەبێتە سیاسەتی پەروەردە و پێناسە و شوناس و، زمانی فارسی وەک زمانی ناونج و هاوبەش بەکار بهێنرێت. لە کۆتاییدا؛ وەک ئەرکێکی نیشتمانی، بۆ پاراستنی زمانی دایکی، بە وتەی گەورە نووسەری فەرانسەوی ئالفۆنس دوودە؛ "کاتێک نەتەوەیەک ئەسیر و ژێردەستەیە، مادام کە زمانەکەی پاراستبێ، وەک ئەوە وایە کلیل و هەڵگری زیندانەکەی بە دەست خۆیەوە بێت." ؛ لە هەموو دایک و باوک و ئەندامانی بنەماڵە، لە هەموو ڕۆژنامەوان و کەس و کەسایەتیەکی چالاک لە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکاندا، لە هەموو میدیاکاران و هونەرمەندان و فەرهەنگدۆستان، لە هەموو وانەبێژانی خوێندنگاکان و شوێنە پەروەردەییەکان، لە هەموو تاکێکی کورد کە سۆزی بۆ زمان و فەرهەنگ و نیشتمانەکەی هەیە و داهاتووی نەوەکانی وڵاتەکەی لا گرنگە، خوازیارین؛ تا کات و دۆخێکی هەموار کە زمانی کوردی ئەبێتە زمانێکی فەرمی و خوێندن و پەروەردە بە زمانی دایکیی بەستێنی بۆ دەڕەخسێت، بە هەموو شێوەیەک بۆ پەرەپێدان و خوێندن ونووسین و پەروەردە بە زمانی دایکی تێبکۆشن. پیرۆز بێت ڕۆژی جیهانی زمانی دایکی ڕێکخراوە فەرهەنگیی و خەڵکییەکانی مەریوان؛ ئەنجومەنی فەرهەنگی - ئەدەبیی مەریوان ناوەندی فەرهەنگی - هونەریی ڤەژین ناوەندی فەرهەنگی - زانستی ڕۆنان ئەنجومەنی فەرهەنگی - ئەدەبیی ڕۆجیار ڕێکخراوەی مامۆستایانی ئایینی مەریوان و هەورامان - یەمامە ئەنجومەنی ژیانەوە ئەنجومەنی سەوزی چیا ✨✨ https://t.me/paylway

‌در واقع وقتی انسان با جهان روبرو می‌شود، از آن انتظار پاسخ و معنا دارد. ولی جهان در مقابل پرسش و خواسته او سکوت می‌کند. و در اینجاست که پوچی زاده می‌شود. ولی پوچی انتهای راه انسان نیست، بلکه نقطه آغاز اوست. زیرا آگاهی انسان از اینجا شروع می‌شود. پس پوچی زندگی آگاهانه را به‌دنبال دارد. 📝 آلبر کامو، افسانه سیزیف ✨✨ @paylway

ژن شەڕکەرێگ یه سفتەێ سوو دادخوازی ژنەیل سەرپێچی کرد و هۊچ وەخت ئاوس نەۊ تا خوەرئاواێ ژیانێ و ماڵاوایی پیرووزمەنێ. وە ئیه بێ دەنگتەرین حەڵامات ئنتحاری بەشەر بۊ. ◾️◾️◾️◾️◾️◾️◾️◾️◾️ زنی مبارز در سپیدەی صبح دادخواهی زنان عصیان کرد و هیچگاه آبستن نشد تا غروب زندگی و بدرود پیروزمندانە اش. و این بی صداترین حملەی انتحاری بشر بود. 📝 شعر و ترجمه: مهرداد زیبایی ✨✨ @paylway

بێتاقەتتەنا پێسەو؛ بێتاقەتی سۆفیێ ڕیش چەرمەی پییییری وەرانوەروو بیارێوە 📝 هومایون فەتاحی ✨✨ @paylway

📖 چوار گوزارێ بنەڕەتیێ و واقێع وینانێ زوانی ئەدایی:   زوانشناسێ و دەروون شناسێ ژناسیی گەشەوینیی(رشدنگر)، ماچانێ: چێرخانوو زەینی و کەسایەتی هەر شەخسێوە بە تفاقێ زوانیی ئەدٚایشەوە و دمایی چێروو کاریگەرییەکاو خێزانیوە گرسیۆ و سازیۆنە.    سەروو ئی بنەمایە  چوار فەرزێ زانستی- حقۆقیێ فێربیەی و فێرکاریی ئی زوانیمە وستێنێ ڕوە و بیێنێ حەقێوی سرۆشتی و نیازێوی ڕۆحی پەی فەلسەفەو زوانی ئەدٚایی و پەنەوازێوە پەی فێرکاری و وانای و نویستەی ئەپا زوانە. هیوادارنا، دام و دەزگا پێوەننیدارەکاو ئی وەڵاتیە بە چەمێ واقێع وینانێ بیاوا هاناو ئی پەرسە ڕۆحی و ڕەوانیێوە و بە زووتەرین دەرفەت، زەمینەی گونجیاش پەی بڕەخسنانە پەی بەکردە کەردەیو مادەکاو یاسای بنەڕەتی چی بارەوە.  