ادبیات سئونلر

بو استقامتده تدریسین بؤیوک عنعنه‌سی اولماقلا یاناشی، هم ده اجتماعی نظارت،  مطبوعات دا اؤز ایشینی گؤرور.  آراشدیرمالاریمیز گؤستریر کی، تدریسی اینگیلیس دیلینده، مختلف تدریس پروقراملاری آدی آلتیندا آپاران اؤزل مکتبلریمیزده اکثر حاللاردا آذربایجان دیلی هفتده ۲ ساعت دولت دیلی کیمی تدریس ائدیلمکدن ساوایی هئچ بیر آذربایجان شوناسلیق تدریس ماتئریالی یئر آلمیر. بو مکتبلرده یالنیز دونیا ادبيّاتی کورسو اینگیلیسجه تدریس اولونور و میلّی ادبيّاتیمیزینکی دؤولت دیلینده  هئچ اینگیلیسجه ده تدریس ائدیلمیر. سون زامانلار بعضی مولیفلرین عینی اثرین بیلینقوال و پولیلینقوال متنلرینی یاراتما جهدی( کامران نظیرلی)  یازیچیلار بیرلیگی‌نین و خصوصیله سلیم بابوللواوغلونون تشبّوثو ایله ادبيّات نمونه‌لریمیزین خاریجده اینگیلیسجه نشری تعلیم اینگیلیس دیلینده آپاریلان مکتبلر اوچون ایکی‌دیللی ( آذربایجان و اینگیلیس)دیللرینده، تدریس رئسورسو(منبعی) یاراتماغا ایمکان وئریر. بو مقالده گؤستریلن مثلاین دیگر تدریس-تشکیلاتی، پئداقوژی و تربیه‌وی آسپئکت‌لرینه(جنبه‌لرینه) توخونماساق دا، عایدیّتی اینستانسییالارین(نمونه) مسئله‌یه مناسبت بیلدیرمه‌سینی و رئاکسییا گؤسترمه سینی واجیب ساییریق.                 گئنیش معنادا گؤتورسک  "ادبيّات فن" کوریکولومو اوشاقلاردا شیفاهی و یازیلی نطق وردیشلری‌نین فورمالاشدیریلماسی، بدیعی متنلرین ایفاده‌لی و مقصدلی اوخونوشو، اونلاردا قویولان موضوع ایدئیا، پروبلئملره، حادثه‌‌ و کاراکتئرلره شاگردلرین اوبیئکتیو مناسبت بیلدیریلمه‌سی، بو زامان یولداشلاری ایله دیالوق قورما، دیگرلری‌نین فیکرینه قارشی دؤزوملولوک نمایش ائتدیرمه، یارادیجی مناسبتی یازیلی، اینشا ائسسئ شکلینده ایفاده ائتمه، متنین بدیعی خصوصيّتلری بارده تصوّوره مالیک اولما کیمی وردیش و باجاریقلارین آشیلانماسینا، ادبيّات نظريّه‌سی اوزره مینیموم بیلیکلرین منیمسه‌دیلمه‌سینه ایستیقامتله‌نیب  آلتستاندارتلار فولکلور،نومونه له رینده  مختلف ژانرلارا عاید ادبی متنلرده بدیعی ایفاده واسطه‌‌لری‌نین و اونلارین فونکسییاسی‌(مجموعه لغات)نین معيّن اولونماسی، مونولوقلاردا و دیالوقلاردا  تصویر و کاراکتئرلرین تحلیلی زامانی و یازی ایشلرینده هم یئنی سؤزلرین، هم ده مئتافوریک(ادبی صنایع) ایفاده‌لرین ایشله‌دیلمه‌سی ایله نطقین ایفادلی‌لییینه، سلیسلی‌یینه، آخیجیلیغینا و منطیقلی‌لیینه نایل اولونماسی اوچوندور -و ۵-۹ صینیفلر اوچون "ادبيّات فن" کوریکولومونو تحلیل ائدرکن  طبیعی کی، اینتئراکتیو درسین خصوصاً موتیواسییا، تدقیقات سواللاری  یارادیجی تطبیق‌ ائتمه و رئفلئکسییا مرحله‌‌لری‌نین محض بدیعی متنلر اوزه‌رینده ایش اوچون، گنج نسیلده ادبيّاتا ماراغین اویادیلماسی، اونلارین کرئاتیو(خلاق) دوشونن  تصّوب‌کش، وطنپرور، دوغما یوردا، ائله باغلی عادت-عنعنه‌لره تانیش و سایغیلی، اطرافینداکی‌لارا، جانلی عالمه، ائکولوگیایا دقتجیل گلدییی رأی و قرارلاردا قطعیّتلی اولمالاری کیمی جهتلر فورمالاشدیریلماسی دقتی جلب ائدیر.  ادبيّات فن کوریکولومو، درسلیک و معلّیم اوچون مئتودیکی وسایت فن داخلی و فن‌لر آراسی اینتئقراسییایا گئنیش یول  آچدیغی اوچون بدیعی‌لیک و اینفورماتیولیک جهتدن اوغورلو و اوشاقلارین یاش خصوصيّتلرینه اویغون سئچیلن نثر متنلری، ایفاده‌لی شعر پارچالاری، پورترئت و کاراکتئرلر، موضوع و مناقیشه بارده دولغون تصوّور یارادا بیلن مونولوق و دیالوقلاردان عبارت دراماتیک اثرلر درسلری اصل پولئمیکا مئیدانینا چئویره بیلیر. اصلینده، اثرین مولیفی مودئراتور فونکسییاسینی اوزه‌رینه گؤتورموش ادبيّات معلّیمی ایله بیرگه درسین ویرتوال(مجازی) قوروجوسونا چئوریلیر. یعنی مولیف اؤز متن‌یاراتما میسسییاسی(ماموریت) باجاریغی و ایسته‌یی ایله بؤیوک ایش گؤرور، تدریس پروسه‌سی‌نین "ایشتیراکچیسی"نا چئوریلیر.  