ادبیات سئونلر
Open in Telegram
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
Show more3 139
Subscribers
No data24 hours
-47 days
+1730 days
Posts Archive
3 140
عدالت دومان
گوناه اؤزومده
ائله کؤوره ک اسیر پاییز کوله یی
حسرتدن بورنومون اوجو گؤینه ییر
ووصالی دونیامی بال ائیله یردی
هیجرانی ائیله ییب آجی گؤینه ییر
یاخیندا اوزاقلیق چکدیریب منه
دونیامی قوردوروب سؤکدوروب منه
مؤحنتدن بیر سارای تیکدیریب منه
باشیما قویدوغو تاجی گؤینه ییر
او گئدیب ایتسه ده دومان گؤزومده
ایزلری قالاجاق ایللر اوزومده
اوره ییم نئیله سین گو ناه اؤزومده
چاتمیر آیریلیقا گوجو گؤینه ییر
01 Feb 2025, 21:57
3 140
سید_علی_صالحی
حالا دیگر دیر است
من نام کوچههای بسیاری را از یاد بردهام
نشانی خانههای بسیاری را از یاد بردهام
و اسامی آسان نزدیکترین کسان دریا را
راستی آیا به همین دلیل ساده نیست
که دیگر هیچ نامهای به مقصد نمیرسد؟
نه ریرا
سالها و سالها بود
که در ایستگاه راهآهن
در خواب و خلوت ورودی همهی شهرها
کوچهها، جادهها، میدانها
چشم به راه تو از هر مسافری که میآمد
سراغ کسی را میگرفتم که بوی لیموی شمال و
شب حلال دریا میداد.
چقدر کوچههای خلوت بامدادی را
خیس گریه رفتم و در غم غروب باز آمدم.
من میدانستم تو از میان روشنترین رویاهای روزگار
تنها ترانههای سادهی مرا برگزیدهای...
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
01 Feb 2025, 21:22
01 Feb 2025, ~21:26
3 140
از دیروز که این فیلم وایرال شده لشگر حامیان سرمایه داری علیه این خانم در فضای مجازی جبهه گرفته اند و تا توانسته اند این خانم و درک او از سرمایه داری را به باد انتقاد های تند و بعضا توهین آمیز گرفته اند.
01 Feb 2025, 00:35
3 140
1399 قیش آیلاری اکبر اکبرفاریابی- نادر پاشائی
طؤوله میخی
ولی قولو، اوچ نفر آیری دوستلاریلا بیرگه آقاجان قهوهخاناسیندا اوتوروب قلیانلارین خورولدادا-خورولدادا، اویان-بویاندان دانیشیردیلار. ایکی ایلایدی ولیقولو پیس یوخولار گؤروب، گئجه یاریسی دیک یئریندن قالخیب، یوخولو-یوخولو ائوده دولانیب، اؤز-اؤزونه دانیشیردی. نئچه دؤنه تبریزین آدلیم دؤکتورلرینه باش وورسا دا، بو درد یاخاسیندان ال گؤتورمهمیشدیر. ولیقولونون عایلهسی بو دردی اؤنجه هامیدان گیزلتسهلر ده نهایتده خالاسی اری شیخ جاببارلا آرایا قویموشدولار. شیخ جاببار دا ائله مصلحت گؤرموشدور کی میرزه علمنمدین ائوینه گئدیب دعا یازدیرسینلار. میرزه علمنمد ولیقولویا بیر دعا یازیب دئمیشدی بیر اوزون طؤوله میخی آلیب گئجه یاریسی قارانلیقدا قبریستانا گئدیب اون-بیر قبیر ساییب، بیر کؤهنه قبرین یانیندا دعانی قویلاییب، میخی دا قبرین باش داشینین یانیندا برک بیر یئره میخلاییب، بئش صلوات چئوریب ائولرینه قاییتسین. آنجاق ولیقولو قورخوسوندان ایکی هفتهایدی کی بویون-صاباح ائلهییردی...
اوگون ولیقولو قهوه خانادا دوستلاریلا بیرلیکده قلیان چکه-چکه بو باره ده دانیشیردیلار:
-ولی قولو ایه تک باشینا قبریستانا گئتمکدن قورخورسان بیزده سننن گلَک.
- یوخ بایرام اولماز. میرزه علمنمد دئییردی گرک قارانلیق بیرگئجه اؤزو ده تک باشینا گئده سن.
- به نییه ایشی یوبادیسان. اؤزوده دئییرسن کی حالین یاخشی دئییل.
- واللاه آرواد اوشاقلاریمنان دا اوتانیرام. گئجه یاریسی اولار دا منیم سسیمه یوخودان دوروب ناراحات اولوللار.