ئینەیچ ئا چوار خاڵە ئێلزامی و واقێعیێنێ کە بنەمای پراکتیکی ئی پڕۆسەیە شکڵە مدٚانێ:   ۱) زاڕوێو کە ملۆ مەدٚرەسە و هەڵای عەمرش شش ساڵێن؛ بڕبڕە پەشتیو زوانەکەیش زوانی ئەدٚایین و مزانۆنەش و فێرش بیەن   ۲) زوان خۆ تەنیا زوانی ئێستاندارد نیەن؛ زوانی ئێستاندارد گردٚ بارێوەرە، ئایریێوی تەمام نیەن؛   سه‌پنایره‌ش فه‌رزێوی ناواقێعەن و ملکەچوو کۆمەڵێو مەرجێ کۆمەڵایەتی و دەس نیاو دەسەڵاتێوە سیاسین، ئەگەروو قبووڵ و ناقبووڵیچش لاو تاکەکایچەوە فرەن. چی بارەوە  مشیۆم تاقێقێوی زانستی کریۆنە نەک سەرئەسپاروو ویر و بڕوایێوە بیمێ کە ئیرادەو وێشان مسەپنانێ ملمارە کە نوسخەپێتەی و ڕوەکەردی زۆرەملێش چنە گنۆوە...   ۳) ئا فەرزە ناواقێعییه کە گوا هەر جۆرە لادایێو یا گێڵایوە پەی زوانی ئەدٚایی؛  زوانی ئێستانداردی ملاوازنۆنە؛ ناکارامه‌ و ڕفووزه‌ن...   4) زوانی ئێستاندارد مشیۆم سەروو خەت، ڕانویس و ڕازوانوو زوانی ئەدٚایی بنریۆرە و فێرکاریش سەر بکریۆنە؛ نەک سەر ئەسپارایو قاعێدەی زوانێویتەری کە چنی قابیلیەتەکاو زوانی ئەدٚایی یۆ نمەگێرۆوە... ✔️ ڕۆو زوانی ئەدایی موبارەک بۆ ✨✨

عاشقتم وحشتناک، دوستت دارم افتضاح، می‌خوامت بدجور. بیان نقیضی، تناقض ظاهری، ناسازه‌گویی، پادآمیزه و یا آنچه در علم بلاغت «استعارۀ عنادیه» خوانند، نوعی بیان نقیض است که گوینده در آن، عناصر متضاد و متناقض را در چینشی آگاهانه و با هدف تأثیرگذاری بیشتر و خلق گفتمانی هنجارگریز در کنار هم قرار می‌دهد و از این ترکیب آشنایی‌زدوده، افادۀ معانی مشخصی از جمله تاکید، تشدید و تقویت، و حتی طنز و تملیح می‌کند. این شرایط بلاغی در انگلیسی oxymoron خوانده می‌شود که از ریشۀ یونانی به معنای «عاقلِ مجنون» است. گروه‌های نحوی پرکاربرد terribly beautiful، awfully good and horrendously beautiful در انگلیسی نمونه‌ای از oxymoron یا پادآمیزه هستند که قید در آنها، نقش تشدید کننده را بر عهده دارد و در عین حال با مفهوم صفت، در تناقض است. این گروه‌ها و ترکیبات، علیرغم بیان متناقض، در غالب موارد، به لحاظ معنایی شفاف، و نیز متشکل از دو واژه‌اند. این نیز پیداست که  آنچه در علوم بلاغی «استعارۀ عنادیّه» خوانند، آن است که گوینده، لفظ مستعار را در ضد یا نقیض معنایش به‌کار برد. آقا حسینی (۱۳۸۲) آیۀ ۲۱ «سورۀ آل‌عمران» را نمونه‌ای از این استعاره معرفی می‌کند،  آنجا که آمده: «فَبَشِّرهُم بِعَذاب اَلیم». چرا که در این آیه، ترساندن از عذاب دردناک الهی با واژه «بشّرهم» بیان شده است، در حالی‌که بشارت به خبر شادی‌بخش اختصاص دارد و نه به خبر در خصوص عذاب دردناک الهی. ذاکری (۱۳۹۵) در بررسی استعارۀ «تهکمیه» که یکی از انواع «استعارۀ عنادیه» است، این بیت حافظ و گروه نحوی «خواجۀ عاقل» را شاهدی بر حضور این ویژگی بلاغی می‌داند: ناصحم گفت به جز غم چه هنر