بورادا ایکی مقام اوزه‌رینده دایاناق. بیرینجیسی، یوخاریدا گؤستریلن مضمون خطلرینه اویغون معيّن اولونان استانداردلار و آلت استانداردلار اوزره صینیفده ایش آپارماق مقصدیله بدیعی متن سئچمک اوچون ایمکانیمیز، مؤلف‌لریمیز وارمی؟ طبیعی کی، مؤلف  موضوع و اثر آختاریشی دا تدریس پروقرامی‌نین طلبیندن ایره‌لی گلیر. بورادا اساساً کلاسسیک ادبيّاتیمیز، مکتب پروقرامیندا اوتوروشموش، تدریس عنعنه‌سی اولان مؤلف و اثرلر کؤمه‌یه گلیر. سووئت دؤورونه تصادوف ائدن  سوسیالیست رئالیزمی مئتودونون محصولو اولان، لاکین هله ده میلّی-مدنی اهميّتینی ساخلایان اثرلر آراسیندان معيّن نمونه‌لر سئچمک ده مومکوندور. ۴ مثلا ۲۰۲۲-جی ایلده ایشیق اوزو گؤرموش ۷- صینیف اوچون "لیتئراتورا" درسلییینده یئر آلان صابیر احمدلی‌نین" پئرئد وزلیوتوم" حئکایه‌سی اصل پئداقوقون (مولیفین مکتب معلّیمی و دیرئکتورو کیمی فعالیّتی موضوع‌یا و اوبرازلارین داورانیش، دوشونجه طرزینه یاناشماسیندا اؤزونو گؤسته‌ریر) معلّیم و شاگیرد مناسبتلری 

وضعيّتدن چیخیش مقصدیله تعلیم اجنبی دیللرده آپاریلان عمومی اورتا تحصیل موسسه‌لری اوچون علم و تحصیل ناظرلی‌یینه تکلیف ائتدیییمیز بیلینقوال تحصیل مودئلی‌نین علمی-مئتودیکی،  لینقوودیداکتیک اساسلاری، تدریس استانداردلاری و پلانلاری، موافق تدریس رئسورسلاری‌نین یارادیلماسی معیارلاری و مئتودلاری ائله‌جه ده تعلیم دولت دیلینده آپاریلان تدریس موسسه‌لریمیزده خاریجی دیللرین اؤیره‌دیلمه‌سی اوچون ال‌وئریشلی یاش دؤورونون (۲-۱۲)یاش،  تدریس پروقراملاری‌نین و پلانلاری‌نین تکلیف اولونماسی بارده اساسلاندیریلمیش فیکیرلریمیزی ۲۰۱۵-جی ایلدن باشلایاراق، داواملی اولاراق مطبوعاتدا سسله‌ندیرمیش و عایدیّتی اوزره موافق اینستاسییالارا عونوانلامیشیق... یوخاریدا توخوندوغوموز مسئله‌لر، بلکه ده کیمسه دیله و ادبيّاتا عاید اولمایان مسئله‌ کیمی گؤرونه بیلر. لاکین دولت دیلی و ادبيّاتیمیزین اؤیره‌دیلمه‌سی  خصوصاً ده اجنبی دیللرده آپاریلان تعلیمده آذربایجان‌شوناسلیق ماتئریاللاری‌نین سیستم‌سیز، موافق تدریس استانداردلاری معيّن اولونمادان تمثیل ائدیلمه‌سی طلبی موجود قانون‌وئریجیلیک بازاسی ایله رئال تدریس سیتواسییاسی آراسیندا بؤیوک بیر اوچورومو اوزه چیخاریر. عینی زاماندا، اورتا مکتبده ادبيّات فن کوریکولوموندا، درسلیکلرین ترتیباتیندا ائله مسئله‌لر وار کی، اونلار هم تعلیم دولت دیلینده اولان، هم ده غیری-دولت دیلینده آپاریلان صینیفلر اوچون سجّیه‌وی‌دیر. ائ آکیمووا اؤز مقاله سینده "ادبيّات" درسلیکلرینه داخل ائدیلمیش متنلرین ایدئیا-مضمون و بدیعی مزیّتلرینه توخونور. بس همین او آسپئکت‌لرده تعلیمی دولت و غیری-دولت دیللرینده آپاران مکتبلر اوچون حاضرلانمیش "آذربایجان دیلی"  درسلیکلرینده تمثیل اولونموش بدیعی متنلرین تربیه‌وی و لینقووکولتورولوژی ماتئریال کیمی سئچیمی بیزی قانع ائدیرمی؟ متنلر موافق قرامماتیک و اورفوقرافیک قایدالارین منیمسه‌دیلمه‌سی، مضمون خطلری‌نین  استاندارد و آلت استانداردلارین طلبینه اویغون بیلیک، باجاریق چ، وردیش  سررشته و کومپئتئنسییالار الده اولونماسی اوچون تاپشیریقلارین یئرینه یئتیریلمه سینه شرایط یارادیرمی؟   شاگردلرین یاش سويّه‌سینه اویغوندورمو؟ انصاف نامینه سؤیله‌مک لازیمدیر کی، تعلیمی دولت دیلینده آپاران مکتبلریمیز اوچون یازیلان سون نسیل "آذربایجان دیلی" درسلیکلری( رافیق ایسماییل اوون رهبرلییی ایله مولیف کوللئکتیوی) قرامماتیک بیلیکلرین  دوزگون اوخو، یازی و نطق وردیشلری‌نین بدیعی متنلر اساسیندا منیمسه‌دیلمه‌سی  دیل و ادبيّاتین سیخ اینتئقراسییاسی اوزه‌رینده حاضرلانیر. بو معاصر یاناشما و ترتیبات پرینسیپی‌نین مکتبلریمیزه یول تاپماسینی مترقّی حال حساب ائتمکله یاناشی) آ- اونون آذربایجان دیلی‌نین دولت دیلی کیمی تدریس اولوندوغو صینیفلرده، ائله‌جه ده بوتون تیپلردن اولان مکتبلریمیز اوچون اجنبی دیللر اوزره حاضرلانان درسلیکلرین هامیسیندا؛تطبیقینی)ب- عینی زاماندا شاگردلرین یاش خصوصيّتینه و ادراک سويّه‌سینه اویغون ییغ-جام فولکلور و یازیلی ادبيّات نمونه‌لری‌نین سئچیلمه‌سینی و یا اویغونلاشدیریلمیش بدیعی متنلرین استفاده‌سینی داها ثمره‌‌لی حساب ائدیریک دئیک کی، و صینیف  اوچون "آذربایجان دیلی" درسلییینده مولیفلرین اؤزلری طرفیندن حاضرلانان متنلرین اکثريّتی اطراف محیط‌له  رئسپوبلیکامیزین تاریخی، جغرافی و توریستیک عنوانلاری میلّی-مدنی ديَرلریمیز ایله تانیشلیق، ائنسیکلوپئدیک بیلیکلر الده ائتمک، حتی ایلک یاردیم گؤسترمک، شاگردلرین شفاهی و یازیلی نیطقی‌نین زنگینلشمه‌سی، سلیسلیگی‌نین و ایفاده‌لی‌لییی‌نین گوجله‌نمه‌سی نقطه‌ی نظریندن اهميّت کسب ائتمه‌سی شوبهه دوغورمور. لاکین بو درسلیکده قرامماتیک تاپشیریقلارین یونان میفلری‌نین سوژئتلری، م. شهریارین "حیدربابایا سلام"ی م. آرازین "گؤی‌گؤل"و و س ادبی نمونه‌لر اساسیندا وئریلمه‌سینی داها فایدالی حساب ائدیریک‌. اساس مسئله‌ هم ده اوندان عبارتدیر کی، بو تیپلی درسلیکلر دیل و ادبيّات درسلرینه قویولان اساس طلبلردن بیری درسین ۴۰ فایضدن آز اولمایان واختی‌نین بدیعی متن اوزه‌رینده قورولماسینا (هئرمئنئوتیک) یاناشما مکتبلیلرده و گنجلرده ادبيّاتا ماراغین آرتیرماسینا خدمت ائتسین. ۴) غیری-دولت دیللرینده تعلیم دئدیکده  ایلک نؤوبه‌ده، تعلیمین روس دیلینده آپاریلدیغی صینیفلر گؤز اؤنونه گلیر. مسئله‌ اوندادیر کی، بو ساحه‌‌ده مکتبلریمیزین، فن معلّیملری‌نین، تدریسین مئتودیکاسی ایله مشغول اولان عالیملریمیزین و ائتن‌نین موافق شعبه‌لرینده چالیشان متخصص‌لرین کیفایت قدر تجربه‌سی وار. ۳

مقاله‌نین بو یئرینده بیزه چوخ جدّی گؤرونن بیر نئچه علمی-مئتودیکی و تشکیلاتی مسئله‌یه مناسبت بیلدیرمه‌یین یئرینه دوشدویو قناعتینده‌ییک: ۱) اؤلکه‌ده پرئزیدئنت سرانجامی ایله تصدیق اولونموش تحصیلین اینکیشافی اوزره استراتئژیکی‌نین کونکرئت (دستورالعمل) فعالیّت پلانی، اوزره اجراسی، اورتا تحصیلده کوریکولوم(تحصیل برنامه‌سی) اصلاحاتی اینتر اکتیو( تعاملی) و انتئگراتیو( منسجم و بیر پارچا) تعلیمین، بونلارا اویغون عمومی تحصیلین تدریس استانداردلاری‌نین و پلانلاری‌نین، رئسورس‌لاری‌نین یئنیلنمه‌سینه احتیاج دویولدوغو، مکتب شاگردلری اوچون اولدوقجا مرکّب و ثمره‌‌سیز قیمتلندیرمه قایدالاری‌نین و معیارلاری‌نین، طبیقی، معلّیملرین سئرتیفیکاسی‌یاسی، عالی مکتبلرین باکالاوریات(لیسانس یا مهندس) و ماگیستراتورا(قضاوت دؤره‌سی) سويّه‌لری اوچون تدریس استانداردلاری‌نین تزه‌لندییی، بوتون تحصیل پیلله و سويّه‌لری اوچون میلّی کوالیفیکاسییا(سررشته) چرچه‌وه‌سی طلبه‌لری‌نین آکتواللاشدیریلمالی اولدوغو بیر شرایطده تدریس فنلری اوزره علمی-مئتودیکی ژورناللارین او جمله‌‌دن، "آذربایجان دیلی و ادبيّاتی"  مجموعه‌سی‌نین نشری‌نین دایاندیریلماسی تعجب دوغورور. ۲)  اورتا و عالی مکتبلر اوچون بوتون فنن و کورسلار اوزره تدریس رئسورسلاری‌نین، همچینین ادبيّات اوزره پروقراملارین، درسلیکلرین  منتخبات‌لارین و مئتودیکی وسایتلرین مذاکیره و تصدیقی مکانیزمی ده آیدین دئییل. اوّل‌لر بو ساحه‌‌یه جاواب‌دِه اولان تحصیل انستیتونون فعالیّتی ایندی داها چوخ انضباطی تشکیلاتی ایشلره، علم و تحصیل ناظرلیگی‌نین خصوصی لاییحه‌لری‌نین اجراسینا یؤنه‌لدیلیب کی  بو دا حاضردا تدریسین مئتودیکاسی آیری-آیری فن‌لر  بوتؤولوکده شاگرد فعالیّتی‌نین قیمتلندیریلمه‌سی مسئله‌لری اوزره معیار و مکانیزملرین علمی-مئتودیکی اساسلاری‌نین معيّن ائدیلیب تدریس موسسه‌لرینه عنوان‌لانماسینا امکان وئرمیر.    ۳)  اؤلکه‌ده‌کی تحصیل پروقراملاری و پلانلاری، ایلک نؤوبه‌ده، سوسیال سفاریشه، معنوی طلباتا و امک بازاری‌نین طلبینه اویغونلاشدیریلمالی‌دیر‌. اگر اوشاق باغچاسیندا و مکتبده اینسانلار اولادلاری اوچون تعلیم دیلی کیمی دولت دیلی عوضینه اجنبی دیل‌لردن بیرینی سئچیرلرسه، بونو اؤزلری و اولادلاری‌نین گله‌جه‌یی اوچون داها ال‌وئریشلی و پئرسپئکتیولی حساب ائدیرلرسه، دئمه‌لی اؤلکه‌نین تحصیل سیاستینه جواب‌دِه اجرا استروکتورلاری موافق علمی-مئتودیکی یاناشمالارین تطبیقی و اینتئل‌لئکتواللارین(علم و اینجه صنعت ساحه‌سینده تحصیل) جلبی ایل  موجود قانون‌ وئریجی‌لیک آکتلارینا سؤیکنه‌رک، استفاده اولونان تدریس پروقراملارینا و رئسورسلارینا ملّی-مدنی مضمون گتیرمه‌لی مکتب حاضرلیقدان و ابتدای تحصیلدن باشلانیلماقلا بوتون تدریس موسسه‌لرینده دولت دیلی‌نین اشتراکی ایله بیلینقوال(ایکی دیلی) تعلیم مودئلی‌نین تطبیقینه (یعنی اجنبی دیلله یاناشی تعلیمده دولت دیلی‌نین عینی حجم‌ده تمثیل اولونماسینا) شرایط یاراتمالیدیر. آذربایجان رئسپوبلیکاسی کونستیتوسییاسی‌نین تحصیل و عمومی تحصیل حاقیندا قانونلارین طلبینه، ملّی کوالیفیکاسییا(سررشته-صلاحیت) چرچه‌وه‌سی‌نین اورتا مکتب مأذون‌لاری اوچون معيّن ائتدییی باجاریق و کومپئتئنسییالارا(سررشته) اویغون اولاراق، تعلیم غیری-دولت دیلینده آپاریلان مکتب و صینیفلرده آذربایجان دیلینین تدریسی گئنیشلندیریله‌مکله یاناشی، اؤلکه تاریخی‌نین، مدنيّتی‌نین  جغرافیاسی‌نین اؤیره‌دیلمه‌سی شرطی ایله برابر، ادبيّاتیمیزین اؤیره‌دیلمه‌سی مسئله‌سی ده وورغولانیر، بو ایسه هم ده ادبيّاتین تعلیم دیلینده(روس ،اینگیلیس، فرانسیز) تدریسی کیمی آنلاشیلیر.  تأسف کی، ۲۰۱۹-جو ایلده تصدیق اولونموش "عومومی تحصیل حاقیندا قانون"ون بوتون اوخونوشلاریندان کئچمیش لاییحه‌سیندن دیل، ادبيّات،  مدنيّت و تاریخیمیزله علاقه‌دار آذربایجان‌شوناسلیق تدریس ماتئریاللاری‌نین دولت دیلینده تقدیم ائدیلمه‌سی طلبی چیخاریلدیغیندان بو گون بو ایستیقامتده بیزی قانع ائدن موافق تدریس رئسورسلاری‌نین یارادیلماسی پروبلئمی ایله اوز-اوزه قالمیشیق. کونکرئت(دستورالعمل) اولاراق  آذربایجان ادبيّاتی متنلری‌نین اوریژینالین دیلینده اؤیره‌دیلمه‌سی‌نین واجیبلییی اورتایا چیخیب. دیگر طرفدن، بو گون تعلیم دیلی آدلاندیردیغیمیز اجنبی دیللرله پارالئل اولاراق ادبيّاتیمیزین دولت دیلینده تقدیماتی تجربه‌سی و مئتودولوگییاسی(حاضردا شاگیردلر آذربایجان ادبيّاتی متنلری ایله یالنیز ترجمه‌ده تانیش اولورلار) مثلاین باشقا بیر آسپئکتی(جنبه-ظاهر) کیمی نظردن کئچیریلملی‌دیر. ۲

تحصیل و ادبيّات    یازان:«تئلمان ولیخانلی»(جعفروو) کوچورن:«ویدا حشمتی» حاضیرلایان:«ادبیات سئونلر»   سون زامانلار مختلف تحصیل پیلله و سويّه‌لرینده ادبی متنلردن استفاده  متن اوزه‌رینده ایش، تدریس پروقراملاریندا ادبيّاتین تمثیل اولونماسی، دیل و ادبيّات درسلیکلرینده تقدیم ائدیلن اوشاق ادبيّاتی نمونه‌لری کیمی مسئله‌لر مطبوعاتدا و سوسیال شبکه‌لرده تئز-تئز سسله‌ندیریلیر. خصوصیله ده رئسپوبلیکامیزدا اورتا عمومی تحصیل پیلله‌سینده تطبیق اولونان "ادبيّات فن" کوریکولوملاری( تعلیم آذربایجان و روس دیللرینده آپاریلان مکتبلر اوچون) و اونلارین اساسیندا ترتیب ائدیلن ادبيّات  درسلیکلری هم ایدئیا-موضوع، هم علمی-مئتودیکی، هم ده یئتیشمکده اولان گنج نسل‌لرین ادبی، تحصیلی  ادبيّاتا ماراغی، شخصیّت و وطنداش کیمی فورمالاشماسی، موافق ائشیدیب-آنلاما، شفاهی و یازیلی نطق وردیشلری، تحلیل و مقایسه‌ ائتمه باجاریقلاری، موضوع و پروبلئملرین تقدیماتی، اونلارا شخصی مناسبتین  رأی‌ین بیلدیریلمه‌سی نقطه‌ی-نظریندن کومپئتئنسییالارین(مفهوم) الده اولونماسی پلانیندا مذاکره ائدیلیر. 