- بس قورخما ائله بو گئجه دوعاینان، میخی گؤتور گئت قبریستانلیغا
- دوز دئییسن احد. بو گئجه گئتمه لییم. توکل تندیرهکینه.
ولیقولو گئجهیاریسی آروادیلا حالاللاشیب، میخی، چکیشی بالاجا تئشهنی گؤتوروب قبریستانا ساری یؤنلدی. قارانلیق هریانی بوروموشدور. بسمالله دئیه- دئیه نئچه قبرین یانیندان سوووشدو. قورخوردو هرآن بیر اؤلو خوتدویوب اونو یاخالاسین. یئل وزیلتیلا اسیردی؛ ولیقولویا ائله گلیردی کی اؤلولر فیشقا چالیریلار؛ هر اوجا بیر باش داشی بیر قورخولو سَبهته (اسکلت) کیمی اونا گؤز برهلدیردی. آیاغی بیر قبیر داشینا ایلیشیب بودورهدی آما ییخیلمادی. شاختا لاپ آدامین آمانینی کسیردی. ولی قولونون ساپلاری چؤزولموش پالتوو دا سویوغون قاباغیندا کار سالمیردی. نهایت بیر قبرین یاخینلیغیندا دایانیب تیترک الینی یئره سورتدو. تورپاق سویوق و یوموشاق ایدی. «یوخ بو تزه بیر قبیردی.» دیلی توتار-توتماز اؤز-اؤزونه دئدی. بالا-بالا گؤزلری قارانلیغا عادت ائدیردی. داها قبیرلری بیر-بیریندن آییرد ائده بیلیردی آما اؤلولر فیشقا چالماقلاریندان ال چکمیردیلر؛ بیر یاندان دا کیچیک قیزی نازلینین هیچقیرتیلا دولو سسی باشینین ایچینده فیرلانیردی: "آتا گئتمه! من دوعا ائلهرم دوزَلرسن."
ولیقولونون احوالی اولمازین قدر پوزولوردو. « گؤرهسن یاری یولدان قایتسام پیس اولمویا؟» اؤز-اؤزونه دئییب ایرهلیلهدی. نهایت بیر کؤهنه قبرین قیراغیندا اوتوردو. تئشهنی چیخارتدی آما میه دونموش یئری قازماق اولوردو! هر چتینلیکله بئش سانت یئری قازیب، دوعانی پالتوونون جیبیندن چیخاریب، یئره قویلادی.، سونرا طؤوله میخینی آخیرا دک یئره میخلادی. ایش بیتندن سونرا آیاغا قالخیب، قاییتماق ایستهدییی زامان اؤلو وار گوجویله اونون پالتوونون اوجوندان یاپیشیب، ترپنمه یه اجازه وئرمهدی: " هارا بئله ولیییییییییی قوووولوووووووووووووووو." اؤلو دئدی.
ولیقولونون قادینی سحره دک حیات یولداشینین یولونو گؤزلهدی آنجاق بیر خبر اولمادی. چارهسیز ایکی قاپی آشاغالیقدا، قارداشی سولیمانین قاپیسینی دؤیدو:
- کیمدی؟
-قارداش منم!
- هه سارا! نه عجب گون دوغمامیش قاپیمیزی دؤیورسن. نگران قالدیم. تئز دئه گؤروم نه اولوب؟
- سلیمان، ولی قولو دونن گئجهدن قبریستانلیغا گئدیب قئیتمی ییبدی! یامان نیگارانام. هله اوشاقلار یوخودان دورمویوبلار. گل گئدک قبریستانلیغا گؤروم باشیما نه بلا گلیبدی!»
بیر ساعات سونرا سارا ایله قارداشی، ولیقولونون جسدینی بیر کؤهنه قبرین قیراغیندا تاپدیلار. سلیمان جسدی قیراغا چکرکن گؤردوکو جسد یئردن اوزولمور. ناچار اونون کؤهنه پالتوونون دؤیمهلرینی بیر-بیر آچیب، قورو آغاجا دؤنموش قوللارینی چتینلیکله پالتودان چیخاریب، جسدی سورویه-سوریه قبیردن اوزاقلاشدیردی...
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
31 Jan 2025, 14:57
3 140
«شاعرلر اویاق قالیر»
-بیر ایشین وارمی شاعر،
نئجه کئچیر گونلرین!؟
ائله کی، ایش یئریمی
اؤیرهندیلر، بیلدیلر -
- یئنه باشین قاریشار،
ایش یاخشیدی - دئییرلر.
