پەیلوای(دیدگاههای عادل محمدپور)

📖...در ستُردن زنگارِ كُهنگي * / زمینەهای نوگرایی شعر معاصر کوردی(سورانی) * 📝 عادل محمدپور بخش(3) پيش از اين قالب شعر كُرديِ سوراني با تاروپود(عروض و قافيه) از بنيان استوار و لايتغيري برخودار بود، نظام درهم فشرده عَروض، شبكه زباني آن را درهم تنيده، به معناي واقعي قدرت حركت و جنبيدن را از آن ايزوله كرده و در قالب يك شعر منجمد و فاقد انعطاف باقي مانده بود، اما گوران به شجاعت اين بنياد مقدسِ عاريتي را در هم ريخت و به سلطه چندين ساله فُرم بيگانه، پايان داد، عجيب اين كه قدم اول نوپردازي را  به جاي اين كه به جلو بردار به عقب برداشت، اقدام (پارادوكسيكال) و متناقض نماي او هم به حقيقت، منطقي بود، زيرا سيستم زيباشناختي و ئیقاع موسیقایی نغمه(كركه) شعر هورامي، با سه هزار سابقه اكتيو تاريخي، در بطن خود واجد چنين پتانسيلي تازه بود كه بتواند با آن زنگارِ فرتوتي و كهنگيِ ساختار را از سيماي شعر( سه كوچكه بابان)، بزدايد. نمونه اي از فُرم تازه ي گوران: يار، يار/ شيرين لەنجە و لار/چاوم ڕِوا/سەبرم سوا/هێزم لێ بڕا/هەر نەهاتی، دەرنەكەوتی/ بۆچی تۆ خوا/ پس از اين كه زمينه هاي تحول در فُرم و محتواي براي شعر كُردي سوراني فراهم شد، چنان كه مفصلاً به بحث آن پرداختيم؛ در ابتداي دهه هفتاد ميلادي، شعر كُردي وارد فضاي ديگري با فاكتورهاي نوين مي شود. جريان (روانگه و كفری) با پديده هايي مثل (لطيف هَلمَت، شيركو بی كس، عثمان عذيری، جمال شارباژيری، جلال ميرزا كريم و ...) دنياي شعر آوانگارد كُردي را براي شعر كُردستان به ارمغان مي آورد. در اين دوره  به قياس دوره گوران، شعر از نظر فُرم و محتوي راديكالتر مي شود. شاعر نسبت به مسائل حساسيت بيشتري نشان مي دهد، در جهان بيني شاعران اين جريان پرنسيپ جزئي نگري، به شيوه راديكالتري از گذشته وجود دارد. در دهه هشتاد ميلادي (طليعيت يا طليعي ها)، نقش بارزي در روند ادبي بازي كردند. شاعران تأثيرگذار اين ها بودند: عباس عبدالله يوسف، جلال برزنجي، دلشاد عبدالله، هاشم سراج، اسماعيل برزنجي و... در دهه نود، در ادامه روند شعر دهه هشتاد، پروژه شعر هنري و فني(زناك) به وجود آمد، علاوه بر شاعران به اصطلاح طليعي، انور مصيفي و صباح رنجدر و... از چهره هاي شاخص اين جريان به حساب مي آيند.  اين جريان خود را شاعران پيشرو و آوانگارد معرفي مي كردند كه آفرينش و خلاقيت و توجه به شعر ناب(پەتی) به تأثير از ت.اس اِليوت، رامبو، بودلِر و مالارمه و ... را فلسفه ي هنري و استَتيكيِ خود مي دانستند. در اوايل دهه نود ميلادي و قيام كُردها در عراق و رسيدن به خودمختاري، در كنار ساير مسائل و ژانرهاي ديگر، شعر وضعيت ديگري به خود گرفت. به دليل وجود آزاديِ مطبوعات و گسترش چاپ و نشر، ساحت شعر مُدرن كُردي سوراني در اين منطقه از كُردستان، منحصر به فردتر است. مضاميني از قبيل: انفال، جامعه مدني، حقوق شهروندي، مطالبات زنان و مسائل اجتماعي و سياسي صبغه ي بيشتري به خود گرفت. علاوه بر شاعران ياد شده كه محصول دهه هاي گذشته(طليعيت و زناك) بودند، يك پديده منحصر به فردي به نام (بختيار علي) ظهور كرد كه در زمينه شعر مُدرن و فرامُدرن و رمان نويسي و نقد نويسي و مسائل اجتماعي و سياسي واجد نظرات خاصي است... البته اين را بايد اضافه كنم، لزوماً اين بحث هاي تئوريك، بيشتر به سير تطور شعر معاصر كُردي سوراني در كُردستان عراق مربوط مي شود، اين حركت، كليتي بود كه از آن جا شروع شد و به شعر كُردستان ايران قبل و دوران انقلاب و... تسري پيدا كرد وآن را در زير بال خود گرفت و بعدها با مؤلفه هاي ديگري بالنده شد. اشاره كردم كه نوگرايي شعر كُرديِ سوراني در مجموع، بيشتر محصول مؤلفه هاي نوپردازيِ گوران در فُرم و محتوا بوده است اما اگر بخواهيم براي نوگراييِ شعر کردی سورانيِ روژهەلات به طور مجزا مبدأ و خاستگاه پيدا كنيم چاره اي نداريم جز اين كه از (سواره ايلخاني زاده) شروع بكنيم. البته بي انصافي است اگر در اين جريان اسم فاتح شیخ الاسلامی(چاوه) را از قلم بيندازيم و نياوريم. قبل از انقلاب ايشان هم شعرهايي داشته اند كه داراي جوهره زيباشناختيِ شعر آزاد بوده است البته با مضامين خاص خود. در اين صورت است بايد او را وزنه اي در نوپردازيِ شعر كُردستان ايران به حساب آورد. اگرچه در قياس با سواره شعر كمتري داشته است، كميت آثار شعر آزاد سواره هم، به دليل مقتضاي زمان و شرايط موجود، قابل توجه نيستند، دفتر شعر كُرديِ سوارە «خەوەبەردينه» و شعر مشهور"شار" است كه قابل اعتنا به جوهره شعر مي باشد نقشی بە سزا در کارکرد و تحول شعر معاصر کردی ڕۆژهەڵات داشتە است. هێمن و هەژار موکریانی هم در این جریان در گذار بینابینی نوگرایی قطعا هژمونی داشتەاند کە خود نیازمند مجالی وافرتر و نیازمند جرح و تعدیل بیشتر فرم و محتوای شعر آنها است... ✔️ فصلنامە زریبار ش (٦٨-٦٧)، بهار و تابستان ١٣٨٧ ادامە دارد... ✨✨ https://t.me/paylway