30 ایلدن آرتیق کئچید مرحله‌‌سی ان یئنی دؤور اوچون آذربایجاندا تحصیلین اینکیشاف کونسئپسی‌یاسی‌نین و استراتئژیسی‌نین حاضرلانماسی و حیاتا کئچیریلمه‌سی باخیمیندان بیتمه‌میش بیر پروسه تأثیری باغیشلاماقدادیر. بو ایسه اؤزونو هم ده دولت دیلی‌نین اؤیره‌نیلمه‌سی تدریسی، تبلیغی، فعالیّت دایره‌سی‌نین گئنیشلنمه‌سی بو استقامتده موافق بیلینقوال(ایکی دیلی) و پولیلینقوال(نئچه دیلی) لوغتلرین  تدریس رئسورسلاری(منبع) بازاسی‌نین او جومله‌‌دن الکترون یارادیلماسیندا، مختلف تحصیل پیلله و سويّه‌لرینده اجنبی دیل‌لرین تدریسی،  منیمسه‌دیلمه‌سی استانداردلاریندا  مئتودلاری و مئتودولوژی‌سینده عالی مکتبلرده موافق تحصیل، هومانیتار و سوسیال اختصاصلار اوزره دیل‌لرین تدریسی استراتئژی‌سی و پروقراملاریندا بوتؤولوکده متخصص حاضرلیغیندا بروزه وئریر، بیرجه او فاکتی وورغولاماغا دير کی، یئنیدن مستقیل‌لیک الده ائتدیییمیز بو 30 ایلدن آرتیق زامان کسیگینده دولت دیلیمیزین رئسپوبلیکامیزدا و دونیادا خارجی دیل کیمی اؤیره‌دیلمه‌سی ایله باغلی اونیوئرسیتئتلریمیزده متخصص حاضرلیغی اختصاصی اولمادیغیندان بونا موافق تدریس رئسورسلاریمیز، او جومله‌‌دن، اویغونلاشدیریلمیش بدیعی متنلریمیز یوخدور. مستقل دولته  گئنیش یاییلما آرئالینا، بؤیوک دیاسپورا و ۴۰-۵۰ میلیون اهالییه مالیک بیر خالقین دیلی‌نین ان نهایت، اجنبیلر اوچون جلب‌ ائدیجی امک بازاری اولان بیر اؤلکه‌نین دولت دیلی نین ثمره‌‌لی شکیلده اؤیره‌دیلمه‌سی اوچون، تحصیلین بوتون سويّه‌لرینده اویغون اختصاص و اختصاصلاشمالار تکلیف اولونوب،  اوّلجه "آذربایجان دیلی( خاریجی دیل) کیمی"  اختصاصی باکالاوریات(. ) سويّه‌سینده اختصاصلارین تصنیفات جدولینه داخل ائدیلمه‌لی‌دیر. نه قدر کی بو یوخدور، بیز نه آدئکوات تدریس رئسورسلاری(منبع) یارادا بیله‌جه‌ییک، نه اؤلکه‌ده، نه ده اؤلکه‌دن کناردا معاصر استانداردلارا اساسلانان مئتودیکا ایله دیلیمیزی تدریس و تبلیغ ائده بیله‌جه‌ییک.          ادبيّات فنّی اوزره پروقراملارین( فن کوریکولوملاری‌نین) و درسلیکلرین یارادیلماسی پروبلئمی همیشه آکتوال(واقعی) اولوب. سون بیر نئچه آی عرضینده ایشتیراک ائتدیگیمیز تدبیرلرده بو استقامتده سسله‌نن فیکیرلر، ،مثلا  یازیچیلار بیرلیگینده خالق شاعری صابر روستم‌خانلی‌نین "وطنداشلیغین الفباسی" کیتابی‌نین تقدیماتیندا، درسلیک مؤلفی کیمی بیرلیگین صدری، خالق یازیچیسی آنارلا گؤستریلن موضوع‌دا گؤروشوموزده "ادبیات" درسلیکلری‌نین علم و تحصیل ناظرلییی ائتن دولت امتحان مرکزی اکسپرتلری( کارشناس) ایله مذاکرلرینده هم ده اجتماعی ریده‌سسله‌نن فیکیرلر، فیلولوژی اوزره علملر دوکتورو ائلناره آکیمووانین " ادبيّات قزئتی"نین ۲۷ مای ۲۰۲۳-جو ایل تاریخلی ساییندا چاپ اولونموش "درسلیکلرده یئر آلان اوشاق ادبيّاتی‌نین وضعیتی" آدلی تحلیل کاراکتئرلی مقاله‌سینده درسلیک م‍ؤلفلری اوچون وئریلن کونکرئت رئسئپتلر(دستورالعمل) بیزی ده بو استقامتده دیگر واجب مقاملار اوزه‌رینده دایانماغا سؤوق ائتدی  سادالانان فاکتلارا، آذربایجان دولت پئداقوژی اونیوئرسیتئتی‌نین دوسئنتی فخرالدین یوسیف اووون "ادبيّاتین تدریسی مئتودیکاسی" کیتابی‌نین بو تدریس ایلینده آچیق اینترنت رئسورسو کیمی استفاده‌یه وئریلمه‌سینی ده علاوه‌ ائتمک اولار. ۱ گؤستریلن مقاملار و فاکتلار عمومیّتله  سون دؤورلرده بعضا آچیق، چوخ واقت ایسه پرده آرخاسی دیسکورسدا (مباحثه) سسله‌ندیریلن "اورتا مکتبین تدریس پروقرامیندا ادبيّاتین تدریسینه لزوم وارمی؟ سوالی ایله اورتایا چیخاریلان پروبلئمه ده آیدینلیق گتیرمه‌سینه امکان وئره‌جک.