تبریک ده ائلهییرلر
خبرسیزدی، تأسف -
بیر پارا اوخوجولار -
اوخودوغو مصراعنین
نئچه واریانتی وار.
شاعرلر اویاق قالیر -
نه بیر ورق آغ قالیر -
بیر سؤزون آرخاسینجا
دوشورسن تاپاناجان،
تاپا بیلدینمی، هاچان!؟
پوزورسان یازا-یازا،
یازیرسان پوزا-پوزا.
سوروشما نهدن، نییه؟
قاییت گؤروم گئرییه،
هاردایدی، او قافیه...
«شلاله گولوشلر»
من یئنییئتمه بیر جاوان،
سن بیر آز اوشاق اولایدین.
من آییق، تمکینلی، فیلان
سن یئنه شیلتاق اولایدین.
او شلاله گولوشون
قاتایدین بو «جان!» سسینی
آچایدین سن او گؤزلری،
او تانری پنجرهسینی!
هردن منه باخایدین!
یاندیرایدین-یاخایدین.
یوخوم گلیر، دئیهیدین
منی سئحیرلهیردین
لایلایینی چالایدیم،
اوچایدین، اوجالایدین.
بوداقلاری ایهیدیم
گوندن کؤلگهلهییدیم
گؤزدن، نظردن اوزاق،
سن یوخولو، من اویاق.
دئیهیدیم، آی دورنالار
اوخومایین اویانار...
«نوهم نریمان حسنزادهیه»
اوغلوم، جمعيّتده بیر آز آییق اول،
بیلیرم، حیاتدا اونسوز دا پاکسان.
منی تعریفلهمه
منه لاییق اول،
سن اوندا منسیز ده تانیناجاقسان.
اوندا دئیهجکلر فیلانکسدی بو،
شاعر نریمانین اوغول نوهسی
نه دئییم،
باشقا بیر یولون دا یوخدو،
آخی، بابانین دا سنسن عوضی.
منی دانان اولسا یانیندا سنین،
سوس، صبر دئییبلر آپارار اوغلوم.
اوزو قارا اولسون بو زمانهنین -
من کیمم،
تانرینی دانان وار، اوغلوم.
کیمینسه گؤزوندن قاچیب یوخوسو،
کیمسه، ناراضیدی اؤز طالعییندن.
قوی سنین صاباحین اوغورلو اولسون
گلهجک گونلره،
سلام ایندیدن.
«آی گولر اوز»
ساعت بئشه ایشلهییر
بیر آز قالیر سحره
گونشین شفقلری
یاییلاجاق شهره.
دونیا اؤز یوخوسوندان
اویاناجاق بیر آزدان،
سونرا سن گلهجکسن،
قاپینی آچاجاقسان.
اوزونده بیر تبسّوم،
گیرهجکسن ایچری،
سوفرنی آچاجاقسان،
سونرا دا درمنلری..
باخ بئلهجه باشلاییر
هر گونوموز، آی سئوینج!
من سنه مینّتدارام،
آی گولر اوز، آی سئوینج!
۶اییول ۲۰۲۴
گئجه ساعت ۵:۴۰
«دردیش»
( نغمه متنی)
سندن نیگاران قالمیشام،
انصافین هاردادی دردیش!؟
سن هارداسان، من اوردایام،
جانیم دا اوردادی، دردیش.
سن عزیزیم، مهریبانیم،
نئجه سوسوم، نئجه دانیم!؟
سنسیز گونوم-گوذرانیم
گؤزه بیر پردهدی دردیش.
سؤزومو ساخلا یادیندا،
اووسون وار سنین آدیندا،
کؤلگم آیاغین آلتیندا،
یانیندا یئردهدی، دردیش.
«سنین»
یانیندا دئییلم، گلم گؤروشم،
کؤنلونو کؤنلومجه اوخشایام سنین،
الیندن یاپیشام، قولوندان توتام،
نازینی چکمهیه باشلایام سنین.
طبیعت دگیشه نولا، بیرتهر،
تؤکولن قاییدا، دولا بیرتهر،
پاییزی وئرمیشم یولا بیرتهر
بو قیشی قوینوندا قیشلایام سنین.
ککلیکلر اوخویور داشدا، قایادا،
سنی ده ککلییین سسی اویادا.
بیر غم گؤرمهیهسن غملی دونیادا،
من ده ساغلیغینا یاشایام سنین.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
30 Jan 2025, 21:34
3 140
شاعرلر اویاق قالیر
نریمان حسنزادهنین شعرلری
«دمیر یومروق سرکردهمیز»
حؤرمتلی حافظ پاشایئوه
بیر سعادت مئحی اسیر
عصرین یئنی هاواسیندان.