دارد عشق برو ای خواجۀ عاقل هنری بهتر از این او (همان) اشاره می‌کند که جرجانی نخستین بار بدون اینکه عنوان خاصی به این آرایۀ ادبی بدهد، آن را زیر مجموعۀ تشبیه برمی‌شمارد و می‌گوید: «نوعی تشبیه است که در آن، چیزی از افعال، سبب ضد آن می‌شود، وقتی کسی یا چیزی را به نام ضد آن بخوانند». هم‌چنین است مفهوم «تبریک به مناسبت آمدن غم» در این بیت مشهور خواجۀ شیرازی که از رهگذر بیان همین تناقضِ هنجارگریزِ آشنایی زدودۀ نافذ در جان و ذهن، پیام لسان‌الغیب را در عمق جان، جاودانه، حک می‌کند و از دلِ تضادی بارز، تاثیری شگرف می‌آفریند و خاصیت ادبیات همین است: تا شدم حلقه به گوش در میخانۀ عشق هر دم آید غمی از نو به مبارکبادم https://t.me/HistoricalLinguistics ✨✨ @paylway

📖‍ ‍ رویکرد اساطیری آتش در داستان جشن سده در روايت گورانی و روايت افزوده‌ی شاهنامه به نكته‌ی نغزی اشاره شده كه در نوع خود يگانه است. در روايت فارسی شاعر تأكيد می‌كند كه هوشنگ كيش پرستش ايزدي با محراب آتش خوبرنگ داشت و نيای او (كيومرث) نيز همين آيين را داشته است: پرستيدن ايزدی بود كيش    نيا را همين بود آيين پيش چو تازيان راست محراب سنگ   بدانگه بدی آتش خوبرنگ در سرود گوراني نيز نكته‌ای آمده است كه هوشنگ به آتش زردِ درخشان پرتو می‌بخشيد؛ يعنی آتشی وجود داشته كه تابندگی‌اش را از هوشنگ (شايد از فرّه او) دريافت می‌كرده است: شاهم همانا هوشنگ بود، دارای فر و هنگ / آتش زردِ تابان را، او پرتو می‌بخشيد                                   بنابر اين دو گزارش می‌توان به اين نكته پی برد كه پيش از پيدايش آتش گيتيايی، در زمان هوشنگ آتشی وجود داشته كه مردم آن را می‌شناخته و به عنوان محراب و نوری مقدس مي‌نگريسته‌اند، اما اين آتش در كارهای روزانه كاربرد نداشته و تنها جنبه‌ی آيينی داشته است. به عبارتي ما در سرود گورانی و فارسی با يك آتش بدون تن يعنی آتشی مينوی كه تنها داراي پرتو و روشنی است، روبه‌روييم كه با آتش زمينی - كه با دود و گرما همراه است - تفاوت دارد. اين دريافت از اين دو آتش ما را به آتش «بلندسود» در اساطير مزديسنايی راهنمايی می‌كند.     آتش بلندسود نام يكي از آتشهای پنجگانه است كه در اوستا با نام bәrәzī-sauuaŋha، در پهلوی burzišwang  و در فارسي زردشتي برزشونكه/ برزسونكه آمده است. اين آتش در آسمان و در پيشگاه اهورامزداست و فرّه و شعله‌ی آن در آتش بهرام است. اين نكته نيز بيانگر مينوي بودن آتش بلندسود است كه در تن آتش بهرام ميهمان و جايگزين شده است؛ بنابراين در روزگار هوشنگ و پيش از آن آتشی مينوی همانند آتش بلندسود يا خود اين آتش وجود داشته و مردم او را ستايش مي‌كرده‌اند و هوشنگ به ياری اين آتش كارهاي مردم را اداره مي‌كرده است. در دستنويس م.او29 از گنجينه‌ی دستنويسهاي پهلوی درباره‌ی آتش بلندسود آمده است: 1) پرسيد از دادار اورمزد: چونان كه مانترسپند ديني ‍و كلام [مقدس گويد] از كي [و كدامين زمان]، آتش را پاسداري [و نگهباني] جهان، [و] چه آن را نخستين [خويشكاري] بود؟ 