«کریم احمدیان» شاهید ادبیات سئونلر گوزگوسونده1402/5/3 فیلم چکیلیشی:«مرجان منافزاده» آپاریجی:«کریم قربانزاده» https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«کریم احمدیان» شاهید ادبیات سئونلر گوزگوسونده1402/5/3 فیلم چکلیشی:«مرجان منافزاده» آپاریجی:«کریم قربانزاده» https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«کریم احمدیان» شاهیدادبیات سئونلر گوزگوسونده زمان: سه شنبه 1402/5/3 ساعات: 10 آپاریجی:«کریم قربانزاده» https://t.me/Adabiyyatsevanlar

عدالت دومان سئوينج ايشيقلاری اوزاق  اوْلسـايديـدا   اوْ  ايشـيلتيی لار! گوًره‌نده  اوٍره‌کده  اومود  دوْغاردي اوْنلارين  سوْزالميش  شـوعالاريندان بيزيـم  کنديميـزه  سئوينج  يـاغاردي ظوٍلمت  گئجـه‌لرده  اولـدوز  سـاياغي سـايـريشـا-سـايـريشـا    گـوًروٍنـرديـلر حيـالي   ايسـتکلي   بيـر   قيـز   ساياغي دومـان      يـايـليـقلارا     بـوٍروٍنـرديـلر آراز  آراميزدا   يوْخـلاشيـردي   گاه کوًرپوٍسوٍز آدلاييب  گليردي  ايشيق قارانليق   تملدن   لاخلاشيـردي  گاه بوٍتـوٍن   ظوٍلمتـلري  دليـردي   ايشيق بيـر  گئجـه  اوْنـلاري  گوًرمـه‌ينـده  بيز صاباحي   بـوْرانـلي   قـارلي   دويارديق نه واخت کي اوْنلاردان گوًروٍنردي ايز کنـدي ده  دوًولتـلي  وارلـي  دويـارديـق ايندي چيراغلاري سوًنوٍک گوًره‌نده ائله بيل  عوًمروٍموٍن  چيـراغي  سوًنوٍر بير خالقين  بختيني دوًنوٍک گوًره‌نده کده‌ر  پارچا- پارچـا  قلبيمي  يـوْنـور ايلاهي  نه  اوْلدو  سـوًندوٍ  چيراغلار؟ ايندي کي دوٍنيانين ايشيق واختي‌دي؟ اوٍزلري  ظوٍلمتـه  دوًنـدوٍ  چيـراغـلار چوٍن دوٍنيا شئيطانين  قيزيل تاختي‌دي قلبي  قارانليقلار  ظوٍلمت  توًره‌تدي ظوٍلمتدن   توًره‌نن   فلاکت    اوْلار هـاردا   عـدالتي   شـر   بـوٍدره‌تدي اوْردا چيچکلرده آچماميش سوْلار https://t.me/Adabiyyatsevanlar

✍:«میرحسین_دلداربناب» سوسوز گؤل کیم بیلیر کی کیمم، نه‌لر چکیرم؟! جهننمدن گونده، یوز یول کئچیرم! ایچیم جهننم‌دیر، ائشیگیم جننت! قیزیل قدح ایچره، عذاب ایچیرم! ایچیرم، ایچیرم، هر گئجه_ گوندوز گونش ساغلیغینا، آی ساغلیغینا دنیزه ساری یوخ، قورویان گؤله گؤزو یاشلی آخان، چای ساغلیغینا ائلینه یارالار وورار مانقورتلار بو دردلر باغریمی دئشیب یارالار دئییرلر ساغالار، بیرگون یارالار اؤزگه‌لر یوخ یارین دردین یار آلار دئییرم بولودلار، ییغیشین گلین بیرلیکده کئفله‌نیب، های_ های آغلایاق سئل_ سئل آخیب گئدک، یارالی گؤله یارالارین ساریب، مرهم باغلایاق من اؤلسم یوردومون قادالاریندان بیر تابوت گتیرین، تنکدن اولسون گؤوده‌می غوسل ائدین آل شراب‌ایله کفنیم بئزدن یوخ، للکدن اولسون توپراغا گؤممه‌یین، سولارا گؤمون دایانیب یاتماق یوخ، آخماق ایستیرم هر یئردن هر یئره آخارسام آخیم یوردومون اوزونه باخماق ایستیرم... ۱۴۰۲/۰۴/۳۱ https://t.me/Adabiyyatsevanlar

او نه خالدی یاناقیندا اوخویورلار:«خان شوشینسکی و شوکت علکبر اوا» https://t.me/Adabiyyatsevanlar

آذربایجان شاعری(میرزه علی معجز) فرمان خلیل اوو کؤچورن و حاضیرلایان : خلیل قربانی ناشر / آذرتوران- نباتی جیلد سایی: 1000ج/ بیچیم / وزیری صفحه سایی : /386بیرینجی چاپ/ 1402 دَیری/ 210000تومن مركز فروش: تبریزـ مابین سه راه طالقاني و تربیت ـ مجتمع تجاري استاد شهریار طبقه زیر همکف پلاك 46ـ تلفن: 35547510

قاسم‌نوربخش (غزللی) قوراغیندا داش ملیر... کیم قیزارمیش میل چکیب‌، بیر دنیز آلا گؤزه؟ بیر دامجی سو تاپانمیر‌، آغ دورنا سالا گؤزه! بوغازین چیبان دلیر‌، قوراغیندا داش ملیر بو دنیز جانا گلیر‌، دردینی جالا گؤزه آنا چایلار هؤرگوسو‌، ایلان کیمین کؤرپوسو گرمیچین دوز سورگوسو‌، قالیب نه‌حالا گؤزه! اورمولو دورنا اوچما‌، چاتداغا گؤز قیجیتما بو دنیزی قوروتما‌، دوزلاغی یالا گؤزه ! قوراقدان قاچان دورنا‌، اویلاغی یانان دورنا گونشه اوچان دورنا‌، لپه سال یارا گؤزه دوز گؤزومه دولاجاق‌، چمن-چمن سولاجاق سئوگیم بیتمز قالاجاق‌، بیر دنیز آلا گؤزه! دیدیک-دیدیک بو یارا‌، سیزاق درده نه‌چارا ! اوره‌گیم پارا-پارا‌، داشام‌، داش قالا گؤزه! سینیق گمی دوراغی‌، اؤلن دورنا آیاغی قوم آتدان له‌لک داغی‌، آی گرمیج آتما گؤزه هاردا غزللی دویغون‌؟ شورانلا شئعرین اویغون وای قارا‌یئل‌، بو سویغون‌، گؤرنه چن دالا گؤزه! https://t.me/Adabiyyatsevanlar