دمیر یومروق سرکردهمیز
دوغولوبدو آرتیق، شوکور!
او درس آلیب آتاسیندان، باباسیندان،
بیر ده اولو باباسیندان.
قوجاقدا یوخ، آرزولاردا،
ایستکلرده او بؤیویور،
زامان آدلی معلّیمی
آچیق-آیدین، دوشونجهلی،
اسن یئله، داشان سئله
او، سیاسی بیر آد وئریر.
اونون اوزاق گؤرن گؤزو،
دویان قلبی، یازان الی
اؤلکهلرین تاریخینه
تاریخی معلومات وئریر.
جیلوهلنیر، رنگه گیریر
دونیا بعضاً رؤیا کیمی.
دمیر یومروق سرکردهمیز
دان یئرینه بیر شئح گلیب
قارشیسیندا یئر اوزونون
خریطهسی دونیا کیمی.
بشرین ده طالعینه
یئنی بیر جاوابدِه گلیب.
«تورکیهدن حکیم گلیب»
اوزمان حکیم موسی کیلیچا
( نغمه)متنی
تورکییهدن حکیم گلیب،
گؤر کیم گلیب-
موسی کیلیچ.
بیر عشق گلیب، هوس گلیب.
اردوغانین نفسیندن
ایستی، دوغما نفس گلیب.
موسی کیلیچ ایلهام دئدی
ایلک دفعه بو دوستلوغا
من ده بیر جارچییام دئدی.
بندهلره طالع یازماغا
حاقدان آراچییام دئدی.
یئر ایشیقلی، هاوا گؤزل،
حکیم ملحمی تر-تمیز.
قوشولون، قوشولون بیزه،
موسی کیلیچ نغمهمیزه،
نغمه بیزه،
ملحم سیزه!
«عاریف مهماندوستا»
نغمه اوخویوردو عاریف یولبویو،
منی اووسونلایان او سسده نهیدی!؟
اوغلو آتیللانین موبارک تویو
آراز ساحلینده
بیر طنطنهیدی
اوندا گونای خانیم بیر آنا کیمی
اوینادی، یورولوب دویانا کیمی.
فاطمه خانیم دا-
قالخدی ننهسی
قوشولوب اوینادی اونا نوهسی
هامی سئوینیردی دوست، قوهوم اولان
اؤپوردو عاریفین آغ ساچلاریندان.
منیم ساچلاریما بنزر او ساچلار
منیم ده
روحومو اوخشاییردیلار.
«موغانلی افسانهسی»
قاسیم عبدوللهیئوه مینّتدارلیق
قاسیم معلّیمه حؤرمت، احترام
او، قارداشوَزی، دوستوَزییمیش
بیر مهندس کیمی من تانیییرام،
سن دئمه، موغانلی افسانهسییمیش
شخصی بودجهسیندن کسیب بیر قدر
قبریستان یولونا یئتیریب نظر.
بیر حاصار چکدیریب یوللار اوزونو،
یئردن تمیزلهدی یئرین توزونو.
یاغیشدان، پالچیقدان آمان یوخویدو،
کند ده آتاسینا رحمت اوخوتدو.
بس سونرا!؟
موغانلی خستهخاناسی! -
دئمهییب خرجینی هله بیر کسه.
-هئچ کس ناخوشلاییب، خسته اولماسین، -
دئییرلر،
دئییبمی کندده کیمسه؟
ساده بیر اینساندی قاسیم معلّیم
درسده طلبهلر اورک آچیرلار.
کافئدرا* مودریتک- مودریک*، ملایم
پروفسور، دئییب، - سواللاشیرلار.
قاسیم معلّیمه حؤرمت، احترام
او، قارداشوَزی، دوستوَزییمیش
بیر مهندیس کیمی من تانیییرام،
سن دئمه،
موغانلی افسانهسییمیش.
*کافئدرا, عالی تحصیلات مؤسسهلریندن بیر بخش
مودریک, متفکّر و ذکا صاحیبی اولان انسان
«خاطیره قیزیما»
قیزیم منه زنگ وورور:
-آتا نئجهسن؟ - دئییر.
دونیانین ان مقدّس
سسینی بخش ائلهییر
من ده اؤز عالمیمده
قورویورام او سسی.
آتا زیارتیدی -
یاشا، اولاد تؤحفهسی.
باکی شهری
۲۰۲۴/۱۲/۱۲
«گونشی گتیرن قیز»
گونشی آپاران قیز!
گونشی گتیرن قیز!
دیبچکلرده گول اکیب!