2) [پاسخ اين كه:] ‌[هستی و پيدايی اين ᐸآتشها> در گيتی، بيشتر در شهرياري هوشنگ بود، كه مردمان] [و كار ايشان] را آراست با ياري آتش بلندسود [بود].     اين قطعه از دستنويس م. او29 پيوند نزديكي با روايت گوراني و روايت افزوده‌ی شاهنامه درباره‌ی آتش مينوی دوران هوشنگ دارد كه می‌تواند راهنمايی به حضور آتش مينوي بلندسود در دوران هوشنگ باشد.     آتش بلندسود برای آمدن به گيتی بايستي در تن آتش گيتی قرارگيرد؛ زيرا او همانند روان است و آتش گيتي همانند تن. اهورامزدا آتش گيتيايی را همانند اخگري می‌آفريند و درخشش از روشنی بيكران در آن مي‌پيوندد؛ پس آتش مينوی روزگار هوشنگ نيز براي كارا شدن نياز به تنی دارد تا در آن قرار گيرد. اين تن همان آتش گيتي است كه از برخورد دو سنگ به وجود آمده تا آتش مينوی هوشنگی در آن قرار گيرد. به عبارتي ديگر آتش هوشنگی بنابر روايت گوراني با دود درهم آميخته می‌شود تا گرما توليد كند. اين هم‌آميزي با دود كه عنصري اهريمنی است، شايد يكي از دلايل نيامدن آتش به زمين باشد. اين آتش گيتی هم میتواند نمادی از آتش اسپنيشت باشد كه «بركت بخشنده» معنا می‌شود و در گيتي به كار می‌آيد. ويژگی برجسته‌ی آن در روايات داراب هرمزديار اين است كه «آتش اسپنست در سنگ است» و در روزگار هوشنگ نيز از درون سنگ نمايان مي‌شود.       با توجه به آنچه آمد می‌توان گفت: برپايه‌ی روايت گورانی و روايت افزوده‌ی شاهنامه آتش مينوی در زمان هوشنگ و پيش از آن در روی زمين وجـود داشته، اما اين آتش برای كارا شدن نيـاز به آتشي گيتيـايی (به عنوان تن) داشته تا با قرار گرفتن در آن در اختيار مردم درآيد. پس از برخورد سنگها و زايش آتش گيتی، آتش مينو با اين آتش تركيب شده، هستی يافته و به زندگي خود در اين دنيا برای هميشه ادامه مي‌دهد. 📝 آرش اکبری مفاخر، در کوی آرشان، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۳۹۷، ص ۲۶۲-۲۶۵. آرخش؛ کلبۀ پژوهش حماسه‌های ایرانی/@arakhsha96 ✨✨ @paylway

درآمدی کوتاە بر سبک شناسیِ شعرِ هورامی از ابتدا تا کنون/ فصلنامەی آوای تبعید، شمارە 28، تابستان 1401 عادل محمدپور در دو بخش کوتاە فرآیندِ جریان شعر هورامی را از ابتدا تا عصر کنونی دنبال میکنیم: بخش نخست؛ شعر کلاسیک/ قراردادیِ هورامی و بخش دوم؛ سیرِ تحوُّلِ شعرِ معاصرِ هورامی بخشِ نخست؛ شعر کلاسیک هورامی زبان و شعر هورامي دارای پيشينه‌اي غنی و ويژگي‌هاي منحصر به فرد خود است[1]؛ با سبك‌هاي رايج فارسي و نيز سبک ادبیِ شعر كُردي سوراني تفاوت‌هایِ ژرفْ ساختی دارد؛ در رویەای دیگر اصالت، خاستگاه، شناسنامەی مجموعەی زبان و ادبيات كُردي را باید از روی متون و مستندات تاریخیِ شعر هورامي بازشناخت و يا تئوريزه و طبقه بندي كرد. از نظر تاریخی، هورامی(گوران) پس از ظهور اسلام با حضور شعر هرموزگان و معرفت پیرشالیار(اوایل حملە اعراب بە ایران)، چهاردە سده‌ي متوالي بدون گسست زمانی، بر شاعران هورامي، سوراني، باجلان، زنگنه، شه‌به‌ك، زازا، به‌رزنجه،كلهُري، گروسي، لُري