مطبوعات قدیمی

از بین روزنامه های شهریور و مهر ۱۳۵۹ روزنامه "صبح آزادگان" فراموش شده بود که ارسال شد. تلاش بر این هست که علاقمندان دسترسی نسبتا جامعی به منابع روزنامه ای این دو ماه داشته باشند. در روزهای آینده تلاش میکنم روزنامه های عرب زبان و انگلیسی این دو ماه را هم به اشتراک بگذارم. www.arshiveiran.ir @oldnewspaper

شهریور ۵۹ در آینه مطبوعات؛ روایت اسناد از روزهای پرآشوب مرزی بر خلاف تصوری که آغاز جنگ تحمیلی را صرفاً محدود به بمباران فرودگاه‌های کشور در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ می‌داند، اسناد تاریخی نشان می‌دهند که تهاجم سراسری عراق، نقطه اوج یک فرآیند فرسایشی و برنامه‌ریزی‌شدهٔ ۲۰ ماهه از فردای پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ۱۳۵۷ بود. رژیم بعث عراق در این فاصله با سوءاستفاده از شرایط گذار سیاسی و نظامی ایران، گام‌به‌گام طرح براندازی یا تجزیه ایران و لغو معاهده ۱۹۷۵ الجزایر را به اجرا گذاشت. رژیم بعث عراق به رهبری صدام (که در تیرماه ۱۳۵۸ با کنار زدن حسن‌البکر رسماً به ریاست‌جمهوری رسید) با تکیه بر تحلیل‌های اطلاعاتی و منطقه‌ای، اهداف زیر را دنبال می‌کرد: لغو قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر: صدام قرارداد الجزایر را تحمیلی از سوی شاه می‌دانست و به دنبال حاکمیت مطلق بر اروندرود (شط‌العرب) و بازپس‌گیری مناطقی بود که ادعای مالکیت بر آن‌ها را داشت (نظیر زین‌القوس و سیف‌سعد). رهبری جهان عرب: با خروج مصر از صف مقدم اعراب پس از پیمان کمپ‌دیوید (۱۹۷۸)، صدام در پی پر کردن خلأ رهبری جهان عرب و تبدیل عراق به ژاندارم جدید خلیج فارس بود. تجزیه خوزستان و تصرف جزایر سه‌گانه: مطرح کردن ادعاهای واهی درباره جزایر سه‌گانه ایرانی و تلاش برای جدا کردن خوزستان (که در ادبیات بعثی «عربستان» خوانده می‌شد) جهت دستیابی به منابع نفتی سرشار و سواحل طولانی در خلیج فارس. محاسبه ضعف نظامی ایران: صدام تصور می‌کرد به دلیل دگرگونی در ساختار ارتش ایران پس از انقلاب، لغو قراردادهای تسلیحاتی، تصفیه‌ها و درگیری ارتش و سپاه در بحران‌های داخلی (کردستان و گنبد)، ایران توان مقاومت در برابر یک حمله برق‌آسا را نخواهد داشت. اقدامات تخریبی و تجاوزات مرزی (بهمن ۱۳۵۷ تا مرداد ۱۳۵۹) اقدامات عراق علیه ایران در این دوره در سه محور امنیتی، اقتصادی و نظامی پیگیری شد: 🔹 حمایت از گروه‌های تجزیه‌طلب و خرابکاری: پشتیبانی مالی، تسلیحاتی و لجستیکی از جریان‌های #خلق_عرب در خوزستان (بمب‌گذاری‌های متعدد در خطوط لوله نفت، بازار خرمشهر و مراکز اداری اهواز). راه‌اندازی و تقویت رادیوهای معاند به زبان‌های فارسی و عربی (نظیر رادیو بغداد و صوت‌الجماهیر) برای تحریک قومیت‌ها. تجهیز و پناه‌دادن به گروه‌های مسلح در کردستان ایران. 🔹 فشار دیپلماتیک و اخراج ایرانی‌تبارها: اخراج ده‌ها هزار نفر از شیعیان و معاودین عراقیِ ایرانی‌الاصل در شرایط غیرانسانی و مصادره اموال آنان (بهار ۱۳۵۹). ایجاد محدودیت شدید و حمله به کنسولگری‌های ایران در بصره و کربلا. 