گونشی بیتیرن قیز!
یورولماسین او اللر،
گونش ایله برابر،
شوشهلری سیلن قیز!
گونشین رفیقهسی
گونشه چئوریلن قیز!
«بیر دئکان* واریدی»
باش لابورانت* گولدانه خانیمین
خاطیرهسینه
بیر دئکان واریدی بئله، بیرتهر
گؤزو سئچمهیهنی آیاقلایاردی.
معلّیم، طلبه گؤرنده شیشر
رئکتورو* گؤرنده آریقلایاردی.
هردن استولونا* یومروق ووراردی،
دئیردی، دئکانام، او دا تزهیدی.
اوخلوو اودان کیمی دیمدیک دوراردی،
دایمی بیر نیدا ایشارهسییدی.
بیر پرورئکتورون* کئچر یانیندان،
بیز بیریک، دئسه ده، آیری گزردی
گؤستریش وئرردی اونون آدیندان،
گئدیب ال توتاندا، دیزی اسردی.
بیزه گاه توخونار، گاه ایلیشردی
بیر آز عصبییدی، بیر آز دا قیوراق.
فنّینی بیلمیرم، نئجه بیلیردی،
شریکلی درسلیک ده یازمیشدی بیر واخت.
هامیدان عاغیللی، هامیدان تمیز،
هامیدان فرقلهنن عینادکارییدی
او دا طلبهدن آلماغا حریص،
کؤهنه ایش یئریندن عادتکارییدی.
تئز-تئز یوخلاییردی باش لابورانتی.
یئرینده یوخدورسا، تعجیلی ایجلاس
یوخاری-آشاغی خبر چاتاردی،
تلفون الینده مثبت بیر اوبراز!
رئکتورون امری ایله گئتدی او دئکان،
گؤردوک هر اوزونو ظالیم حیاتین.
بیزه سلام وئردی، سلام آلمایان،
دئکان اینسان اولدو، گؤزونوز آیدین!
یانوار ۲۰۰۲-جی ایل
*دئکان, تحصیل و تعلیم فعالیتلری اولان، هر بیر فاکولتهده رهبرلیک مسئولینی اولان ان یوکسک وظیفهده اولان شخصدیر.
*لابورانت, علمی مؤسسهلرین لابراتوروندا علمی و تکنیکی چالیشانی.
*رئکتور, چوخ کیلاسلی مکتبلرین باش معللیملری و مدیرلری رئکتور آدلانیر.
*پرورئکتور, عالی مکتبلرین رئکتور معاونی.
*استول, میز، ماسا
30 Jan 2025, 21:34
3 140
Repost from ادبیات سئونلر
نریمان حسن زاده
شعیرلر...
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
30 Jan 2025, 21:30
3 140
«کورسینامه»دن آیدین اولور کی، علیالاعلا حروفیلییین آنادولودا ایلک تبلیغاتچیسی اولموش، «جاویداننامه» ایسه محض اونون واسطهسی ایله «اَدیرنه» و آنادولویا گئدیب چیخمیشدیر.
علیالاعلانین آنادولویا مهاجرتی ایله حروفیلییین تاریخینده یئنی بیر مرحله باشلایاراق طریقتین مرکزی ایراندان آنادولویا کؤچور. بو تاریخدن اعتباراً تملی فارس دیلی و استرآباد لهجهسینده قویولان حروفی ادبیات، تورک دیلینده یاشاماغا باشلاییر. اونودولماز تدقیقاتچی عبدالباقی گؤلپینارلی دوزگون اولاراق قید ائتمیشدیر: «آذربایجاندان و ایراندان آنادولویا یاییلان حروفیلیک ۱۵- جی یوز ایللیکدن اعتباراً فارسجانی بوراخیب تورکجهنی قبول ائتمیشدیر».
بئلهلیکله، ۱۵- جی عصرین اوّللریندن باشلایاراق آنادولونون حروفیلیک مرکزینه چئوریلمهسی زنگین تورک دیللی حروفی ادبیاتین یارانماسینا سبب اولموشدور. عمادالدین نسیمی تورکجه شعرلری ایله برابر «مقدمهالحقایق» آدلی رسالهسینی ده تورکجه یازییا آلمیشدیر. نسیمینین خلیفهسی اولان رفیعی «بشارتنامه» و «گنجنامه» مثنویلرینی تورکجه یاراتمیشدیر. عبدالمجید فرشتهاوغلونون «عشقنامه» و «آخرتنامه» اثرلری، عثمان بابانین «ولایتنامه»، یمینینین «فضیلتنامه»، محیالدین اَبدالینین دؤردلوک فورماسیندا یازیلدیغی شرقیلری، ائلهجه ده قاسیمی، روحی بغدادی، اصولی و تَمزنائینین پوئزیالاری آنا دیللی حروفی ادبیاتین محتشم عابدهلریندن ساییلیر.