در سراسر مناطق غربي ايران(دربار خاندان اردلان) تا حوالي شوشتر و دزفول و بخش‌هايي از كردستان تركيه و كردستان عراق، هژمونیِ ادبی داشتە است (محمدپور، ١٣٩٢: ٧). «كتابت و ا‌د‌بيات ابتدا از هورامي و سپس كرمانجي آغاز شده و كتابت را شروع كرده است، اما پس از جنگ جهاني اول شرائطي فراهم شد كه اين گويش زبان معياري براي كُردها شود. (حسن پور، ٢٠٠٨: ١). بنا براين غريب به نظر نمي‌رسد كه مدت‌ها شاعران تمام گويش‌ها، به شيوه هورامي/ اورامن، شعر مي‌سروده‌اند، ازجمله اين شاعران: بهلول ماهي سدە (2ه.ق)، جلاله خانم(4ه.ق)، بابا طاهر(5 ه.ق)، شاخوشين لُرستاني(5ه.ق)، سان سهاك برزنجي(6ه.ق)، شيخ عيسي برزنجي(7ه.ق)، شيخ صفي اردبيلي(7ه.ق)، ملا پريشان( 9 ه.ق)، شيخ شهاب كاكوزكريائي(11ه.ق)، خانای قبادي(11ه.ق)، ولي ديوانه(12ه.ق)، كه‌لبالي خان(11ه.ق)، ميرزا شفيع كليايي(11ه.ق)، صيدي هورامي(1265-1199 ه.ق) ، ميرزا شفيع پاوه‌اي(1252-1200ه.ق)، مستوره كُردستاني(13ه.ق)، احمد بَگ كوماسي، شيخ عزيز و شيخ احمد جانوره و مولوي كُرد(13ه.ق)، و دەها شاعر ديگر پس از مولوي كه پرداختن به آن مستلزم چندها مجلد تاريخ ادبيات است... ادامە👇 درآمدی کوتاە بر سبک شناسیِ شعرِ هورامی از ابتدا تا کنون/ عادل محمدپور https://peyliway.blogfa.com/post/308/%d8%af%d8%b1%d8%a2%d9%85%d8%af%db%8c-%da%a9%d9%88%d8%aa%d8%a7%db%95-%d8%a8%d8%b1-%d8%b3%d8%a8%da%a9-%d8%b4%d9%86%d8%a7%d8%b3%db%8c%d9%90-%d8%b4%d8%b9%d8%b1%d9%90-%d9%87%d9%88%d8%b1%d8%a7%d9%85%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%a7%d8%a8%d8%aa%d8%af%d8%a7-%d8%aa%d8%a7-%da%a9%d9%86%d9%88%d9%86-%d8%b9%d8%a7%d8%af%d9%84-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af%d9%be%d9%88%d8%b1- ✨✨

📖 تأثیر شکست گفتمان ادبیات متعهد بر ادبیات ایران و جهان ماریو بارگاس یوسا( ۱۹۳۶ -  ) نویسنده‌ی معروف  امریکای جنوبی در ابتدای سخنرانی خود درباره اهمیت آثار بورخس پاراگراف درخشانی می‌آورد. ابتدا به این پاراگراف دقت کنید: در دوره‌ی دانشجویی شیفته‌ی سارتر بودم و به تزهای او اعتقادی راسخ داشتم. این‌که نویسنده در برابر زمانه‌اش و جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند تعهد دارد، این که «کلمه عمل است» و اینکه انسان می‌تواند با نوشتن در تاریخ تأثیر بگذارد. امروز چنین ایده‌هایی ساده دلانه به نظر می رسند حتی ممکن است آدم را به خمیازه بیندازند - عصری که در آن زندگی می‌کنیم عصر تردید بجا درباره تاریخ و قدرت ادبیات است. اما در دهه‌ی ۱۹۵۰ تصور اینکه می‌توان جهان را تغییر داد تا بهتر شود و ادبیات باید به این تغییر مدد رساند نزد همه ما هم قانع کننده بود هم هیجان انگیز(ماریو بارگاس یوسا؛ ترجمه‌ی طاهره فرزانه). یوسا از دهه‌ی سی شمسی یا همان دهه‌ی پنجاه میلادی می‌گوید آن زمان کسانی مثل احمد شاملو، جلال آل احمد، اخوان و حتی نیما جوان بودند . تعریفی که یوسا از تزهای سارتر می‌آورد همان  تزهای