بیری آز ایچدی: آرادا قدحی دوداغینا ووروب یئره قویدو. بیری، بئله:" قارا جیگر ایجازه وئرمیر". بیری یاخشی ایچدی. چوخ دا دانیشدی. آمما سونرا اونون دا صوحبتی ائله بیل ماراقسیز اولدو. آردا کی ایللر تکجه یوللارینی دئییل، باخیشلارینی دا دَییشمیشدی. بیربیرلرینه باخیب گولومسوندولر کی، نییه دانیشماغا سوزلری یوخدور؟! پنجره‌نین یانیندا یئییب- ایچن دؤرد جاوان قیزغین " دوست" صؤحبتینه گیریشمیشدیلر. بیری بئله دئییردی: -اصیل دوست بیلیرسن کیم دیر؟ اودور کی آیاغین سویروشور هوندور مرتبه‌لی بینانین باشیندان دوشورسن... او آندا..‌ یئره چیرپیلاناجان... گؤیده... یادینا ایلک دوشن کیمدیرسه، بیل کی دوستون اودور.‌‌‌... بیری هامی دییه‌نی دئییردی:" یاخشی دوست پیس گونده تانینار، پیس گونده...." بیری آسان شئیی چتین دئییردی:" اصیل دوست قارداشدان ایره‌لی دیر، بیلیرسن؟... بیری ایسه اؤز عالمینده دوستلوغون ان دولغون ایضاحینی وئریردی: "باخ توتاق کی، اوزون موددت هاراسا گئدیرسن... سنین ائوی‌نین ایچینده آرواد- اوشاغینی اعتبار ائدیب گئده بیله‌جه‌یین آدامین وارسا، دئمک دوستون دا اودور". بس اونلار نئجه؟ اصیل دوست ایدیلار می؟ - نه واختسا اونلار دا بئله قیزغین صوحبت‌لر ائدیردیلر. دوستلوقدان، صداقتدن، اعتباردان قطعیت‌له دانیشیردیلار. سونرا او قطعیت پئندیر کیمی اُووخالاندی تؤکولدو. یوسیف اؤلندن سونرا عائیله- اوشاغینا بیرجه کره باش چکه بیلمه‌میشدیلر. گاه واختلاری اولمامیشدی، گاه دا نه بیلیم نه...هامی کیمی اوچ‌ده، یئددی‌ده گئتدیک‌لری ایدی والسلام. بیر دفعه کیشی‌نین قاپیسینی آچمامیشدیلار کی، بلکه اوشاقلارینا نه ایسه لازیم دیر. یعنی اونلار یالانچی دوستلاردی؟! یاخشی گونون دوستلاری؟! باشلارینی قالدیریب بیربیرلرینین اوزونه باخماغا اوتانیردیلار. دیواردا کی ساعات قاپینی گؤستریردی. هاوا چوخدان قارالمیش اولاردی. قاب- قازانی یویوب- ییغیشدیران ایشچی قادینین سالدیغی دانقیلتی دا" یئییب- ایچدینیز، دورون جهنم اولون، بیز ده گئدک خارابامیزا" دئییردی. بایاقدان ماسایا دیرسکلنیب خومارلانان کافه‌چی ده دییه‌سن صؤحبتین نه ایله قورتاراجاغینی گؤزله‌ییردی. - بیلیرسن نه وار قارداش،- نهایت او دا دیللندی.- واختیکن منیم ده آتامین یاخچی دوستلاری اولوب. بیر یئرده اوتوروب- دوروبلار، یئییب، ایچیب‌لر... مسکووا، سوچی، کیسلاودسکی... یاخشی گونلری چوخ اولوب. آمما کیشی اولندن سونرا او دوستلاردان هئچ بیرینی قاپیمیزدا گؤرمه‌دیم. باشقالاری گلیب، گئتدی، قوهوم، قونشو... اونلار گلمه‌دی... ایندی منیم ده آز یاشیم یوخدو ها باجی‌اوغلو. بو یاشیمدا اوتوروب فیکیرلشنده کی، آتامین دوستلاری کیم‌دیر، یئنه همین او آداملار گؤزومون قاباغینا گلیر. ساغ واختی بیر یئرده اوتوروب- دوردوغو، یئییب- ایچدییی، یاخشی گونلرینی بیر یئرده کئچیرتدییی آداملار... گئجه‌یه دوغرو هاوا کسکین سویوسا دا، سما تمیز اولدوزلو ایدی‌. بولودسوز سمادا آداما ائله گلیردی کی، گؤی گئنیشله‌نیب. - یاخشی کی گلدیک... - ائله بیل چیینیمدن آغیر یوک گؤتورولدو. - آمما گرک گول ده آلایدیق... سون. https://t.me/Adabiyyatsevanlar

قوم آداسی(حیکایه) ✍:«موباریز اؤرَن» کؤچورن:« سحرخیاوی» حاضیرلایان:«ادبیات سئونلر» کؤهنه واختلاردا کی کیمی صمد وورغون باغیندا گؤروشدولر،- هئیکلین قاباغیندا. یوسیفین ایلی ایدی. هؤوسانا قبیر اوستونه گئتمه‌لی ایدیلر. بئش ایل یونیورسیته‌نی بیرگه دیل و ادبیات اوخوموشدولار، دؤردو اوتاقدا قالمیشدی. سونرا حیات هره‌سینی بیر طرفه آتدی. - بلکه تاکسی ایله گئدک؟- آرالاریندا نیسیبتن یاخشی گئیینه‌نی دئدی. - تاکسی‌نی نئینیرسن؟ آوتوبوس دوز یانینا گئدیر. - بُوز دئکابر آیی‌نا اویغون گلمه‌ین یونگول آغ بؤرکلو اولان دئدی. اوچونجو ده نه ایسه دئمک ایسته‌ییردی،" هؤوسان بیر مانات"، " هؤوسانا بیر مانات"- دئییب موشتری چاغیران سوروجو باشلارینین اوستونو آلدی:" بیر نفریم وار، آغ ساققال، سیز ده اوتورون، چیخاق". آرخادا اوتوردولار. ماشین یئریندن ترپه‌نن کیمی مئیخانا سسی سالونو باشینا گؤتوردو:" آدام وار کی، کوله‌یله  دوستلوق ائله‌ییر/ باشقا آرزو، دیله‌یله دوستلوق ائله‌ییر..." - "سس مانع اولمور آغ ساققال؟"