تورک دیللی حروفی ادبیاتین یارانماسی ایله یاناشی، فضلالله نعیمینین اثرلری، ائلهجه ده باشقا حروفی قایناقلار فارس و استرآباد دیللریندن تورکجهیه چئوریلمیشدیر. عبدالمجید فرشتهاوغلو شیخ عبدالحسن اصفهانینین «خوابنامه» اثرینی تورکجهیه چئویرمیشدیر. قید ائتمهلیییک کی، فرشتهاوغلونون «عشقنامه» اثری ده فضلین «جاویداننامه»سینین تورکجه واریانتی کیمی قیمتلندیریلمیشدیر.
۱۷ـ ۱۶ عصرلرده یاشایان مرتضا بکتاشی آدلی بیر درویش «جاویداننامه»نی معیّن دَهییشیکلرله «دُرّ یتیم» باشلیغی ایله تورکجهیه چئویرمیشدیر.
۱۵- جی عصرین اوّللریندن ۱۷- جی عصرهدک زنگین تورک دیللی حروفی ادبیات یارانمیشدیر. بو نهنگ خزینه جدّی تدقیقات اوبیئکتی اولاراق اؤز هرطرفلی علمی آراشدیرماسینی گؤزلهییر.
ـــــــــــــــــ
قایناق:
باکی- آند غزتی، ۲۶ نویابر ۱۹۹۳ ، نومره ۳۷ (۴۹)، ص ۴.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
30 Jan 2025, 14:40
3 140
تورک دیللی حروفی ادبیاتی نئجه یارانیب؟
غلامرضا بوداغی
فضلالله ابن ابومحمد تبریزی – نعیمی- (۱۳۸۹- ۱۳۹۳میلادی) حروفیلیک طریقتینین نظری اساسلارینی احاطه ائدن «جاویداننامه» و «محبتنامه» کیمی نثر اثرلرینی استرآباد لهجهسی ایله قاریشیق فارس دیلینده یازمیش، اوتوز ایللیک رؤیالارینی «نؤومنامه» تراکتاتیندا محض استرآباد لهجهسینده قیده آلمیشدیر. فیلوسوف – شاعر ۱۱۲۰ بیتلیک «عرشنامه» مثنویسینی، ائلهجه ده شعر دیوانچاسینی فارس دیلینده یازیب یاراتمیشدیر. عؤمرونون سون گونلرینی شیروان زندانیندا یاشایان نعیمینین عائله عضولرینه و مریدلرینه خطاباً یازدیغی «وصیتنامه»سی، فضله منسوبلوغو احتمال اولونان ۶۲۶ بیتلیک «اسکندرنامه» مثنویسی ده فارس دیلینده یارادیلمیشدیر.
فضلین آتاسی ابومحمد تبریزلی اولموش، سونرالار مازندرانین استرآباد (ایندیکی گورگان) شهرینه کؤچموش، اورادا شهرین باش حاکمی (قاضیالقضات) وظیفهسینده چالیشمیشدیر. ابومحمد تبریزینین استرآبادا نه زامان کؤچمهسی ایله باغلی منبعلرده هئچ بیر معلوماتا راست گلمیریک. فضلین اؤز دئدییینه اساساً اونون ایلک اوشاقلیق ایللری استرآباددا کئچمیشدیر. اونون استرآباددا دونیایا گؤز آچدیغینی و آناسینین استرآبادلی اولدوغونو گومان ائتمک اولار. فضل استرآباددا بویا- باشا چاتسادا، آتا- بابا یوردو اولان تبریزله علاقهسینی کسمهمیشدیر. او، ایلک مکّه سفریندن سونرا تبریزه دؤنموش، اورادا بیر مدت سلطان اویس جلایرینین ساراییندا یاشامیشدیر. ایکینجی دفعه ایسه ۳۵- ۳۸ یاشلاریندا اصفهاندان تبریزه گلمیش، حروفیلیک طریقتینی ایلک دفعه اولاراق بورادا اعلان ائتمیشدیر. بوندان علاوه متفکّر عؤمرونون سون ایللرینی باکی و شیرواندا یاشامیش، بورادا یئرلی اهالی ایله سیخ اونسیّتده اولموشدور.