🔹 تجاوزات مرزی زمینی و هوایی: بر اساس گزارش‌های رسمی ارتش و اسناد ارائه‌شده به سازمان ملل متحد، از ۲۳ بهمن ۱۳۵۷ تا ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، بیش از ۶۳۶ فقره تجاوز مرزی (زمینی، هوایی و دریایی) توسط ارتش عراق ثبت شده است: تجاوزات هوایی و پروازهای شناسایی بر فراز ایلام، کرمانشاه و خوزستان. گلوله‌باران پاسگاه‌های مرزی (پاسگاه‌های خسروی، قصرشیرین، مهران، فکه، چیلات و نفت‌شهر). شبیخون به پاسگاه‌ها و ربودن مرزبانان و نیروهای ژاندارمری. شهریور ۱۳۵۹؛ ماهِ تصاعد بحران و آغاز جنگ محدود در شهریور ۱۳۵۹ رویدادها با شتابی بی‌سابقه به سمت درگیری تمام‌عیار حرکت کرد: ۱۳ شهریور ۱۳۵۹: ارتش عراق با توپخانه سنگین شهرهای قصرشیرین، نفت‌شهر و پاسگاه‌های مرزی اطراف را هدف قرار داد که به شهادت و مجروح شدن جمعی از نظامیان و غیرنظامیان انجامید. ۱۹ شهریور ۱۳۵۹: صدام اعلام کرد اراضی «زین‌القوس» و «میمک» را تصرف کرده است. در واقع، ارتش عراق از نیمه شهریور عملاً بخش‌هایی از نوار مرزی را اشغال کرده بود. ۲۶ شهریور ۱۳۵۹ (نقطه عطف سیاسی): صدام در جلسه فوق‌العاده مجمع ملی عراق حاضر شد و با اعلام بی‌اعتباری عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر، متن قرارداد را در برابر دوربین‌های تلویزیونی پاره کرد و حاکمیت کامل عراق بر اروندرود را اعلان نمود. ۲۸ و ۲۹ شهریور ۱۳۵۹: درگیری‌های شدید زمینی و دریایی در نوار مرزی و اروندرود رخ داد و چند فروند ناوچه عراقی و ایرانی با یکدیگر درگیر شدند؛ پاسگاه‌های مرزی عملاً وارد یک جنگ تمام‌عیار شده بودند. سرانجام در ساعت ۱۴ روز دوشنبه ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، اتاق جنگ ارتش بعث دستور اجرای عملیات موسوم به «یوم‌الرعد» (روز تندر) را صادر کرد، ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ «آغاز اختلافات» نبود، بلکه «آغاز علنی تهاجم سراسری» لشکرهایی بود که ماه‌ها قبل در مرز مستقر شده، شناسایی‌های لازم را انجام داده و با بمب‌گذاری، جنگ روانی و تجاوزات مقطعی بستر حمله را آماده کرده بودند. مقاومت سرسختانه مرزنشینان، ارتش، سپاه و نیروهای مردمی در هفته‌های نخست (به‌ویژه حماسه ۳۴ روزه خرمشهر) محاسبات صدام برای فتح یک‌هفته‌ای خوزستان و تهران را در همان روزهای ابتدایی با شکست روبه‌رو کرد و جنگی هشت‌ساله را رقم زد. با توجه به درخواست و ابراز علاقه همراهان گرامی برای بازخوانی و مرور وقایع آن روزهای سرنوشت‌ساز، در ادامه مطبوعات شهریور و مهر ۱۳۵۹ در کانال قرار خواهد گرفت. این آرشیو جهت استفاده پژوهشگران تاریخ معاصر و علاقه‌مندان به رخدادهای پیش از جنگ و ماه نخست آن آماده شده است. از دوستان و همراهان عزیز خواهشمندم در صورت بازنشر مطالب و اسناد، امانت‌داری کرده و ذکر منبع را فراموش نفرمایند. از لطف و همراهی همیشگی‌تان سپاسگزارم. www.arshiveiran.ir @oldnewspaper

مرور مطبوعات و نشریات دوره‌های حساس تاریخی، همواره یکی از موثق‌ترین و دقیق‌ترین راه‌ها برای درک فضای عمومی، جهت‌گیری جریان‌های سیاسی و تحولات داخلی و بین‌المللی است. در همین راستا و به منظور بازخوانی دقیق رخدادهای آغازین سال‌های پس از پیروزی انقلاب، آرشیو مطبوعات دو مقطع سرنوشت‌ساز در سال‌های ۱۳۵۸ و ۱۳۵۹ به‌زودی در اختیار پژوهشگران و علاقه‌مندان به تاریخ معاصر قرار خواهد گرفت. ۱. شهریور ۱۳۵۸؛ تصویب اصول قانون اساسی و فقدان آیت‌الله طالقانی یک سال پیش از آغاز جنگ، یعنی در شهریور ۱۳۵۸، صحنه سیاسی کشور دستخوش تحولاتی بنیادین بود که مسیر قانون‌گذاری و ساختار حقوقی کشور را شکل داد: مجلس خبرگان قانون اساسی و اصل ولایت فقیه: در این ماه، مذاکرات فشرده و کلیدی پیرامون تصویب اصول بنیادین قانون اساسی، به‌ویژه تصویب «اصل ولایت فقیه»، جریان داشت که منشأ مباحث و مواضع