ادبیات متعهد در ایران است. در دهه‌ی چهل شمسی بین دو گفتمان ادبی نزاع شدیدی بود: گفتمان ادبیات متعهد و گفتمان ادبیات فرم‌گرا. البته گفتمان ادبیات متعهد تا دهه‌ی شصت شمسی  کاملا هژمونیک بود و به همین دلیل این گفتمان این جمله مارکس را که «هدف تغییر جهان است نه تفسیر آن » سرلوحه حکم‌های ایدئولوژیک خود قرار داده بود. گفتمان ادبیات متعهد با فرمالیسم دهه‌ی هفتاد شکست خورد و هژمونی خود را از دست داد. با از دست دادن همین هژمونی است که رهبری اجتماعی از روشنفکران سلب می‌شود و جامعه دیگر آنها را به عنوان  رهبران تغییرات اجتماعی در نظر نمی‌گیرد. آیا این تحول که به گونه‌ای شبیه به چرخش زبانی است یک امر منطقه‌ای بود یا جهانی؟ یوسا متولد ۱۳۱۵ است پنج سال از احمد محمود کوچکتر و سه سال از محمود دولت آبادی بزرگتر و ده سالی از اخوان و شاملو کوچکتر است.  او هم تحت تأثیر گفتمانی شبیه به گفتمان ادبیات متعهد بود. او هم مثل روشنفکران دهه‌ی چهل ایران  به ژان پل سارتر و نظریه‌ی او در کتاب ادبیات چیست چشم دوخته بود. چنانکه کتاب ادبیات چیست سارتر در دهه‌ی چهل به فارسی ترجمه شد. بنابراین اگر کل جهان درگیر یک گفتمان جهانی بوده است باید به این مسئله مهم تبارشناختی توجه کرد که چه اتفاق افتاد که اینگونه شد نه ساده‌دلانه بگوییم گذشتگان ما جهان را نمی‌شناختند و ما بهتر از انها می‌شناسیم یا آنچه از جهان می‌فهمیدند کلا اشتباه بوده است. بی‌شک پیدایش گفتمان ادبیات متعهد برساخته‌ی گرایش‌هایی نوپدید جهانی بود.  بنابراین اگر این ادبیات به انقلاب و حتی مبارزه مسلحانه وصل شد، یک پدیده‌ی جهانی بود. به همین دلیل روشنفکران ادبیات متعهد به انقلاب الجزایر و کوبا فکر می‌کردند. یوسا در این پاراگراف به روشنی می‌گوید که ما در یک فضای هیجانی ویژه بودیم. او دیگر توضیح نمی‌دهد که این اتمسفر گفتمانی چگونه ساخته شده است. فهم دیگرگونه  از ادبیات به شکل جهانی از دهه‌ی شصت اتفاق افتاد. به همین دلیل فهم دلوز و سارتر درباره ادبیات یکی نیست. در آمریکای جنوبی هم چنین بود. از دهه شصت میلادی نوعی فرمالیسم بر جهان حاکم شد و فهم ایدئولوژیک و معناگرایانه از قدرت ادبیات به چالش گرفته شد. 📝 سینا جهاندیده ✨✨

نەمردم من ئەگەر ئەم جارە بێ تۆ نەچم، شەرت بێ، هەتا ئەم خوارە بێ تۆ دەروونم خاڵییە، وەک نەی دەناڵێ هەوارێکی چ پڕ هاوارە بێ تۆ! بیناییم کوێرە، هەڵنایێ بە ڕووی کەس موژەم یەک یەک دەڵێی بزمارە بێ تۆ هەموو ئەعزایی ناڵینم دەناڵێ سەراپام میسلی مۆسیقارە بێ تۆ قەسەم بەو شەربەتی دیداری پاکەت شەرابم عەینی ژەهری مارە بێ تۆ لەکن تۆ خار و خەس گوڵزارە بێ من لەکن من خەرمەنی گوڵ خارە بێ تۆ لەکن من با وجوودی ناس و ئەجناس کەسی تێدا نییە ئەم شارە بێ تۆ هەتا تۆم ئاشنا بووی، ئاشنام بوون ئەمێستا موو بە مووم ئەغیارە بێ تۆ هەموو ڕۆژێ لەتاو هیجرانی ئەمساڵ تەمەننای مردنی پێرارە بێ تۆ لە حەسرەت سەروی قەددت چاوی نالی دوو جۆگە، بەڵکوو دوو ڕووبارە بێ تۆ 📝 نالی شارەزووری ✨✨ @paylway