بوتون بو فاکتلار، ائلهجه ده «جاویداننامه»، «محبتنامه» و «عرشنامه» اثرلرینده یئری گلدیکده تورک سؤزلریندن استفاده ائتمهسی فضلین آذربایجان تورکجهسینه یاخشی بلد اولدوغونو خبر وئرسه ده، هله بو گونهدک اونون تورک دیلینده آیریجا اثری آشکار ائدیلمهمیشدیر.
رسپوبلیکا الیازمالار اینستیتوتوندا ساخلانیلان b.1496 نومرهلی ۵۶ ورقدن عبارت الیازما جُنگونده 2a و 5b ورقلرینده «گفتهی نعیمی» («نعیمینین سؤیلهدیکلری») باشلیغی آلتیندا، مربع فورماسیندا، رَمَل بحرینده ایکی تورکجه شعری وئریلمیشدیر. ادبیات تاریخینده فضلالله نعیمیدن باشقا بیر نئچه نعیمی و نعیما آدلی شاعر ده اولموشدور- نعیمی هِرَوی (۱۵- جی عصر)، نعیمی قُمی (۱۸- جی عصر)، نعیما شیرازی (۱۷- جی عصر). آدلارینی چکدیییمیز بو شاعرلر ایستر دونیا گؤروشلرینه، ایسترسه ده یارادیجیلیق اوسلوبلارینا گؤره فضلالله نعیمیدن کسگین شکیلده فرقلهنیرلر. بوندان باشقا اونلارین تورکجه شعرلری اولمادیغی دا بیزه معلومدور. اساساً تصوّف شعرلرینی اؤزونده بیرلشدیرن بو الیازمادا عمادالدین نسیمینین شعرلری ایله برابر فضلین شعرلرینین وئریلمهسی بیزجه تصادفی دئییلدیر. بونونلا بئله بو حاقدا تام قطعیّتله سؤز دئمک داها گئنیش آراشدیرما طلب ائدیر.
فضلالله نعیمینین اثرلری ایله باشلایان حروفی ادبیاتینین تَمَلی فارس دیلینده و استرآباد لهجهسینده قویولموشدور. فضلین علیالاعلا و سید اسحاق کیمی خلیفهلری، ائلهجه ده علیالاعلانین مریدی اولان غیاثالدین محمد ده اثرلرینی فارس دیلینده و استرآباد لهجهسینده یاراتمیشلار.
عمومیّتله، حروفیلیکده باشقا دیللره نسبتاً عرب و فارس دیللرینه اوستونلوک وئرمک تمایلی ده موجود اولموشدور. غیاثالدین محمدین «استوا نامه» اثرینده همین تمایلله باغلی ماراقلی فاکتا راست گلیریک. او یازیر: «درویش محمد تیرگر ده بو فیکیرده ایدی کی، عرب و فارس دیللریندن باشقا بوتون دیللر محو اولوب آرادان گئتمهلیدیر.» («استوا نامه» واتیکان نسخهسی، ورق 20a).
بو تمایلین نمایندهلری قرآنین باشقا دیللرده یوخ، محض عرب دیلینده اولدوغونو ائلهجه ده قرآنا برابر توتدوقلاری «جاویداننامه»نین فارس دیلینده یازیلدیغینی اساس گؤتورن بو دیللری ایلاهیلشدیریب اوستون توتوردولار. فضلاللهین فاجعهلی اؤلوموندن سونرا حروفیلر شدّتلی تعقیب و تضییقلره معروض قالاراق اؤلکهنی ترک ائتمک مجبوریتینده قالمیشلار. فضلین بیرینجی خلیفهسی علیالاعلا آنادولویا کؤچموش، اورادا بکتاشیلرین خانقاهینا سیغیناراق حروفیلییی یایماقلا مشغول اولموشدور. تاریخی قایناقلارا گؤره علیالاعلا اؤز تهلوکهسیزلییینی قوروماق اوچون حروفیلییی حاجیبکتاش ولینین تعلیمی آدی ایله تبلیغ ائتمهیه باشلامیشدیر. هله فضل اؤز ساغلیغیندا طریقتی اسلام شرقینده یایماق ایشینده یئددی یاخین مریدیندن استفاده ائتمیشدیر. او، بو مقصدله علیالاعلانی روما (آنادولویا) گؤندهریر. علیالاعلانین «کورسینامه» مثنویسینده بونونلا باغلی دَیرلی معلوماتا راست گلیریک.
30 Jan 2025, 14:40
3 140
اوشاق ادبیاتی
چؤره ک عطیرلی ننه
یازان : علی صمدلی (« ژنرالین اوشاقلیغی » کتابیندان )
کؤچورن : علی آغ گونئیلی ـــ ابرازی
سولماز ننه قوجالیب ایشدن دوشسه ده الی ایشدن قالمیردی . اونون ان سئودیی پئشه چؤره ک بیشیرمک ایدی.