متعددی میان اعضای مجلس و جریان‌های فکری وقت شد. رحلت آیت‌الله سید محمود طالقانی: در ۱۹ شهریور ۱۳۵۸، درگذشت ناگهانی آیت‌الله طالقانی شوک سنگینی به ساختار سیاسی و بدنه جامعه وارد کرد؛ چهره‌ای که به عنوان چهره‌ای وحدت‌بخش و پل ارتباطی میان طیف‌های گوناگون سیاسی شناخته می‌شد. مقدمات تسخیر سفارت آمریکا: این مقطع، دربرگیرنده فضایی آکنده از کشمکش‌های بین‌المللی و داخلی بود که زمینه‌ساز رخداد مهم تسخیر سفارت آمریکا در آبان همان سال شد. آرشیو جراید و روزنامه‌های شهریور ۱۳۵۸ نیز با هدف مستندسازی دقیق این برهه تاریخی، امروز در دسترس پژوهشگران قرار خواهد گرفت. ۳. پیوستگی تاریخی؛ مرور وقایع کردستان در مرداد ۱۳۵۸ این اقدام در امتداد انتشار پیشین جراید مرداد ۱۳۵۸ صورت می‌گیرد؛ مقطعی که به حوادث و درگیری‌های کردستان و به‌ویژه محاصره پاوه اختصاص داشت و نقش مهمی در فهم بحران‌های امنیتی و سیاسی سال نخست پس از انقلاب ایفا می‌کرد. امید است انتشار این اسناد و مطبوعات دست‌اول تاریخی، زمینه‌ای برای بررسی‌های تحلیلی، پژوهش‌های مستند و درک روشن‌تر از تحولات سرنوشت‌ساز تاریخ معاصر ایران فراهم آورد. ۲. شهریور و مهر ۱۳۵۹؛ آغاز جنگ و صف‌آرایی جریان‌های فکری و سیاسی در واپسین روزهای شهریور ۱۳۵۹ (۳۱ شهریور)، تهاجم همه‌جانبه ارتش بعث عراق به مرزهای ایران آغاز شد؛ رویدادی سترگ که تمامی معادلات سیاسی، اقتصادی و نظامی کشور را تحت‌الشعاع قرار داد و سرآغاز جنگی هشت‌ساله گشت. تحولات دو ماهه شهریور و مهر ۱۳۵۹ نه‌تنها از حیث آغاز درگیری‌های نظامی، بلکه به سبب تنوع دیدگاه‌ها و تنش‌های موجود میان جریان‌های گوناگون سیاسی در داخل کشور، از اهمیتی مضاعف برخوردار است. در آن برهه، روزنامه‌ها بازتاب‌دهنده طیف‌های متنوع فکری و حاکمیتی بودند؛ از جمله: «اطلاعات» و «کیهان»؛ بازتاب‌دهنده رویدادهای کلان کشور و دیدگاه‌های عمومی. «جمهوری اسلامی»؛ ارگان حزب جمهوری اسلامی و تبیین‌کننده دیدگاه‌های جناح خط امام. «انقلاب اسلامی»؛ روزنامه وابسته به ابوالحسن بنی‌صدر (رئیس‌جمهور وقت) و تریبون دیدگاه‌های دفتر ریاست‌جمهوری. «میزان»؛ نشریه نزدیک به نهضت آزادی ایران و بازتاب‌دهنده مواضع مهندس مهدی بازرگان و همفکرانش. «صبح آزادگان»؛ با رویکردی خاص نسبت به تحولات انقلابی و دفاعی کشور. مجموعه این جراید، تصویری همه‌جانبه از تلاطم‌های سیاسی پیش از آغاز جنگ و نحوه مواجهه کشور با روزهای نخست تهاجم نظامی را ارائه می‌دهند که به‌زودی فایل‌های آن‌ها به اشتراک گذاشته خواهد شد. آرشیو جراید و روزنامه‌های شهریور و مهر ۱۳۵۹ نیز با هدف مستندسازی دقیق این برهه تاریخی، در روزهای آینده در دسترس علاقمندان تاریخ معاصر قرار خواهد گرفت. www.arshiveiran.ir @oldnewspaper

برای خرید مجموعه از مطبوعات کاغذی مرتبط با دوره های مختلف با موضوعات سینمایی، عکس و تصویر و همچنین مجلات مهم منتشر شده در دهه های شصت و هفتاد و ... نیاز به منابع مالی داریم و دوستانی که مایل به کمک به ما برای اسکن این مجموعه ها هستند می توانند با خرید از آرشیو شخصی بنده به این کار کمک کنند. در طول سالیان گذشته با اسکنر شخصی مجلات خودم چند صدهزار صفحه بیش از ده هزار شماره از مجلات دوره های مختلف را اسکن کرده ام و تکمیل نواقص نیازمند تهیه نسخه های کاغذی و اسکن آن ها هست. علاقمندان می توانند برای خرید نسخه های موجود در آرشیو شخصی بنده با آی دی زیر تماس بگیرند؛ @seyedrohollahaminabadi