- موشتریسینی ییغیب کئفی کؤکه‌لن سوروجونون گؤزلری گوزگوده گولوردو. قاباقدا اوتوران گنج سرنشین ده قانریلیب اونلارا باخدی. اورتادا کی باشی ایله " کئفینیزده اولون" ایشاره‌سی وئردی. سونرا قولو ایله یانیندا کینی تَرپَتدی:" گرک گول ده آلایدیق..." - "اورالاردا اولمامیش اولماز"- گوجله ائشیدیله‌جک سسله یانینداکی دئدی." قبیریستانلیغین ایچینده وار"- اوچونجو دئدی، صؤحبتی نئجه‌سه قولاغی چالان سوروجو سس‌ییغانین( ضبط صوت)سسینی تامام آلدی:" ناراحات اولمایین، آغ‌ساققال سیزی دوز قبیریستانلیغین قاپیسینا آپاراجام". قبیریستانلیغین گیریشینده گول ساتیلیردی... یوسیفین قبرینی چتینلیک‌له تاپدیلار. طلبه‌لیک واختی آتاسی‌نین دفنینده اشتراک ائتسه‌لر ده، کئچن ایللر، قبریستانلیغی چوخ دَییشمیشدی. " سندن هئچ گؤزله‌مزدیم،- باش‌داشیدان ساکیت- ساکیت باخان، یوسیفی گؤرنده آغ بورکلو آغلامسیندی.- بوردا سنین نه ایشین وار؟" سوسدولار... ایچلرینین ان یاراشیقلیسی، دیللی- دلاوری یوسیف ایدی. شهرده قیزلارلا تانیش اولماق ایسته‌ینده همیشه اونو قاباغا وئرردیلر. شیرین دیلی ایلانی یوواسیندان چیخاراردی. ایندی لال داشدان باخیر. حیاتین هئچلییندن، اعتبارسیزلیغیندان هره بیر سؤز دئدی. باشلاری ایله بیربیرلرینین سؤزونو تصدیقله‌دیلر. بیرآز آرالی‌دا قبیرلرین آراسیندا موللا وار- گَل ائله‌ییردی، دوداق آلتی اؤزلری پیس- یاخشی فاتحه  اوخودولار، صالاوات چئویردیلر. هاوا سویوق ایدی. شهره قاییدیب هره‌یه یاخشی بیر جیزبیز یئمک اولاردی. کؤهنه واختلاردا کی کیمی. آمما او جیزبیز ایندی هاردایدی؟ او واختکی لنین ساراییندان دوشَنده، سول طرفده اعلا بیر " جیزبیزخانا" واریدی، " پادوالدا، باخ، اصیل جیزبیزی اوردا وئرردیلر. مانات یاریما، جیزبیزچی بیغیندان نور دامان، اوتوز، اوتوز‌-بئش یاشلاریندا باکی‌لی اوغلان ایدی. کفگیری ساجین دَرین یئریندن ووراردی،- ساج دا ساج ایدی ها.، یالان اولماسین، بوردان اورا! - قالاقلاما..‌. - اَه، ایندی اوردا هندوستان یئمک‌لری وئریرلر،- آغ بؤرکلو هوسسیزجه دئدی. - هؤوساندا یاخشی خنگل یئری بیلیرم،- اوچونجو دئدی. آسفالتا قدر خئیلی پیادا گئتمه‌لی‌ ایدیلر. بیرآز گئتمیش، دؤنگه‌ده بالاجا اَرزاق توکانی وار ایدی، یانیندا دا بیر کافه. - گلین ائله بوردا اوتوراق، نیسبتن یاخشی گئیینن دئدی.،- یاخشی دا آدی وار. آراغی توکاندان گؤتوردولر. ایچری اود کیمی ایدی. سالونون اورتاسیندا گورهاگور "جئیران پیچی" یانیردی. پنجره‌نین یانیندا کی ماسادا دؤرد جاوان اوغلان شیرین- شیرین یئییب- ایچیردی. ایستی‌یه یاخین اَیله‌شدیلر. بویدان کسیک، بدندن دولو کیشی یاخینلاشدی: - اَنتیقه کوفته، بوزباشیم وار،- دئدی،- تزه بیشیب. مصلحتدی؟ - گتیر،- دئدیلر. کوفته- بوزباش دوغرودان دا اعلا ایدی. هر شئیی یئرلی- یئرینده. ایلک قدحی سسسیز ایچدیلر:" یوسیفین یوخلوغونا"‌. سونرا ایش- گوجلریندن دانیشدیلار. هره اوز ساحه‌سیندن ناراضی ایدی... بیری دیل و ادبیات اوزره عالیم اولموشدو: دیلچی. او بیری حیوانات پارکیندا( باغ وحش) ایشله‌ییردی: فیلچی.( فیله- فلانا باخمیردی، یوخ، بیلیط ساتان ایدی). بیری ایسه معیشت توللانتیلاری پارکیندا تئخنیک ایشله‌ییردی. گؤر هاردان هارا! فیلچی، دیلچی، زیبیلچی- اؤز آرالاریندا اوزلرینه غریبه آدلار قویموشدولار. هم زارافاتلا، هم ده ائله آجیغا! یاخشی- پیس طلبه‌لیک ایللری بیر یئرده کئچمیشدی. گله‌جه‌یه اومیدلری بؤیوک ایدی! ساوئت داغیلدی، اومود گئتدی ایشینه. دیپلم هئچ کیمه لازیم اولمادی. کیم هاردا ایش تاپدی، اوردا ایشله‌دی.

اوشا ادبیاتی «شکوه قاسم نیا» دنیای من آنجاست آن دور دور دور آنجا که لبریز است از عطر  و مهر و نور آنجا که یک نقطه اندازه ی دنیاست یک خط سرخ صاف باغی پر از گلهاست یک لکه آبی دریا و دریاهاست پیغام ماهی در فواره ها پیداست آنجا که خورشیدش رنگی دگر دارد هر کس گل خورشید در خانه می کارد آنجا که جای در در خانه ها خالیست بین دو همسایه دیواری اصلا نیست آنجا که مشق شب آواز بلبل هاست جای لب آدم بر گونه گلهاست آنجا که قانونش قانون شبنم هاست از گل جدا ماندن تنبیه آدم هاست آنجا که از دره تا قله راهی نیست از آبی دریا تا آسمان، آبیست کو کوله بارم، کو؟ دنیای من آنجاست آنجا که نام آن دنیای کودکهاست    https://t.me/Adabiyyatsevanlar