ــ چؤره یی اؤزوم پیشیرمه سم ، اوره یی مه هئچ یاتمیر ــ دئییردی.
نئچه ایللر ایدی عائله نین چؤره یینی سولماز ننه بیشیریدی . سلیقه ایله خمیر ائله ییر، اونا آجیما قاتیب اوستونو باسدیریر ، خمیر آجییانا کیمی تندیره اود سالیردی. بوتون بو ایشلرده آی سئل ننه سینه یاخیندان کمک ائدردی. او، ننه نین اله یینی ، ارسینینی ،دوزونو یومورتاسینی همیشه گتیریب حاضیر ائدردی. ننه خمیری کونده لیینده آی سئلین کؤکه پایینی اونوتموردو. خمیردن کسیب اونا کیچیک کونده لیک وئریردی. آی سئل همین کوندنی تزدن یوغوروب یومورولاییر، سونرادا یاییب کؤکه شکلینه سالیردی. آی سئلین تندیره بوی چاتمادیغیندان اونون کؤکه سینی ننه یاپیردی تندیره . آنجاق گرک کؤکه نی یاپاندان سونرا ، ننه اونو قالدیریب تندیره باخدیرایدی. آی سئل اؤز کؤکه سینین قیزاریب بیشمه سینی گؤرمه سیدی ساکیت اولموردو.
بیرگون ننه سی گئدیردی اؤز قیزی گیله . آی سئل ده آغلاییب اونون دالینجا دوشدو. استراحت گونو اولدوغوندان شهرین کوچه لری آداملا دولوایدی. اوتوبوسدان دوشنده آی سئل ننه سینی ایتیردی و بیلمه دی کی ، هار گئتسین . بیر قدر دوروخدو ، سونرا بیردن ، بیره کؤوره لییب آغلادی. آداملار اونون باشینا توپلاشدیلار، نه اوچون آغلادیغینی سوروشدولار:
ــ ننه می ایتیردیم ، ــ دئدی.
آداملار سورشدولار:
ــ آدی ندیر ننه نین
ــ آدی ننه دیر.
ــ بویو اوجادیر ؟
ــ اوجادیر.
ــ اؤزو قوجادیر؟
ــ قوجادیر.
ــ اوزو نئجه دیر؟
ــ اوزو گولر.
آداملار گولوشدولر. بیر خالا ، گولنلره آجیقلاندی :
ــ سیزده گولمه یه آدام تاپدینیز . قیزیم ائوینیز هاردادیز؟
قیز آغلایا ـ آغلایا جاواب وئردی :
ــ هوندور ائولرین یانیندا حیطیمیزده .
ــ یاخشی هئچ اولماسا ننه نین بیر علامتینی سؤیله گؤروم .
ــ ننم دن چؤره ک ایی گلیر.
همین خالادا بو دفعه اؤزونو ساخلایا بیلمه ییب گولدو.
قیزی ساکیت لشدیرمک اوچون :
ــ آغلاما قیزیم ، ــ دئدی. منده چؤره ک بیشیرنم .
آی سئل میزلدایا ــ میزیلدایا دیلندی:
ــ آخی سیزدن چؤره ک عطری گلمیر.
ائله بو واخت سولماز ننه یاخینداکی آپتئکدن چیخیب ، آوتوبوس دایاناجاغینا گلدی و آی سئلی تاپیب سئوندی. اونو باغرینا باسیب برک ـ برک اؤپدو .آی سئل ده ننه سینی قوجاقلادی. اونون بورنونا تندیر چؤره یینین عطری گلدی.
۱۹۸۹
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
29 Jan 2025, 22:13
3 140
اوشاق ادبیاتی
ائلوین ائلخاناوغلو
من اوشاق اولارکن، چوخ دوشونوردوم
گؤرهسن آتالار نییه قوْجالیر؟
اوّل ساچلارینی قارا گؤروردوم
بس ایللر کئچدیکجه نییه آغاریر؟
سن دئمه عؤموردن هر ایل اؤتدوکجه
آتالار داغ اوْلور گؤیه اوجالیر
هر داغ جاوان اوْلور، زامان کئچدیکجه
داغلاردا قوْجالیر، اودا قوجالیر
شاختالی بوْرانلی ایللر کئچنده
اییلمز هئچ بیر داغ، دائم دیک قالار
ان یوکسک حددینه گلیب یئتنده
داغلارین باشینی بیاض قار آلار
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
29 Jan 2025, 21:51
