مزراویلکە

خەوزڕان سەرما بە بێدەنگی خۆی خزاندە نێو شار. گەڵای داران بە دەم باوە، ئاوارەی کۆڵانان و شەقامان بوون. شار لەنێوان ساردی و بێخەبەرییەکی قورسدا نووستبوو. لەو ڕۆژانەدا نامەیێکی نهێنی گەیشتە دەستی بەرپرسان و فەرماندە باڵاکان. لە نامەکەدا ئاگادار کرابوونەوە کە لەم ساڵانەدا ژمارەیەک کتێب چاپ کراون کە ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ، لێهاتوویی فەرماندەکان لە شەڕ و دەستەڵاتیان  بەسەر وڵاتدا دەخەنە ژێر پرسیار. لەو کتێبانەدا شکست نە بە هۆی دوژمن، بەڵکوو بە هەڵە و ناشارەزایی فەرماندەکان و گەندەڵی بەرپرسان گرێدرابوو. دەیانگوت ئەوەی وا ئێوە ناوتان ناوە سەرکەوتن، بۆ خەڵک هیچ ئاکامێکی باشی نەهێناوە. لای دەستەڵات، ئەم بیرۆکەیە شتێک نەبوو بتوانرێ چاوپۆشی لێ بکرێ. بە زووترین کات لێژنەیەک بە بەشداری بەرزترین پلە سەربازییەکان پێکهات. کاتێ باسی کتێب هاتە ئاراوە، دیار بوو هیچکام لەوانە تەنانەت لاپەڕەیەکیان نەخوێندۆتەوە و هەر یەکەیان خەریکی بەزمی خۆیان بوون. لە کۆتاییدا یەکێک لە بەهێزترین فەرماندەکان بۆ ئەم ئەرکە هەڵبژێردرا. فەرمانەکە ڕوون بوو: کتێبخانەی گشتی شار بە تەواوی بپشکنرێت و ئەوەی زەرەری بۆ مەڕ هەبێت، وەلا بنرێت. ئەم کارە دەبێ لە ماوەیەکی دیاریکراودا تەواو بکرێت و ڕاپۆرتێکی ورد، بێ زیاد و کەم، پێشکەش بکرێت. بەیانییەکی سارد، هێرش دەستی پێکرد؛ وەک ئەوەی لەشکرێک بۆ بەرەی شەڕ بچێت. کتێبخانە گەمارۆ درا. چەند کەسێک لە خەڵکی ئاسایی کە جلی زۆریان لە بەردا بوو هەتا بەرگەی سەرمای نێو کتێبخانە بگرن، وەدەرنران. فەرماندە بە سواری ئەسب هاتە ژوورەوە و سەربازان بە پێڵاوی قوڕاوی وەدوای کەوتن. حیلەو هۆڕ و دەنگی ناڵی ئەسب و هەڵمی دەمی سەربازان کتێبخانەی پڕ کرد. سەرەتا سۆبەیەک دانرا بۆ گەرمکردنی شوێنەکە. دواتر بەرپرسی کتێبخانە فەرمانی پێدرا کە کتێبەکان یەک بە یەک بهێنێتە بەردەم فەرماندە و ئەو سەربازانەی کە سەوادیان هەیە و ڕەش و‌ سپی لێک دەکەنەوە، هەتا کتێبە خراپەکان دیاری بکرێن. بەڵام شتێک بە هێواشی گۆڕا.... سەربازان بۆ هەڵگرتنی کتێب، بە ناچار چەکەکانیان دانا. پاش تاوێک ڕامان لای کتێبیان دەکردەوە. دەستیان لە ئاسنی ساردی چەکەوە دەهاتە سەر نەرمی کاغەز. شانیان لێ شل کرد. کتێبی مێژوو، ئەدەب، هونەر، دیوانی شاعیران و نووسینە زانستییەکان یەک لە دوای یەک دەکرانەوە. هەر لاپەڕەیەک پرسیارێکی نوێی لەگەڵ خۆی دەهێنا: کەی ئەم ڕووداوە، ڕوویداوە؟ ئەگەر ڕابردوو بشارینەوە، بۆ داهاتوومان باشە؟ بۆ سەرکەوتن تەنیا لە خوێنڕشتن مانا دەکەنەوە؟ سەربازێک کە هیچی سەبارەت بە مێژووی گەلەکەی خۆی نەدەزانی ناوی شارەکەی خۆی دیت. بە دیتنی ناوی چەند گەورە پیاوێک کە تەنیا لە باپیری بیستبووی، دڵی هاتە لەرزین. چەند جار ئەو ناوانەی خوێندەوە. بەرپرسی کتێبخانەش لە وڵامی هەر پرسیارێکدا، کتێبێکی دیکەی پێشنیار دەکرد. دەیگوت بۆ خۆت وڵامی ئەو پرسیارەت بدۆزەوە. ڕۆژێک سەربازێک پێی وت: دەزانی تێگەیشتن لە پڵاو خواردن خۆشترە؟  فەرماندە و سەربازان بەو قسه سەریان هەڵێنا و سەیری یەکتریان کرد. وردەوردە، سەیری کتێب جێگای ڕق و قینی گرتەوە. قسەیان لەسەر کتێبەکان دەکرد، لەسەر تێگەیشتن ، نەک فەرمانبردن. کاتێ کارەکە کۆتایی هات. فەرماندە بە یارمەتی بەرپرسی کتێبخانە ڕاپۆرتی خۆی دەنووسی. بەرپرسی کتێبخانە هەر پێدەکەنی و دەیگوت ئەوان بۆ چی دەگریان و تۆ بە چی ژیریان دەکەیتەوە؟ دەزانی دەست بۆ چزی دووپشک دەبەی کاتێ دەتەوێ پێیان بڵێت ساڵەها بەبێ زانست شەڕیان کردووە؟ لەشکر گەڕایەوە بارەگا و فەرماندە ڕاپۆرتی خۆی پێشکەش کرد: «بە فەرموودەی ئێوە، تەواوی کتێبخانە پشکنین کرا. هیچ هەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆ نەدۆزرایەوە.» پاش چەندین چرکە بێدەنگی، فەرماندە سەیری مەداڵەکانی سەرسینگی خۆی کرد و وتی: سەیرە! ئێمە لە کتێب دەترساین، بەڵام لەوانەیە  مەترسی ڕاستەقینە نەخوێندنەوەی کتێب بێت. بەداخەوە درەنگ زانیم گەلێک کە ڕابردووی خۆی ناخوێنێت، داهاتووەکەی دوژمن دەینووسێت.... ئێوەش ڕەنگە بە سەرخەڵکدا زاڵ بن، بەڵام تێگەیشتن شەڕی لەگەڵ ناکرێ.... فەرماندەکان قسەکەیان پچڕاند: «تۆمان بۆ پشکنینی کتێب نارد، نەک بۆ پشکنینی فەرمانەکە.» بڕیار درا سزا بدرێن، بەڵام بە هۆی دۆخی نائاسایی وڵات تەنیا لە کار لابران و جلی سەربازییان لێ وەرگیرا. کۆتایی زستان فەرماندە و چەند سربازێک  بەیانی زوو لەبەر دەرکەی کتێبخانە ڕاوەستابوون. بەڵام ئەمجارە بێ چەک.  بەرپرسی کتێبخانە باوەشی بۆیان ئاوەڵا کرد. پێڵاوەکانیان داکەند و بێدەنگ چوونە  ژوورەوە. لە کتێبخانە تەنیا دەنگی پەڕە هەڵدانەوە دەهات. ئیتالۆ کالڤینۆ/فرزاد همتی خوێنەری خاوەنبیر! کاتێ دەستەڵات دەیەوێ بیر وزانست ڕاگیر بکات، بە ناچاری لەگەڵی ڕووبەڕوو دەبێتەوە. ئەمەش دەسپێکی گۆڕانە... خوێندنەوە پێش لە‌ وڵام، پرسیار دروست دەکات. عیسا ئەحمەدی١٤٠٤/١٢/٠٣